Skip to main content

Full text of "Die Handschriften der K. K. Hofbibliothek in Wien, im interesse der Geschichte, besonders der österreichischen"

See other formats


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 
to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  Copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 
to  Copyright  or  whose  legal  Copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 
are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that 's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  marginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 
publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  this  resource,  we  have  taken  Steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 

We  also  ask  that  you: 

+  Make  non- commercial  use  of  the  file s  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrain  from  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  System:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attribution  The  Google  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  informing  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  Copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  off  er  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
any  where  in  the  world.  Copyright  infringement  liability  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  Information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.  Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  füll  text  of  this  book  on  the  web 

at  http  :  //books  .  google  .  com/| 


3'3yO^'  2'-*i2 


HARViXRD  UNIVTRSITY  LIBRARY 


FROM  THE  UBRARYOF 
COUNT  PAUL  RIANT 

MEMBEK  OP  THE 

INSTITI^TKOP  FRANCE 

HlSTOraANOF  THE 

LATIN  HAST 

BOUGHT  WITH  INCOME  OF  THE 
HENRY    L.  PIERCE   FUND 


MDCCCC 


•?^ 


lo^^i)^^^l^tc^^^^^^l^lQ^^iS^^^Pl 


Google 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Digitized  by  LjOOQIC 


r 


Die 

HaLndschriften 

der 

^    '  k,  kTHofbiblioÜiek  in  Wien, 


htereBse  der  Geschichte,  besonders  der 
österreichischen, 

verzeichnet  und  excerpirt 


Joseph   Chmelf 

t*pi.  Ciioriicrr  des  Stifte«  St.' Florian  tmd  k.li.  geheimer  Hof«  utfd 
Haut  -  Archivar  mt    "SVimt. 


Erster    Band. 


Wien. 

Gedrnekt  and  im  Verlage  hej  Carl  Gerold« 

1840. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Qin^H'^,Hz^ 


Harvard  Col'oc^e  Library 
Eiaal  Colkrtion 

*Alay  7,  UjOO.  '    '^     ' 


-.   *> 


Digitized  by  LjOOQ IC 


^^W 

.'. 

»^ 

.1 

....      nlv 

.;  . ■ 

r»  . 

»    1 

•      ♦!       ll     •<!        ' 

'  '.  •^, 

»         :«:!     '       M    .    , 

.;,  .M. 

'A 

..     .   .     j     ;       *j 

..-.: 

Vorwort 


.liijd^n^  icb^  fnich  auf  das  im  ersten  Hefte  des 
österreichischen  Geschichtsforschers  p.  98  Gesagte 
beziehe,  bemerke  ii^h  nur^  dafs  gegenwärtige  Ar- 
beit ^  zu  der  ich  verhältnifsmäfsig  wenige  Zeil  ver- 
wenden konnte^  ihre  f^eruoUkommnung  von  den 
darangeknupften  Nachweisungen  und  bibliographi- 
schen Notizen  gelehrter  Bibliothekare  erwarte.  Man 
müfste,  um  von  allen  den  hier  angeführten  Werken 
und  Werkchen  mit  kritischem  und  probehältigem 
Urtheile  angeben  zu  können ,  ob  sie  theils  schon  ge- 
druckt und  in  wie  ferne  die  noch  ungedruckten  des 
Druckes  auch  werth  seyen,  selbst  an  einer  wohl ver*^ 
sehenen  Bibliothek  als  Beamter  stehen ,  im  Besitze 
oder  Genüsse  genauer  und  umfassender  Nominal- 
und  Real  -  Gataloge  seyn',  und  überdiefs  hinlängliche 
Mufse  haben.  Doch  möchte  das  von  mir  Gelieferte 
auch  in  dieser  unvollkommenen  Gestalt  Vielen  will- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


IV 

kommen 'seyff^  cIas"B2düiTiuf8^    diiEF  ^vorhandenen 

Schätze  kennen  zu  lernen^  ist  ja  dringend. 

Die  Fortsetzung  y  auf  4  bis  6  Bände  berechnet^ 
hängt  von  der  Theilnahme  des  Publikums  ab. 

Wien  am  20  November  1839-  ^  * 


JaiipKVhmel 


I  ,  '  \' i  I « 


,   :.;  .!'>/..     .,' 


r                            •        *    * 

II»    •      J           1      >". 

:       •     .•!    .'  ^  ■•   ••'  ; 

1.1      t  •     ' 

•/ ,' » 


Digitized  by  VjOOQIC 


L 
Codex  Ms.  Nro.8070.  »"•«•70. 

(Hist.  prof.  379— -387.) 

Cod.  Ms.  Chart  »aecaliXVL  in  Fol.   9  VoK  (11)  MenneVs 
Gebartspiegel  ')• 

(VorblstI :  Zwey  ScfaildhaUer  halten  das  Wappen  des  Königreichs 

Böhmen.) 

16Ö8. 

Bibl.  Ferd.  s. 

»  Oesterreichische  Chronick. « 

(Von  aulseo  die  Aufschrift :    Doetoris  Jacobi  MenneVs 

Chronicon  Germanicum  Imp.  Maximiliani ,  quod  iDscribitur 

Gebartspiegel.) 

Fol.  I  •  In  die  fürstlichen  Chronickh  Kajser  Maximilians 
gebart  Spiegel  genant,  Doctor  Jacoben  Mennels  yorred. 

V  o  r  r  e  d. 

Incipit :  »Wann  wir  bedenckhen  O  theurer  Maximilian  das 
die  ▼ngleubigen  menschen  besonder  haiden  vnnd  Juden  nit  allain 

^)  V.  M.  Herrgott,  Genealogiae  dipl.  Habsburgicae  T.  I.  prolcg* 
VIII.  pag.  67.  Cuiusqne  Toluminis  (XI.)  summam  strictim  re- 
censet. 

Tomas  I.  (Fol.  67)  Trojanorum  successionem  ab  Hectore 
nsqae  ad  ChlodoTaeum  pro^Muitur,  .ac  praeterea  integrum 
Schema  genWilpgicum  usque  ad  (}aro1nm  et  Ferdinandum  fra- 
tres,  Philippi  ülios,  exbibet. 

Tomas  IL  (Fol.  964)  declarat  successionem  a  Chlodovaeo 
Prancoram  Bege  usaue  ad  Philippum  Austrium,  Caroli  et 
Ferdinand!  patrero,  de  quibus  ibi  nihil  scriptum  extat,  prae- 
ter tttulum  capitis,  in  quo  de  illis  auctor  agere  constituerat. 
Et  buic  Tomo  uti  et  seq.  subscriptum  est.  »Prior  Cartusiae 
Priburgensis  scripsit. « 

Tomas  III.  (Fol.  179)  continet  genealogiam  familiarum, 
qua«  a  Chlodovaeo  per  lineas  col laterales  propagatae  sunt. 

Tomas  IV.  (Fol.  192)  complectitur  famiUas  Auctriacae  af- 
fines, essetque  caeteris  utilior;  si  praeter  earum  familiarum 
nomina,  ac  tesseras  gentilitias,  quas  plerumque  solum  ad- 
fert ,  eognationis  quoque  ratioaem  ostenderet. 

Tomas  V.  (Fol.  1 45)  continet  libri  V.  parteml.,  id  est,  vi- 
tas  eorum  Begum  ac  Princinum,  qui.  Imp.  Maximiliano  san- 
auinis  vel  eognationis  juncti  fuerant  vinculo,  quique  licet 
in  Sanctorum  numerum  relati  non  sint,  attamen  in  opinione 
sanctiutis  obierant. 
h  I 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Nr.Sor-.  sejder  Gtirlst  geburt,  H  auch  etblich  tuieiitlar  daruor  Ir  altfor* 
dem  herkomen  gesiecht  stamm  vnnd  namen  sampt  ir  geschieh- 
ten  Ton  seitten  su  seitten  mit  hohem  vleyfs  haben  lassen  beschrey« 
ben,  vnnd  also  £u  ewieer  gedechtnus  yil  schönvr  bucher  dauon 
gemacht,  vnnd  dardurch  vermaint,  als  so  dieselben  hieuach  für 
äugen  genomen  die  abgestorben  vom  tod  erhuchbt  wider  leben- 
dig seyen  worden,  Haben  auch  sunst  hain  hohem  genies  daraufa 
erfolgt  denn  wclrhlich  eer  vnd  ruem  wie  dann  solchs  der  heylig 
augustinus  von  der  stat  gots  in  seinem  funflften  buech  vnd  ander 
lerer  an  vil  enden  beweisn.  O  grofs  roechtigister  hayser  warumb 
weiten  dann  wir  Cristen  so  vntbewr  sein  vnnd  vnser  altfordern, 
die  bey  iren  seitCen,  dauon  man  noch  an  vil  ortten  morgklich  an- 
saigung  findt)  grofs  saohen  gethan  haben,  in  vcrgcfs  stellen,  vnnd  zu 
ewiger  gedeckinus  nitt  auch  buechcr  darvon  machen  so  sy  doch 
durch  ir  gutthaten,  besonder  seid  anfangs  der  Cristenhait,  nit 
allain  weltnlich  eer  vnd  ruein ,  auch  nit  allain  vom  tod  erkuchbt. 
Ja  aber  vor  Lucifers  quäl  behuet  yotso  an  dem  himlichen  haus 
ewigs  leben  erlangt  haben  Dan  vil  darunder  gehailigt  vnd  vil  der- 
selben vif  dem  weg  der  behaltnus  die  mit  vnser  andechtigkait, 
dreffenlich  darsu  geturdert  vnnd  onxweyfel  durch  vnser  hinlesig- 
kait  schwerlich  daran  gesaumpt  mögen  werden,  darbey  aym  yeden 
weysen,  leichtlich  abeenemen  das  die  so  solchs  nit  erwegen  hail  ir 
altfordern  in  dem  gebot  vatter  vnd  mutter  in  eeren  te  haben,  mit 
kainer  trew ,  und  gar  vil  minder  dann  die  vngleubigen  besynnen 
— «  Darumb  O  Edlister  fürst,  nach  dem  ich  aniengklich  vss  natür- 
lichem einspreehcA  eigner  bcwegung,  in  erfarung  E.  K.  M.  hoch* 
loblichs  gesiecbis  vrsprungvnnd  herkomen,  defsgleichen  der  merckh* 
liehen  geschiebten  vnd  thaten  su  schimpf  vnnd  ernst  mich  ethlich 
xeit  gevbt,  vnd  dasselb  an  E.  Kais.  Mt.  (die  dann  in  ergötxlichcit 
irer  roanigfaltigen  Arbait,  tugentreich  kurtaweil  gern  fuert)  gelangt 
i.st,  so  hab  ich  yetso  derselben  E.  Kays.  Mt,  Instruction  vnnd  be- 

Tomus  VI.  (Fol.  490),  pars  H.  libri  V.  Insunt  vilae  illorum 
Regum  ac  Principum ,  qui  Imp.  Maiimilianum  sanguine  vel 
cognaiione  atttngunl,  qiiiquc  vel  a  populo  Ghristiano  pro 
Sanctis  hafoiti,.  V(U  a  Iit>i»fMfi^^>pontificibus*in  Sanctorum  nu- 
merum  relati  sunt,  in  XII  anni  menscs«*d|Uribulae.  Longe 
copiosior  hoc  Uagiologio  est  Annus  sanctus  llabsburgo- Au- 
striacus  I.  L.  ScIiOnlebcnii  Salxburgi  an.  1696  editus.  Sed 
et  illius  fundamCntum  est,  oriffo  Austriacae  domus  a  Caroio 
Magno  deducta ,  et  (ut  auctori  videiur)  sufficienter  probata« 

Tomus  y II.  (Fol.  116)  est  multis  picturis  et  schematibus 
genealogicisornatus*  Complectiturepitomen,  seu(utibi  voca* 
tur)  Indicem  superiorum  V.  librorum,  uti  declarat  praefatio. 

Tomus  VIII. ,  IX.  et  X.  continet  eorundem  Sanctorum  ▼£• 
tas,  a  magno  Opere  Maiimiliani  Imperatoris  mandato  segre« 
gatas;  ut  inteliigitur  ex  Manlii  praefatione  ad  memoratuna 
Augustum. 

Tomus  XI.  est  exemplum  Tom.  VIII.  partim  autographuni, 
partim  vero  ab  auctoris  manu  refectum. 

Gaercrum  aliud  CTemplum  superioris  Operis  Jacobi  Manlii 
asservatus  in  eadem  btbliotheca  Caesarea  num.  890,  sed  im« 
perfcctum  et  (uti  advcrtit  Gl.  Gentilottus)  per  supinam  bi* 
bliopegi  incuriam  transpositum« 

i^.  Monument  D.  Austr.  T  III.  p.  VI.  p.  160  et  161. 


Digitized  by  LjOOQIC 


Meb  nil  suchten  wie  sich  geburt  vndertbeiiigklichea  empfkngen,  Hm^S^T«. 
Yoiid  darin  geborsainlich  vermerckht ,  das  ich  von  meinem  ange« 
feagten  fumemen  nit  abtreten,  sonder  nach  yfsweysung  derselben 
wejtler  suchen  vnnd  darnach  vffs  furderl ichist  was  aUo  Tor  vnnd 
lach  erfarcn,  Ich  dasselbig  ordenlich  beschryben  E.  K.  Mt.  vnnd 
derselben  nachkommen  xu  ewiger  gedecbtnus,  sondere  buecher 
dsTon  machen  sol. « ••  •  etc«  etc. 

Fol.  5.  b.  Titul  diser  Cronickh. 

Fol.  6.  Tailang  der  Cronickh  (5  Bücher). 

Fol.  9«  (Zeugen)  Vnnd  sind  dis  die  Cronickeo«  (3u) 

Fol.  10.  So  sind  dis  die  Autores  (57. darunter:  Ovidiaey 
Dares  Phrigios ,  Homerus  etc.  —  Biblia.) 

Fol.  11,  So  sind  dis  Hjstorie  Catalogt  ynnd  martirilo- 
giom  (i5.) 

Fol.  II.  b.  So  sind  dis  die  stifften  (Urbarbucher« 
etc.  etc.) 

Fol.  IX.  9  In  weihen  enden  was  ich  allenthalben  es  sej  in  an- 
■alibus  martirilogiis ,  seelbüchern.  Sarchen «  grablichen  yber* 
ichrlfflen  ,  stifftbüchern «  testament  sedel  Cronicken  matrickel  re- 
g^ster  Rodeln  vrbarbücher,  kirchmuren,  altdum,  slatporten, 
Wappen  vnd  figuren  müntsen,  brieff  vnd  sigel  vnnd  ander  schrifF- 
ten  SU  diser  Cronick ,  dienstlich  fanden  bab  ich  susampt  vor  be- 
nirten  gesiigen  in  dis  gegenwfirtig  fürstlich  Cronick  geseczt  wie  man 
dann  solichs  in  irem  ynhalt  vermcrcken  mag,  wili.sj  damit  fun- 
diert  vnd  beweyst  och  anndern  nach  mir  weytter  sesuchen  vrsach 
geben  haben.«  • 

9  Vnnd  wiewolich  noch  garvall  meer  buecher  alt  vnnd  nenw 
siiftten  und  schritten  ersucht,  hab  ich  doch  allein  die  dabey  ich 
am  mevsten  befunden  hab  wollen  bestimmen  vnderthanigister  hoiF- 
Aong  £•  Kays.  Mt.  Gnugsamlich  hiemit  verstanden  haben  das  an 
mdaem  cetrewen  fleis  vnd  ernst  nichts  dorinnen  erwunden  ist, 
dritt  damit  in  dem  namen  gottes  xum  Ingang  wie  hernach  volgt. « 

FoU  i3.  «Einganng  diser  fürstlichen  Cronickh  also 

»Do  got  der  herr  die  weit  beschüeff,  vnnd  ain  yethlich 
elenent  etc. « 

Fol.  14.  b.  »Anfang  diser  Cronickh  das  erst  buoch  vnd  erst 
ütal  (9  Titel).  Der  erst  tituI  zu  wolchen  zeitten«  ouch  durch  wen 
vnnd  in  welchem  land  die  künigklich  stat  Dardania  nachmals  Troja 
gehaissen  gebawen  vnnd  erstlich  zerstört  sey. . .  etc. « 

Fol.  44.  Fangen  die  Stammbäume  an  ( eigen tl.  Tafeln): 

Lin^a  Hebreoram  (Booz) ,  Lines  Grecorum  (Hector), 
Linea  Latinorum  (Eneas)  (dann  später  der  Päbste). 

Fol  64*  Der  neond  titul  von  Bedeatung  ynnd  rrsacben 
der  rorgeseczten  figaren. 

Fol.  67.  Ende  des  ersten  Baches: 

(»Prior  Cartnsie  scripsit  «) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Nro/8o7o.  D«r  II.  Bd.  (FoL  2^54.)  HUt.  prof.38o.  (3o73!) 

»    III.  »     (Fol.  179.)     »        »     38 1.  (3074) 
»    IV.   »    (Fol.  193.)     »        »     382.  (3075.) 

(Mit  Wappen  und  i  Ffaw)  (Jederzeit). 

(Fol.  123.)  »Der  drit  tital  von  vrspranglichem  herko- 
men  des  nameni  habspurg —  (Yerachiedene  Meinungen.) 

(Fol.  140.)  »  Der  vierd  titul  Yonn  der  hern  von  habspurg 
gewonlichen  sitz  in  Deutschlanden  vnd  von  Irem.  Landsas- 
sen vom  adel  daselbs. 

(Fol.  191.)  »Der  XXXiij  titul  in  wieuil  geschlechten 
alt  Österreich  mit  den  guldin  lerchen  vnnd  New  Osterreich 
mit  dem  roten  schilt  vnnd  silbrin  fatschen  durch  den  hey- 
rat zesamen  komen  also  das  sj  baide  in  ain  friintschaft  ge- 
wachssen  sind. 

(Fol.  192.)  »Beschlufs  dis  tails  das  noch  vil  gesiecht 
sind  die  sich  mit  alt  Osterreich  verhejrat  haben ,  Dauon 
vsz  angezaigter  vrsacH  allain  in  gmain  meidung  hie  ze 
thun  ist  « 

Der  V.  Bd.  (Fol.  145.)  Bist,  prof.383.  (8076.) 

Incipit:  »Das  ist  der  erst  tail  diss^  funfften  Buochs  furstli- 
eber  Croninckh  darinn  kürtslich  beschrybenn  werdenn  vil  schöner 
hystorien  der  lieben  beyligen  genant  beati,  das  sind  die  seligen 
künig  furstenn  vnnd  faerrenn  sampt  iren  husfrawen  kinden  vnnd 
kindskinden  so  kayser  Maximilianen  mit  sip  oder  magschafft  vcr- 
wann  dt. «  etc.  etc. 

(Fol.  14s*)  I^io  47.  legent  von  dem  s.  Casimiro  kungson 
von  poln  Ertzhertzogen  von  Osterreich  (Stammbaum  blo(s). 

Der  VI. Bd.  (Fol. 400).  Hist.prof.  384  (3077).  »Das  ist  der 
ander  tail  des  funfften  ouechs  fürstlicher  Groniclth ,  darinn  be- 
schrybenn  sind  die  bailigenn  genannt  sancci ,  das  sind  die  vsser- 
weltten  klni^  furstenn  vnnd  her  renn  sam^t  iren  weybeni ,  kinden 
vnnd  kindskinden  so  kayser  Maximilian  mitt  sypp  magschafft  oder 
sunst  verwanndt  sind. «  etc.  etc. 

V  vnnd  welche  darunter  nit  canonitiert  sind  doch  dieselbenn 
vor  der  seit  ee  die  Canonization  oder  erhebung  vif  gesetzt  ^as, 
für  heilig  gebalttenn  wordenn.  Vnnd  hat  hundert  vnnd  ixiij  legenden 
die  vngeuarlicb  den  ^rittenn  tail  des  Jars  begriffen,  vnnd  nach  des 
kallendcrs  Ordnung  gesetzt  sind  wie  hernach  uolgt. «.  i .  Januarius. 
Die  erst  legend  von  sannt  Alarden  aptt  zu  Corbiens.  Mit  Wappen. 
Stammb.  Bildnifs. 

December. 

Die  123.  legent  von  Sannt  Cleodolphen  Harggrafen 
von  Anttorfi  Bischoff  zu  Metz. 

Der  VIL  Bd.  (Fol.aib.)  Hiat.  prof.  38ö  (3077  *).  Aus- 
zag  das  ander  buch. 

Fol.  1.  Incipit:  »Das  ist  das  annder  buch  dis  ausstzugs  da- 
rin die Legennden  vnnd  annales  derauserweltenn  hayligen  so  dem 
ofTtgemeltn  theuern    fursten  von  Habspurg  Kayser  Maximilianen 


Digitized  by  LjOOQIC 


mit  natarllclier  freantschafft  verwandt  sind ,  beiobryben  werden,  Nro.  8070. 
vnnd  wart  nach  sypp  und  maglicber  freuntscbafft  getaylt  in  ewen 
tfaajl,  also  das  im  ersten  tay]  am  aller  maysten  Legennden  vnd  an- 
nales  der  hayligen  die  im  erstn  ancb  anndem  vnnd  drytten  bueh 
forstlicher  cronic  der  Syppschaift  nach  angetisayt  sind ,  ingefurt 
werden  vnd  bat  xzi}  Bom  vnnd  Ixxxv  titui  so  werdenn  im  anndem 
t^l  ingefurt  legenden  vnnd  annales  am  aller  maystn  der  Haylign 
äie  in  dem  vierdcn  buch  furstlicber  cronic  der  mag  oder  Seb wa- 
gerschafft nach  angetsaifft  sind  vnd  hatt  Spiegel  vnd  xxxviij  titnl 
vennd  mich  damit  auff  den  erstn  bäum  vnnd  darnach  aufF  den  er- 
sten Titul  dis  ersten  tayls. « 

Annales  nach  Christ  gehurt.  887. 

Marcomirus  Herteog  isu  Francicen  etc.  etc. 

Gontemporales  Ro.  Hayser  vnd  Kunig  Gratianus« 

Fol.  i4«  Der  erst  tau  vnd  erst  titnl  von  Sannt  Ludwi- 
gen aliaa  Cleodoaeo  dem  ersten  cristen  kunig  in  Franckn. 
etc.  etc* 

Der  VIII.  Bd.  (Fol.  126.)  Hist.  prof.  887.  (3077**). 

Fol.  I.  »Dis  ist  der  annder  tail  dis  buchs,  von  den  liebenn 
bajligenn  die  in  den  kunigclichen  auch  fürstlichen  vnnd  anndem 
Heerlichenn  geschlechten,  so  sich  mit  habspurg,  nach  laut  des  vier- 
den  buchs,  Beliehen  verfrundt  habenn «  begryffenn  seind  vnd  hat 
ixxviij  Titul. «  . 

b.)  9  Der  erstTUul  von  der  himelfurstin  Sant  elsbethen  land- 
grafin von  hessen  geboren  kunigs  tochter  von  vnnger  etc. « 

Fol.  131.  b.)  »Der  XXXViij  vnd  letst  Titul  von  Sant 
Ita  Gräfin  ron  Dockenburg  geboren  von  Kirchberg  Ain- 
sidlin.« 

Fol   136.  »will  damit  das  annder  buch  dis  anfszogs  in 
dem  namen  gottes  geendet  habenn  etc.  Actam  Freyburg  im 
Breyfgaw  vff  den  nennden  Tag  des  monats  augusti  als  mftn 
nach  der  gebnrt  cristi  zellet  tansent  funiF  hundert  vnd  virt*  ^ 
teben  Jar. « 

Der  IX.  Bd.  (von  aussen  DasZehendt).  Hist.  prof. 386. 
l3o77***7(Fol.3o6.) 

Incipit :  » Inn  das  bnch  von  den  erleuchten  vnnd  werümbten 
weybern  des  loblichen  haus  babspurg  vnd  Osterreich  an  Kayser 
Maximilianen  D.  Jacoben  Mennels  vorred. « 

V  o  r  r  e  d. 

>  Allerdurchleuchrigister  grofsmächtigister  Kayser  aller  g.  h. 
■seh  dem  ich  in  der  fürstlichen  Cronichh  Eu.  Kays.  Mt.  Geburt- 
Spiegel,  von  dem  hochalten  vrsprung  vnd  herkhomen  Eu.  Kay.  Mt. 
geschlecbt  stamen  vnnd  namens  nit  allain,  was  ich  uss  den  bue- 
fhem  sonnder  obh  von  den  buchstaben  vnnd  figuren  der  alten  vnd 
•enwon  gaystlich  vnnd  weltlich  stifften  gesogen  hab  mit  höchstem 
Weys  gescbrybcn,  vnnd  darinn  vil  vnnd  mengerlay  historien  in 
lirieglichen  vnnd  anodern  henndeln,  die  sich  durch  manspersonen 
von  vil  hundert  Jarcn  bifsher  verlofTen  haben  antisaigt  och  die- 
selben fürstlichen  G ron ickfa  mit  yeren  funff  buechern  yeis  newiich 
sa  Hottübevren  mit  den  suchten  als  sich  gcburt  E.  Kay.  Mt.  vnn- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


dertbanickllch  vberantwort  die  oeh  Eu.  Rays.  Mt.  alsdann  gnedigic- 
lieh  empnaneen  ynnd  gar  bald  darinn  gesehen  wie  so  vil  dreffen- 
licher  erleuchten  vnd  weruinbten  weyber  die  durch  yr  vveyplich 
cuchtvnnd  ere  vor  got  vnnd  der  weit  grosfa  gehalten  ouch  ettlich 
darwider  sich  in  ynsucht  vnnd  freuelhait  geübt  haben  befunden 
Tnnd  mir  daruff  gnedighlich  bouolhen  vfFdas  aller  furderlichest  ain 
sonnder  buch  dauon  se  machen,  damit  die  lesenden  das  gut  dar- 
aus kiesen  vnd  das  bdf»  dester  meer  se  meyden  vnnd  se  fliehen 
bewegt  werden,  wiewol  nun  aller  g.  b.  Ich  mich  eu  solchem  buch 
also  in  schneller  eyl  mit  der  hoflichait  vnnd  sierde  als  sich  dem 
hanndel  nach  symmet  ae  machen  vngnugsam  erkenn,  hab  ich  doch 
nichts  destminder  in  betrachtung  das  durch  getrewen  fleyss  vnnd 
ernst  got  der  herr  den  menschen  sugibtvnnd  gar  offt  den  ainfalti* 
gen  offenbart  das  er  den  weysen  lang  verborgen  hat,  Eu.  bays.  Mt, 
ee  vnndertbänigem  gefallen  mich  nit  vngehorsam  wellen  ersayaen* 
Sonder  sollich  buch  vff  dis  datum  mit  der  hilif  gotx  vleyssenghlilich 
angryifen  vnnd  Intitulirt  das  buch  von  den  erleuchten  vnnd  rwe* 
rümbten  weyber  des  loblichen  häufe  habspurg  vnd  Osterreich  vnnd 
anfenckhiich  für  mich  genomen  das  aller  schonest  durchleuchtigist 
frawenbild  frawGrothilden  kunigin  vonFranckhreich  geboren  von 
Burgundi  als  ain  grofsmuter  der  f&rsten  von  Habspurg  vnnd  der- 
selben nach  zu  fraw  amalassuenta  yerer  dochter  vnnd  anndern 
tituls  weyfa  procediert  vnd  fürgefaren  wie  hernach  volgt.  Datum 
augspnrg  vflf  den  liij  Tag  May  annodni.  i5i8«  Tailung  diss  buchs. 

»  Ze  wissen  das  dUs  buch  getailt  wirt  in  drej  tractet 
Tod  ist  diss  der  erat  tractat  darinn  von  den  erleachten  Tnd 
Termempten  weybern  des  hocbloblichen  hnfs  Habsparg  vnnd 
Osterreich  so  mit  den  troianijschen  künigen  von  Franckreich 
in  eelich  frantschafll  kommen  oder  von  in  geboren  sind  ge- 
aagt  wirt  mnd  hat  xz)  tital.  a 

Fol.  65.  »  Hie  hept  an  der  annder  Tractat  dis  buchs  darinn 
von  den  erleuchten  vnnd  verrumpten  weybern  des  loblichen  hus 
babspnrg  vnnd  Osterreich  so  mit  den  Charolinischcn  könicen  von 
Franckreich  vIT  derpipinon  bint  abkomen  in  eelich  fruntscbaft  ge- 
wachssen  oder  von  in- geboren  sind  geschryben  wirt.«   (iSTitul.) 

Fol. 88.  »Hie hept  an  der  drittvnnd  ledtst  tractat  des  bucha 
darinn  von  den  erleuchten  vnnd  verrumpten  weybern  der  gescbleoht 
so  sich  mit  den  edlen  Fürsten  von  habspurg  eelichen  verfrundt 
haben  auch  von  weyber  so  von  denselben  fursten  vnnd  fürstin  ge. 
boren  sind  geschriben  wirt  vnnd  hat  (34.)  Titul. « 

»Der  erst  titul  von  der  grossen  liebhaborin  gottes  Sannt 
gerdruden  kunigin  von  Vnger  hertzogin  von  Kernten  och  Meran 
geboren  au  andechs.«         

IL 
Vf^T^.  Codex  Ms.  Nro.7893. 

(Hist.  prof.  388.) 
Cod.  Ma.  Chart.  8.XVI.  in  Fol.  (iia  Bl.)  J.  Mennel. 
Fol.  I.  b.)  vin  kayaer  liazimiliana  besonder  buch  ge- 
nannt  der  Zaiger  Doctor  Jacoben  M ennels  ronred. 


Digitized  by  LjOOQIC 


V  o  r  r  e  d.  Vm^^jb^m. 

»Allerdurclilcurbtigisterf^rofsiuächtigisterkayser  allur  g.h.  als 
ich  nach  ErfarungE.  k,  jVlu  bocblöblichs  geschlechts  vrsprung  vnnd 
herkomen  sampt  mengerley  hystorien  ^eyt  serstrewt  xasienbracht 
▼und  funfT  bücher  dauon  gemacht  so  bat  niioh  für  sut  angesehen 
nach  dem  dieselben  bücber  cttlicher  mafs  gros  vnnd  wey tloffig  £• 
Kay.  Bit.  die  mit  statt  obligenden  geschafften  beladen  ist  ze  lesen 
se  lang  derselben  se  ▼nderthanigem  gefallen  dis  besonder  buch 
vmb  des  willen  das  darin  vff  das  allerkurcsest  innhalt  der  vorbe- 
mrten  funflf  bucber  ancxaigt  wirt  der  Zaiger  genant  su  zerichten 
wie  man  dann  soltich  bey  diser  Fig.  (Fol.  'i.  (Zaiger.)  Ein  Saal, 
in  dessen  Mitte  ein  Spiegel «  auf  dem  eine  Sonne«  umgeben  von 
fünf  Büchern ,  vorgestellt  ist;  ein  Mann  zeigt  auf  den  rechts  ste- 
henden Maiimilian  und  eine  links  stehende  Nonne.  JahrsKahl  i5i8 
vor  dem  Spiegel  stehend)  vermerckhen  mag  vnnd  hat  solch  Zaiser 
dity  tractet  also  das  in  dem  ersten  tractat  xvboobstaben  als  abc 
defgh  i  k  l  m  n  o  p  vnnd  in  dem  annderen  tractat  drev  buchstaben 
als  ars'sindso  dann  ist  der  dritt  tractat  getatft  in  drey  tail  vnnd 
werden  im  ersten  tail  geseczt  xiiij  boum  darmn  ougenschinlicb 
angesaigt  wirt  wie  die  vsserwelten  in  dem  fUnfften  buch  besehri- 
ben  vnnd  ewer  kays.  Mt.  altforderen  yon  ainem  stamcn  nemitch 
Marcomiro  dem  baydnischen  bercxogen  zu  Francken  der  naeh  vss- 
weysung  des  ersten  bucbs  fürstlicher  Cronick  von  den  troyani: 
sehen  kunig  hector  durch  sicambriam  abkomen  ist  entsprossen 
sind«  desgleichen  wie  sich  die  sipp  vnnd  möglich  fruntschafft  in 
vff  and  absteigenden  ouch  collateral  lynyen  meer  dann  von  tausent 
iaren  her  gemeret  hat  mit  tren  annalen  vnnd  contemporalen  neben 
den  bomen  gepAanczt  dieweil  aber  vber  solicbs  nach  vi!  meer 
dann  in  disen  bomen  bestimpt  vsserwelten  hailgcn  dem  hocblob- 
liehen  hu(Tz  habspurg  mit  sipp  vnnd  magscbafft  verwandt  vorhan- 
den sind  Ich  aber  derselben  aller  gradus  dsriynyen  nach  nit  alsQ 
aygentlicb  hab  mögen  erfaren  darumb  so  hab  ich  den  annderen 
tail  darinn  allein  die  namen  der  kunigklichcn  och  fürstlichen  vnnd 
annderen  heerlichen  geschlechten  so  innhalt  des  vierdcn  bucbs 
fursüicber  Cronick  durch  den  heyrat  oder  in  annder-  weg  anHabs- 
purg  gewachsen  begriffen  sind  für  mich  genomen  vnnd  hab  damit 
die  selbes  haiigen  frund  och  bierinn  wollen  fären  vnnd  Vmb  besr 
ser  vnderrichtung  willen  in  funff  Spiegel  getailt,  aber  in  dem  drit- 
ten vnnd  ledtsten  tail  werden  all  haylgen  diser  fruntschafft  Es 
sejen  Beati  oder  sancti  so  in  den  vorgeroelten  bäumen  vnnd  spie- 

5 ein  eeseczt  sind  mit  jeren  louff  ouch  angebom  vnnd  sunamen 
es  gleichen  der  baiigen  vnnd  aalgen  begrebnusscn  souil  ich  der- 
selben verr  vnnd  nach  bab  mögen  erfaren  vff  das  aller  kurczest 
registers  wyfz  nach  ain  annder  angezeigt  alles  in  der  form  vnnd 
gestalt  wie  hernach  volgt.« 

Fol.  3.  (A.)  Bild.  Zerstorang  ron  Troja.  (Stadt  mit 
Tielen  Thfirmen,  auch  gothischeo,  beschossen  von  drej 
Kanonen.  Draatsen  Gefecht  zwischen  geharnitchten  Rittern,) 

»Hie  hept  an  der  erst  Iractat  vnnd  erst  buchstab  A  Darbey 
fignrlic^h  anzeigt  wie  die  aller  kostperl ichest  stat  troy  davon  dann 
ewer  kay.  Mt.  aldfordern  nach  vssweysung  des  ersten  buchs  fürst- 
lieber  Gronickh«  von  dem  aller  theuresten  kunig  hector  entspros* 
sea  sind  zerstört  ist  worden. « 


Digitized  by  LjOOQ IC 


8 

91*0.789*'  Fol.  4*  (B.)  Vier  Schiffe,  ein  Boot  auf  dem  Meere. 

»Hie  xiehen  die  Uindervon  troy  mit  allem  das  ay  vennögen 
aina  bie  daa  annder  dort  vss  in  frömbden  lannden  >vonung  s^  su- 
chen lut  des  ersten  bucbs  (zur  Seite  hat  vermuthlich  K.  Max.  selbst 
geschrieben:  Eneas  to  ceote kindlein  to  ceote  kindlein.)  (trojekind- 
lein  ?)  G.  c 

Fol.  5.  (C.)  Erbauung  einer  Sudt,  Zimmerleute,  Mau- 
rer, Steinmetze. 

vUie  ist  kunig  hectors  son  von  troy  mit  einem  grossen  volck 
in  ain  frembd  land  man  yeczo  vnger  nempt  komen  welhes  lannd 
im  also  wol  gerallen  hat  das  er  sich  darinnen  niderlies  vnnd  bu- 
wct  ain  stat  domals  sycambria  vnnd  als  ettlich  schreiben  nachmals 
etzelburg  vnnd  yets  stulweyssenburg  genempt. « 

Pol.  6.  (D.)  Stadt  mit  schönen  Kirchen  und  Burgen ; 
vor  der  Stadt  Hirten  mit  Schweinen ,  Schafen  etc. 

»Hie  ist  Sicambria  die  stat  gebuwen  vnnd  haben  die  berur« 
ten  Troyer  durch  yere  kind  vnd  kindskinder  vil  hundert  Ja*r  darina 
gewonet  deshalb  sy  nit  roeer  etc.  h         . 

Fol.  7.  (E.)  Auszug  eines  Volkes  mit  Sack  und  Pack, 
Körben,  Wiege  etc. 

»Hie  sieben  ettiich  derselben  kinder  von  Sicambria  in  andre 
lannd  Vnnd  sind  komen  in  ein  ort  der  deutschen  man  yecso  francken- 
land  oder  das  orientisch  Franckreich  nempt.« 

Fol.  8.  (F.)  Wijpder  Erbauung  einer  Stadt.     ,     , 

»Hie  thund  die  vorher  arten  kinder  von  Sicambria  buwcii 
ain  stat  von  des  furts  wegen  dadurch  sy  daselbs  sogen  sind  ge« 
nant  ftranckfort.« 

F0L9*  (G.)  Sudt,  Garten  mit  Wild. 

»Hie  ist  die  selbig  stat  eebuwen  vnnd  haben  die  berurten 
sieambrf  durch  yere  kind  vnnd  kindsklnder  och  lang  seit  im  sei* 
ben'lannd  gewonet  deshalb  sy  nit  meer  syoambri  sonder  franckhen 
genempt  smd  worden. « 

.    Fol.  10.  (H.)  Gegend  mit  Burgen,  Sudt,  Flufs,  Brücke, 
Schiffen,  Wanderern« 

V  Hie  sieben  ettlich  derselben  kinder  von  franckenland  vb^r 
rein  in  ain  gegent  gallia  geheyssen  vnnd  haben  sich  daselbs  allent- 
halben vssgetailt  su  yedes  gelegenhait  narung  vnnd  wopung  sc 
suchen.  4f 

(3.)  *)  Fol.  10.  (t)  Erbauung  ein^r  Burg. 

»Hie  haben  sich  etlich  derselben  sleichah  der  nähin  des  rei* 
nas  vnweit  vom  sunggow  vnnd  ellsas  nidergelassen  vnnd  auff  ainen 
hohen  grossen  berg  ain  wolhabend  starck  vest  schloss  oder  bürg 
gebuwen  vnnd  verem  freyen  willen  nach  den  berg  vnnd  die  bürg 
genempt  habenaspurg  deshalb  die  selben  als  dann  nit  meer  francken 
sonder  habendspurger  genempt  sind  worden. « 


Digitized  by  LjOOQIC 


Pol.  II.  (K.)  Vor  der  Burg  grofser  Krieg.  (Bitter  vnd  ]fn.7tfi; 
FofsTolk.) 

9  Hie  haben  die  selben  habspurger  tss  gedachtem  achlosss 
vnnd  berg  gros  lirieg  gefurt  vnnd  dardurch  vil  lannd  vnnd  leut 
erobert.« 

Fol.  IS.  (L.)  JfiDgling  auf  einem  Throne,  dem  Männer 
kniend  Schwert  und  Zepter  reichen. 

»Hie  haben  die  sighafften  von  habspui^  vber  all  jr  erobert 
land  atn  künig  gemacht,  c 

Fol.  i3.  (M.)  König  auf  dem  Throne  theilt  vier  Jungen 
Kronen  aas. 

9 Hie  werden  die  selben  lannd  durch  den  obgesecsten  kunig 
teiDenvier  aonen  vssgetailt  also  das  ainem  das  kungreich  biirgundi 
dem  annderen  aquitania  dem  dritten  das  occidentisch  Franckreicb 
vand  dem  vierden  austrasia  worden  ist,  welche  vier  kungreich 
nachmals  an  ain  person  gefallen  sind,  h 

Fol.  «4«  (N.)  Zerstörung  der  Burg.  Belagerer  mit  Ka« 
Bonen.    Haben  den  Habsburger  Löwen  auf  der  Fahne. 

9  Hie  wirt  die  obbestimpt  wolhabend  starck  borg  durch  In- 
nerlich krieg  gar  vnd  gancs  serstort  davon  och  nichts  mer  dann 
allain  der  titui  oder  namhabendspurg  beliben  vnnd  ist  der  berg  daruff 
dann  solich  bürg  gestanden  ist  su  ainer  wusti  worden  darinn  nach- 
mals Til  vsserwclten  menschen  busfertig  leben  <gefurt  haben  des- 
halb er  nit  meer  babendspurg  da  aber  von  vili  der  hailgcn  sich 
daselbs  niderliessen  der  hailig  berg  vnnd  von  des  himelfiirsten 
Sancti  Bomarici  wegen  als  lanndsherren  daselbs  Romaisperg  ge- 
aempt  ist  worden,  c 

Fol.  i5.  (O.)  Erbavong  eines  Schlosses ,  und  auf  der 
andern  gegenäberstehenden  Seite  ebenfalls. 

»  EUe  werden  vnweyt  von  demselben  berg  in  aym  lannd  man 
jeeno  aidgnoschafft  nempt  ae  ewiger  gedachtnus  diser  ding  andre 
scb\osa  des  namens  habspurg  gebuwen  vnnd  au  ainer  granlichen 
bersebaül  gemacht,  c 

Fol.  i6.  (P.)  König  auf  dem  Throne.  Zwej  Männer 
knien  ror  ihm,  der  eine  hält  eine  Krone,  der  andere  ein 
SchloCi  ihm  vor. 

»Hie  hat  der  kunig  von  burgnndi  dem  dann  aollich  graf* 
Mhalit  zustund  zwen  son  der  ain  mit  namen  dietrich  vnnd  der 
anader  ottnerth  hat  aber  nit  souil  kungreich  das  er  aym  yedem 
am  beaonner  königreich  mittailen  mocbt  Darumb  dam  elter  als 
dietrichen  das  königreich  von  burgundi  vnnd  dem  Jungern  als  Ot- 
pcrthen  die  grafiscbailt  mit  vil  lannd  vnnd  lewlen  worden  ist. « 

Fol.  17  —  33  leer. 

Fol.  33.  (Q.)  Leiter  in  den  Himmel,  anf  den  Sprossen 
knien  Männer,  vor  jedem  sein  Wappen,  oben  beym  Monde 
krönen  swey  Engel  den  K.  Max.  (?) 

»Hie  hept  an  der  annder  tractat  vnnd  erst  buchstab  q  dar- 
bty  ain  silbrin  layter  mit  acht  sprossen  die  bis  «n  des  monns 


Digitized  by  LjOOQ IC 


10 

Vf^v^f.  bimel  den  weltlielieii  tUad  berurende  raichen  ist  an  welker  Uyter 
obgedacbter  graue  von  Habspurg  wie  er  durch  sein  altfordern  von 
Jiuniglichem  stamen  Troy  bis  in  sicambriam  vnnd  von  sicambria  in 
daa  orientisch  franckreich  vnnd  davon  dannen  in  galHam  vif  gräf^ 
lieh  stand  herab  gestigen  ist  er  durch  seine  kind  vnnd  klndskinder 
mit  sonderen  gnaden  gottes  wider  vfT  gestigen  also  das  sy  nachmals 
kinndgrauen  marggraaenpfaltagrauen  hercisogen  ertzhertsogen  och 
kunigvnnd  kayser  vnnd  also  grosser  dannsy  gewaren  worden  sind 
wie  man  dann  solichs  bey  den  angehenkten  wappen  sehen  vnnd  im 
anndern  dritten  vnnd  vierden  buch  lesen  mag. « 

Fol.  34*  (B.)  Leiter  mit  sieben  geistlichen  Personen. 
(Die  siebente,  Pabst,  wird  gekrönt  von  zwej  Engeln  ) 

V  Hie  ist  ain  guldin  layter  mit  siben  sprossen  die  bis  an  der 
sonnen  himel  den  gaystlichen  stand  berurende  raichen  ist  an  wel- 
ker layter  die  obberurten  grauen  wie  gar  sy  von  haidnischem  ge- 
sclilccnt  von  Troy  abkommen  och  nach  dem  sy  crtstenlichen  glo- 
ben  an  sich  genomen  gancK  weltlich  gewesen  sind  haben  doch  ett- 
lich  derselben  lut  des  funff^cn  buchs  weltlichen  stand  verlassen 
vnnd  sind  geystlicb  worden  also  das  yero  etlich  ainsidel  munich 
apt  bischofFcrcsbischoif  Cardinal  vnnd  bapst  worden  sind  wie  man 
dann  sollichs  bey  yeren  anhangenden  saichen  mercken  mag  bey 
weihen  bayden  layteren  leichtlich  abzenemen  das  die  wort  so  got 
im  buch  der  geschopfft  xu  Jacob  redt  gar  wdl  von  diesem  geschlecht 
habspurg  verstanden  mögen  werden  in  weihen  worten  got  also 
sprach  dein  sam  wirt  als  der  staub  der  erden  du  wirst  gewettert 
SU  dem  nidergang  vnnd  vfFgang  su  myttemtag  vnnd  mytternacht 
vnnd  alle  geschlecht  der  erden  werden  gesegnet  in  deinem  stamen 
vnnd  ich  wird  dein  beschirmer  sein  wonin  du  gest. « 

Fol.  3 5.  (S  )  Leiter  mit  fünf  Personen ,  drey  Frauen 
und  zwej  Männern ;  der  letzte,  nackt  mit  blutigen  Striemen, 
wird  von  Gott  selbst  gekrönt. 

»Hie  slat  ain  layter  von  kostbarlichem  edlen  gestain   mit 

funff  sprossen   die  in  massen  wie  die  layter  so  obgedacbter  iacob 

*      im  schlaff  nach  vsweysung  des  xiLviij  capituls  im  buch  der  geschopfft 

gesehen  hat  von  der  erden  bis  an  den  höchsten  himol  ruren  ist, 
aran  ouch  die  engel  gottes  vlF  vnnd  absteigen  vnnd  sieb  got  vif 
die  laytter  gcnaigthat  die  vsscrwelten  des  hochloblichen  gescblechts 
danon  in  nachvolgenden  tractat  als  Junckfrawen  ecgcmahel  wylt- 
wen  bichtiger  vnnd  martrer  in  sein  ewig  reich  sa  emphafaen  wil 
damit  den  annderen  tractat  vollend  haben. « 

Fol.  s6  —  3i  sind  leer« 
Fol.  32.  b.   Der  dritt  tractat. 

9  Hie  hept  an  der  dritt  tractat  des  Zaigers  darin  viel  scb5- 
ner  bom  Spiegel  vnnd  annders  die  vsserwelten  säligen  vnnd  bay- 
ligen  des  geschlecbts  berurende  begriffen  sind  vnnd  hat  drey  tail 
in  dero  yedem  gebandelt  wird  wie  hernach  volgt.c 

Fol.  33.  »  Der  erst  taiL  « 

y  Hie  hept  an  der  erst  taill,  vnnd  erst  bom  dis  saigers«  vnnd 
saigt  an  vier  bailgon  der  Namen  sind,  Beatus  Glodoveus,  der  erat 
Cristen  kunig  von  Franckreich  f  Beata  Ootbildis  geboren  kunigia 


Digitized  by  LjOOQIC 


11 

von  burgimdi  sein  IiusArow ,   Sanctu«  leonbardus  des  gemelten  Hr».  789«« 
Kunc  Glodovei  vetter,  vnnd  Sanctus  Lipbardos,  sannt  Vollbarts 
bruaer,  die  alle   yre  vrsprun^  genomen  habenn    vfs  Marcomiro 
wie  oblaat,  vnnd  bienach  durcb  den  augenschin  betagt  wirt,  vnnd 
ist  difs  die  lidmafs  vnnd  iigur  Marcomiri  ut  sequitur.  c 

Fol.  33.  b.  Geharnischter  Mann. 

Fol.  34  —  4q.  (16  BI.V  Mit  Bäumen  und  Aesien. 

Fol.  5o  —  5 1  sind  leer. 

Fol.  52.  Frag. 

9  Nun  noocbt  ainer  aprechcn  Es  sind  vill  baiigen  in  den  vor- 
eesetstcn  bomen  beneropt  by  denen  doch  niendert  gemerclit  >virt 
das  sy  von  dem  stammen  Marcomiri  wie  Uabspurg  berkomen  defs- 
balb  dieselben  mit  namen  Vnnger,  Sicilia,  Osterreich«  Saien,  Hemd* 
len,  Meran«  Baden  vnnd  anpder  vnbillicher  weyfs  in  diefreundt- 
schafft  gesogenn  werden« 

•  Antwort.« 

»  Wiewoll  war  ist  das  vill  batigen  als  sannt  Kl tsabetb  bungs- 
docbter  von  Vnnger ,  sannt  Ludwig  kunsson  von  Sicilia  sannt 
Batbilda  bersogin  von  Saxen ,  sannt  hedwig  berteogin  vonHernd- 
ten  alias  Meran  Bcatus  bernhardus  Marggraph  von  baden  ^  vnnd 
annder  in  den  vorgesetsten  bömenn  bcnempt  werden  by  denen 
doch  yr  berbomen  vfs  dem  stammen  Marcomiri  nit  angesaigtwirt, 
Ist  aber  doch  darbey  war  das  nichts  dest  minder  vill  derselben 
aigentlicb  daraufs  komen  aber  vis  vnweyfsbait  der  lynien  vnder- 
hssenn  wclchi  aber  nit  dasselbs  herkomen  sind  darumb  in  die 
freuntscbaift  sogen  das  sich  diesetbenn  mit  denen  so  vfs  Marco- 
niro  boroen  Etlich  verfrenndt  haben  wie  dann  die  baiigen  in  den 
nacbgenden  spieglen  auch  nit  all  vfs  marcomiro  sonnder  darumb 
das  sy  ihr  altvorctern  oder  yr  nachkomen  sich  mit  den  marcomiri- 
scben  Eelich  verfreundt  haben ,  gesetzt  sind ,  defshalb  nichts  vn- 
billichs  oder  vberflfissigs  da  aber  vill  meer  zuwenig  hatigen  hier 
ian  gesogen  sind,  dann  noch  gar  vill  derselben  diser  fruntscbafft 
sind  denen  ich  vfs  mangell  der  bucher  vnd  annderer  ansaigung 
nit  bab  mögen  nachkomen  will  damit  den  ersten  tail  dis  Zaigers 
voüendt  vnnd  darby  andern  weytter  ze  suchen  vrsach  geben  haben. 

Fol.  54*  Ber  annder  tail. 

80  ist  dis  der  annder  taii  vnnd  erst  Spiegel  darinn 
(anff  haiigen  von  dem  konnigleichen  geschlecht  schotten 
so  sich  mit  habsparg  Eelich  verfreundt  hatt  begriffen  sind 
wie  hemacht  volgl. 

(Spiegel.  Mit  Umschrift :  S.  Fridolinos,  S.  Brigitta« 
8.Colmannua,  S.  Rumoldos,  S.  Wendelinas«) 

Item  Fol.  55,  56,  5?,  68. 

Fol.  59  —  62  leer. 

Fol. 63.  Der  drit  Taill.  Erklärung  der  Heiligen,  die 
firfiher  vorkommen. 

Fol.  71  bis  93  leer. 

Fol.  93.  Wieder  Heilige  bis  109. 

Fol.  110  leer. 

Fol.  111.  b. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


vfn  Kayser  Mailmitiafis  besonder  buch  genannt  der  Zai 
gcr  D»  Jacoben  mennels  beschlus  red.  a 

Beschlasred« 

»  Wann  wir  bedencken  o  theurer  Maximilian  wie  die  vor» 
bcatimpten  E.  H.  Mt.  verwandten  och  annder  vsaerwelten  haylgen 
sich  in  den  dinnstea  vnnd  wtUen  gottea  also  gehalten  haben  das 
sy  nach  diesem  sergenglichen  leben  die  fröd.  des  ewigen  lebeus 
erlangt  haben  das  och  alles  Sanctus  Iheroniraus  in  ainer  epistel 
ad  helyodorura  vnd  Ghromantium  schreibt  l&ain  tag  im  iar  ist  da- 
ran nit  iUnfr  tausent  martrer  fuhden  werden  allein  den  ersten  ca|( 
fanuary  an  dem  die  römer  yr  consules  erweiten  vfsgenoroen.  O 
aller  g.  h.  die  weil  dann  eal  der  martrer  also  gros  ist  wie  vil  sind 
dann  der  anderen  haylgen  die  all  durch  viel  trubsaligkait  erlangt 
haben'  die  krön  des  ewigen  lebens  vnnd  daselbs  vor  dem  hymeU- 
sehen  kunig  durch  yr  flissig  furbitt  vns  och  dahin  eekomen  pro- 
curieren  nun  wie  wo!  war  ist  das  oug  nie  gesehen  och  das  or  nie 
gebort  vnd  in  des  menscheik  herczenn  nie  gestigenn  ist  wa;  grös- 
ser fröd  die  selben  vsserweiten  in  dem  himelreich  füren ,  des- 
halb katuer  susgen  möglich  ist  sol liehe  vfssesprechen  nichts  dest 
minder  hab  ich  dennocht  se  bescblus  dis  buchs  E.  K.  Mt.  se  vn- 
dertänigem  gefallen  sollioh  himelreich  vnnser  einfältigen  menscb. 
liehe»  art  nach  durch  dis  gegenwartig  figur  wollen  ansaigen  darinn 
die  vorhestimpten  vnnd  anndern  vfserwelten  bey  got  gloriyreh 
vnnd  sich  fröwen  ymer  vnnd  ewiglich  Amen.  Wil  damit  den  drit- 
ten traotat  vnnd  also  dis  besonder  buch  E.  k.  Mt.»hi  geheim,  ie 
behalten  geendet  haben  mich  derselben  sampt  den  meinen  hiebey 
versaichnet  als  meinem  allerg,  h.  vnderthänigklich  beuelbende« 
Datum  Freyburg  im  brisgow  am  xi)  tag  Fcbruaryanno  dni.i5i8»« 

(Prior  Cartusie  Friburg.  Sept.  von  Max.  Hand?) 

Fol.  112.  Oben  der  Himmel,  Maria  Krönung,  die  Hei- 
ligen um  die  Dreyeinigkeit ,  unten  bethende  Männer  und 
Frauen.  . 


m. 

»ro.8994.  Codex  Ms.  Nro.8994. 

(Bist.  prof.  389,) 
God.  Ms.  cbart.  s«  XVI  in  Fol.  3i6  BL  J.  Mennel. 
vDas  Annder  Buch  dis  Ausszugs  von  den  lieben  Hailgen;« 
Pohl.  y'Hienach  volgen  Stammen  vnnd  Namen  Ettli-' 
eher  vTserwelten  Haiigen  so  dem  theuren  fuersten  ron  Habs- 
purg  kayser  Maximilianen  mit  freuntschafft  verwandt  seind.« 
1  —  I9.B1.  scheint  Mennel's  Concept  zu  seyn. 
V6n  Fol.  20  —  3 1 6  wechselt  Mennel's  Concept  mit  der 
Reinschrift  des  Abschreibers  ab« 

Ist  das  Werk  des  Mennel  sub  Hist.  prof.  385  et  387. 


Digitized  by  LjOOQIC 


13 

IV. 

Codex  Ms.  Nrö.8062*  Nf.8o6.. 

(Hist.  prof.  390.) 
Cod«  Ms  eharl«  •*  XVI  in  Fol.  (285  BK).  J.  Mennel. 

Miscellanea  historica« 

Locol.  Fol.  1.  Theile  ans  Mroaer«  Werk:  K.  Maxi- 
lailians  Gebar Uapiegel. 

Tncipit:  Das  viert  buech  diser  furstlicbea  Ghroniclih  etc. 
bis  Fol.  60.  Finis  libri  llllti ,  mit  Aiislassujig  der  Figuren  (t*fauen 
und  Spiegel) 

Loco  II.  Fol«  70.  V  Von  der  Pronuintz  Bajrn  vnnd  dersel- 
ben ^ertxogen.  « 

LocoIII.  Fol. 85.  »Von  den  Hertzogen  vnd  Hertzogtbum 
Schwaben. « 

Loco IV.  Fol.  93.  yVon  den  Märggrauen  aus  Oesterreich.  s 

Fol. 96  b.  »Weiter  von  den  letslen  Hertzogen  aus  Oester- 
reich y  die  von  dem  gebluet  seind  der  Edlenn  Grauen  yqn  Habs- 
pnrg  (von  Albert  I.  bis  Ferdinand  I.).  c 

Loco  V.  Fol.  99  b.  V  Von  dem  Furstenthumb  der  Pfaltz  bey 
Rhein,  a 

Loco  VI.  Fol.  10s.  Von  den  Edleaten  Grauen  vnnd  Fürsten 
tu  Zaringenn 

Loco  VII.  Fol.  io4»  Von  den  Fürsten  der  Welphen.  ^ 

Loco  VIII  Fol.  111.  vVon  dem  blut  Ghristi  so  zu  Mantua 
gefunden  worden,  vnd  darnach  in  Flandern,  von  dannen  auch 
un.daa  SchirabenlaQ^  gen  Weingarten  in  das  Gloater  kommen 
ist,  ea  der  Zeit  hertzog  Welphons  in  Bayren  des  vierte^  seines 
namens«  « 

Loco IX.  Fol.  ii3  b.  »Von  den  alten  vnd  förnembsten  Bran« 
denburgischeun  Marggrauen, « 

Loco  X.  Fol.  118.  »Von  den  Fürsten  der  Burggrafschafft 
Hfirmberg.  « 

Loco  XI.  Fol.  lao  b«  Von  den  Hertzogen  aus  Braunschweig. 

LocoXII.  .Fol.«^.  Von  den  Fürsten  des  Lands  zu  Thürin- 
gen ,  vnd  von  den  Landgrauen  der  Landgrafschaft  Hessen. 

LocoXlIL  Fol.  i3i«  »Aus  der  Fürstlichen  Cronickh 
weillttnd  khajser  Maximilians  Hochlöblichster  gedachtnufa 
Gebart  Spiegels.« 

f  Das  erste  Buech  dieser  Fürstlichen  Chronick  (nicht 
ganz  Tom  Anfang). « 

Fol.  187.  »Schreiben  des  Glareanus  an  König. « 

»Diuus  Imperator  Maximilianus  Inuietissimi  Imperatoris 
nostri  C'aroli  ac  Öaesaris  Ferdinai^di  auiis,  Frinceps  perjpetua  me- 
moria dignissimus ,  pro  majorum  suorum  gloria  collifii  fecit  ac 
iossit  novem  magna  volumina  ingentibus  sane  eipensis ,  nempe 
per  tviii  annos.  Ea  volumina  ante  annos  tres  Gandaui  in  Flandris 
Imperatoriae  ac  Regiae  Majestät!  oblata  sunt.  In  iis  domus  Au- 
Striae  Ducef,  Principes,  Reges,  MuUifariae  Origines,   Caesarea 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Item  ac  Iraperatores  commemotaiitiir,  Idom  dioo  de  Regibus  Fran« 
ciae  ac  Burgundiae.  Catena  est  multorum  aeculorum.  Insignta 
pulGherrimis  ptcta  coloribus  cccc  ant  plura«  Denique  ut  multa 
omittam.  (Nam  puto  Reciae  Maiestali  ea  magna  ex  parte  nota 
esse.)  Illud  omnino  liaudquaqiiam  silentio  tranaeundum ,  quippe 
quod  mihi  miraculo  siraile  visum :  sunt  in  nno  iilorum  libro  cen- 
tum  ac  XXV  sancti,  in  numerum  Divorum  relati,  ac  Apostolica  au- 
toritate  confirmati ,  qui  de  Austriae  domo ,  ac  ex  amnitate  eiua- 
dem,  ac  Gaesarum  nostroram  sanguine  nati.« 

»Quando  autem  libri  illi  germanica  lingua  sunt  scriptit  ut 
cerle  per  vniuersum  terrarum  orbem  tanta  gloria  innotesceret,  exi- 
stimavi  operae  pretium  roe  facturura,  si  Regiam  Majestatem  ad- 
monercm,  ne  tanta  gloria  interiret,  eos  libros  alioui  docto  viro 
concrederet,  qui  vcf  per  commentarii  modum,  quod  Julius  Cae- 
sar de  Hello  gallico  fecit ,  illustraret,  vel  paraphrasi  luculenta 
exprimeret.  Neque  rero  credat  Regia  Majestas  ullum  vel  Italum 
vel  Hispanum ,  aut  allum  quempiam  qui  Hnguam  non  calleat  ger- 
manicam  ,  quique  locorum  superioris  Germaniae,  in  qua  olim  Au- 
striae Ouces  regnarunt «  notitiamnon  habeat,  eam  rem  prodigni- 
tate  tractare  posse.  Ego  quia  et  germanicam  npvi  linguam,  et 
loca  ea  maiore  ex  parte  mihi  nota  sunt,  pro  commentario  fa- 
ciundo  provinciam  subire  velim,  ac  ctiam  ofFero  meam  exiguam. 
in  ea  re  operam  Regiae  Maipstati.  Quod  illa,  ut  a  grato  erga 
ipsius  clementiam  animo  dictum  ac  factum  intelligat  enixissimeet 
oro  et  obsecro 

Eiusdem  Maicstatis 

Minimus  servulorum 
Glareanus.ft 

Fol.  i3<).  Titol  diser  Cronickh  (Gebart  Spiegel)  etc. 
Fol.  1 44«  V  Das  annder  buch  diser  farstlichen  Cronickh 
etc.  bis  zu  Ende« 


V. 
Hro.1.45..  Codex  Ms.  Nro.  10451. 

(Hiat.  prof.  795  —  799.) 
Cod.  Ms.  in  4^<^'papyr.  s.Xyil(Xyi).  Miscelianea  historica. 

Locol"*^'  Cod.  795.  »Secretum  Caesaream  a  nemine 
legendum,  nee  ulli  communicandam  nisi  quibus  voluerit 
Caesar  Aagastissimus ,  quia  mortaliam  nemini,  nisi  soli 
Caesari,  adhac  enocleatara  est,  ut  hie  scriptum  humiliime 
traditar  Per  notnm  discretum ,  et  Caesari  fidelissimura.  a 

Fol.  I  7-22.  Batleriana. 

Fol.  I  —  6.  Bittscbrifc  der  Butlerischen  Erben  an  den 
Kaiser.  (Sermone  hispanico.)  —  Allegorisch  wird  über 
die  Zurücksetzung  der  Butlerischen  Familie  geklagt. 

Incipit :  v  Sacra  Gesarea  Magestad.  ic 

y  Mucbos  anos  atras  habra  que  a  la  Ceaarea  Mgstad  del  Em«  ; 


Digitized  by  LjOOQ IC 


15 

pendor  Perdinando  t^«  de  Imortal  nenoria  rnand^  el  Hey  da  la  Vro.  10451 
ma  BriUna  voa  cantiud  de  herinosas  plantas  y  arboles  frutiferos, 
£iitre  loa  quales  bavia  vn  arbol  muy  tenalado ,  hcrmoso  y  rouy 
raro  por  au  bondad  y  por  una  secreta  gran  virtud  que  tenianaua 
frutoa  etc.  Por  eaao  y  por  la  grande  eatimacion  que  au  dicba 
Ccaarea  M^  basia  deake  arbol,  ydo  aus  frutoa  mandodeadcluego, 
que  en  la  FaTorika  fuease  pueato,  plantado,  cuUivado  y  regado 
»eaipre  con  ygual  cuydado.« 

y  Maa  como  muriö  au  dicha  Geaarea  Magd,  loa  Jardineroa 
deade  entoncea  acii,  6  pere^oaoa,  6  negligentea,  6  bien  pocoesti- 
maado  la  Virtud,  bellexa,  y  bondad  dcsle  arbol,  0I  vi  dandose  del 
prouaebo  tan  grande ,  que  yÄ  de  aua  frutoa  ban  tenido  en  la  paa- 
sada  cnferme&d ,  como  poco  penaando  en  lo  mucba  que  tener  po« 
drian  en  loa  tienpoa  venideroa  etc. « 

Das  Testament  Walter  Butlera  aey  durch  e.  k.  Dekret  r» 
Min  i653  umgeatofaen  worden ,  aie  bitten  um  Gerechtigkeit. 

»a.  V.  Blag^  Geaarea  muy  bumildemente  supplico  ae  airva 
dedefender  a  aua  perseguidoa  herederoa,  y  no  permitir  que  au 
kercBcia  aeu  dada  agente  de  mala ,  y  eacandaloaa  vida ,  que  en 
aingun  modo  ae  les  toca ,  ni  la  han  jnerecido.  Asaimismo  raego 
a  Su  Divina  Magd  puea  Vroag'  Gcs«  save.muy  bien,  y  quiere  a 
todos  baser  Juaticia  que  le  de  aumo  poder  para  eiecutarla.  Amen* 
Amen.     Amen. 

Beylage  A.  Fol.  7  — 14-  Belatio  de  caede  Wallen* 
ateinii,  per  Fr.  Patricium  Taaße  (Minorlta,  war  theils  Au- 
gen- iheilt  Ohrenzeage)  Dat.  Pragae  la.  Febr.  i653.  8  DI. 

Incipit:  9  Admodum  Reverende  Domine. « 
»Binaa  Veatraa  Ratiabonäe  diveraia  temporibua   dataa,  via 
non  aimul ,  et  diveraia  teroporibna  accepi.  c 

vVeatrae  petitioni  in  deacribendo  progresaum  ae  proeedendi 
modum  babitum  in  eiecutione  Egrae  facta  in  Ducem  Fridlandiae 
aaoaque  conaortea  libeater  pro  eiili  niea  facundia ,  rudique  mi« 
nervji ,  ac  compendioso  ealaroo  describo  quae  cultiorem  merentnr 
atjlum  et  manum  etc.  (ist  interessant). 

*  Beylage  B.  Fol.  i5  —  16.  »Gopia  vera  Testamenti 
Walferi  Butler!  CollonelH.  3«  testibus  aubscriplia:  Jacobua 
Conallas  Archidiaconas  Dirensis,  Dominus  N.  de  laGrange 
aacerdoa,  Fr.  Patricias  Taaffe  ordin.  minor«  strictioris  ob- 
serrantiae. 

Beylage  C.  Fol.  17  —  91.  Bitttchrift  des  D.  Edmund 
Okennedy  an  den  Kaiaer  (Spanisch)  über  die  ungerechte 
Behandlung  der  Bullerischen  Familie ,  besonders  hinsicht- 
lich der  Forderungen  des  Richard  Butler  (Walters  Bru* 
der)« 

ßeylage  D.  Fol.  2si.  Decret  der  Böhm.  Hof-Kanzlej 
an  die  Hofkammer.  Dat.  Prefsbnrg  1  i.May  16491  nach  der 
Terwillignng  Sr.  Majestät  sollen  der  Eleonora  Botler(Sch we- 
ster des  Walt.  Butler)  aus  Gnaden  »tanquam  personae  mi- 
serabili  loco  eleemosynae  So  Gulden  ausgezahlt  werden. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Cod.  7<)6.  Relacion  ie  la  Ribeiiion  de  Ginebra.  Fol. 
I  -^  4«.  Spanisch.  '     * 

Incipitt  Relacion  de  la  Rebellion  i  apostacia  de  la  Ciudad 
de  Ginebra  de  Andrea  Gardoniotraducidoreltaliano  enCastellano 
en  la  quäl  breuemente  se  declara  el  estado  i  de8cl*eption  de  a 
quella  ciudad  desde  el  ano  de  i535. 

Cod.  797.  Fol.  1 — 38;  Zuschrift  des  Antonii  Dionisi 
Veronese  an  Erzherzog  Ferdinand  von  Oesterr'etch  -  Tirol 
(eine  Art  Panegyricus  über  s.  Herrschaft). 

Incipit :  » Serenissimo  Principi  Ferdinando  Archid.  Aoatrie 
Duci  Burgundie,  comitique  Tirol is  Inclito  etc.  Antonius  Diony- 
sius  VeronensiSf  salutem«  ot  felicttatem  perpetuam  bumillimc 
dicit  etc. « 

»  Son  certo  Serenissimo  Prencipe,  che  mi  bisognerebbe  mag- 
gior  eloquensa ,  piu  dolce  stilo  ,  et  piu  corretta  niano ,  uolendo 
(comd  hora  far  propongo)  dimostrar ,  quanti  siano  li  eiFetti  della 
virtü ;  et  quali  siano  le  Operation!  d'un  huomo  virtuoso  etc. « 

Cod«7()8.  »  Sortes  ludicrae.  Miscellanea.  FoL  i  —  87 
(2  Schriften  i  —  11,  i9  —  37). « 

Incipit:  Lubecum. 

l^ulla  Salus  belle ,  pacem  te  poscimus  omnes  etc. 

Ex.  gr.  Hungaria. 

Odiosus  modo  immerito. 

Bohemia. 

Durum  est  contra  stimulum  calcitrare. 
Ernestus  Archidux  Auslriae. 

Quis  vestrum  sine  peccalo ,  primus  mittat  lapidem  etc. 
Domus  austriaca« 
De  ore  tuo ,  te  Judico ,  serve  nequam  etc* 


VI. 
Nro.56.n  Codex  Ms.  Nro.5622. 

(Bist.  prof.  525**  5*7.) 
Cod.  chai^t«  8.  XVL  FoL  m« 
Loco  I.  Cod.  525.  Fol.  1  — 16.    Relatione  del  claris- 
sirao  M«  Mario  di  Cayalli  venato  Ambasciador  da  Tlmpera- 
tore,  L'anno  i55i. 

Incipit:  Serenissimo  Principe,  et  Eccn>  Padri;  Havendo  io 
a  render  conto  della  legation  mia  ,  laqual  ö  stata  all'  Impcrador^ 
che  e  tanto  prudente  valoroso  et  gran  Princnpe  forsi  quanto  da 
Carlo  -magno  in  qua  la  la  Cbristianita  non  faebbe  il  simile  .... 
(Copia.) 

Finis. 

**LocoIL  Fol.  16 — 19.  Responsum  Maximilian!  IL 
Romanorum  Imperatoris  Legato  Senatna  gentisqae  Poloniae 


Digitized  by  LjOOQIC 


17 

ad  se  miMO,  libervm  commeatum  sibi  amtsque  atqae  Daci  Hm.  56ts. 
Andiam ,  Regia  Gallorum  fratri  regi  Polonoram  deaignato» 
petenti  datnm,  menae  Julio  id73  (a  Bl.). 

Ineipit:  Sacra  Caesarea  et  Hungariae  Bobemiaeque  Regia 
Majestas  Dominas  noster  Glementissi^n«»  lKoij|Aeiiitellexit  eaom- 
Bia  qnaa  nomine  Senatus  et  reliquorui»  ^Mdiomtn  inclyti  rcgniPo- 
loniae  et  Magni  Ducatits  Lithuaniae  perslf^etülilemacmagtiificum 
Dominum  Stanialaum  Siupecski  Caste]Uttiliiii''LublineD8em,  ae 
eiutdem  Begni  consiliarium  et  Scripte  et  viva  voce  diligenter 
t«nt  expoaita*«.. 

**Looo  IIL  FoL  19  —  47  (28  BL).  Relation  eines  N, 
an  die  Signoriadi  Venetia  über  aeine  Legation  nach  Deutsch- 
land anK   Bfaximilian« 

Die  Abschrift,  Ton  einem  gewissen  Hieronjmus  Ame- 
losgh,  ist  für  den  Erzbischof  7on  Pisa  später  genommen 
worden. 

Ineipit :  Prefatione  della  relatione  seguente. '  . 

AI  R»o  Arci.vf  di  Pisa  patron  et  S<»f  suo. 

»  Era  antico  costume  R««  Moosig»  et  patrone  mio  auando 
e'  Nobili  Venetiani  tornavano  dalle  legationi  referire  alla  Illustris- 
sima  S.  di  Venetia  1a  sustantia  di  tutte  )e  actioni  fatto  per  loro, 
et  quanto  di  quel  luogo  haueuon  ritratto  in  benefitio «  et  utile 
delfa  Repubblica  dove  pigliando  i  SecretariJ  in  scritto  dal  relatione 
la  mettevano  ia  un  luogo  acciö  deputato  non  sende  ad  altri  lecito 
il  Tederla  che  ä  quelli  del  Senate  per  spaCio  d'anni  XV.  et  finito 
detto  tempo  non  poteva  esserne  denegato  a  Gentilhuoraini  copia, 
selo  per  instruirh ,  et  dar  loro  animo  a  govemi  deUa  Repubblica. 
La  onde  il  suo  Nobile  et  Gentile  M.  Bariholommeo  Bar  Aolini  haL» 
▼endo  non  sensa  difiicultÄ  hauuta  Ia  descrictione  del  Alemagna  fatta 
da  vn  Oratore  ia  quei  tempi  appresso  Maziroiliano  Imperadore, 
il  nome  del  quäle  non  e  palese,  m'e  posto  mio  debito  copiarla 
per  £ame  dono  a  V.  R»«  S«  etc* « 

Belatio  ipsa  ineipit :  i  Relatione  del  Magnifico  M.  etc.  alla 
ninsstrissima  oignoria  di  Venetia  sopra  le  cose  di  Alleroagne »  et 
di  Massimiliano  Imperatore  appresso  al  quäle  per  la  prefata  Si- 
gnoria  era  stato  Oratore. « 

9  Percbd  a  quei  tempi  Serenissimo  Principe,  gravissimo  et 
sapientissimo  consigHo  tutte  le  discordie  et  suerre  che  sono  per 
▼niersi  tra  christiani  mostrono  dover  procecuir  dal  Serenissimo 
Re  de  Bomani ,  et  dair  Imperio  ,  mi  e  parso  hoggi  esser  il  debito 
nio  rcferir  talmente  all'  Eccellentie  V'«  le  cose  di  Germania  ri- 
tornando  da  quelle  parti,  che  lepossinonellepresenteoccorrenze, 
tt  in  q[nelle  che  di  giornoingiomopossonoaccader  meglio  fondare 
li  suoi  sapientissimi  ludicii . . . « 

Finis  (FoL  47-)  »  haFcndo  10  in  questo  mio  discorao  a 
parte  aparte,  et  assai  diffusamento  coccato  quanto  mi  e 
parso  esser  degno  di  loro  notitia. « 

II  fine^ 
Liocoiy.  Fol.  47 — 56(ioBL).  Entu^urf  einer  Ordnung 
I.  a 


Digitized  by  LjOOQ IC 


18 

BTro.  66«»«  u;i^  ReguUrung  de$  Sludmmt  (LehransUli),  weichet  Herzog 
Cosmas  Medici  //•  pon  Flor em  in  Pisa  oder  einem  andern  Orte 
seines  Staates  errichten  will  • « •  etc.  (Von  ?)• 

Incipit :  Havendo  la  Ecc>«  dello  111»«  S'  Duca  Cosimo  de 
Medici  Duca  de  Firense  secondo  come  optimo  Principe  et  vero 
amator  delle  yirtu  etscientie  constituto  et  ordiaatolo  atudio  nella 
citta  di  Pisa  o  in  altro  luogo  del  suo  dominio :  dove  secondo  li 
tempi  et  il  volere  suo  sarä  piu  comodo  et  nel  medesmo  luogo 
in  aiuto  di  Poveri  studenti  de!  suo  stato  fondato  una  Sapientiact 
un  Collegio  k  tutte  sua  Tpese ,  par  nutrire  et  instituire  in  esao 
quel  nnmero  di  Scolari  et  in  quelle  scientie  et  faculta  ch'  teropo 
per  tempo  sua  Ecc>*  giudicciera  piu  espediente  per  che  in  esso 
vicini  li  Scolari  predetti  ordinatamente  et  tutto  succeda  inhonore 
di  Dio  et  di  sua  Ecc»  Ha  deliberato  gli  infrascritti  statuti  et  de- 
liberationi  con  potere  quelle  mutare,  limitare  et  corregiere  nel 
modo  et  coroe  a  sua  Ecc»  et  suoi  successori  secondo  i  bisogni  parra 
et  piacera...« 

Loco  V#  Fol.66  V.  —  59  (a'/^  BL).  »Oratio  qua  a  Po- 
loniae  statibus  Henricus  Yalesios  Poloniae  Rex  in  Regnum 
reyocatur  « 

Incipit  t  »  Ghristianissime  et  Serenissime  Rex ,  Domine  no« 
bis  clementissime  Studium  et  obscrvantiam  nostraro.  8.  M  V«« 
commendamus  a  Deoque  Maiimo  S.  M.  V.  prccamur  optima m  va- 
letudincm  etc.«. 

)•  Quae  fuerit  universi  Regni  Poloniae  erga  Mtom  y,  propen- 
sio  eum  Hex  a  nobis  electus,  et  ex  remotissimis  orbis  partious  etc. 
in  Poloniam  excitus  esses  non  opus  est  longioribus  Terbis  M.  V, 
commemorare . . .  « 

Loro  VI.  Fol.  Sq.  y  Oratio  Legati  Turcici  halita  ad 
Foloooa  Warsoyiae  congregatos  XI«  Septemb.  annb  1674 
(i.  Seite).«  * 

Incipit :  y  Regem  Poloniae  rcgno  discessisse  certum  esse  Cae- 
saream  Gelsitudinem ,  sicuti  sibi  constat ,  nulla  de  reditu  cius  in 
Poloniam  est  spes  . .  ..«x 

Loco  VII.  Fol.  60— 61.  Frag  Stuckh  (von  einem  eifri* 
gen  Christen?)  2.  Bl.  (12  Fragen). 

Incipit:  »1)  Weil  alle  ReligionsTcrwanten,  welche  sich 
Christen  nennen  in  Streitlicben  Religions  Artilicbeln,  aufdie  hei- 
lige scbrifft ,  vnd  Ihren  glauben,  Lehr,  vnnd  mainungen  dardurch 
bewehren  wollen,  Ist  die  Frag,  wober  sie  wissen  das  das  Jentge, 
was  in  der  hailigen  Ribel  alten  vndt  neuen  Testaments  geschriben 
Stet  war  sey. « 

N.  10)  »So  dan  solche  leuth  die  über  alle  Gelerte  witsig 
sein  wollen,  in  Ihren  verstandt  recht  haben,  ist  die  Frag,  ob  man 
auph  einiges  PfaiFen  oder  Predicanten  mehr  bederUte,  vnd  ob 
alfsdan  nit  beser  Tund  nüteer  wehr,  das  man  sie  alle  sum  Land 
hinaufs  iagte ,  vnd  abschafft ,  so  dorfft  man  auch  Iceiner  kirchen 
nach  Gottesheuser  mehr  darfl^en  die  leuth  auch  weder  su  St.  Stef- 
fan  oder  hernalfs  gehen ,  vnnd  khan  im  ein  icdtweder  in  seinem 


Digitized  by  LjOOQIC 


19 

haiiGi  ein  Kirchen  bauen ,  vnnd  die  Bibel  lesen,  anch   glauben,  Kro.66s». 
was  er  wolte,  letzlich  dahin  khomen,   das  raan   gar  den  Teufel 
wurde  anbeten,  vnd  für  Gott  halten  wie  die  Indianer. « 

Logo  VIII.  Fol«  6s  —  63.  Abschrift  des  £dicts  Ton 
Erzherzog  Albrecht,  wodurch  er  den  Erzh.  Ferdinand  be- 
foUmachtigt ,  im  Fall  des  Ablebens  d.  Kaisers  (Matthias)  in 
seinem  Nahmen  die  Regierung  vorläufig  zu  übernehmen. 
Actum  in  Urbe  nostra  Bruxellensi  a«  Febr.  1819« 
Loco  IX.  Fol.  I  —  27*  (Cod.  527.)  »Relatione  del  Cl"* 
M.  Bemardo  Nauagiero  tornato  Ambasciatore  da  Roma  dal 
summo  Pontefice  IIU. 

Incipit:  »Ho  Iraparato  Serenissimo  P.  nelle  legatton,  nella 
quäl  per  molti  anni  d  piaciuto  a  V»  Serenita  servirsi  di  me,  che 
('officio  del  Ambasciatore  d  diviso  in  tre  parte  .  •  •  « 

Fol.  28.  Entrate  di  tutto  lo  stato  ecciesiastico. 
Fol  3o — 35.  Pro  memoria  (6  ßl.),  wie  die  sinkende 
Macht  der  Christenheit  zu  unterstützen  sey. 

Incipit:  Havendo  io  l'animo  intento  al  benefficio  universal, 
et  per  quello  adhcrendo  alli  boni  pareri ,  vado  sernpre  indagando 
per  oual  via  potria  sua  S^  come  principal  capo  de  tutta  la  chri- 
stianitii  provedere  alla  salute  di  qnella  etc. 

*LocoX.  Fol.  I  —  14.  (Cod  526  postpositns  )  Rela- 
tione  de  Sindici  di  Dalmatia  e  di  leuante  del  Clarissimo 
Signor  Andrea  Giustiniano  fatta  Tanno  1576« 

Incipit:  »Douendo  Serenissimo  Principe  Illustrissiini  et 
Ecc««  Signori  referir  alla  Serenita  vestra  etallesignorie  Vr^Eccn« 
tutte  qoelle  che  il  Glarissirao  Ottavian  Valicro  mio  clarissimo  et 
horforatissimo  cwllega  et  io  habbiaroo  operato  nel  sindicato  nn>  di 
Dalmatia  et  di  levante  che  d'ordine  di  questo  Ecc««  Consiglio  hab- 
biamo  exercitato  per  mesi  dieci.  ic 

*Loeo  XI.  FoI.i5— 3i.  Relatione  di  Constantino« 
poli  del  Clarissimo  Signor  Bemardo  Nauagero  il  quäl  ri- 
tomo  finita  la  sua  Bailia«     L'anno  t552. 

Incipitt  yPiacque  k  V  Sert«  di  eleggermi  del  XLIX  alli  XXI 
di  Settembre  per  Bailo  suo  a  Gostantinopoli  et  spedirmi  del  L. 
insieme  col  Clarissimo  orator  Zeno  Tultimo  giorno  di  Maggio. 
E  piaciuto  aneo  alla  bontä  divina  dopo  tanti  pericoli  d'ognisorte  di 
ritornarmi  alla  Patria  del  Lij.  Et  pcnsando  ä  quelle  ch'  io  do- 
▼essi  in  queslo  giorno  riferire  in  questo  Ill»o  Senato  m'occorrono 
nulte  cose,  corae  sariano  tufte  quelle  ch'io  haveva  negotiate,  et 
nna  particolare  descrittione  della  Porta  con  li  suoi  stipendij  et 
nomi  • . .  « 

Desinit :  »  Onde  riverentemente  la  raccordo  che  non  lassi 
mai  li  suoi  ministri  in  Gostantinopoli  sensa  buona  somma  de 
danari  per  che  quegli  sono  un  forte ,  nel  quäle  in  ogni  bisogno 

Sotranno  salvarsi^et  eonservar  la  pace.    Nella  quäle  prego  a^ 
ig««  Dio  eonseryi  V.  Serenitiu 

***  L06O  XIL  Fol.  33  —  66.   Relatione  di  Germania 


Digitized  by  CjOOQIC 


20 

deir  niastristimo  Signor  Giacomo  Soranzo    Carallier  er 
Prod'«  (?)  l'anno  i562. 

Incipit:  »  Fra  lutte  le  cose,  che  portano  benefitio  a1  govcmo 
de  stati ,  quelle  sono  giudicate  le  piü  utili ,  cbe  dimostrano  le 
qualita  de  Regni,  et  Provincie  potsedute  da  altri  Principi,  Le 
forxe,  il  modo  del  loro  governo,  et  rintelligensa,  chebanno  coii 
glialrri  Principi  etc.  ••.  (Eine  sebr  kluge  Ansicht  der  Dinge  zeigt 
sich  im  ganscn  Verlaufe.)« 


Hro.8736.  Codcx  lUs.  Nfo.  8736. 

(Bist.  prof.  i3s  ) 
Cod.  Ms.  Chart,  t.  XVI  Fol.  3s6.  Miscellanea  historica. 

Locol.  Fol«  1,  Miscellanea  Reram  Polonicaruni,  Hoc 
est  Consaltationes  de  deligendis  Poloniae  Begibas  initae* 
ordinum  Regni  decreta ,  senalusconsulta ,  diplomata  .  Le- 
gatorum  orationes ,  litterae  item  privatim  et  publice  de  re- 
bus Polonicis  scriptae  multaque  alia  huc  pertinentia  iam 
inde  ab  Henrici  Andiam  Ducis  (qui  nunc  Gallomm  Rex  est) 
Ex  Gallia  in  Poloniam  adventu  usque  ad  haec  tempora  ma- 
gno undiqae  studio  collecta  ab  Hugone  Blotio,  S.  C«  M^** 
Bibliolhecario.  (Vgl.  Vogel  Spec.  111.  p.  687 ;  Lambec.  ed. 
Kollar«  L.  II   p.  917,  L.  I.  p.  621 ,  592  et  73i.) 

Fol.  2  (Miscellanea  Rerum  Polonicarum  Anni  i573, 
1 5*741  ^^7^9  1576.  Item  alia  qaaedam  rebus  Polonicis 
mista.  Cum  indice  Alphabetico  ad  calcem  libri  hniua  re- 
iecto.) 

Mit  e.  Vorrede  des  Hugo  Biotins,  t.  26.  Martii  1576. 

(»Hugo  Biotins  8  C.  M^'«  Bibiiothecarias  Ulis  qui  in 
haec  8ua  rerum  Polonicarum  miscellanea  forte  inoiderint* 
S.  D.«> 

Fol.  3  — 7.  Index  Eorum  Scriptorum  quae  hoc  Tolii- 
mine  continentnr  temporis  ordine  dispositus  (5  BL).  Dar- 
unter : 

*VIL  Oratio  legatorura  Imperatoris  Maximiltani  II« 
ad  ordines  Poloniae  pro  electione  filii  sui  Emesti.  Ha- 
bita a<»  1575.  Incertum  quo  die  (Nov.)  pag  107  (Fol«  56) 
— 116.  6  BL 

Incipit:  Nolla  vis  maior  bumanis  a  Deo  immortali  insit« 
est  mentibus  etc. 

*V1II.  Oratio  legatorum  Archiducis  Ferdinand!  pro 
electione  sui.  Uabita  ad  Ordines  Poloniae  a*  1675.  Pag. 
164— 175  (6  BK). 

Incipit :  »  Quantum  bisce  periculosts  temporibus  etc. 


Digitized  by  LjOOQIC 


21 

3L  Oratio  legatornm  Stephoni  BaUoriiPriaeipisTrao*"'«»^736. 
stlvaniae  pro  electiono  suL     Habita  ad  Ordines   Poloniao 
f  1575.  p,  i53—  i58  (3  Bl,). 

Incjpit:  Cum  eo  demum  ventum  sit»  ut  sepositia  vcrborum 
lenocinijs  etc. 

XI.  Oratio  legatoram  Electorum  Imperii  ad  ordinet 
Polonjae,  pro  domo  austriaca,  habitaa®  iS'jS.  p«  i58 —  i&3 
(>'A  Bl.). 

Incipit:  Reverendissimi  Illu9triss.  Reverend!  Illustres^ 
Spectabiles-,  Magnifici,  Gencroti,  Nobiles  viri  Incliti  Regni  Fo- 
lonici  ^  lUagnique  Ducatus  Lituaniac  Proceres  tarn  malorum  quam 
propriis  virtutum  insigoiis ,  prudentia ,  rcbusque  fortiter  gestis, 
celeberrimi  etc. « 

Xlli«  Vota  Polooica  pro  novo. Rege  eligendo,  vel  li- 
bera  suffragia  amplisaimorum  Ordinani  incljti  Regni  Po* 
laoiae  in  Electione  novi  Regia  die  i8.  mensis  Novembria 
anno  i575.  in  comitiia  generalibua  Eloctionia  Varsoviae  in 
loco  campeatriy  ea  parte  flaTÜ  qaa  civitas  est  celebris. 

Archiepiscopus  Gensnensis  nominavit  Iniperatorem  Ma* 
ximiliaoum,  Episcopus  Cracoviensis  Caesarem  Biax«,    Ep. 
Plocensia  Caesarem,    Episc.  CbelmenMs  Ernestum  Archi- 
dac. ,  Palatinua  Cracoviensis  Rosenbergiam. 
19.  Novembris. 

Palatinas  Sandpmiriensia  Pyastum,  in  quem  quia  re- 
liquoa  aegre  assentiri  animadvertit,  nominavit  Caesarem 
etc.  (meist  Ernestnm). 

ao«  Nov.  (gemischt)» 
si.  Nov.  (gemischt). 

Finis  Electionom. 

Yoia  ex  Pros.  3ä*  Caeaaria  19,  Emesti  1^,  Domus 
aascr.  4* 

F^nramm  5 «  Pjasti  8,  Saedi  5«  Infan*  Polen,  a ,  Ro- 
seiibergii  k 

p.  7—  10  (2  BI.). 

*1CIV.  Litlerae  Battorianae  factionia  i5.  Dec«a<>  b575« 
a  nobilitate  Folonioa  Yarsovia  ad  Sac.  Caes.  majest.  mia- 
ue.. •  p.  25  —  27  (Palat.  Cracoviens«  et  Lublinensis  et  Bel- 
sensia)  i5.  Dec.  i575# 

Incipit :  »  Sacra  Oaeaarea  Mt«»  Dne  Dne  Clementissime^ « 
»Oniciaet  obsequia  nostra  Mti  Vrae  commendanrus.  Deum- 

que  Opt.  Max.  precamur,  ut  illam  diu  incolümem  coaservet  ad 

atilitatem  totius  Reip«  Christ. « 

V  In  hac  Reip.  nostrae  orbitale  ctc« « 

XV.  Publioatip  Palatini  Transit vaniae.  p.  234 — ^43 
(Wahldecret). 

Incipit:  Wir  die  Rhäte  des  Rönigreiclis  vnd  >vir  die  des  Bit* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


22 

Bf ro.  8786.  terstandts  vnd  Waiewoden  sammtlich  9  ao  alfaie  mder  warsawa, 
wellicher  ort  zu  der  ordntlichen  Wahl  verordnet,  susammen  liho* 
men ,  thun  kundt  yder  menigcldich  etc.  « 

Actum  vndr  Warsow  an  dem  zu  der  konigklichen  Wabl  ver- 
ordneten Ort  den  i5  tag  Decembris  iSyS» 
Am  ao  Dez.  publicirt  su  Hrakau. 

***Xyi.  Pacta  conventa  inter  ordinea  Poloniae  et  D« 
Martinum  Epiacopum  WratislaTiensem  et  eaeteros  orato- 
rea  caesareoa  die  17.  Dec.  iS'jS.  f.  SS  —  65  (5  Bi.). 

Inciprt:  »Fosteaquam  ita  placuit  omnipotent!  Deo«  cuius 
voluntatc  et  arbitrio  Reges  regnant  et  populi  dominantur ,  ut  in 
Regem  Poloniae  et  Magnum  Ducem  Lithuaniac  creatus  et  electus 
Sit  Serenissimus  et  potentissimus  Princeps  et  dominus ,  dominus 
Maximilianus ,  Dei  gratia  Romanorum  Imperator  etc.  (?).  4 

^*Xyn.  Decretum  electionis  Caesaris  Mazimiliani 
IL  ab  Ordinibus  Begni  Poloniae  Caesari  saffragantibtts 
factae  ad  Yarsoviam  in  campo  prope  civitatem  die  18  Dec. 
1575,  p.  Sil — d24  (7  El.). 

Incipit:  1»  Jacobus  Vcbanskj  Dei  Grä  Ecciesiae  Metropolita- 
nae  Gncsnensis  Archiepiscopus  etc.  (?). « 

XVill.  Litterae  Senatus  et  oräinum  reghi  Poloniae 
a  partibua  Caesaris  stantium  ad  principem  Transilva- 
niae  Battorium  19  Decembris  (lobris)  1575.  p*  sog  —  aio3 
(3  BL). 

Incipit :  v  Illustris  ac  Magniiice  Domine,  amice  et  vicine  no* 
ater  observandissime  Salutem  et  nostrae  benevolentiae  commen- 
dationem. « 

9  Illustritatis  vestrae  legationem  eo  loco  apud  nos  habui- 
mus ,  quo  merito  debuimus  habere  oius  Principis,  qui  vicinitatis 
et  antiquae  amicitiae  vinculis  Regno  Poloniae  est addictissimus.*.« 

*X1X.  Exetnplum  uniTersalium  regni  Poloniae  Lit* 
terarum  pro  clectione  S«  C.  M*»«  in  regem  Poloniae.  Yaiv 
soviae  die  19  Decemb«  iS^S.  conscriptae  conaensu  Ordi* 
nam  communiter  Caesari  saffragantium.  p.  187 — i99(6Bl«). 

Incipit :  v  Nos  Senatores  tam  Spiritual is  quam  secularis  sta~ 
tus,  nee  non  Eqiiites  et  Nobilitas  Rögni  Poloniae  et  Magni  Ducatua 
Litbuaniae«  qui  huc  ad  eligendum  Regem  nobia,  posteris  nostris, 
ac  Reip.  Varschouiam  conuenimus,  iiniversis  et  singulis  fratribua 
nostris  in  hac  Electione  absentibus  notum  facimus  etc.  (?)•« 

XXI.  Litterae  Imp.  Turcaram  ad  Yaiaodaro  Transil* 
vaniae  Constantinopoli  28  Dec«  missae  i^SjS)^  Mab«  proph. 
963.  p.  «76  —  276. 

Incipit :  y  Nos  Amurates,  Deus  terrestris  etc.  (ad  suscfpien- 
dum  Poloniae  Regnum  animat.).  « 

*  XXIK  Litterae  S.  C.  M^*  ad  adversae  fact jonis  Po* 
lonos«  Yienna39  Dec.  1675  missae.  p.  28  —  32  (2V2  Bl.). 
Antwort  auf  Njh>.  XIY« 


Digitized  by  LjOOQIC 


23 

Qaibus  litlerls  Imperator  prudenter  aimul  •!  humfln« «  ut  Sm«  8786. 
est  PriDceps  clementissimus  in  hunc  modum  pcriitteras  ad  adver* 
tarioa  misaaa  respondit. 

Max  etc. 

» Spectabiles  magnifiei  ac  generosi  syncere  nobia  dilecti, 
Beddidit  nobis  quem  nuc  ablegastia  litteras  vestras  die  i5  prae- 
sentia  niensis  datas  etc. 

*XXiy.  Litterae  Stephan!  Battorij  ad  Ordines  Polo- 
Btcoa  a«ae  factionia  in  Alba  Jalia  die  lO.  Jaunarij  a«  1576. 
datae.  p.  102 —  106  (aVi  Bl.). 

Incipit:  y Revorendissimi ,  Illaatrea  etc.« 
»^uae  auperioribus  diebus  in  comitiis  illis  Varaauiensrbua 
ab  amphsa.  ordinibus  Inclytae  illius  Reipub«    Poloniae  acta  sint, 
quantaque  animorum  non  modo  alacritate «  sod   etiam  incredibili 
studio  etc. « 

*XXy.  Litterae  Bassae  Budenaia  ad  S.  C.  M^"*  acrip- 
tae,  la  Janaarii  1576.  in  lingaa  Huogar.  datae  p.  207 
(11  Zeilen). 

Incipit :  » Pro  certo  nobia  relatum  est  •  M.  V.  sitire  Sere- 
aisaimi  Principis  nostri  Regnum  Poloniae.     (Mabnt  ihn  ab.)  « 

*XXyi«  Hiatorica  narratio  de  legatione  Polonica  ab. 
Ordinibaa  regni  ad  S.  C.  M***"  Maximii.  IL  menae  Janua- 
rio  1576  ablegata«  p.  i3  —  24  (5  Bl,) 

Incipit:  »Palatinus  Siradiensis  Laskius  5«  mensla  Januarii 
die  Viennam  venit  reliquos  Legatos  ad  Caesarem  venturos  ante- 
cedena.'  Omnino  autem  destinati  erant  i4*  ad  Imperatorem  ex  Po- 
loota  ablegandi .  • . « 

*XXyiL  welicher  geatalt  die  potschafft  aufs  Poln 
bej  der  Böm.  kaja.  Mt.  Maximiliane  den  1 8  Jannary  A^'  i5jb» 
aadienz  gehabt  etc.  p.  204  —  209  (27«  Bl.)« 

Incipit:  Als  den  i'a  defs  Monats .Dccembris  anno  75  Maximi- 
lianus  erwehlter  Rom«  kays.  ouch  su  Hungern  vnd  Behcm  könig 
von  den  mehrem  lail  der  geistlichen  Tnd  weltlichen  stende  des 
lonisreichs  Polin  vndr  Warsaw  za  Irm  Herrn  vnd  konig  In  Polin 
enrehlt . . . « 

XXyill.  Oratio  Alberti  Lasky,  qua  nomine  Lege-* 
tomm  coUegamm  et  totiua  omnium  ordinum  Poloniae  die 
Janaarii  i8.  a?  iS'jb,  Caeaari  yiennae  regnum  detulit.  p. 
18 — 20. 

Incipit :  Cum  in  proximia  comitiis  Varsouiae  habitia  Sacra- 
tissime  Rex  ac  Invictissime  Imperator  etc.  (eig.  polonice). 

XXIX.  Oratio    Caesaria,     qua    ipae    Boiemice    Laa- 
kio  nomine  ordinum  regni  Poloniae   t8    Januarii  A**  1676. 
Yiennae  peroranti  et   regnum  deferenti  reapondit.  p.  21.  * 
(non  adeat.)  (Hie  inaerenda).  (A  d.  H.  Bl.) 

*XXX.  Extract    aua    Herrn   Chriatoilen    Toa   Teuf- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


24 

nw.9jS6.  fimbaeh  Schreiben  «o  die  Böm«  Kays.  lf<  Tom  «o  rnd  3S 
Januarii  1676,  p.  jS  —  85  u.  y.  85 — 86. 

Incipit:  Seidt  seins  Junget  ^hanen  Schreibens,  sey  des 
Wayd«  aiugesandler. 

Lateinische  UeberseUung  (a  scriba  meo)  (Blotii  ?)p»  89  —  101 
(mit  leerer  Rüchseite). 

XXXIL  Oratio  Voilheloii  a  Roseroberg  ad  ordines- 
PoloaicosBathoriaaae  £actionis  babita  AndreoTiae  A*- 1576. 
mense  (fortassis)  Januario.  p.  335 — 340  (3  Bl.). 

Incipit :  Sacra  Caes.  M*»  Domunu  noster  clementissinras  etc. 

XXXIII.  Arttcali  ab  Imperatore  Tarcaram  Bathorio 
Biissi  (7),  ut  in  eos  iaret.  p.  227. 

Incipit:  Ne  nnqnam  Bathorius  rebellis  fiat  etc. 

*XXXiy.  LItterae  Mehenetis  Bassae  ad  Sac.  Caes* 
M*«*  3o  Januarii  1576  datae  Constantinopel.  p.  197  —  3os 
(3  Bl.) 

Incipit :  Grorsmecbtiger  Herr  des  Glaabens  Jesu  etc. 

XXXV.  Litterae  Vaiuodae  Transilvaniae  ad  Ordinea 
Poloniae  suae  factionis  ex  M eggies  1  Febr.  missae.  p«  «76 
—  «77  (i  Seite). 

Incipit :  Reyerendissimi ,  Reverendl ,  Spectabiles  etc. 
Praemisimus  hunc  Oenerosuro  vi  mm  Laurentium  Rofslo- 
uushi  etc. 

XXXVL  Litterae  factionis  Bathorianae  ad  S.  C.  M<^ 
Andreoria  s  Febr.  missae.  p.  «27  — 199  (1  Bi). 

Incipit :  Sacra  Caes.  Mtai> 
Legates  ac  luculentissimam  etc. 

XXXYII.  Litterae  Francisci  Pesthii  ad  Cbristopb. 
a  Tenffeubach  8  Febr.  1576  exMeggies  missae;  quibasea- 
remoniis  Stephanns  Bathorius  Hex  Poloniae  pronnneiataa 
et  promulgatus  sit.  p.  d78  (1  Seite). 

Incipit:  Haee  quoqae  Gencr.  et  Magnificao  Dominationi 
Vestrae  signiiicaro  volui  etc. 

XXXyilL  Responsionis  ad  Batborium  remittendae- 
informatio  är  Kouskio  Starosta  (quem  Referendarium  to- 
cant)  conscripta  et  Caesari  czhibita  initio  mensis  (ni  Fal- 
lit memoria)  Febr.  1576.  p.  43  — 48  et  147  —  >5a  (bis  per 
errorem,  3  Bl.). 

Ineipit:  Mandate  Sacratissimae  Gaesareae  Mtü  magis  quam 
praesentis  negotii  necessitati  satisfacere  cupientes  etc.€ 

^*  XXXIX.  Kurzer  Extract  aus  der  kayserlichen  Land- 
tags-Proposition,  den  10  Febr.  A*  1676  bescbeben.  p.s47 
~a58(6BL). 


Digitized  by  LjOOQIC 


25 

lacipit:  i.  BrstlidMii.  Nacb  Zimblidier  langer  atiMpflenaigHffo.t766. 
etlicher  angecsaigten  vrsachen  etc. 

XLl.  Aiifs8chreibendeaReich8U{{aaaffdeii  iSFebroarj 
Ä®  1576«  auff  Regenspurg.  p.  289  •—  293  (ji  Bl.)« 

Incipit:  Maximilian  etc. 

»  Wolgebomer,  lieber  getrcuwer,  wir  aeaen  In  keinen  Zwei- 
fel, dir  wei^e  lengest  fürkommen  seyn  etc. 

XLn.  Litterae  Petri  Zbofoaaski  Palktini  Craconien- 
iis.  Cracouia  19  Febr.  1676/ ad  Sac«  Caes.  M**"  missae. 
p.  Sfi9  ^  233  (Capitanei  factionia  Bathoricae)  (27,  Bi.). 

Incipit :  » Inuictissimo  etc. « 

yRedditae  mihi  sunt  per  Tricesinm  biriae  Sac.  M**«  Vestrae 
fiterae  etc. « 

^XLIIL  Reaponaam  S.  C.  M***  Laakio  et  collegia  d«* 
tarn,  quo  petit  ex  articalis  conditionuin  propoaitariiin  all- 
quid  immutari,  ne  ad  impossibilia  se  obligare  videatan  p«. 
3ai  —  322  (i  S.)  (fortaaaia  20  Febr.  1676). 

Incipit :  Sacra  Caesarea  Maiestaa  Daus  noster  clementisst* 
uns  benigne  intelleiit  ea  etc. 

*XLiy.  Noaa  exZaggmar  a  die  22  Febr.  1576. p.  27t 
-373  (1  Bl.). 

Incipit :  w  Vnser  Obrister  au  Zaggmar  Herr  Ghristoff  von 
Teoffenbach  Ist  widrumb  aus  Siebenbürgen  «kommen  etc.  « 

XLV.  »Besponsum  8.  C.  M^*  Laskio  et  collegia  da- 
tom24Febr.  A^  iSyb.ad  qoandam  ipsorom  de  articulia  coii' 
ditionam  declarationem :  et  simul  consilinm  einadem  M^**  de 
Legatia  a  sua  W  et  ex  medio  ipsorum  Louiczium  ad  con» 
Tentam  Ordinum  mittendis.  Huic  respondetur  paulo  ante 
Kalendas  Man.  foraan  28  Febr.  1676.  Vide  infra  Conailiom 
Qratorom  hnic  respondens.  p.  322  —  324  (1  Bl.).  «c 

Incipit :  Sacra  Caes«  Mt««  Dominus  noster  Clementtssimus 
benigne  mtellexit  etc. 

*  XLYl  »Consiliam  oratorum  Polonoram  Laskijnempe 
ae  collegarum  de  legatis  a  Caesare  et  ex  medio  ipaorum 
Loaiczmm  ad  conventum  Ordinnm  non  mittendis.  Mit- 
tendoa  tarnen  esse  aliquos,  qai  morae  caasas  adferunt. 
(Videtor  hoc  consilinm  scriptum  sub  pridie  Calend.  Mart. 
1576.  Tel  paulo  ante ,  nt  patet  ex  consilio  S.  C.  M***  aupra 
14  Febr.  dato),  p.  369  —  374  {3  BL).« 

Incipit :  v  Betulerunt  nobis  Gollegae  nostri  a  Sacn»^  Mt«  Ve- 
Mra  scriptum ,  quo*  Mti*  V.  Sac«««  summum  publicae  Regni  nostri 
tranquilittatis  retinendac  Studium  commemoratur . .  .  « 

XLVIL  Copia  litterarum  Ordinam  Poloniae  a  parti- 
bas  Caesaria  atantiom  Louicii  coDgregatoramäd'  8ae«  Caea« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


2ft 

VM>.4i736^1f<<»"  dataram  5^  Hartii  et  1 1*  einsdem  VieDnam  allaUram. 
p.  «79  —  282  (a  BL). 

Incipit :  »  Sacratissime  et  Invictiss.  Caesar  Do,  Domine  ele- 
mentissime. « 

V  Scimus  non  ignorare  Mt«»  taam«  quibua  rationibusetpe- 
riculis  adducti  ad  electionem  nuper  Vuarsouiae  factam  accesae- 
rimus  . . .  « 

XLyill  Besponsum  nomine'  S*  C.  W**  Oratoriboa 
Poionia  Laakio  nempe  et  collegia  datum  mensis  Marl« 
die  i3.  A<*  1576«  quo  suae  in  suscipiendo  regno  et  itinere 
Polonico  morae  causas  exponit.  p.  36 1  —  368  (4  Bl.). 

Incipit ;  V  Quae  sacrae  Gaesareae »  ac  Hungariae  et  Bobe- 
miae  etc.  Reaiae  M^^  Domino  nostro  c1enicntis3imo ,  Seuatorea  et 
Equites  Regni  Poloniae ,  Louitii  novissime  congregati  ^  per  lite- 
ras  nunciare  voluerunt  etc. « 

**  XLIX.  V  Besponsum  ab  Oratoribus  Polonis  S.  Caea. 
H^''  postquam  litteris  Louiczio  acceptis  regnum  recusaa- 
set  suscipere,  datum  16  mart.  1576.  (Continet  autem 
multa  ad  hystoriam  Polonicam  pertinentia.)  p.  334  —  Sao 
(3B1).« 

Incipit :  »  Cum  eo  sint  deductae  afflictae  Rcip.  nostrae  ra- 
tiones ,  ut  unica ,  quae  relinqui  videbatur  etc  « 

•L.  Pasquillus  Polonicus.  p,  66  —  70  (a'/a  BL). 

Incipit :  Archiepiscopus  Gnesnensis. 

lucertus  sum  quid  faciendum  sit «  ex  re  tarnen  mea  cenaeo 
esse  ut  Caesarem  neminem ,  siue  per  fas ,  siue  per  nefas. 

Episcopiis  Gracouiensis. 

INobis  datum  est  nosse  mysteria  Regni  buius ,  Regem  non 
habemus  nisi  Caesarem  etc. 

*L!.  Ultimum  S.  Caesareae  M*^*  responsum,  sub  me- 
dium mensem  Mart.  1676  datum  Oratoribua  Polonis.  p«  48 
—  5i  (iV*  BL). 

Incipit :  Sacra  Caesarea  Maiestas  dominus  noster  clementis- 
simus  benigne  intellexit ,  quae  Regni  Poloniae  ac  Magni  Ducatua 
Lithuauiae  Oratores  scripto  denuo  replicarunt  etc,  « 

LH.  Juramentum  regia  Poloniae  praestitum  a  Ma- 
ximiliano  IL  Bom.  Imp.  Viennae  Austriae  in  templo  D. 
Augustini  die  33  Martii  A^'  1576.  cum  regnum  Poloniae  saa- 
ciperet.  p.  53 — 53  (i  BL). 

Incipit :  Ego  Maximilianus  Dei  gratia  Rex  Poloniae  Magnua 
Dux  Lithuaniae  etc. 

^LIII.  Instructio  data  ab  ordinibus  regni  Poloniae 
(Battor.  factionis)  Andreoviae  congregatis  M.  D.  Chrt* 
stoph.  Landsborouuski  de  Brzezie  Castellano  Malogostensi : 
ac  Beverendo   Domino  D.  Martino  Bialobrseski  epiaoopo 


Digitized  by  LjOOQIC 


27 

Laodicensi  Abbat!  Clarae  Tvmbae  ad  Inrtelias.  PriiiotpeinBrw.8786. 
D.  D.  Maximilianum  Imp.  Rom.  et  ad  lUaatrias.  8.  Rom«  Im- 
perii  electorea  (Quae  legatio  Vienoam  venit  am  ^  Biartü 
Ä*  1676).  p,  377  —  383  (VU  BK). 

Incipit:  » Intelleximus  ex  fegationo  Sac.  Mti«  Vestrae,  eam 
aoa  satia  recte  et  exacte  edoctam  esse  de  iis,  quae  nuper  in  Co* 
■Itiia  apad  Varsoviam  habitis  ac.ta  suat .  •  •  « 

Liy.  Diploma  8«  C*  M^*  ad  OrdineaPoloniae  quo  reg- 
imm  aaacipit  et  conventam  Yaraonienaem  indictum  ratum 
habet.  Dat.  Vienoae  24  Martii  1576.  p,393 — 400  (4  EL). 

Incipit:  » Maxiroilianus  secundus  d.  f.  cl.  eleclus  Bomano- 
Tum  Imperator  seiiiper  Augustus,  acelectnsRexPoloniae,  Magnus 
Dax  Lithuaniae ,  Bussiae ,  Prussiae  etc.  c 

LV.  Schreiben  der  Lithaaiachen  Herren  an  den  Erz- 
bitchof.  Dat.  Grodicz.  19  April  1576.  p«  196  —  197 
(.  Bl.). 

Ineipit:  »Onediger  Herr  Erxbitchoif  vnd  Tnser  gtt&stiger 
Berr  ynd  frenndt:  £.  an.  gerueh  hiemit  au  wifsen«  das  aUberei^ 
Ton  ^ns ,  die  wir  aufF  der  Kays.  Mt.  seitten  etc.  « 

LYI.  8cbreiben  an  Herrn  Laski  Tön  seinem  Diener 
ana  Crackoaaw.  fio  April  1576.  p.  4i3— 4^5  (>  Ri«)* 

Incipit:  »Gnädiger  Herr,  £.  Gn.  wolle  für  gwiiTs  xfrüfsen, 
das  dise  ledige  warsawische  raifs  albie  den  leuten  vil  nocbdenltena 
nacbt,  do  sy  dan  sagen,  das  sy  nicht  wifsen  was  sy  thuen  sollen.« 

LVII.  Laskya  schreiben  an  Herrn  Fridrichen  von 
Zscherottin.  Dat.  Louncz  am  Ostertag  1676«  p.  417  — 4*8 
(1  El.). 

Incipit:  »Wiewol  ich  gestern  E.  G.  geschriben,  habe  ich 
doch  an  lezo  hiebt  vnderlafscn  wollen  E.  G.  suxuschreiben,  was 
BIT  heutte  widerumhen  in  eyi  aufs  Crockauw  geschriben  worden 
etc.  daraus  £•  G.  vernemmen  werden ,  in  quo  cardine  adversa- 
rionuD  res  uersantur  ac  nostrae  eciam. « 

LYHL  Zeittnng  aus  Cracoau,  Dat.  «4  April  (1576).  p« 
431— 4s3  (iV^El.). 

Incipit:  »Der  Bathori  ist  von  dato  mit  den  Ponnischen 
Herrn  so  Ihnen  bifs  gein  Magty  ein  meil  von  hinnen  entgegen 
tiageA  vonn  j6  Ubr  bifs  vmb  23.  alhie  etc.« 

LIX«  8cbreiben  des  Andre  Poldriz  an  seinen  Ya- 
ter  H.  Christoph  Poldriz.  Dat.  Loubitsch  29  April  1576 
(kej  der  kaiaerl.  Gesandtschaft),  p.  494  —  437  (a  Bl.)  (Be- 
sorglich wegen  Eathory ,  der  starke  Parthej  hat). 

Incipit :  Edler  bester  etc. 
L  Appendix  IndicU» 

*LX.  Reaponsio    Dominomm    Conailiariornm  Regifi 
Eqneatris  Ordinia  in   Conventu  Yaraouienai  eolleo* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


28 

HM»67M«)eoior«ni  data  VarsOTiae  i8  kfoAX  1576.  ad  Dototnof  Conai* 
liarlot  Regni  et  Oratorea  certoa  Pronnciaruia  ex  bis  qoi 
Cracoriam  oonrenerant,  p.  607  — 5i 6  (5  BL). 

Incipit:  yMagnifici  Doraini,  Doniiniet  fratres  nostri  gratiosi 
otc.  SperaDaiDuft  et  literis  nostris  et  responsjone  Louicienai  Dom« 
\*i»  Maf(«<*  fratribus  nostris  persuasum  iri  fuissc  etc. « 

LXl.  Articuli  in  Coronationis  conrentu  Cracoaiae  con- 
stituti  (!i3  April.  1576).  p.  4oi — 4o3  (1V2  BL). 

Ineipit.*  In  Pmssiam  expedire  Dominnm  Krsilcauuskf  ete. 

LXII.  Namems  eoram ,  qai  cum  suis  familiaribus  ob- 
▼iam  prodierunt  Battorid.  Quem  ordinem  in  hac  pompa 
Domini  scrvaverint  (23  April  1576).  p.  404 — 407(1 7a  B'O« 

LXni.  Protestatio  Bathorii  ante  Coronationem  et  in 
ipsa  Corönlatione  (28  April  1576).  p.  407  (1  S.). 

V  Ego  mallem  pacem  publicam  quam  mille  vestras  coro* 
nas  et  contentus  cssem  decem  annos  eipectare  Coronationem. 
Memenlote  quod  mihi  polliciti  estis  Litfauanos  Prussos  Arcbicpi- 
scopum  Marscbalcum,  horum  hie  nihil  video.  Gurate  igitur  ul 
fiat  concordia  ante  Coronationem.  Nam  postea  mihi  non  erit  In» 
tegrum  ita  benigne  et  lenitercum  eis  agere.  Conabor  enim  om- 
nes  hostes  meos  antevertere.  £t  nulla  dies  erit  roilii  sine  lioea. 
Interrogabitis  me  postea  cur  ita  rigide  et  severe  »agis  cum  illia  : 
sed  erit  servanda  dtgnitas  mea. « 

I  pothim  gdy  niss  in  Regalibus  mial  iscs  do  Koscaiola. 

V  rrotestor  Deum  Creatorem  et  conscientiam  meam  si  quid 
detrimenti  ei  bac  praecipicanti  Goronatione  Resp.  ceperit  non  roe 
sed  voa  in  causa  futuros. « 

Finis. 

LXiy.  Besponsum  Max.  IL  Imp«  legato  Senatna  gen- 
tisque  Poloniae  ad  se  misso,  liberum  commeatum  sibi 
sutsque  atqoe  Dnci  Andium  Begis  Gallorum  fratri  Begi  Po* 
lonornm  designato  petenti.  Dat.  mense  Jalio  i573.  p*  617 
—  Ö23  (3  Bl.). 

Incipit :  S*  G.  M.  Hungariae  Bofaemiaeque  Regia  Mt«»'  Domi- 
nus n,  dementissimus  benigne  intellexit  etc. 

(LXV— LXXII.  Meist  auf  K. Heinrich  von  Polen  B^ 
zug  habende  Stacke  von  1574.) 

LXXUI.  Litterae  Senatus  et  ordinum  Begni  Polo- 
niae Cracoviae  (22  mensis  Junii  A<^  i574)  post  discessam 
Heinrioi  Begis  congregatomm  ad  Sao.  Caes.  M*«*"  datae  p* 
662—664  (iViBL). 

Incipit :  y  Sacra  Caesarea  Maiestas  D.  D.  clementissimo ,  fa- 
ciendum  putavimus ,  nt  S.  G.  Mm*  vestram  pro  ratione  yieiniUi* 
tis  etc.  certiorem  faceremus  etc. « 

LXXiy.  Litterae  Heinrioi  Galliaram  et  Poloniae  Be- 
gis Vienna  die  at)  Junii  rd74.  ad  ordines  Poloniae  datno. 
p.  565 -t.  666(1  Bl.). 


Digitized  by  LjOOQIC 


«9 

Iseipit:  » ücvereaidkainil  flluttrefl   et  Mapilfiei  Benatores  Vvo.8f8ft» 
syccre  nobU  dilecti ,  vosque  Nobiles  et  gcnerosi  Equjtes.  Ex  lit- 
teris  quAS  Graeoui«  ditcedens  ad  vos  scripaioitta  etc. « 

LXXy.  PaaquiUaa  in  Carolum  IX.  Regem  Franciae 
etc.  et  Heiariciun  Reg.  Poloniae  etc.  p.  557  —  ^^4  (^  B'*) 

Incipit :  » Si  Proauos  et  avos ,  si  stirpem  deniqne  toUaa 
Valesum  repetas  etc. « 

LXXYL  Decretan^  Regia  Poloniae  Heinrici  auper 
€«na  Zboroaiana.  p.  565  (i  8.)  forte  Januario  »574; 

LXXyil.  Episcopua  Piocensia  declaratar  (fort.  a.  id« 
tenpva)  p.  565. 

LXXVIIL  Dea  Moaconitera  Credentzachreiben  «a  den 
Kajaer  Max.  IL  aua  Moacoaw.  Januar  1576.  p.  566 — 567 
(I  Bl.) 

Iiftcipit:  Die  waarliafftige,  bailige,  gebenedeyte  Dryfaltigkaif, 
gebe  allen  recbtschaflEhen  Christen  etc. 

LXXiX.  Dea  Grofsfüraten  aafa  der  Moackaw  geaan- 
teo  anbringen  an  die  Rom.  Kaya.  M*  beachehen  den  16. 
J11I7  A^  1576.  A uff  dem  damals  gehaltnen  Reichatag  2a  Re- 
genaptarg*  p«  667  —  573  (3  Rh). 

Incipit:  y  Oottea  Gnadt  md  dieh.  Dreyfaltigkeyt Ehren  wir. 
Der  Groi«  Herr  Herr  onch  Grofafttrat  Iwan  BaaillowiU  aller  fieua- 
aeii  hat  benolhen  etc.  «c 

LiXXX.  KaiaerKchs  Decret  an  die  Reichsatendt,  darin 
Inen  die  Jezogemeltachrifft  fibergeben  wirdt.  iSJulj  1576. 
p.  573.— 574(1  fil.)- 

Incipit:  Die  Römisch  k.  Mt.  etc. 

LiXXXI.  Sac.  Caea.  M'"  reaponsam  94  July  1576« 
Batitbonae  in  Comitiis  legationi  Moacoriticae  de  rebus  Polo- 
oicia  et  foedere  contra  hoatea  inter  ae  paciacendo  datnm* 
p.  675  —  681  (37.  fil.). 

Incipit :  » Der  Römisch  kaiserlich  ,  auch  zu  Hungern  vnd 
Behaimb  kungk.  Mt.  Tnaer  aller  gnedigister  Herr  hat  nach  notturift 
angehört  etc. « 

Fol.  280  b.  (589).  y  Hactenna  de  Maximiliano  II.  Rom. 
Imperatore  Quae  sequuntur  adMaximilianum  Arcbiducem 
Maximilian!  11.  Romanor.  Imperalons  filiom,  aiipremum  ce- 
leberrimi  Equitum  Marianorum  Ordinia  Teuthonici  Magi- 
atrnm ,  A^  1 588.  in  Regem  Poloniae  electum  pertinent « 

yictrix  causa  Diis  placuit,  sed  victa  Catoni. 

*  1)  Declade  Pitachensi  in  Sileaia  accepta,  Qua  Ma- 
ximilianna  Archidux  Anstriae  Eiectua  Rex  Poloniae,  in  Can- 
cellarii  et  Polonorum  hoatium  auorum  poteatatem  venit.  Fol« 
981— 3oo  (19  Rh}* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


30 

I  n  c  i  p  i  t :  Demnach  die  erw5lte  Klmii.  Mt.  f  an  Pollen  Herrn 
Maximilian ,  Ercxhercsog  cor  Oessterreieh  etc.  Im  Rath  beachloa- 
aen ,  das  sy  ymb  bessere  gelegenheit  der  Luift  willen  etc. « 

fi)  Fol.  3oo.  b.  Den  s8  Jannarj  lat  der  Polliach  Ffir- 
trag  die  beger  vnnd  Articl  der  Pollen  Beschechen.  1589. 
(1  Seite). 

Incipit:  y  Erstlich  bcgem  sie  die  i3  stet  Inn  Zibs  vnnd  das 
achlofs  Leblaw  etc.  ^i 

3)  Fol.  3oi  —  3o4  (3  Bl.).  PoUische  Zeitungen  ron 
dem  7  Februar.  Anno  iSSq. 

Incipit:  v  Denn  s6  January  Ao  89.  vmb  taUhr  Nachmittag  Ist 
der  Cancafer  einkhomen  Nach  volgender  gestalt  welches  ich  ge- 
sehen etc. « 

4)  F0I.304  —  3o5(iV4Bl.).  Ad  Maximilianum  Archi- 
ducem  Austriae  etc,  ElectumPoloniae  Regem.  Nicolai  Betsii 
Belgae  Carmen. 

Incipit:  Salue  Sarmaticas«  qui  nunc  novus  hospes  in  oras 
Tendis ,  et  aflictae  fers  auiiliaria  genti  Gaudia ,  vastatis  referene 
solatia  tcrris  etc.  (59  Verse).  Nie.  Bets. 

5)  Fol.3o6.  b.  Oratio  pro  Sereniasimo  Mazimiliano 
Electo  Poloniae  Rege  Archiduce  Austriae  scripta  a  Nicoiao 
Betzio  poat  cladem  Pitschensem.  iSbi).   (1  S.  defect.) 

Incipit:  vSi  quantum  doloris  ac  moestitiao,  vobis  omnibiis, 
auditores,  adversa  Serenissimi  Domini  Maxim iliaoi  electi  Poloniae 
Regis  Archiducis  Austriae,  optimi  Principis,  et  Domini  nostri 
Clementissimi  fortuna  attulit  etc. « 

F0I.306  — 3i31eer. 

Fol.  3 1 4  — 326(1 3  Bl.).  Index  in  hnjns  libri  scripta 
Alphabeticua. 


vra. 

Hf.90.6.  Codex  Ms.  Nro.9036. 

(Bist.  prof.  106.) 
Cod.  Ma.  Chart,  in  Fol.  s.  XYI.  FoU.  246. 

1)  Vor  dem  Anfange  des  eig.  Codex. 

^  i566.  »  Veraeichnete  reisx  von  Wien  aulF  Gottha  vnd  widef 

heraus«  gen  Troppaw,  vom  i3  Docember  biss  auff  den  a5  January 
anno  1667.     (Blots  die  Stationen.)« 

2)  b.  (Desselben  BL)  v  Yermerkht  Ir  Kaj.  Mt.  Raifis 
Ton  Troppaw  gen  Prag. « 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Von  Troppaw  gebn  Pttniowtti 
7  Tagreissen* 

i3  Febmary  xum  hoff     •  4 

14  Sremberg  •    •    •    .     •  3 

i5  Mjglits 4  Meyll. 

16  Df7ba    ...•••  9 

17  Leuttenmistel     ...  4 

18  PardowiU      ....  5 


iJ^tilligeii. 


31 

Von  Pardowitf  geh«  Prag.»»»»9»f«, 
•  I  Olumits      •    •    •    •    3 
91  Poydeprotl     •     .     .    3 

»J}Still}g,n. 

«5  Lissa     •    .    .    .    «    3 
96  Brandifs     •     •     .     .     1 

*7^Still  ligcn. 

IM  Hart)  Prag. 


3)  a  B1.  (Vor  dem  Anfange)  Legatio  Ferdinand!  ad  So- 
Ijmaniim  Tarcam  i5ä3.  nbi  plurima  de  rebus  actia.  (Aaf- 
8chri&.) 

4)  Fol.  I.  Schreiben  dea  Ibrahim  Pascha  an  K,  Ferdi- 
nand« aber  den  Mord  des  Alojsins  Gritd.  (Uebers.  ffir  d. 
Kaiser). 

Incipit:  »Ibrami  Bassa  premissis  titalisquos  sibi  ipsi  aemper 
dare  seiet  optat  Mti  Vestrae  salutem  üs  verbis.c 

9  Vobis  qiii  eatis  totius  Germanie  Hex  Ferdinande  sit  aalns 
et  sanitas  etc. « 

Schlufs.  vLiterae  datae  sunt  secnndum  usum  sancti  nostri 
Mahimet  in  mense  Cbaban  sie  appellato  die  ia  quod  est  i5  Febr. 
seeundum  Christum  in  Babylone  ut  ex  ca  transmisse  fuerunt.« 

Mit  Randbemerkungen  des  Tengnagel.  (Die  schlechte  Ab- 
schrift einer  schl.  Uebers.  s.  d.  im  Haus-Archiv  3  Bl.) 

5)  Fol.  9.  b.  »Ferdinandi  Regia  responsio  ad  literaa 
Ibrabimi  Yezir  Bassae  (de  caede  Gritti ,  de  Joan.  Ceposii 
ingratitadine  in  Tarcas).  Dat.  Yienne  tertia  Junü  i535.«i 

Incipit:  »Ferdinandus etc.  Illu. etc.  Accepimus literasvestras 
qoas  nobis  Serenissimi  et  potentissimi  principis  Soleymanni  Impe- 
ratoris  Turcornm  patris  nostri  chariss.  Dominique  vestri,  una  cum 
magnitadinis  suae  literis  attulit  etc. « 

Desinit:  vBogantes  vos  ut  quas  deinceps  roagnitudo  sua  et 
▼OS  literas  nobis  scribetis  aut  mittetis  similiter  et  semper  Italico 
interpretatas  ad  nos  mittere  velitis,  vos  tanquam  fratrem  nostrum 
charissimum  bene  valere  cupientes.  Dat.  Vien.  etc.  (9  Bl.). « 

6)  Fol.  4*  b.  Schreiben  des  K.  CarrsY.  anden  Sultan 
Soliman«  Dat.  Alexandriae  26  Martii  i533. 

Incipit:  »Carolus  Quintus  ete.  (Titel)  Serenissimo  ac  poten- 
tissimo  Turcharum  Asye  et  Gretie  Imperatori  Sulyroano  Sultano 
Schach  etc.  salutem  etc.«  (1  B).). 

7)  Fol.  6.  Mandatnm  FerdinandiR.  pro  Hieronymo  de 
Zara  ei  Cornelio  Duplicio  Sceppero  legatis  snis  ad  Thurca- 
rom  Imp.  ad  ratificandam  pacem  cum  eo  initam. 

Incipit  t  Ferdinandus  etc.  Tarn  et  si  superiori  Ca«  ete. 

Desinit:  »Dat.  in  Civitate  nostra  Vienna  die  4 m^nsis  Aprilis 
Anno  domini  t533  etc.  (M/j  BL). « 

^8)  Fol.  7.  Tagebnch  des  C.Scepper  (eines  derGe- 
undten,  ft.  oben). 


Digitized  by  LjOOQ IC 


52 

^to  9o«6.  a)  Inciplt:  Janius  i633.  XXV.  jHano  surrexl  moro  solilo  et 

intendimus  ad  ea  quae  erant  necessaria  etc. 

(Bruchstück  3  Bl.)  liesinit:  »Sed  bactenus  dixUpermepar- 
citnm.  < 

Fol.  10.  (Eigentl.  Anf.)  »Mensis  Junias. « 

Incipit:  v  Sancti  Spiritus  adsit  nobis  gratia. «  t 

V  Kalendis  Juniis  Qui  erat  Dominicus  pentechostes  mane  au- 
divimus  sacrum  in  cubiculo  xioscro  etc.  \ 

Desinit:  »XVIo  Mane  mille  Janitscherj  peditesomnes  arcfaa- 
busarii  egressi  sunt  ex  hoc  loco  Gonstantinopoli  et  transfretaverunt 
in  anatoliam  quae  res  nobis  fidem  fecitipsum  Gosul  Bassam  hoc  est.« 
NB.  Es  ist  also  auch  ein  Bruchstuck,  es  fehlt  der  Schlufs  von 
i6  dann  bis  35  und  der  eigentliche  SchluCs.  —  Ist  ungedruckt  unU 
interessant ,  aus  dem  Tagebucbe  ist  die  Relation  gemacht ,  welche 
im  Haus- Archive  existirt,  aber  dieses  Tagebuch  enthält  mehr. 
(i8.  Bl.  zus.  31  Bl.) 

9)  Fol.3o.  Yerzeichnufs  Edtlicher  meiner  rnnd  der 
Fürnembsten  Raison  so  ich  in  Beder  Rom.  Kaj«  Math.Fer- 
dinandus  vnnd  Maximiliann  des  andern  diennsten  ausser  Tnd 
Iner  denn  Römischen  reich  mit  schickhangen  zum  Efitern- 
mahl  in  Tirggey.  in  Oennenmarckh  vnnd  Schweden ,  auch 
sonst  Im  Römischen  Reich  hin  vnnd  wider  mitt  vill  ge£shr- 
licheit  meines  leibs  vnnd  lebens  bab  Tnderthenigists  yleifs 
gebrauchen  lassen  etc.  Anno  i564^«"'a 

»Demnach  der  allerdurchleichtigist  grofsmechtigist  Rö- 
misch Kayser  Zue  allen  Zeitten  Mehrer  des  Reichs  etc.  wil- 
lens gewest  des  64  Jars  ein  stattliche  legation  vnnd  presendt 
nach  Constantinopel  ann  denn  grofsen  Tircggen  oder  tirg* 
gischen  Khajser  Soldan  Soleman  abzueferttigen  darzue  Ir 
Math  etc.  als  die  abgesandte  fürgenomen«  £rstiich  den 
Tscherno  mihal . . .  etc. « 

FoI.Si.  Nun  Voigt  hernach,  wie  ynnd  was  weeg  wür 
bis  gen  Ofen  geraist  auch  wie  wir  daselbst  empfangen  ynnd 
gehaidten  worden  den  letzsten  Juny  1664.« 

*  Fol.  4B.  9  Khnrtzlich  yertzeichnett  wie  Constantinopl 
gelegen  eto.  auch  was  derselben  Zeidt  firnembs  daselbst 
zuesehen  gewest.« 

Fol  53.  Verczaichnufs ,  was  sich  czum  Thaill  zaege- 
tragenn  vnnd  yerloffen ,  weil  wir  in  Constantinopl  gewest. 

Fol.  57.  b.  « Hernachuolgendt  hab  ich  Aller  Bascha 
namen  ynnd  Empter  so  diser  Zeidt  die  Obristen  6  Visier 
Bascha  sein  yerzaichnet,  durch  welche  das  gancz  Macho- 
metisch  Reich  geregierdt  wierdt« « 

Fol.  58.  Bascha ,  so  bey  hof «  aber  nitt  geheimme  vi- 
sier sain, 

b«  Fortsetzung  des  Tagebuchs. 

Fol. 67.  Schlufs:  »Den  6  Angusti  (i565)  Seinwir  vor 


Digitized  by  LjOOQIC 


33 

dem  Bascha  gewettf  4er  tq^  trte' wir  htneiii  g^^o^i^  iiH»i)ro.9096. 
der  hinaaf82ue£iehen  eriaabt,  vns  aaph  darauf  wider  aufsgehn 
lassen,  dessen  wir  sehr  fro  gewesi,  vand  f  Ds.wiiie^il4>  z^r 
hinanfs  Raiiageristf   goU  geh .  aeio ,  gaad »    vnd,  eip.  gnette 
hinaufakbunfft. « 

(F0U68— «69  leer.) 

Fol.  70»  yer^^aaichnafa,  alla  ich  YOQConaUnMn9gl^ho* 
men »  wie  bald  ich  wider  nach  Ofea  abgeferttigt  if^den, 
aacb  wie  wir  nachmalls  beranf  khonen  vnnd  was  ßich  dar- 
swiachen  niiu  vnaaz  verloffen (aoOcii  1 565.  v.  Wien.)  (6  BL ).4 

Fol«  76.  9  Relation  vnii^  eKtraiqt  ?on  aaaaag^n  yi^nd  he- 
Baadern  Äoadtacbaften,  dea  Türggen  eroberiM>g  Sgeths 
Eniolgl  auf  den  7  Septeipbria  A^no  66  (4  BL).^ 

^    Im  Kaja«  Yeldleger  bej  Raab,  den  29  Sept.  i566, 

Fol.  8i.  Der  weeg  ¥on  Linta  gen  Affgipnrg  (1  S,) 
39  mejL 

Fol«  83.  »Yermerckbt  meiner  Ppatier  RaiGi  all#.die 
Ro.  Khay.  Mt.  mich  an  dem  Prinzen  roo  Orainep  ganedi* 
giat  abgefertigt,  vom  14  F!ebri»ary  bia  aaff  dei»  q.Apprili 
Anno  1669  (fl^VtRl).«  / 

Fol. 86«  »Yermerckbt  mein  Baisz^  alla  die  R|ö»  Kay» 
Mti  mtcli  aanjdil  Einern  Erenhold  aue  d^m  hochgebornen 
Fönten  ysnd.  berrnn  herra  Joban  Fride^icheii ,;  )^r\Mg^n 
aae  Sachaen  nach  GrimeBataim  ynnd  Gotta^  ala  da#  Rc^ia^ 
Reich ,  den  obgmnelten  füraten  darinen  helege.i;dt  «di^^^Jbig 
aaffaaefardern.allprgnedigiat  abgeferttigt«  vom  .i^.Qeoem« 
ber  bia  aaff  denn  25  Januarj  A®  66isten  (4V2.  BL)»« ,  ( 

FoL  9a.  »  AMs  Ich  ana'Pamerj;iFon  Steettin  wider  nach 
der  Ro«  Khaj«  M(.  hoff  yerraiat ,  vom  3o  July  bis  anf  den 
la  Angaati  Anno  1570  (3  BL)«« 

Fol. 9$.  y Yermerckbt»  alla  die  Bo  lUiay«  M't.  mich 
von  Prag  aaa,  den  17  Martj  anno  etc  70«  in  Tiriiigen  zw 
hortaogen  Hannaz  Wilhelmen  von  Sachseat  auch  gebnMort;tr 
bansn  «  ein  Reichs  stat ,  vnd  dan  zw  dem  Khöpig  ii\:  Ow 
aenoaarckbt*.  gaedigiat  verachickbl?  (3  Bl.),«  ■  \ 

F0U99.  » Yaa  Rhoppeohagen  weckh  anfif^  I^iernberg, 
vom  ai  May  bisz  auff  den  5  Juni  Anno  etc.  70  (3  ^1»)« « 

Fol.  102,  ir  Yermerckbt  der  Raisz,  alla  die  Rö.  Khay. 
Vt.  mich  !f9n  I^iemherg  ab  in  beede  Khönigreioh  Dennen- 
flurckht  vnnd  Schweden  vers^chickht ,  waa  weeg  ich  hinein 
vnd  wider  beraaa  in  Pummern  geraist,  vom  i43nni  bisanif 
den  s5  Joly  anno  1570  (6  Rh). «  ' 

P0U108.  Khnrtzer  Exiractdar  Articnl  aaa  dam  ver- 
trag zwiachen  Dennemarckh  vnnd  Schweden  (3  Bl.). 

FoL  112.»  Anfa  gewiaaen  Schreiben  wie  vom  hartzog 
I.  3 


Digitized  by  LjOOQ IC 


S4 

T^ro.  9or><<>.  HflniK'6tf  attfii  Fiiiland,  nach  seiner  erledigung  die  statt  Stock- 
holm'Erobcrdt,  ynd  der  Khonig  gefangen  worden.  Am  tag 
Michahfelj  Ä»  i568  »*•»  Jar  (27^  «1 ). « 

Fol.  116.»  Yerczafchnusz  meiner  Raisz  aHä  die  Rdm. 
Khaj.  Mt.  Mich  Tom  Praag  ausz  inn  dasVelddager  ffirGot- 
thaw  vnd  von  daselbst  ausz  zuebedeKhun.tV.Denenroarckh 
ynnd  Schweden  gnedigist  abgeferttigt ,  röm  '11  April lis  bia 
anffdenn  11  Augustj  Anno  1^67.  ist.  (2  ßt)*« 

Fol.  1 17.  b.  V  Yertzaichnufs  M-ic  die  Landet,  so  in 
Denenmarckh  ligen,  dardurch  ich  geraist,  ulle  genendt 
M^erden  ,  erstlich  Loland  (sVs  ^^0  «  ' 

f^ol.  ido.  »Von  Khollokhep  ansz,  eiti  k  Meinen  weeg^ 
schaiden  sich  bede  Khönigreich,  Denenmarckh  vnnd  Schwe^ 
den,  vnnd  haist  das  erste  landel.  in  Schweden  auf  diser 
grenitz  Sinderbu  (4  BI,).  x 

*  Fol.  124.  Voigt  hernach  khirtzlich  vermerckht  was 
sich  bey  disem  herrentag ,  weil  ich  daselbi^t  geWest ,  zue- 
getragen' (Wahnsinn  Erich  XIV.)  (5  BI.). 

Fol.  I2q.  »Vermerckht,  wie  ich  wider  ausz  Schwe- 
den nach  Wienn  geraist ,  vnd  auff  was  land  ich  khoromen. 
Erstlich  Sidermon  landt  (5  BI.).  ft 

FoKi34.  »Verzeichnus,  alls  die  R5.  Khajr.  Mt.  mich 
des  72  Jars  von  Wienn  aus  per  Posta ,  mit  Schreiben  vhd 
anderm  beneich ,  an  die  Tjrggische  Portten  gnedigist  ab- 
geferttTgt,  wie  Ich  gerajsst,  vnnd  was-  sich  vnderdessen 
weill  ich  zu  Constantinopl  gewesst  verlofien  (19  Jänner 
weg.)  (ta  Bh).« 

Fol.  146.  V  1067.  Von  der  Rö.  Kay.  M't.  meinem  aller- 
genedigistcn  herrn.  Bin  Ich  den  11  April,  von  Praag  aufs 
für  Gotthaw  In  daz  veldtläger  zue  dem  höchgebornen  Pur-» 
sten  vnd  herrn,  herrn,  Augusten  hertzogen  zu  Sachsen 
auch  zae  dem  Beden  khunigclichen  M'tt.  Denenmarckh  vnd 
Schweden  allergnedigist  abgeferttigt  worden.  (11  August 
zurück.)  (19  BI )« 

»Den  iS^**  Augustj  dem  Khayser  in  «einer  Gammer  Re- 
lation  gethan  wafs  Ich  aufsgericht  vnd  die  Zeidtsolchlnen 
gewefst  verlaufen  hatt.  « 

Fol  166.  »Verczaichnns  wie  wir  von  Gonstantlnopl 
wider  auf  Wien  geraist,  vom  i3  Augusty,  bis  auff  den  Ö*** 
October  Anno  i5<)5isten  (to  BI.)  ^ 

Fol.  177.  » Vertzaichnele  Postier  Baisz  Als  die  Ron. 
Khay.  M't.  mich  an  die  Turgkhische  portten  allergnedigist 
abgefertigt  ^om  19  January  bise  auf  denn  29  Aprill  Anno 
72  Jar/  9  BI. 

(Am  Ende   neun  türkisch  aeyn  sollende  Zeilen,    die 


Digitized  by  LjOOQIC 


35 

aber  naeh  H.  n  6.  VersieK^rarig  mcKu  Jietfft6D^.Tien«ielit 
und  es  türkische  Stofsseufzer  über  vollendetes  Gescliaft,) . 

»Sadri  aas.  Itscbann  ete.  ••« 

Jacob  V  Be^seokh. 
Bd.  Kajs.  M't.  Hofdiener  (yon^ihm  aoch 
die.  obigen  Reisen  .alle).  * 

FoL  i88«  » Yemerckhte. Postier  Bsis,  Alls.  Piich  die 
Ro.  Khay.  M't.  des  73*«"  Jars  von  Wiennauf  na^h  Cwstso"; 
tinopl  allergaedigist  abgefertigt  vom  17  Jfioiiarj  bis  aaff 
den  19  Februari  (1  &  ßU). «  .  : 

Fol.  aoo.  Folgea>fiederhol|e  .Abschriften«  .  :   . 

»Yerzaichnas  Etlicher  Meiner  ynd  der  Fornembsten 
Raysen  So  IcbiA.beder  Bom  Kajr-  litt  Ferdinanden,  rnnd 
Maxiaiilian  des  anndern  dieonsteay<attCier  ynnd:  inner  dem 
Rdnifchan  Beich  mit  schickbungen  .zam  .öfilonimabl  in 
Tirggej  In  Dennenmarckh  vnd  Sol^>v]ed^  anph  .spnatini 
Römischen  Beich  hin  vod  wider  oiiit  ^il^,  gefihrlipbejl  mei* 
»es  leibs  ynnd  leben$  hab  ynderlbeaigists  vleifs-'gebrattohea 
lassen  Anno  i564  ist  (42  El.)  s«  oben.« 

FoL  24a  et  243«  Einige  y^reeichnisse  Ton  Pasphen  n. 
Andern»  sBL 

Fol.  246«  Eine  kleine  Beise  nach  Caschau«  Schljtfs. 
»Alls  wir  nun  zae  Caschaw  ein  zeidt  rber  b  wochen  gela- 
gen ,  doch  vnderdessen  auf  «dtlicfae  schlesser  heramb  ge« 
raifst,  bin  ich  anoh  auff  Cockhej^«*  '^ 


IX.  . 

Codex  Ms.  Nro.799ö.  Nro.7990. 

(Hist.  prof.  oTim  170.J 
Ced.  Ms.  Chart,  s.  XVII.  Fol..  (65  Bl.)  ' 

(Nro.3a.  »Yafia  scripta  ad  Bohemicos  motns  perti- 
aentia.«) 

1)  Fol.  1 — 2.  (Debercfchrift  voriAnfsen:  Miracülüm 
insigne  in  Hibernia  editam  A«  1617?.  (VfiX  ?) 

ExliterisP.  Gretseri  ad  P.  Starnum'SDecenib.  A«''i6o8. 
Ex  literis  DJ  Marci  Welseri  ad  P.  Gretserum. 

Incipit:  »Delicias  fiacit  Bibliothecarius  Viennensis,  et  tu 
iHurn  mento  suo  ridebis  etc. «  ,  . 

Ibid. 

Compendium  Epiae  prolixae«  quam  qnidam  Hiberntis 
Cstholicus  oculatos  testis  scripsit  ad  qnendam  e  Soc.  Jesu 
de  miracnlosa  erasione  sacerdotis  Catholici  caiusdam  (Jacob. 

3* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


36 

.f99«*  Vitii  Vicarit  Apott)  e*  manibot  Calninittaroiii  Angl<inim  ta 
Hiberttia*.  .        '        .  i  - 

Incipit:  »S.  D.  N.  Clemens  Vlil.  Ao  i6o4  in  Hlb^miam  ini- 
sit ,  yelat  yicarium  sioun  JLpMiolicuoi  Du  Jacobum  Visium  Saccr- 
dot9in  etc...... 

9)  Fol.  3.  a.  £x  Ktteris  Sct>ppit  ad  Doci.  Leackart. 
'9.  Criisieti  Cum  Gallta  et  Venet»  adveraoa  Hiapanos 
OOB'apirat.  Reapondetdr. 

«;  AKter  indicat  Bethunns  orator  Gal.  eto« 

3)  Fol.  3.  b.  In  apes  Pontificia  insignia.  Gallia  mella 
dabunt,  Hiapania  apicola  fi^enty  Spien la  ai  figant «  et  Tita 
et  tnMe  carebunt« 

1'.  Non  Tiallem  /  eed  ärcea  tanttani  aiv6  muBition^a  Se- 
im*  apeat  •  in  depoaitum*  recöpit  etc. 

4)  '*^FoI.4~6  (3  Bl.).  Extraict  de  Letrea  deM*.  Ga- 
baleoii  Ambaaa^,  ^e  Saro^e ,'  anprea  le  Boj  d'Angteterre  de 
eo-ftq'lf  a  eacrit  a.  aon  Maiatre  äTufifi,  A^  1619,  conmu'* 
viqwä  pair.S".  A/ de  Satioye  aü  Dtfe  Chriatian  de  Anhalt 
(April  1619). 

rneipit:  Llnfertnlta  dd  Re  dana  soggetto  k  Gonsigtieri  del 
Regno  etc. 

i^b.  bie  ersten  6  ßl.'sind  yon  Seb.  Tengnagcl  geschrieben. 

.5)  *Fol.8-r*9(<2  BIO-  »Exemplum  literarain  a  La* 
doaico  Camerario  ex  Holandia  ad  Canoellarittm  Saetioiuii 
acriptarom,  occultis  literamm  notia.  25  Sept.  i6a6.« 

Incipit:  A  Gustavo  Suetiae  Rege,  literas  accepi  97.  Jnlj 
acriptas  et  simul  adiunctas  Secretarü  (will  eine  Anleihe  bey  den 
yereinigten  Staaten)  etc.« 

6)  ♦**Fol.  Ki-^^ö3  (14  BL),  Liata  vnd  Versaichnaa 
deren  Correapondenten  vnd  haimblicben  khnndtachaffterD, 
welche  mit  dem  pf.  noch  auf  die  heutige  atundt  aufa  den 
Beichsstatten ,  It^m  aufa  Böhetmb  » '  Majm ,  Oeaterreich, 
ob^ir  Yn.d  Cbarpf»  Brandenburg,  NiderSaehfaeBGrAyfsete. 
zur  höchsten  praeiudicio  ihr  Kayrs.  Maytt.  Vnd  zoe  .enra^ 
khung  neuer  Ynruhen».  im  Reich,  nicht  jiurfüir  aijch selbst 
correapondiren,  Sonder  auch  dersManfs f.  Halber$t.  Gabora, 
Zögernd  Thuens,  Vnd  anderr  ofibnilicher  achter»  Tfirkhi- 
acfae  Vnd  andere  vhcbHfttliche  practiickhen,  so  yiel  an  ihnen 
enaaariaten  vermögetia  befördern  helfen. « 

7)  ••Fol  94-^37  (4  Bl.).  Schreiben  dea  Christoph 
Burggrafen  von  Dhona,  aus  Heidelberg,  2  Not.  1618.  »Was 
der  Hertzog  von  Sauoya  auff  difamal  sich  erklährt ,  beruhet 
auflF  folgenden  swayen  Pancten.4 

1.  «So  Till  dea  Grafen  von  lianafeldl  nenlichat« Wer- 
bung Tnd  Fortzag  in  Böbeim  betrifil. 


Digitized  by  LjOOQIC 


8T 

«•»Wegen  der  gfofiiea  Areiierttog  ier  *t6ot9tf  Man,  v«<^799^ 
▼ad  wai  deuMelben  anhingig, «    ' 

8)  *** Fol.  38  —  40.  AbMhriften  Tersehiedeiiev Soht» 
ben  und  Coneepte.  (iS  Bl.  Von  Tengnägel  •eigenUflifdt|^«o* 
pirt.)  :    ,   .       .  : 

FoLsa  •)  BxUtMiit  Onginilib*  Hohenloke«  Tarn  et 
Felss.  Prefsburg.  6  Decemb.  1619. 

Fol.  38.  b)  Fridericns  Palatinos  ad  Tarctcnm  Imp. 
qlfajiiöso    Praga  (Concept)* 

Fol.  38.  c)  Instroctio  data  Gpneroso  Domino  Jolianni 
ä  Kölln ,  Serenisa,  Regis  Bohemiae  Consiliarfo  Legato  ä 
Sutibas  et  ordinibus  inclyti  Regiii  Bohemiae ,  A^obid^ca• 
tos  inferioris  et  superioris  Anstriae,  Mnrchionatas  Moraviae^ 
Dacatns  utrinnqae  Silesiae ,  et  snperioris  ac  infer.  Lnsatiae 
MaFchionatns  tanqoam  confoederatamm  et  eid.  Regno .  in- 
corparatamm  proyinciaram  ad  Eminentissimam  Pprtam  Qtlo- 
manicara  misso  (3  Bl.), 

Incipit:  » 9''f'^P^>"^ui^  ^^S'^^^'  noster  Bysantium  Ottoina- 
nici  aedem  apputerit  etc  « 

V  Dat.  in  arce  Pragenti  in  comitiis  generalibiia,  die  nono 
menais  Maaj  A«>  i6so  eUr»  4 

*  Pol.  3o.  b,  d)  Schreiben  des  GraFen  Bmerich  Thnrzo 
(Dngam)  an  Herrn  Wenceslans  Gnil.  von  Ranpow ,  Käm- 
merer des  Königs  v.  Böhmen  (Pfalz).  Datab  raptim  i.n.Mu* 
saeolo  meo  Bittzcnsi.  A^  1630.  9  Sept« 

Incipit:  9  Illastrissime  Dne  frater,  et  amice  . obscrvandis- 
sime  ,  et  summo  cuitu  amorls  proseqtrchcf 0.  Xitterae  VestrseDomi- 
natiohis  3  Sept.  Pragae  exaratae,  hodie  primum  sunt  Mihi  reddi- 
toe  eccb  (1  Bl  ). « 

*  Folio  3^.  e)  Schreiben  de^  Prtedricli  von  der  Pfalz 
an  den  Sultan.  Pragae  XII.  Julif  1630  (1  S.). 

Incipit:  »Cehissime  ac  Potentiss.  Imperator.« 

vGnni  gaudio  intelleiimus   Cursorem  n09trum  ad  Erainen- 

dssimam  Fortam  Snblimitatia  Vestrae  amandatnm ,   iton  i ngratam 

fnisae  etc.  < 

*  Fol*  33.  0  Schreiben  des  Gabriel  Bethlen  «n  den 
(K.)  Friedrich  von  Böhmen  (Pfalz).  Caasovist  >  Junii  1630« 

Incipit:  » Screnissima  Regia  Maiestas,  Domine  aroioe,  Com- 
pater  et  yicine  Gharissime.  NoYisolium  versus  ,  ad  Comiti^  gene- 
ralis buius  Begni,  Cassbuia  iamiam  iter  fngredi  volentes. . .  a 

Fol.  33.  g)  Schreiben  des  Emeriqh  Thurzo  an  denK. 
Friedrich  (Pfalz).  DaU  in  arce  mca  Bytchensi  4  Junii  i6ao. 

Inoipttt  Serenissime  Box.  Domine  ^  Domine  mihi  benignia- 
sime.  Feliciaaimos  aiiocessus  Regimtnis  sincerissinia  monte  Regiae 
Mti  veatrae  precatut.**  (1  Bl.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


38 

iirf,799o.  «•♦Pol. 63.  bv  h)  BMoktio  ReglatoMaiestatlsCPriac- 

rici)  Legato  SereniBsimi  Principis  Beüeni  Stephano  Coua* 
Gzoesio  äeeretario  eivsdemdata  (Postulata  hihias  Couaqoczy 
preamutafumiit  Pragae,  4  July  i6fio.  5  BL). 

Incipit :  »  Serenissimus  ac  Potentiss.  Princeps  ac  Dom.  Dom, 
Friderieüs  Sax  fioileniae  etc  benigne  iiltellexit,  quae  Serenissimi 
Principis  etc. « 

Fol.  39.  i)  Coni;ept  eines  Schreibens  (eig.  Entwarf) 
des  Königs  Friedrich  an  den  Pascha  Ton  Ofen ,  Mehemet 
Paacha.  Pt'agae  13  July  1620  (i  BL). 

Inclp;t:  »PHdericus  Rcx  Boliemiae»  Comcs  Palatinus  Rheni 
etc.  Illustrissime  Vezir  Passa,  amicenobis  bonorande  et  dilecte 
etc.  etc.« 

Fol.  39.  k)^  Credehtialen  der  Böhmischen  Stände  für 
Samuel  Geschinius  a  Bezdiezy  an  den  Sultan.  Prag.  i9Maij 
i6ao  (1  S.)  (Concept). 

Incipit:  Celsjssime  ac  Potentiss.  Imperator.  Vniuerso  orbi 
adeoque  et  Gelsissimae  Subliroitatl  vestrae  abundc  constare  puta- 
mus  ete. « 

Fol.  40.  b,  I)  Schreiben  dea  Belhlen  an  K.  Friedrich 
(von  der  Pfalz.) (Original).  Dat.  Nouwoly  die  XVI.  Jonij  1630. 

Incij;»it:  v  Serenissima  Regia  Majestas«  frater,  vicine  et  cona- 
pater  mibicharissime.  A.d  utrasque  Vestrae  MtU  Regiae^  quarum 
priores  VI«  posteriores  s3*  Maji,  fuerunt  emanatae,  literas,  oc- 
casione  ferente  etc.  (y^  S  ) 

9)  **Fol.43.  (4»  leer.)  »Memorial  für  Herr  Christoph 
Ton  Dhona  (von  Joachim  Ernst  «nd  Chriatian  Fürst  zu  An- 
halt). Dat.  Schwabach  Donnerstag  den  i3  August  k*  1618.  « 

» Wafa  er  wegen  Marggraf  Joachim  Emsts  zu  Bran- 
denburg, rnd  Fürst  Christiana  zu  Anhalt  Fr.  G.  G.  bej 
Churpfalz  zu  verrichten  (3  Bl.).« 

Incipit.:  »Nachdem  Cburpf.  gefallen  baiden  Ihren  Fr.  G.  G. 
die  bew  Osten  Sauoyischen  offres,  vnd  was  sich  sowohl  der  ange- 
bottenen  aooo  Mann  halber,  alfs  auch  noch  mehrer  Anlafs  su  einer 
weit  stärclihern  armierung  an  die  Hand  gegeben ,  in  deliberation 
2u  ziehen  etc.« 

10)  *  Fol.  46.  Schreiben  des  Grafen  Heinrich  Matthias 
von  Thum  an  die  (Böhmischen  Stände  ?).  Dat.  Prefspurg 
vmb  6  Uhr  frhue,  dea  vorhabns  alfsbalt  nach  vnnserm  quar^ 
tier  mich  zu  begeben,  den  3  october  Anno  1619  (i  V4  ß'*)» 

Incipit:  Wollgebome  herrn,  EdlegestrngeBidter,  Emveste 
achtbare  Wollweifse  vilgeliebte  Herrn  Oeheimb ,  Schwager,  brö- 
der  auch  gutte  freind  Gottes  sogen  Euerer  hendte  Werolih ,  das  es 
alls  geraiho  zu  Wolstandt  Kbüngrcich,  vnnd  Landlter,  dariirob 
wir  wollen  fleisig  betten.  Redlich  fechten,  vnnd  Euch  treylich  die- 
nen«    Wie  der  feind  vber  die  Bruckh  khumen  etc. « 


Digitized  by  LjOOQIC 


39 

ii)  *  Fol.  48«    Schreiben  des  Königs  Jacob  von  Eng- Nro.  7990- 
Und  an  den  Churf  Friedrich  Ton  der  Pfalz.    Dat.  a  noslre 
Palais  de  Grenwich  ce  89*""  de  Juin  i6ao. 

Inscripüo:  >*Ä  nionsiear  mon  trescher  filz,  le  Prince 
Electear  Palaiin  du  Rhin  etc. « 

Incipit :  9  Montier  mon  trescher  iils ,  Vous  scauez  ,  comme 
aa  conimencemeiit  de  ces  troubles,  qui  travaillent'  matntenant 
rAllemaigne ,  noas  nous  rendismes  Mediateurs«  a  l'instance  et  re- 
quisition  non  seuleroent  du  Boy  d'Espaiene,  mais  aussy  de  Vous 
mesmes. « . . .  (1  Bl,  geschr.  y.  TengnageJ.) 

1 2)  *  Fol.  49«  Memoire  faicte  ä  Amberg  ie  D*aobst  1619. 
(1 S.  geschr.  y.  TengnageL) 

Incipit:  »  ifae  Ton  empesche  le  maHage  de  Prince  d'An^le- 
terre  avec  la  iille  d'Espagoet  pour  estre  fort  preiudiciable  au  bien 
public.  Et  pour  ce  faire ,  se  pourrat  proposer  la  troisieame  iille 
de  France,  oü  I'une  de  celles  de  S.  A.  de  Savoye.  (Am  Baude: 
On  est  apres.) 

i3)   Fol.  5o.   »Ein  Carmen  So  Landtgraff  Moritz  zu   . 
Hefsen  gemacht,  ynd  dem  von  Brandenburg  in  sein  Stamm- 
bach geschrieben. « 

Incipit :  Gonsilio  et  virtute. 

»  Lilia  dulce  nigro  uotum  spirate  Leonv 
»  Uli  miod  referat  discolor  ipse  Leo  etc. «   (lo  Zeilen.) 
Aliud:  »Nulla' Salus  paci,  qua  perdimus  oronia  nostraetc. « 
(4  Zeilen.)   Paraphrasis.  (liS.) 

14)  Fol* 53.  53.  Memorial  über  die  Mittel,  den  Krieg 
glucklich  (für  EL«  Friedrich  v.  d.  Pfalz)  zu  führen.  9..  Jalii 
1620.  (2BI.) 

Incipit :  »  Duo  roaxime  agenda  de  pecunia ,  et  missione  Le- 
gati ad  Portam  Ottomanicam  etc.« 

i5)  *  Fol*  54«  Besponsum  aBegeGalliaeJeauitisdatum 
1601.  (1  S.) 

Incipit:  »Ferlegi  ego,  Sacerdotos,  Apologiaira  yestram  salis 
Terbosam. « .  • . 

i6)*FoI.55.  vDesignatioCaptivommBc^ellium.  (1  S.) 
«Die  im  Prager  schlosz  in  BurggrafTen  ampt  gefancklich 
eingezogen  sein  Im  weifsen  Thum ,  Auf!  dem  Bathaufs, 
Uodtflachtige. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


/|0 

X. 

N'o.8..8  Codex  Mb.  Nro.8116. 

(Hist.  prof.  1 17.  o1, 8.N.) 

Cod.M9.  Chart,  in  Fol.  ••XYIL  (F0II.41«)  Sammanampartis 
Anoalium  Ferdinand,  a  Khevenhüller  conacriptorum 

» Summarium  Annalium  Ferdmandeorum  a  Francisco  Ghri- 
stophoro  Khetteahüller  Gomite  de  Frankenburg  conscriptoruin,  ab 
anno  1578.  usque  ad  annum  iSgd,  id  est  sociuidum  distributioncm 
quae  in  excuais  servaU^  est,  terttae  partis,  et  dimidiae.« 

Fol.  I.  Inacriplio:  »Verzaiehnna,  waa  Ton  der  Born» 
Khajr.May.  vnnaera  ailergenedigiaten  Herrn  aowol  auch  dero 
Heim  Tattern  hochaeeligiater  gedechtnna  in  ersten  Thatl 
höchstgedachter  Khäf.  Maj.  Hiatorj«  particulariter  beachri^ 
ben  rnd  Tractiert  wierd. 

Anno  1578. 

Incipit:  »Ferdinandus  iecet  Römiscber  tfhayser  der  Ander 
difs  Nambens ,  Carls  Ercshercsogs  xu  Oesstereich  aufs  Maria  gc- 
bomer  Hersoein  su  Baym  Sohn,  ist  nach  Oristi  Jesu  vnnscra 
HeylandtsyndSeligma^hera  gnadenreichislen  Gebührt  im  1678  Jahr 
den  9.  Jiily  nach  3  Vhr  vormittag  au  Gras  geborn  eta. « 

Fol.  a5.  »  Endt  desa  Ersten  Thail  von  Ihr  Khaya.  Mt. 
GebuhrtsTag  an  bifs  2u  antrettung  Ihrer  Erczbercsogiachen 
Regierung. « 

FoL26«  »Verzaichnus  aller  der  Hohen  Ministren,  ao 
an  den  Tag,  daKhajserFerdinandt  der  Ander  geborn,  Ercz- 
herczogCarl  höchstseeliger  gedachtnafs  ynd  höchstgedachte 
Khaya.  «Mt.  Ufa  zu  Endt  defa  it»36  Jahrs  Continuierlich  ge- 
dient, ynd  noch  dienen:  vnd  von  denen  in  den  dreyen 
Thatllea  der  Annalen  ihr  Mt«  Hiatori  weitläuffig  tractiert 
wierd. «  4  Bl. 

FoLSo.  irVerzaichnna  aller  der  Hohen  Miniatreat  ao 
ihr  Khays.  Mt.  Ferdinande  dem  andern,  zu  Antrettung  der^ 
selben  Khayser«  vn^  khönigl.  Regierung  nach  Absterben 
Khaysers  Mathiae  höchstseliger  gedechtnus  bis  zu  endt  des 
i636  Jahrs  würkhiich  gedient  ynd  yon  denen  in  den  dreien 
Theillen  der  Annalea  Ihr  Mt.  History  weitläuffig  tradiert 
wierd«  <  4  BL 

Fol.  34*  Die  Gesandten  so  zu  antrettung  Ihr  Khays.  Ht« 
Regierung  sich  befind ten,  ynd  bis  zu  endt  Anno  i636  in 
frembdte  Landt  geachickht  wordn ,  sind  volgente  geweat. 
(«  BL) 

Fol.  35.  Verzaichnus  aller  der  Bäpst ,  Khayser ,  Khö- 
nig,  Churfürsten,  Erczherczogen  ynd  Potentaten  ete.  (yon  der 
Geburt  bis  Ende  i636,)  7  Blätter. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


4t 

*Fol.3o.  Bey  den  Generd  Leilenambt  steht  car  Seite 
Uironimo  Carafa  Marques  de  Montenegro.  (Vergl.  Tom«  i. 
p.9  — 14.) 

Gentilotti  bemerkt :  •  Integrum  opus  Ms^"*  a  generosis 
Comitibns  auctoris  successoribus  possidetur  XL V.  rolumini- 
bns  comprehensnm  et  k  me  visum. « 


XL 
Codex  Ms*  Nro.7408.  Nro74o8. 

(Bist«  prof.  1000.) 

Cod.   Ms.   Chart,   s.   XVII.    in   4*^' 
Loco  1.    Fol.  I.  —  49.     Fragment  einer  Geschichte 
Deutschlands  von  f634  bis  i637* 

Incipit :  v  F>iedUndas  ad  eani|  quam  adfbctabal  tyraanidem 
dnplici  graMabatur  via:  secandioribiu  Planetis «  et  pactitia  Ferdi* 
oaadi  Tertii  a  castris  ab$entia ,  astrorusn  sulTragio,  Boheniiae  re- 
gnum  sibi  desponderat;  neo  tarnen  sat  securiim  reddebant  stellac» 
si  Ferdinandus  inter  militcs  uersaretur,  ambitiosae  mentis  aut 
certns  fatarus  index,  aut  aequus  vindel.  Timida  plerurfique  est 
et  sospiciosa  dum  ad  summa  per  acelua  coDtendit  ambitto>  iis  ad- 
epiia,  cradelis  et  aäeva.  Pro  pud^r !  (sed  aa  tunc  erant  tampora) 
pacto  conveato ,  Bex  a  sua  Bohemiat  et  castris  ad  quinquenniuiv 
arcebatur :  varia  quidem  super  hoc  negotio  circumferebantur  iudi- 
cia.  Oensebant  sapientiores,  animosum  Principem  in  beHi  discrf- 
mina  non  praccipitandum,  nuDo  ac^huc  aüstriacaa  p^renftitstis  pi- 
gnore  concesso  coeHtus  t  Hegno  tarnen,  roilitiaque  probiberi  uulgo 
iactabatur  indiguum.  Et  uero  piorum  vota  non  frustrarunt  su- 
perty  ingenti  enim  mortalium  commodo  natus  est  Ferdinandus 
quartus.  Inspcrata  bac  foecunditate  turbatus  est  vehementer  Frid- 
landus,  et  laborare  apud  cum  cöepit  siderum  fides,  mystarumquo 
autboritas,  qui  adamantinis  astrorum  decretis  Ferdinandum  per- 
petua  mullarunt  sterilitate.  Fallaoes  tarnen  Uli  vates  suum  maluc- 
mat  errorem  accusare.«  qu«m  artem  laberactare.  Novum  Austria- 
cae  gentia  incrementum  Fridlandum  pessima  regni  occupandi  con- 
silia  maturare  compulit,  sed  et  ultricem  coelestis  irae  dexti'am, 
ad  Tiödictam  acceleravit.  Tyranno  ex  humanis  sublato  liberior 
facta  est  Caesari  de  Republica  deliberandi  potestas.«  (Fol.  «.) 

Schlttb.  Tod  k.  Ferdinands  IL  Reise  Ferdinands  lll. 
nach  Wien  (t.  Begensborg). 

V  Inceptam  ilaque  deinceps  viam  Caesars  prosequeate  in  Nus* 
doriF  appulsa  est  classis,  ubi  excensione  facta  terrestri  itinere,  sine 
occvrrentis  populi  plausibus,  silentio  Viennam  ingress^s  est  Im- 
perator; triumphantem  enim  filium  adPafentis  ftinns  approperare 
suae  pietati  duxit  iadecorum. «  '  * 

Loco  11.  Fol.  54  —  80.  Schema  der  Wissenschaften. 
(Scholastisch.) 

Incipit:  QnaternariuS' Poeseos.    Poesis  tradit  quatuor  etc. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


^2 

xn. 

Nro.9039.  Codex  Ms.  Nro.  9039. 

(Hist.  prof.  Cod.  191  —  193.) 
Cod.  Ms.  Chart,  sec.  XVL  Fol.  . 

*Loco  1.  Cod.  191.  Nro.  37.  Fol.  1 — 46.  Misccilanea 
Historica  Samboci. 

»Etliche  seine  gedechtnus,  mnd  vermerkhong  Za  hi- 
storiis  gehörend  vad  antiqniteten  Samb. «  (geborte  d.  Seba- 
stian  Tengnagel.) 

Fol.  1.   iS.Jaly  i568.  —  (Tagebach.) 

Fol.  6.  De  Thurcis.  — 

Fol.  8.  Noua.  4*  May  i566. 

Fol.  18    Nota  de  Origine  odii  Joan.  Vaydae  etc. 

Fol.  iq  —  21.  Decretum  in  campo  Rak  (?)  i5o5.  (An- 
dere SchrifL)  De  externis. 

N08  Tomas  de ..  T  Sancti  Martini  in  Montibus  sacrosancte 
Bomanae  Ecclesiae  Presbiter  Cardinalis  Slrigooiensis  etc. 

Fol.  23.  24.  »Genesis  filioram  et  filiaramM^"  regiae  D. 
rnei  C lernen tissimi  scripta  per  me  Frage.    i4«  Octobris  i549« 

(Genesis  fiüorum  Serenissimi  Regia  Ferdinand»  Ro. 
Hungarie  et  Boemie  etc.  Domini  mei  dementissimi  ex  Sere- 
nissima  Anna  Regina  natorum.) 

Fol.  25.  Genealogiae  D.  Annae  AviaeCaes.VaximilLII« 
aoccincta  narratio.   iS^3.  Viennae.  Kai.  Sextil.  (Samb.) 

Fol  27' — 29.  Polonie  dioeceses. 

**Fol.32  —  36.  In  historiam  Vloae  de  Ferdinande  I. 
aliquot  notae  Sambuci.  (5  Bl  )  Maximiliane  II.  Domino  sao 
cleraentissimo  Joann.  Sambucus  (andere  Schrift). 

Incipit :  v  Historia  pars  ea  est  Rhetoricae,  quae  Narratio  di- 
citur.  Guius  cum  orator  minime  esse  author  possit;  sed  ad  ipsum 
res  exponendae  äffe  ran  tur  (stark  gegen  ihn).  33  Puncte. 

Desinit:  vSed  alia  sunt  plurima  quae  vel  praeteriit  silentio^ 
vel  mendose  frigideque  tractavit,  st  quae  de  Carole  antea  ncya^it 
demas «  pauca  erunt  de  Ferdinande  reliqua. 

Fol.  37  —  4i.  Wieder  Tagebach.  Aöno  1569.  12.  No- 
▼emb. 

Fol.  42-  De  Coniugio  Alph.  Spinulae  ac  Leonor.Robo- 
retana.  (Epigramme.) 

Fol.  43.  Aliud  epigramma  in  arma  gentilitia  Marchio- 
num  Finayiensium.  *Aach  rein  geschrieben  (43  et  44)*  Sam- 
bttcns. 

Fol.  45.  46.  Sambuci  Antiquitates  et  libri  aeatimati. 

LocoII.  Cod.  192.  Fol.  1  —  6o.  Abschriften  verschie- 
dener Briefe  von  K.  Carl  V.  u.  s.  w. 


Digitized  by  LjOOQIC 


45 

Fol.  t.  Von  K«  Sigismvnd  vonPohlcn  an  CarlV,  (Cae*i!ita.9o99. 
sar  inritatar  ad  nuptias  Regis  Poloniae.)   Dat.  CracoYiae 
39.Dec.  1542. 

Fol.  3.  Von  demselben  an  denselben.  Cracoviae ,  22, 
Jonj  iS^S.    (Polonus  nnnciat  mortem  Conthoralis  suae.) 

^  Fol.  5.  Von  CarlV.  an  K.  Sigismnnd.  Dal.  Auguste  ao. 
April*  i5Si.  (»Caesar  hortatur  Polonum»  nt  motus  in  regno 
tao  inter  snbdilos  cohibeat.«) 

Fol.  7.  Antwort,  (y  Polonus  respondet  ad  literas  Caes. 
HD**  nnncians  nullos  in  suo  regno  motus  esse.«)  Cracoviae 
31. Febr.  i55i.  i?)  s.  oben.  (»Ex  literis  M*"V.  qnas  ad  nos 
2s.  Dec.  dedit. «) 

Fol.  9.  Cariy.  an  K.  Sigismnnd.  (»Consolatorla  ob 
mortem  eonjugis. «)  Worms.  21.  Juny  i54S. 

Fol.  1 1.  Carl.  V.  au  K.  Sigismnnd.  (Consolatoria  ad  Po- 
lonnm  ob  defunctam  conthoralem)  Worms,  aa.July  i545. 
(bejdemabl  Elisabeth  ) 

Fol.  14.  Wittwe  des  Königs  ron  Pohlen  an  K.  Carl  V. 
(»Yidaa  Poloniae  nnnciat  mortem  Conthoralis  sui  Regis  Po- 
loniae  Caes.  M^*«)  Cracoviae«  1.  Junj  1548. 

Fol.  17.  Carl  V  an  die  Wittwe  (»Consolatoria  ad  Vi- 
dnam  Poloniae ,  ob  mortem  Conthoralis  sni)  Augustae  ,  9. 
Jalj  i548. 

Fol.  19.  Carl  V.  an  K.'  Sigismnnd  (Sehn)  (ejusdem  te- 
noris)  Angusrae,  9.  Julj  1648 

Fol.  31.  Cariy.  an  N.  (N.  Salm  t  i55o.)  Bruxellis  6. 
Janii  i54o. 

»  Cum  ad  nos  perlatum  sit  9  te  nuper  contraxisse  matriroo- 
nittiD  cum  splendida  et  generosa  virgine  syncere  nobis  dÜccta  D. 
narnritha  de  Secsy  «...  scbiclit  den  »  Christopbomm  Comitem  a 
GundersdoriF  Baronem  de  RoggendorfF  et  Mollenburg  Capitaneum 
nostrum  custodiae  Gcrmanorum  «auf  die  Ilochfielt.  —  (v.  Hor- 
mayr*8  Taschenb.  i8a3.  p.  107,  sagt  Margaretha  Csakj.) 

Fol«  «3.  Carl  V.  an  die  Seczy  (eiusdem  tenoris)  de  eo- 
dem  dato. 

♦Fol.  26.  CarlV.  an  die  Königin  y.  Pohlen  (Bona)  Dat. 
Spirae  1 1.  Maji  i544.  Dankt  für  swey  überschickte  Kinder- 
Zwerge« 

»Quos  bisce  diebus  exactis  vestra  Serenitas  ad  nos  dono 
mistt  pueros  Cornelium  et  Cartfaarinam  annisque  statura  maiores 
ooribiia  vero  pares  hilari  sane  animo  accepimus  et  multam  ex 
ilHs  Toluptatcm  capimus ,  sunt  enim  lepidi  atque  festivi  et  plane 
tales  qui  nobis  animum  gravioribus  curis  fatigatum«  salibus  et 
hua  puerili  subinde  exhilerare  solenty  itaque  donum  hoc  nobis  m 
dies  sit  gratius  eoque  nomine  vestrae  Serenitati  gratiam  habcmus 
et  agimns  diligentcr.  Vix  autem  potuisset  nobis  ab  ea  parte  quic- 
quam  mitti  ;  quud  supcrcst  dabimus  operam^  ut  pueri  Ipsi  honesta 
et  quantum  Ipsorum  rationes  postulabnnt  liberalitcr  apud  nos  ha- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


u 

MfQ.9039*  beantar..  Eonim  vero  parentea  dUpi^propfnonos« .  qu9nd<M|aidem 
illos  de  pneris  «ollicitos  esse,  atque  ilforum  aesiderio  teneri,  veri- 
simile  est,  Vestra  Serenitas  benevolentia  sua  complectitur  ipsorum 
res  authoritate  sua  foveat  tueatur  et  plane  commendatos  suscipiat 
etiam  atque  etiam  hortamur  Eandem  Serenitatem  Veetram.  4 

Fol.  37.  Carl  V«  an  das  Cardinala-Collegiam.  Dat.  Bru- 
xellis  2o.Noy.  i549.  Condolenz  über  PauIsIII  Tod« 

Fol.  29.  Carl  V.  an  den  Papst«  (Glückwünschang  zur 
Wahl  )  Dat.  Braxellis,  die  (    )  Febr.  i55o. 

Pol.3i.  K.  Carl  V.  an  den  Papst.  Dat,  Bmzellia,  die 
(  )  Äprilis  1554.  Am  nächsten  Reichstage  2u  Augsburg (YL 
Idus  April.)  soll  dafür  gesorgt  werden,  dafs  die  religiö- 
sen Verhältnisse  Interim  geordnet  werden,  bis  zur  Fort- 
setzung des  Concjlls. 

Fol.  35,  Carl  V.  gibt  seinem  Rath  und  Secretar  Wolf- 
gang Haller  und  dem  Kanzlej- Verwandten  Georg  Khod  die 
Expectanz  auf  die  Lehen  des  Ludwig  von  Esohenaw,  falls 
er  ohne  roännliche Erben  abgehen  sollte.  Brüssel,  17.  Julj« 
i556. 

Fol.  89.  K.  Sigismund  y.  Fohlen  an  K.  Carl  V.  DaU 
Cracoviae,  1 5.  April.  iS53  Einladung  zur  Hochzeit  mit  K. 
Ferdinands  Tochter  (Catharina) ,  Wittwe  des  Her;^og8  yoa 
Mantua  (aiu  a.  Jaly  zu  Cracau  zn  Yollziehon). 

Fol.  4i*  K.CarlV-  an  K.Sigismnnd.  Bruxellis,  ^.Jnnii 
i553.  (Gratulatur  et  mittit  nuptiaram  testem  Guilielmum  de 
Pictavia  Archidiaconum  Hannonie,  Prepositum  Tarnensem 
Consiliarium  n.  —  ptesentium  exhibitorem.) 

♦Fol.  43.  Carl  V.  an  den  Papst  Bruxellis7  Octobr.  i553« 
(contra  regem  ^uvenem  Galliae.) 

*  Fol.  45.  Carl.  V.  an  K.  Sigismund  Ton  Pohlen.  Bro* 
xell.  4*  April.  i554.  (Ermahnt  zur  Stand haftigkeit  bey  den 
ausgebrochenen  Unruhen.) 

Locolll.  Fol  49- 5o.  Adoptionis  formula,  (Elisabeth 
€0.  de  Werden  berg  adoptat  Nobiles  de  Tsenburg.)  Carolas 
S.  kaiserliche  Bestätigung.  Sine  dato. 

LocoIV.  Cod.  193.  Fol.  I — 3.  Stradae  Bibliothcca 
▼enalis.  t^Vcrzaichnufs  vnnd  Abschlag  der  Stradischen  ange^ 
pottnen  Büecher.  (Summa  aller  der  Bacher  347  fl.  4fi  kr.) 
Meist  Classiker.  (Mit  den  Preisen.) 

LocoV.  Fol.  4.  Coppia  »C1arissimoS^*Loredan.«  Brief 
an  Loredan  (von  Strada?)  —  in  Bezug  auf  den  Kaut  »Noi 
aiamo  adesso  per  cominciar  la  stima  del  studio  di  V*  Signo- 
ria,  ma  voglto  ehe  p^  quella  sappia  la  mia  tolunta  etc. « 

Fol.  6.  Schätzungsinstrument  der  Loredanisehen  Samm- 
lung. Venetiis  5.  Maji  •567.  Zw.  Jacob  Strada,  Agenten 
des  Herzogs  Albrecht  von  Baiern  und  Andreas  Lauredano. 


Digitized  by  LjOOQIC 


45 

Fol.  7  —  11.  Verseichnif»  4er  GegenttSnde.  Hr».  9039. 

Fol«  14  et  i6.  Schreiben  des  jangen  Sirada  an  seinen 
Vater,  Di  Norimberga.  5«  Settemhre  1674«  (Ueber  Kunst« 
Sachen«)  3^  Mi  troFO  una  deli  i3  diNovembre  gratissima  « . . . 

Fol.  16.  RiecordoperservitiodisaaEx*  111*  perVienna 
(Wahrtchetniieh  von  Lanredano.) 

Fol*  17.  Yerseichnifs  einiger  AnticagUc  und  f^ronzi 
des  Laaredano. 

Fol  181.  19.  Itotariats.-Iiia(riunent^be;r  die.Zurücl^r 
nähme  der  Sammlung  durch  Aiidre^s  La.are.d4n0«  Yenetiis, 
is.Aiagasti  1567. 

Fol.  31.  Bruchstück  eines  Briefes  (v.  tior^dsno?), 

Fol.  a3  —  37.  Copocpi  einer  {lechifer,t}gang ,  (des 
Strada?).  ., 

Laoipit.:  Bisposta  a  la  Callumnia  stalami  data  dal  M««  M. 
Andrea  Lor^dano,  come  dice  in  ßcritto  ch'io  gUo  riibato  delle  sue, 
Antieaglie  et  incassate  nelle  cassc  del  Ex»«  Sor  Ducha  di  Qaviera«' 
qaale  a  It  di  passati  ä  prodotto  a  lä  giustitia  vechia  contra  di  mo 
aecioche  no'  sia  essaminato  per  testimonio  in  favore  delle  merced«^' 
ebe  debbe  i  M.  Jo.  Bapt«  Mondella.  *     •         t 

Fol.  39. 40.  Brief  an  J^cob  Strada  von  ^?),(Baienichem.) 

Da  Tauffkirchen  alli  i3  di  Novemb.*  |368. 

A.M.  Jacopo  Strada  Coipp**«  mio  honorändo:  Yienna.  ' 

Pol.  41  .42.  Schreiben  des  Herzogs  Albrecht  Toi!  Baiern 
an  Jacob  Strada.  (Original.)  Dat  Hochenkirchen  den  14* 
NoTcmbris  i568. 

Fol.  43.  44*  Schreiben  desselben  etc.  Dat.  Hohenkir- 
chen,  ao.Octobr.  i568    (Original) 

Fol.  45.  Schreiben  desselben  etc.  München^  8.  Nov^ 
1567.  <Orig.) 

FoK47*  Copie  desselben  Schreibens^    ' 

Fol.  48  Schreiben  des  Herzogs  Albrecht  roti  Baiern- 
sa  Hanae  Jaeob  Fugger  etc  Manchen  8.  Nov.  i567«  (Orig.) 

Fol.  5o.  Schreiben  desaelben  an  Jacob  Strada.  :Mtti»- 
eben  7.  Dee*  i5f>7.  (Orig,). 

FoLfo  Schreiben  desselben  an  Jacob  Strada«  Hfin- 
ehea  4'I>ec.  1667    (Orig.) 

Fol.  55  Copie  eines  Schreibens  an  Fngger.  Mönchen 
8.9ov.  .i<567.,: 

Loco  Yl.  Fol.  57.  58.  Entwqrf  zu  einem  Kapferwerb 
(des  Str^d^)*  .  >*  Ordine  eome  Tanno  li  Dissegpi  del  Palazzo 
delTi.« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


A6 

xm. 

Hr<.9o48.  Codex  Ms.  Nro.9048« 

(Hist.  prof.  3i6.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s.  XYI.  (F0U.748.) 

Diaersa  dioersarum  roruin  scripta ,  hincinde  mista, 
Gubernatore  ac  Capitaneo  Generali  Proninciaram  Belgica- 
mm  Matthia  Archidace  Austriae  etc.  existen^jc  ab  anno  1577 
ujque  ad  aniiüm  i582.  A  Hieronjmo  Wnllins  Eidem  sereni* 
tati  a  Cubicnlis  raptim  coll^cta  sed  non  recognita.  Mense 
Martio ,  Anno  1 604. 

Primum  Scriptum  latinnm  alinnde-  sumpsi,  putari  tarnen 
addendum ,  qaod  ad  res  Belgicas  spectet. 

Fol.  i.  Gopia  Scripti  Statnum  Brabantiae  ^d  Ordinea 
Gircnli  Westphalici  (ne  Hispanis  opem  ferant)«  Dat.  Bruxel- 
lis  7.  Dec.  1676.  (Status  pro?inciarum  ac Ditionum  Inferioria 
Germaniae.) 

Fol.  4.  Besponsum,  Dat.Coloniae  Agrippinae,  i7«Oec. 

^^Fo1.6.  Bericht  über  die  Gesandtschaft  eines  N.  von 
den  Belgiern  an  Erzherzog  Matthias  geschickt.  -7-  Oben  die 
Bemerkung :  »  Huius  Scripti  Authoris ,  cum  non  fuerit  no* 
men «  poterit  fortasse  vestra  Serenitas  meminisse^  quisnam 
Sit. « 

Iiicipit:  »Estant  arriue  cn  Batisbona  le  i3  Jour  du  mois 
d'Octobre  1576  se  trouuit  lelenderaain  vers  mon  monsieur  deDan- 
newits  gentilhomme  de  1a  channbre  de  Monseigneur  I^'Arcbiducq 
Mathias ,  dlsant  auoir  Charge  par  son  Altere  pour  me  declarer 
confidemment  aulcunes  affaires  dlmportance  apres  m*auoir  bien 
demande  particulieroraent  du  succos  de  par  de  9a,  me  dict  en 
premicr  lieu  etc.   (i'/jB!.) 

Fol.  10.  Angabe  der  Ursachen,  warum  Erzhercdg  Mat- 
thias in  Belgien  weniger  ausrichtete. 

y  Auf  das  gehaimbe  vnnd  eilendt  erpetten  anltliöMlmen  der 
Fürst!  Dufchl.  etc.  in  die  Niederlande,  Ist  neben  atedern  furge« 
laufTenen  vngelegenhaitcn  alfsbaldt  eruolgt,  dafs  scbedlicbe  miCi- 
vertrauen  der  General  Stande  etc.  (a  Bl.) 

Fol«  1 2.  Schreiben  des  Erzherzogs  Matthias  an  Herrn 
von  Welsperg.  Lira,  8. Nov.  1Ö77. 

Fol.  14«-  Capita  accusatiönis  et  reatuum  Guilielmi  Nas* 
sovii  (Französisch.)  Champaigney. 

1 .  Nous  sommes  bien  äduertiz,  des  mauvais  offices  que 
failes  Journellement  contre  le  repos  publicque  etc.  (2BL) 

Fol.  t6.  Sommaire  de  la  lettre  qu'on  a  force  descrire 
au  docteur  Andre  Camaraco  Lors  quil  fust  violentement 


Digitized  by  LjOOQIC 


47 

priBt  a  ßnqtiodeiir  (?)  et  mm«  tut  to  6oir  a  Böatdrsseift  erf  Nro  9040. 
la  maison  da  eure. 

Pol.  lö.  b.  und  17.  Auch  in  der  Angelegenheit  des  Ca« 
meracas  etc. 

Fol.  18.  K.  Philipp  II.  r,  Spanten' beglaubigt  den  Joan- 
nes de  Noircamies,  Baron  de  SeUes  (»locnm  tenentem 
Praefectnrae  militnm  custodiae  corporis  nostri^VbeynErzh* 
Katthias  yon  Oesterreich  (vqaaedam  ei  com  hisjiteris  nan- 
dita  dedima$9  cnm  serenitate  vestra  nostro  nomine  pertrac- 
tanda.«)  —  Dat..  Madriti  ao.Dec.  1577. 

Fol.  sa.  Schreiben  des  Bafslaffelix  Herrn  von  Hassien«- 
stain  an  Erzh.  Matthias.  Gometaw,  8.  Janner  1 578.  (Bedankt 
sich,  dafs  der  Ensherzog  bey  der  ihm  (alachljch  gemeldeten 
Nachricht  seines  Todes  Mitleiden  getragen«) 

Fol.  34*  Schreiben  des  Wilhelm  von  Nassfia.ai^  den, 
Erzherzog  Matthias,    la.  Jänner  1578. 

Fol.  26,  Schreiben  des  Pfalzgrafen  Philipp  Ladwig« 
Herzogs  von  Baien^  an  Er/herzog  Matthias  Neijil^urg  an 
der  Denan,  24.  Jänner  1678  (Bedankt  sich  für  dieComma- 
nication,  warum  er  nach  den  Niederlanden  gereiste)  Vom  99. 
Not.  1577.  Aus  Antorff. -—  Glaubt  es^sej  aus  den  angeführ- 
ten Uraachen  geschehen,  empfiehlt  ihm  seine  nnd  seines 
Bruders  Pfalzgrafen  Jobann  droy  Güter  in  Brfd^ant  und 
Flandern  •«-  Bnggenbault,  Basserode  «nd  St,  Amandr)  — 
(iBl.) 

*FoL28.  Copej  an  baide  Ertzhertzogcn  Ire  fürstl. 
Dnrchl.  Ertzh.  Ferdinand  mnd  C<u*ll  zu.  Oesterreich.. .  (Von 
Erzb.  Matthias.)  Aus  Antorfi  a,  d.  (Warum  er  in  die  Nie- 
derlande gereist.)  : —  (2  Bl.) 

*Fol  3o.  Copej  an  die  Bom.  Khays.  Mt.  —  Brüssel, 
4.Febr.  1578.  (Von  demselben  in  gleicher  Angelegenheit.) 
(«Bl.) 

Fol.  32.  Schreiben  des  Don  Juan.d'Austria  an  die  Stadt 
Colin. —  Kloster  Argenton ,  6«  Febr.  1678.  (Wider  die  An- 
leihen der  Feinde  des  Königs  y.  Spanien.)  lYi  Bl, 

Fol.  34.  Schreiben  des  koiiserl^  Gesandten  zu. Madrid 
Freyherrn  r.  Keuenhüller  an  den  Erzh.  Matthias,  —  Ma- 
dridt,  h.  3  Köoigtag  iS/S, 

Fol.  36.  Discours  von  e.  N.  Durch  welche  Mittel  Don 
Joand'Austria  die  Niederlande  im  Gehorsam  erhalten  könne, 
(Französisch.)  (a'/^Bl) 

Fol,  40.  Poinctz  et  articies  a  proposer  de  la  part  de 
son  alteze  aux  estats  generaulx.  —  (Archiduc  Matthias.) 
OV^Bl.) 

*Fol.  42.  Was  die  Belgischen  Stände  dem  Erzherzog 
Matthias  jährlich  för  seinen  Unterhalt  ausgeworfen.  2 1 .  Dec. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


48 

Nr<..9o48.  i577«.ic  i$.,Febir«  i578.>  i3«  14*  Febr  (La  »omme  de  84000 
livres  de  quarante  gros  par  an.)  (Gent«  isoooo  fl.)  (2  BL) 

:  FoL  44«  Schreiben  de«  Erzh«  Matthias  4n  £r9herzng 
(Ernst  oder  Maximilian  heifst  es).  Antorff«  19. Febr..  1578« 
(Er  brauche  den  Haans  Ruebei^  iiothwendig.> 

» IVeilliwir  dan  suuor  Ton  JUd  In  solicfaen  ^Snftllcbe  Ver-^ 
trdsstsog  vvid  zusage  darauf  wicr  vixuTs  verlassen ,  vnnd  es .  nun« 
mals  vnnsere  vnnd  diser  L^n^de  Notturfft,  vDserir^  Ije^-rn  Vettern 
der  ühonigl. 'Würde  sullispanicn,  vnd  dem  Jansen  Haufs  Ocsster- 
reich  fsum  hosten  erfordern  thuet,  dafs  wier'vnnft  2U  hefffcigcn 
widerstandt  vnnseres  Feiandes  Don  Joans  vnnd  seinem  anhang 
ondUehen  ruaften  vnnd  bereit  maclien  mueasen,  darsn  wier  neben 
andern  ss^ier  Persohn  auch  bedürffent, « 

*FoI.46.  Concepe  eines Schreibena  de»  Erah,  Matthias 
an  den  Kaiser  (Rudolph  IL)  s.  d.  (Klagt,  dafs  der  kaiserl. 
Gesaridte'  Scfawarsenberg .  der  als  Mediator  paeia  handeln 
sollte,  beym  Herssog  v.  Parma  nichts  ausgerichtet,  rSth 
drihgeiid  zur  Uebereihkunft;) 

*^Fol.49.  Schreiben  des  Erzherzogs  Matthias  an  den 
t;  Schwarzenberg,  kaiserl.  Gesandten.  AntorflP,  1.  Martii  i570. 

*Föl.5i.  Schreiben- des  K.  Rudolph  II.  an  Erzherzog 
Matthias.  Pt^fefsburg.  8.  Martij  1578.  (4  Bi.) 'Seine  Bemühun- 
gen, den*  Konig  von  Spanien  auf  den  milden  Weg  zu  brin- 
gen, it.  Bemühung  zur  Abhaltung  eines  Tages  zu  Worms, 
wegeti  den*  niederländischen  Angelegen-heiten,  damit  die  N. 
keine  Unterstützung  bekämen. 

Fol  55.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  L.  Schwendi. 
Antürf).  11.  März  107«.  (1  S.) 

*FoI.  57.  Schreiben  des  K.  Rudolph  11.  an  seinen  Bru- 
der Matthias.  Prefsburg,  i5.  März  1578.  (2ß.)  (Rechtferti- 
gung, seiner  Ansicht  und  seines  Benehmens.) 

Fol.  59.  Schreiben  des  Dr.  Vieheuser  an  den  Erzherzog 
Matthias.  (Der  Kaiser  habe  denPirchl  yon  Prag  nachPrefs-' 
bürg  berufen,  um  ihn  dem  Erzh.  M.  zuzuschicken,  womit 
er  gut  versehen  seyfi  wird.) —  Wien,  initinereWormatiara 
proficiscefns ,   iS.Martij  1578.  (i  S.) 

Fol.  61.  Schreiben  d^s  Kaisers  Rudolph  II.  an  Erzher- 
zog Matthias.  (Er  kann  ihm  den  Hanns  Rueber  Freyherrn 
zu  Püchsendorf  nicht  schicken  —  v  vnrisernRaht  mnd  Veldt- 
obristen  in  Obern  llungarn  «  —  weil  er  nicht  frej  ist,  son- 
dern wieder  nach  Ungarn  geht,  und  ist  sehr  nöthig.)  Prefs- 
burg,  22.  März  1678.  (1  Bl.) 

Fol..  63.  Erzh.  Maximilian  beglaubigt  seinen  Kammer- 
diener Christoph  Creuz,  den  er  zum  Erzh.  Matthias  schickt, 
bey  dem  Herzog  v.  Cleve,  r  den  er  etwas  begrüsaen  «  soll. 
Wien,  23.  März  1578.  (1  S«) 


Digitized  by  LjOOQIC 


49 

Pol.  65.  Scbreiben  de»  Harro  ?» Weltperg  an  den  £r2- Hro.9«4ik 
hersog  Matthias,  (Yorzfiglich  in  Betreff  des  Hanns  Ruebers 
seines  Schwagers ,  den  man  nicht  weglassen  kann.) 

(»Wie  dan  erst  yor  wenig  Tagen,  die  fürnemben  mannbcfPfc 
Hungern  so  auf  den  Baghisch ,  an  ler  Mayt  eto.  samentlich ,  lae 
EfermRueber  von  sein  trageanden Beuelcb  nit  zulassen,  anlangen 
lelban^und  defswegen  selbst  was  darsue  legen  «jch  erbotten  haben.«) 
Wien  ,  a3.  Marc  1578.  (2  Bl.) 

Fol. 67.  Schreiben  desselben  an  denselben.  Wien,  5, 
April  1578«  (Eiusd.  fere  argnmenti.) 

»  Gott  gebe  gnadt ,  das  Euer  Furstl.  Durcbl.  (wie  mir  nit 
sweiffelt  wo  man  seitlich  darum  wirbt.)  Durch  beyfahl  annderer 
gueter  Redlicher  Deutschen  Iren  Feinden  obsiegen  vnnd  das  leh- 
nig, darumb  Sy  Christlichen  geworben,  mit  glichh  erhalten, 
vnnd  SU  guettem  der  geniainen  Christenheit ,  langwierig  Begiem 
mögen.  «  —  (1  Bl.) 

Fol.  69.  Schreiben  des  Kaisers  Rndolph  II.  an  Ensh. 
Mnuhias.  Prefsburg  5.  April  1578.  (i'/zBl.)  (Die  verlang- 
ten Patente  könne  er  jetzt  noch  nicht  schicken,  es  mnfs  zu- 
gewartet werden,  bis  derChorfnrstentag  zn  Worms  und  die 
ständische  (niederländische)  Versammlung  (am  1 2.  April)  al>- 
gehalten  sind.) 

»  Vnnd  mitlerweill  (dsraue  wir  dann  E.  L.  Brüederlich  vnnd 
freondlich  vermahnen) ^Yillmehr  nach  denen  mittlen  trachten,  die 
SU  friden.  Buhe  vnd  Ainigkait  gehören,  vnnd  dienstlich  sein,  alfs 
m  mehrer  weitterung,  vnd  wolgedacbts  Khünigs  (v,  Spanien)  Of- 
fension  Vrsacb  geben  mögen ,  wie  wir  dann  die  Sachen  auf  die- 
selben fridliche  weeg ,  vnd  alles  su  ainer  bestendigen  haillsamen 
▼ergleichang  su  richten,  (Inmassen  £.  L.  aufs  Jüngstem  ynserm 
schreiben,  vnd  dann  auch  von  vnnserm  Obristen  Hofmarschalckhs 
dem  Grauen  von  Schwarsenberg  etc.  vor  disem  merers  wirdet  ver- 
standen haben)  sum  höchsten  ansei egen  sein  lassen. « 

(Vidit  Joh.  B.  Weber.  D. .     Obernberger  ) 

Fol.  71.  Schreiben  des  Johann  Bejdrujizki  t.  Kolowrat, 
Appellations -Präsidenten,  an  Erzh.  Matthias.  Prag,  6.  April 
1578.  (Er  selbst  kann  nicht  in  seine  Dienste  treten.  (»  Sin- 
teinall  Ich  der  Born,  khays.  Mt.  meinem  AUergnedigisten 
heim  za Dienst  yerpunden.«)  Er  bittet  aber,  aeinen  Vetter 
eis  Edelknaben  aufzunehmen.  —  (1  BL) 

Fol.  73.  Schreiben  des  K.  Rudolph  IL  an  den  Erzh.  Mat- 
thias. Prefsbnrg,  7.  April  1 578.  —  (Es  habe  seitdem  auch  der 
Bueber  selbst  umErlaubnifs  gebeten,  zu  ihm  (Matthias)  zu 
geheo,  es  könne  aber  noch  nieht  sejn.)  (1  BL) 

Fol.  75  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  Herrn  Hanns 
Bneber.     Antorff,  a5.  April  1578.  (iBL) 

Fol.  77.  Schreiben  des  Pfalzgrafen  Johann  Casimir  an 
Erzh.  Matthias.  Lautem,  26.  April  1578.  (iBL) 
L  4 


Digitized  by  LjOOQ IC 


50 

'ffr<i.9«48*  Fol.  79*  Schreiben  Aes  Erzh.  Carl  an  Erch.  Matthias« 

Grats,  27.  April  1578.  (Es  möge  gut  aasfalien,  dafs  er  in 
die  Niederlande  gereist.)  (1  £1.) 

Fol.  81.  Schreiben  des  S.  V.  D.  an  Erzb.  Matthiaa. 
Mainz«  2. Maj  1578.  (iBl.)    Unbedeutend, 

Fol.  83.  Freundschaftliches  Schreiben  des  Herzogs 
Geor^  von  Liegniz  an  den  Erzh.  Matthias.  (Dem  Balthasar 
Danowiz  zum  Karbisch  mitgegeben.) —  Brieg,  2.  May  1578« 

»Vnnd  nachdem  gedachter  Danowis ,  diese  waitteBeise  was 
EU  sehen «  vnnd  sich  zu  gebrauchen  lassen  auf  seinen  aignen  Vn- 
costen  yber  sich  genommen,  vnnd  Er  sonst  eines  guetten  altber- 
khombencn ,  Erlichen ,  Ailelichen  Geschlechts  ist,  dessen  Vatter 
vnnd  Grofsvatter,  sich  eine  lange  seit  vndtcr  meinem  gnedigen 
lieben  herrn  vnnd  vatlcrn ,   vnnd  vorfahren ,   seligen  gcaencbh«B 

Sewohnet,  vnnd  sich  yederseit  woll  verhalten,  %vie  dann  vonn 
iesem  auch  kain  anderes  su  erfahren  ist,  Alfs  gelanget  ann  Ewer 
fürstl.  Dcht.  etc.  meine  gans  vlcissige  vnnd  dcniuctcige  bitt,  dic- 
selbisen  geruhen  vnd  wollen  Ibm  gemelten  Danowisen,  mit  gnadn 
beuolchen  sein  lassen. «  —     (1  Bl.) 

Fol.  85  Schreiben  des  Bischof  Julina  v.  Wnrzbnrg  an 
Erzh.  Matthias.  Wormbs,  9.  Maj  1578  (1  El.)  (Compli* 
mente,  er  wolle  gern  das  Seinige  thun  zur  Herstellung  des 
Friedens.) 

Fol.  87.  Schreiben  des  H.  Freyh.  v.  Welsperg  an  Erzh. 
Matthias.  Wien»  11. May  1678.  (1V2BI.) 

Fol.  89.  Schreiben  des  Erzherzogs  Matthias  an  den  Kai- 
ser, seinen  Bruder.  Dat.  Antor£P,  11. May  1678  (1  Bl.)  (In* 
tercedirt  für  Paulus  Emilius,  der  zu  Brefslau  acht  Jahre 
war  gefangen  gehalten  worden,  auf  seine  (Matthias)  Fürbitte 
begnadigt  und  ihm  das  Land  verboten  wurde,  der  jetzt  bit- 
tet nm  Relaxation  und  ein  sicheres  Geleit,  damit  er  seine 
Unschuld  gegen  seinen  Feind  den  Seiender  darthun  könne.) 

Fol.  9 1 .  Schreiben  des  Herzogs  Georg  v.  Liegniz  an  den 
Erzherzog  Matthias.  Brig,  i8.May  1578.  (Blofse  Coaipli- 
mente.)  1  Bl. 

*  Fol.  93.  Schreiben  des  Herrn  Freyh.  t.  Welsperg  mn 
den  Erzh.  Matthias.  Wien,  35  May  1678  (4BI.)  (Halb- 
schlage,  Warnung  vor  den  französischen  Practiken,  er  soll 
sich  den  Oranien  zu  gewinnen ,.  zu  sichern  suchen,  auf  die 
Tentschen  etwas  halten  etc.  —  Ueber  die  Verhältnisse  gegea 
die  Türken,  Gesinnungen  der  Erzherzoge  Ernst  und  Maxi* 
milian ,  Lob  ihrer  Kriegslust.) 

Fol  97.  Schreiben  des  Herzogs  Johann  von  Baienig 
Ffalzgrafen  bey  Rhein,  an  den  Erzherzog  Matthias.  Siaiema 
a8.May  1578.  (Schickt  ihm  ein  etwas  altes  Schreiben  seinei 
Bmders  des  Ffalzgrafen  Philipp  Ludwig,  empfiehlt  ihm  seina 
Herrschaften.) 


Digitizpd  by  LjOOQIC 


51 

Fol.  99.   Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Herzog  Bro,9o4a. 
T.  Cleve.  Antorffy  i.Jonj  1578.  (iBL)    (Beglaubigung  für 
Gaaolthier  von  der  Gracht,  Herrn  v.MaUtatt  s.  Kämmerer, 
und  Carl  Holler  von  Hollanstcin  Bitter  seinen  Diener,  die  er 
nach  Deotschland  schickt). 

Fol.  101.  Schreiben  des  Herzogs  Georg  v.  Liegniz  an 
den  Erzh.  Matthias.  Brieg,  5.  Junj  1578.  (Empfiehlt  einen 
gewissen  Brauchitsch  von  ßuechweldingen,  der  reist.) 

FoUioS.  Articies  conceux  par  Monseigneur  le  Prince 
d*Oranges  et  les  deputes  de  Messieurs  les  Estatz  generanix 
sur  lesqaelles  soubs  ie  hon  plaisir  des  prouinces  on  pourroit 
traicter  anecq  Monsieur  le  Ducq  d'Alenzon.  3  BL  \^b.) 

*Fol.  107.  Schreiben  des  Herzogs  v.  Alenzon  an  die 
Geoeralstaaten  der  Niederlande.  Au  Blessiz  lez  Tours ,  le 
xxr.  joar  de  Sept.  i58o«  1  Bl.  (»La  surscription  estoit  A 
Messiears  les  Estatz  generanix  du  pays  baz  assamblez  en 
Anaers.fc)  Oben  bemerkte  Wüllin^:  »  Henricus  pulchre  de- 
mnlcet  Beigas,  in  hac  pereleganti  Gallica  Epistola  digna 
lecto.  < 

Fol.  109.  Schreiben  des  Pfalzgrafen  Johann  Casimir  an 
den  Erzherzog  Matthias.  Dat  Lautem,  5.  Junj  1678. 

Fol.  III.  Schreiben  des  Herzogs  Georg  von  Liegniz  an 
den  Erzherzog  Matthias.  Brieg,  9.  Juny  1678.  (Empfiehlt 
den  Georg  Schmolz ,  der  in  niederländische  Dienste  treten 
wili.  Hat  was  versucht.) 

Fol.  1 13.  Copie  d  une  Lettre  du  Conte  de  Lalaing  aux 
magistratz  de  Bruxelles.  DeMontz  ce  1  o.  de  Junj  1578.  (Recht- 
fertigt sich  gegen  das  Gerücht ,  als  hatte  er  die  Franzosen 
in  die  Niederlande  eingeladen.)  (1  Bl.) 

Fol.  1 15.  Schreiben  des  Fabian  Burggrafen  und  Herrn 
zn  Donai  und  des  Wenzel  Zwleger  an  den  Erzh.  Matthias. 
Ne^mögen  den  a6.  Junj  1678.  (1  Bl.) "" 

Fol.  1 17.  Schreiben  des  Pfalzgrafen  Johann  Casimir  an 
den  Erzh.  Matthias.  Zutphen,  8.  Julj  1578.  (Er  wünscht 
mit  seinem  Kriegsvolke  bald  durch  Commissarien  gemustert 
an  werden,  und  dann  über  den  Rhein  zu  ziehen  gegen  den 
Feind;  beglaubigt  seinen  Rath,  den  Licenziat  Zuleger.) 
(»Bl) 

Fol.  119.  Schreiben  des  Pfalzgr.  Job.  Casimir  an  den 
Erzh.  M.  Zutphen,  9.  Julj.  1  Bl.  (Bedankt  sich  für  die  Be- 
grüCiung  durch  Abgeordnete ,  dringt  sehr  auf  baldige  Mu- 
ilenuig.} 

*FoL  lai.  Schreiben  des  Hei^zogs  v.  Alenzon  an  den 
Pfalzgrafen  Johann  Casimir«  Montz,  i7.Juillet  1578.  (iBK) 

Fol.  1 23.  Schreiben  des  Pfalzgrafen  J«  Casimir  an  den 
ErzIuM.  Zutphen,  20. Julj  1578.  (iBl) 

4* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


52 

Uro.  9oi8.  Fol.  1 24.  Schreiben  des  Ersh.  Matthias  an  den  I^falzgra- 

fen  J.  Casimir«  aS.  July  1578«  (1  S  ) 

( .  •  •  y  Wie  es  nun  vmb  die  fran/.Osische,  sonderlich  des  Ton 
Alanxon  Practickh  beschaffen,  das  haben  Euer  L.  souil  mier  dauon 
bewust  hiebe!  zu  uernemben.  Die  weil  nun  an  disem  hoch  Tond 
Till  gelegen ,  So  bit  Euer  L.  Ich  ganx  freundlich ,  die  wollen  in 
betrachtung  dessen  für  ler  Persohn  aufs  ehist  zu  mier  khommen, 
vnnd  lerRhriegsvolchh  als  Immer  möglich  vortfuehren  lassen.«) 

Fol.  125.  Schreiben  des£rzh.  Matthias  an  den  Grafen 
TOn  Tribulz  (Obristen  Stallmaister).  Antorff,  2i.Jaly  iS^B. 
(1  Bl.)  (Er  möge  die  wiederholte  Bitte  um  Beitrosse  und 
Kutschen  bey  Sn  Majestät  nnterstfitzen.) 

F'ol.i27.  Schreiben  desErzh.  M.  an  den  Hanns  Frejh. 
T.Welsperg.  Antor£F,  21.JUI7  i5-8.  (1  BL)  (Ungeachtet  er 
nicht  geschrieben,  ist  er  ihm  doch  gewogen,  er  w^ird  ihm 
nächstens  schreiben ,  er  möge  seine  Bitte  um  Reitrosse  ua- 
terstützen.) 

Fol.  139.  Schreiben  des  Pfalzgrafen  Joh.  Caaimir  «n 
den  Erzh.  M.  Zutphen,  26.  Julj  1578.  (1  Bl.) 

Fol.  i3i.  Schreiben  des  Erzherzogs  M«  an  den  Land- 
grafen Wilhalmen  (v.  H^sen?).  Antor£f,  29.  July  1678.  ( iBL) 
(Durch  den  zurückkehrenden  churfürstlich -sächsischen  Ge- 
sandten Hieronymus  Pflueg  läfst  er  ihn  begröfsen  etc.) 

Fol.  1 33.  Schreiben  des  Freyh.  Hanns  v.  Welsperg  an 
den  Erzh.  Matthias.  3i.  July  1578.  (Empfiehlt  den  Haupt- 
mann Seidel ,  der  bey  ihm  Dienste  nehmen  will.  Nachrich- 
ten YonBüstungen  des  Erzh.  Carl.  Wenig  Lust  bezeigt  man« 
in  Hungarn  zu  dienen.)   (2  Bl.) 

Fol.  1 35.  Schreiben  des  Grafen  y.  Egmont  an  den  Erzh. 
M.  Zutphen,  Si.Jnillet  1578.  (Ist  angekommen 9  übermor- 
gen will  der  Pfalzgraf  nach  Brabant  abziehen  u.  s.w.) 

Fol.  137.  Schreiben  des  Pfalzgrafen  Joh.  Casimir  aa 
den  Erzh.  Matthias.  Daulsbarg«  S.August  1578.  (Beglau- 
bigt den  Wenzel  Zuleger.)  (1  S.) 

Fol.  139.  Schreiben  des  Erzh.  M.  an  Freyh.  Erasmos 
Y.Liechtenstein  und  die  Teutschen.  8.  August  1578.  (1  BL) 

Fol.  141.  Schreiben  deaPfalzgrafen  Johann  Casimir  an 
N.  (s.  Agenten,  wahrscheinlich  Zuleger.)  Ärschen,  9. Au- 
gust 1578.  (2  Bl.) 

Fol.  143.  Schreiben  des  Maximilian  de  Boussu  an  den 
Erzh.  M.    Du  camp  a  Bynenam  ce  9.  d'Auoust  1578.  (1  S«) 

Fol.  14^.  Schreiben  des  Pfalzgrafen  Johann  Casioair 
an  den  Erzh.  M.  Ärschen,  ii.  Augusty  1578.  (Beglaubigt 
den  Johann  Junium  yonn  Jungen,,  den  er  zo  ihm  sendet.) 
(I  8.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


53 

Fol«  147.  Schreiben  des  Pfalzgrafen  Johann  Casimir  an  Vro.9o4S. 
den  Erzh.  IL   Datum  Cmeikh  den  i3.  Augasty  157B.  (1  Bl.) 

Fol.  149.  Schreiben  des  Ffalzgrafen  Johann  Casimir  an 
den  Erzh.  M«  Datum  in  ynnserm  Lager  znHeswick  den  i4« 
August  1578. 

Fol.  i5i«  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  von 
Windischgräz.  Anforff,  16.  Augustj  i5t8.  (Das  Paket  mit 
den  Tbeilzetteln  hat  er  von  einem  andern  eröffnet  bekom- 
mcDy  er  soll  künftig  nichts  auf  der  gemeinen  Post  schicken.) 

Fol.  i53.  Schreiben  des  Lazarus  Schwendi  an  den 
Erzh«  Matthias.  Dat,  Burgkheim «  iS.Augusti  1578.    (4B1.) 

Fol.  1S7.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Pfalz- 
grafen Johann  Casimir.  Antorff,  9.  August  1578.  (Er  möge 
fort  in  das  nächste  Lager  vor  der  Stadt  vor  Lyra  rücken  und 
den  folgenden  Donnerstag  Rasttag  halten ,  wo  es  sicherer 
ist  9  er  werde  morgen  selbst  kommen.) 

Fol.  1 59.  Schreiben  des  Churfürsten  August  v.  Sachsen 
an  den  Erzh.  Matthias.  Dat.  Augustusburg,  3 1.  August  1578. 

Gute  WüasehCt  dafii  es  gut  ausgebet  »Wafs  dann  Euer  L. 
freundlich  suchen  des  anleliens  halber  an  Gel  de  vnd  Puluer  belan- 
get ,  wehren  wier  wol  genaigt  •  Euer  Lieb  hierin  so  gerne  Sie  es 
sehen  möchten  frenndtlich  su  wilfahrcn  ,  Wier  möeen  aber  Euer 
L.  freundtlicb  nicht  bergen,  wie  dan  auch  Euer  Lieb  sondr  sweif- 
fel  ohne  das  vor  defs  berichtet  sein  werden,  das  wier  vnr  sweien 
Jahren  ansehenliche  Summen,  soinn  vnnser  Cammer  vf  vereinsung 
gestanden,  ablegen  lassen,  dardurch  wier  vnnft  vnnsers  geringen 
Vorraths  dermassen  entblosset ,  das  ^ir  bei  diesen  gefenrlicnen 
LeulTen  rerursacht,  ann  vrschienen  Ostern  Selbsten  eine  ansehn- 
liche Summa  vmb  vorzinsung  auf;&unehmen.  Souil  dann  das  Büch- 
sen Puluer  anlanngt,  haben  wier  auch  einen  geringen  Vorrath  an 
gemachtem  Puluer  In  vnnsern  Vestungcn,  Sondern  lassen  da  meh- 
rem  Tbaills  Fnnsers  Verraths  an  vngemachtem  Zeuge,  von  Salpe- 
ter vnd  schweffei  In  Verwahrung  halten ,  daraufs  man  vfm  noth- 
fall  Jedesmalfs  Inn  «welff  stunden  souil  Puluerfs  machen  kann, 
AlGi  man  vngefebr  In  einem  Tage  bedarff  vnnd  verschiessen  mae. 
Das  wier  also  In  eill  xu  einer  solichen  statlichen  Ansall  Puluer  aufs 
enelten  Vrsachen  nicht  hhommen  können,  Bitten  derhalben  gan« 
frenndtlich  Euer  L  wolle  diese  vnnsre  notb wendige  entschutdigun^ 
ler  Dicht  vnfreundtUcb  vermercken ,  Sonder  Ire  freund tli che  nai- 
gung  wie  sie  angefangen  gegen  vnfs  ferner  behalten. «... 

Fol.  1 6a.  Schreiben  des  Lazarus  Schwendi  an  den  Erzh. 
Matthias.  DaU  Külcbofen,  i.Sept.  1578.  (2VaBl.) 

FoL  i65.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Pfalz- 
grafen Johann  Casimir.  Antorff,  3.  Sept.  1578.  Ueberschickt 
ihm  die  Copie  eines  kaiserl.  Schreibens  und  beglaubigt  den 
Eraamus  ¥.  Liechtenstein. 

Fol.  167.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Land- 
▼ogt  Tlsnngen.  AntorfF,  9.  Sept.  1678.  (iBl.) 

FoL  169.   Schreiben  des  Hanns  Hueber  an  den  Erzh. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


54 

Mfo.9o48.  Matthias.  KascKau,  lO.Sept.  1578. —  (Tröstet  ihn,  wegen 
des  AJenzon  yind  der  unbeständigen  Niederlander.  —  Das 
Mehrere  (was  jetzt  za  thun)  habe  er  dem  Caspar  von  Dano« 
wiZ|  S.  D.  Kämmerer  geschrieben.)  (iVs^^*) 

*FoL  171«  Schreiben  des  £rzh.  Matthias  an  (die  Ko- 
nigin Y«  England).  Dat.  Antaerpiae  die  XXV.  Sept.  1578. 
(iBl.) 

Fol.  173.  Schreiben  des  Hörrn  Freyherrn  zuWelsperg 
an  den  Erzh.  Matthias.  Grauenwerth.  3.  Oct.  1578.  (37t  B^O 

*  Fol.  177.  Schreiben  des  Lazarus  Schwendi  an  den 
Erzh.  Matthias.  Burckhey,  5.  Oct.  1S78.  (2  Bl.) 

♦Fol.  179.  Schreiben  des  Herrn Frejh.  y.  Welsperg  an 
den  Erzherzog  Matthias ,  Oct.  1578.  (2BI.) 

Fol.  i8i.  Schreiben  des  Erzh.  Maximilian  an  den  Erzh. 
Matthias.  Frag,  17.  Oct.  1578.  (1  S.)  (Empfiehlt  den  Hanns 
Göschinfsky  •  der  bej  ihm  Dienste  nehmen  will.) 

Fol.  i83.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Fan- 
graz von  Windischgräz.  Antorff,  a6.  Oct.  1578.  (1  S.) 

Fol.  i85.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Sigmund 
T.  Hohenburg.  AntorfF,  a6.  Oct.  1578, 

(Soll   die  Sachen,   die  vou   der  Theilung   auf   ihn  gefallen 
sind »  von  Windischgräs  übernehmen  »  darüber  ein  ordentlich  In- 
uentari  aufrichten,  vnd  soliches  in  der  lihays.  Burgkh  oder  Neuen- 
stall zu  Wienn  vn derbringen ,  vnnd  daselbst  vber  vnnser  Verbof- 
'  fen,  khain  gelegenhait  were  etwa  in  der  Statt  darsue  ein  gelege- 

nes wol  verwartes  Zimer,  vf  vnsern  Gosten  bestellen,  vnd  biCft 
auf  vnnser  weitter  Verordnung  vleissig  bewaren,  su  dem  Raucb* 
Wereli,  Ruastungen,  Zeug  vnnd  anderm  sehen,  vnnd  vonfs  dessos 
alles  2u  berichten  vnd  ein  abschrifft  des  Inuentari  vnseumblich  xu 
übersah ickhen ,  nit  vnderlassn  wollest. «)   (i'/jl^l*) 

Fol.  187.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Chur- 
fürsten  y.  Sachsen.  In  simili  Landgraf  Wilhelmben  zu  Hes- 
sen, V.  Herzog  Juliusen  von  Braunschweig.  Antorff,  2. Nov. 
1678.  (1  Bl.)  Empfehlung  für  den  niederländischen  Ritt- 
meister Ott  von  Wolmerkhansen. 

Fol.  189.  Schreiben  des  Pfalzgrafen  Johann  Casimir  an 
Erzh.  Matthias.  Gent,  1 5.  Nov.  1578.  (1  Bl.)  Rödem  hat  seine 
Antwort  auf  des  Erzh.  Begehren,  bittet  um  Entschuldigung 
wegen  seiner  abschlägigen  Antwort ,  condolirt  wegen  den 
französischen  Praktiken.) 

Fol.  191.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  von  Ro- 
senberg. —  Antorff,  9.  Nov.  1678.  Er  möge  sieh  verwen- 
den •  dafs  der  Thomas  von  Gera ,  Bürger  zu  Colin ,  unge- 
säumt bezahlt  werde  und  nicht  vor  das  Landrecht  gewiesen« 

Fol.  193.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Pfalz- 
grafen Johann  Casimir.  Antorff,  ao.  Nov.  1678.  Der  Rödem 
kommt  noch  einmahl  um  wiederholt  zu  soUiciiiren.  —  »Weil 


Digitized  by  LjOOQIC 


55 

die  Mch  gemauM  Stemdt  sameatKch  aDlrifll»  A$b  8y  s^h  «n  Bro.9o48» 
Ir  gegenwarth  nit  handeln  oder  schKcMen  lassen,  c.. 

**FoL  195.  Schreiben  des  Pfalagrafen  Johann  Casimir 
an  den  Erzh.  Matthias.  Gant,  a4*Nov.  1578.  (aBl.) 

Fol.  197*  Schreiben  des  Laaania  v..Schwendi  an  den 
Erzh«  Matthias.  Körchey,  aS.NoT.  1578.  (i'/^BL)     - 

*  Fol.  199.  Sehreiben  des  kaiserl.  Geaandten,  Henr/ 
Conte  de  Sbartzenberg ,  an  die  Generaktaatea  (?)  — *  en 
Anvers  ce  premier  de  Decembre  1578.  (aBi.) 

Fol.  201.  Schreiben  des  Erz h.  Matthias  an  den  Bischof 
TOD  Breslau.  Antorff,  1 3.  Des.  1578*  (1  Bl.)  Creditiy  für 
den  Frejh.  Sebastian. r.  Rödern,  den .  er.  aum  Kaiser  absendet. 

Fol.  so3.  Schreiben  des  Erah.  Matthias  an  den  ir«,Pern- 
stain.  Antorff,   i3.  Des.  1578.  (1  31.) 

Fol.  so5.  Schreiben  des  E^v^p  If  atthias  an  den  Ton  Ro- 
senberg« Antorff,  i3.I>ea.  iSiQ.  (1  Bl.) 

Fol.  207.  .Instruction  des^rzh.  Mauhias  fiOr  seinen  Ab- 
gesandten  Ton  Rödern,   i3<Dez,  ■578.  (2BI.) 

.FoLao9.  Schreiben  des  Erah«  Matthias  an  Sachsen, 
Brandenburg,  Administrator  und  andere  Fürsten*  (Creditiv 
f.  Rödem.)  Antorff,.  ^3.  Dez«.  1578« 

*  Fol.  an.  Schreiben  des  Erzli.  Matthias  an  denkaiserL 
Amfcaasator.  Aatofft*,  17.  Dez.  157& 

Fol.si3.  Schreiben  des  Erzb)  Matthias  an  den  Kaiser 
seiaen  Bruder.  (Inteveession  f&r  die  (Anna  Oemori)  Wiitwe 
des  kaiserl«  Rathes  und  obrtsten  2«engmeisters  Adam  Ton 
Wifinegg  (Ijan4i4aans  in  Mähreja),  wegen. ihrer  Verlassen- 
sehafu  -  Antr^tttn|[|;») .  Aatorff , .  3  a.  Dez^  1 578. 

Fol. ai4...&9hreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  von 
Pernstain.  Antorfff.aa^  Dez«  1578»  (iBl.)  (Der  Krön  Böhmen 
obrister  Canzler.)  ... 

F0L219*  Schreiben  des  kaiserh  Gesandten,  Heinrich 
Grafen  zu  Schnrarzenburg,  an  den  Erzh«  Matlbiaau  Viset,.a6« 
Dez.  1578.  (iBl.) 

Fol.  s  17.  Schreiben  des  Ex*zh.  Matthias  an  denselben 
Gesandten.  Antorff,  3o.  Dez«  1578.  (1  Bl.) 

Fol.  2a  1.  Schreiben  des  Anthoine  de  Lalaing  an  den 
Erzh.  Matthias.  Pi^aff,   i.Jäniicr  1579«  (>  ^^') 

Fol.  223.  Schrqiben  des  Joos  Metz  an  den  Erzh..  Mat- 
hiaa. De  Bru^eUes",  1.  J'anvier  1579.  {1  Bl.)  Dankt  fiir  die 
Wahl  TonBrJW4^1«  7^^lß  Sitz  der  Assemhico  derGoneralstaaten. 

Fol.  2a5.  Schreiben  des  Erzh  Matthias  an  den  Erzh. 
Maximilian.  (Intercession  für  Heinrich  Pziedenizio  von  Pye- 
denizc,  der  bey.  ihm'X)tieA3t  nehmen  will.)  r—  Aiytoril«  |5.  Jän- 
ner 1579.  (iBI.):j     * 

FoL  927.  Schrpiben  .  dq«  Ajoihpinp..  de,  Lalaing  an  den 
Erzh«  MaUhias.  Prag,  7.  Jänner  1579.  (>  ^'*) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


55 

iffo.9o48»  Fol«  «99.    Sdii^ibeft  des  Ersh.  HatthiM  an  de»  Mafk* 

grafen  Johann  Friedrich.  AntorfF,  'i3.  Jänner  1579.  ('  ^'0 
(Entläfst  mit  Dank  den  von  ihm  hergeiiehenen ,  jetzt  abge- 
forderten, Rittmeister  Eustachiaa  von  Hundtsperg.) 

Pol  a3i.  Sciireibeti  dea  von  Redern  an  den  Erzh.  Mat- 
hiaa. Dat/ Fridtland ,  s3  Jänner  iS^jq,  (<  Bi.) 

*''  Pol.  ^33.  Sehreiben  des  Ruprecht  von  Stozing  an  den 
Erzh.  Matthias.  Wien,  «7  Jannary  1679.  (»B'-) 

Fol.  a35.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  Hanna  Rue- 
her.  AntorfF,  28.  Jannary  1679.  H^V^BI.) 

FoL  «37.  Schreiben  des  Freyherm  r.  Rederri  an  Erssh. 
Matthias.  Fridlenndt,  So.Janaarj  1679.  («7,Bl.) 

Fol:  341.  Schi^öib'iBnf'  d^s  H.  Fi*eyh.  za  Welsperg  an 
den  Erzh.  Matthias.  WiehJ  ip.Pebr.  1579.  ('  B'-)  <Neajabra- 
wanscfa.  Das  übt*ige  Wird' ä6(h  SdhWag<et«, '  der  Herr  vi  Tan- 
neberg, den  er  empfiehlt,  ausricht^fi.)  *    •   '  •"  * 

Fol.  243.  Schreiben  d^s  Otto'  Heinrich  Grafen  zu 
Schwarzenberg  an  Errii.  Matthias,  i^^cheii ,  5.  Febr.  löTg* 
(i  B1.)  Hat  bisher  diid  Andieta«  bey  dem  JhAviMn  von 
Parma  nicht  erlangen  können.) 

FoL  245.  Schreiben  desselben  an  dens'efben.  Athen, 
11.  Febr.  1679.  (*  Bl.) 

Fol.  247.  Schreiben^desselben  an  denselben ,'  i^kü  ^ee 
t3*'äe  Febrnuier  1579.  (t  Si)         '  -•  •    - 

Fol.  249*  Schreiben  des  Daniel  IVihz  an  den'  Herrn  Yi 
DaneWiz:  Colin,  25. Febr.- 1679.  (i  El.)  • 

FöU  25i.  Schreiben  des  Er^b.  Matthiviy'an  Hanns  Htre^ 
ber.  AntorfF,  26.  Febr.  1579'.  (1BI.)  Empfiehlt  ihm  deniiu* 
casMozelailr,  d^r  ih'm  (Erzh.)  durch  de^i ''Herzog' Johann 
Friedrich  von  Stettin  und  Pommern  war  emt»Ibhlen  worden, 
»als  ein  alter  yersnchter  Khriegsmann. « 

Fol.  253.  Schreiben  des  Otto  Heinrich  Grafen  zn 
Schwarzenberg  an  den  Erzh.  Matthias.  Achen,  14.  Martj 
1679.  (*  Bl.) 

9  Nachdem  sich  vbei"  der  Rom.  Khays.  Mayt,  vnd  dann  auch 
all  mein  versehen  mein  Expedition  dermassen  verKogen,  das  Ich 
damit  bi&  auf  diese  Stundt  aufgehalten ,  Mir  auch  abgeMrickht 
worden  su  Euer  fUrstl.  Durchlt.  Brief  suebringen,  vnnd  von  Dero 
wider  SU  bclihommen.  Also  hab  Ich  nit  sollen  vnderlassen,  öegen- 
wiertigen  meinen  SecretariumMelchiornScbwerius  suEuer  furstU 
Dcht:  So  woll  als  den  General  Staden.  mit  Instruction  vnnd  bc» 
ueleh  abzufertigen,  Mich  nit  allain  cn  entsehuldigeii.  Sonder  auch 
das  mündlich  för  vnnd  anzubringen ,  was  -  Ime  ermelte  sein  In- 
struction aufTi^rlegt.  < 

Fol. '255.  Schreiben  des  Daniel  Prinz  an  den  Herrn 
T.Danewiz.  Coline  04. März  1579.  ('VaBl.)  ' 

1« . .  Efs  wierd  albier  aufsgebn,  kbombet  auchaitvon  schlechten 


Digitized  by  LjOOQIC 


orten,  dasdie'Sttiadeii  iikibiraifadErmft.deinAltti«mi1o  banndlefi,  Nm».«9«i4ff: 
wo  dem  also,  so  wurde  es  der  eacben  einen  grciisf n . ptoXs  gebcsy 
da  die  Suadea  all  mifstrawen  werden  bei  seit  seacen,  W^liches  Sie 
för  war  vnbillich  vonn  der  l&haya.  Mayt.  etc.  scbepffen,  vnnd  auf- 
ticblignacli  dem  fridt  trachten,  verhoffe  es  werdegliclifaljGh  Vort- 
fieben,  wo  nit,  so  ist  xu  besorgen^  ultima  fore  p^iora  prioribna« 
Msnaaebreibt  mir  noch  nit  y<>ii  balF  wer  vono  dannen  bierxuo 
vnordoet,  wolt  Gott  eswurd  dem  Herrn  von  Scb wen dj  auferleget, 

Sii  rerum  omnium  verum  babetintellectum.  Besser  khönu et  man 
en  nit  haben ,  Sed  impediunt  illi ,  qui  et  aliis  in  rebus  Impera- 
tor! autores  sunt  ut  ea  in  manns  sumat ,  quae  sibi  et  successori- 
bus  nocitura  sunt. «  ) 

Ihr  Mayt.  etc.  wie  mir  Dr.  Crato  schreibt,  seind  sehr  wol 
asf,  halten  den  Landtag  zu  Prag,  vnnd  begero  ain  gross; Summa 
pllts,  vnnsere  Landtleuth  cum  contcmnantur  a'  Bohaemis,  haben 
fang  nit  Ifhoipmen  wellen,  aber  doch  lezlich  nach,  geballenen  Fir- 
sten Tag  Ire  gesandten  dahin  "verfertigt.  DerPolnische  gesandte 
bettan,  ut  liceat  regi  suo  conscribere  exercitum  in  Imperio  con- 
tra Moscum, 

ElectoVis  huius  urbis  causa  Homae  decisa  est,  Dui  Ernes- 
tns  wirdt  mit  einem  Cardinalat  vertröstet«      .  ^,       ..,,,  [     I 

Fol.  257.  Sclir.  d.  Erzh  Maf thias  an  den' k;  AnbaMa^ 
tw.  Antorff,  ah  Marty  1579  (1  ^^•^* 

Fol.^59.  ächr.  i.  Erzh.  Hatthiaa  an  den  Von  9tozin- 
gen.  Antorff,  27  Marty  1579  (iBl  )*   ' 

Fol.  261.  Sehr;  d.  Ereil.  Matfoiatan  die  Ritterachafit 
in  Böhmen    Antorff,  27  Marty  1679  (174  Bl ). 

(Empfiehlt  ihr  den  Georg  Pichel  YOn  Pichelberg ,  der 
in  die  Landschafts tafel  aufgenommen  zu  werden  anhaltet«) 

»Seindt  wier- durch  Iva  vmb  ein  genedigiste  Becommenda- 
tion,  dem  Er  disfallTs  nit  wenig  isuegenüssen  verbofFtc,  gaiincff 
ccborsambist  angelahgt  vnd  geb'etten  worden ,  Weliches  wier  Ime 
Ficbel  vmb  der  weiland  l^baiaer  Maximilian  vnserm  geliebten  hcrrn 
VBad  Tattern  säl  liger  vnd  loblichergedecbtnus,  dieteryesigen  Khays« 
Mayt.  etc.  vnserm  geliebten  herrn  vnd  Bruedern  auch  vnnfs  Selb- 
sten, gelaisten  langiewrigcn  g'etreuen  dienst,  die  Er  wie  vnnfs  selb- 
rtm  gueterroassen  bewust ,  In  ansebenlichen ,  weiften  ,  gefabrli- 
cken  verachi k bangen ,  Gommissionen  vnnd  berueffien  vil  Jar  vn- 
wrdrosseniich  ersaigt  vnd  bewisea  hat »  soliches  ^uch  noch  täg- 
lich tbaet,,  nit  verwaigern  mögen.« 

Fol.  263.  Sehr,  d  Erzh.  Matthiaa  an  Erzh.  Ernst.  An- 
lorff,  27  Marty  1879.  Becommendirt^ihm  den  zu  einer  Haupl- 
Bunnschaft  gen  Cantseha  berufenen  Georg  SeidU 

Fol.  265«  Spbr.  d.  Erzh.  Matthias  an  E>rah.  Biaximilian. 
Aniorff,  28  Martii  1679  (*  ^0« 

Empfiehlt  ihm  den  Emreich  Herrn  v.  Seherffienberg, 
der  ihm  war  ton  Max«  empfohlen  worden,  aber  aus  )» bewe- 
genden Yrsachen,  wie  Euer  Lieb  TOB  Ime  eooememben  ha- 
Wa,  dieser  Ztit  nit  geschehen  mag.  « 


Digitized  by  LjOOQ IC 


58 

■ro.  9o4e.  Fol«  367.  Sehr.  iL  Ersh*  MtUhias  an  den  obristen  Laad- 

kSmmerer  in  Bdfamen.  Antorff,  1  April  1679  (*  ^'O*  ' 

Sein  Schreiben  aut  Commothau  Yom  8  Janer  hat  er  er- 
halten ,  iat  froh ,  dafs  d.  Nachricht  von  s«  Tode  nicht  wahr 
war.  — •   Compliment.  —   Am  Ende  (Manu  propria). 

y  Lieber  Hassenstain  Ich  hec  euch  vil  mehr  su  schreiben  die 
Zeit  wil  es  yetet  nit  geben,  Bit  aber  Ir  woHet  allen  Landtoifi- 
eieren  meinen  gnedigen  gruefs  vermelden« « 

FoL26q.  Sehr*  d  Erzh.  Matthias  an  den  Freyb«  Se- 
bastian T.  Rödern.  Antorff,  1  April  1679  (1V4  ^'•)* 

Ist  mit  d.  Ausrichtung  s.  Aufträge  zufrieden  ^  Übrigens 
»lihonnden  dero  gnediger  mainung  nit  pergen ,  das  weder  vf  dein 
noch  andere  anbringungen,  von  der  Rom.  Kays.  Mayt.  ynnfs  wegen 
vnnsers  Jarlichen  Deputats ,  khain  äinsige  wirckhliche  resolution, 
bifs  dato  nicht  eruolgt,  sonder  wier  mit  derselben  suvnserm  höch- 
sten nachthaill  aufgezogen  wurden,  vnnd  defs  vnserigcn  mit  schaden 
entratten  müessen.  Derhalben  da  deiner  gelegenhait ,  vnd  du  ohne 
das  bey  hoff  im  dienst  bist.  So  ist  vnnser  gnediges  begeren  dn  wol- 
lest nochmalen  bei  ler  Kays.  Mayt.  oder  aber  den  Verordneten 
Camer  EXtben.  dtffshalben  mit  Vlelb  Solieitirenf  vnnd  vmb  endli» 
eben  beschaid  anhalten. « 

F0L371.  Sehr,  d«  Erzh.  Matthias  an  den  Chnrf&rsten 
T.  Sachsen.  Antorff  8  April.  1579  (1  ßl.)« 

Creditlv.  für  den  Georg  Afsmufs  Herrn  von  Lieohtenstain 

u.  Niclspurg,  der  hier  nicht  mehr  länger  bleiben«  kann,  im  Vorbcy- 
reisen  auerley  aosubringen  hat.  ^r-  vSonnder  wie  vnser  höchst  Ver* 
trawcn  zu  derselben  gesteh  ist,  vnnfs  Iro  beuolchen  sein  lassen 
auch  wie  ein  vornembe  Seuln  des  heüligdn  Reichs,  wie  es  dan  von 
derselben  bisheroalweegenb^schehen,  auf  das  der  gewalt  von  den 
armen  vnderthonen  abgewendt,  vnd  diese  Prouinsen,  ainbmalla 
au  gcwijnschten  friden  khommen  möchten,  verhelfFen. « 

Fol.  «73.  Sehr.  d.  Ersh«  Matthias  an  einen  des  Her- 
renstandes  in  Oesterreich.     Antorff,  8  April  1679  (1  Bl.). 

Er  möge  statt  Seiner  den  neugebornen  Sohn  des  Hof- 
meisters« Am  tsver  Walters  und  obristen  Kämniierer^  des  Erzh« 
Ernst,  Davids- V.  Tanneberg,  eur  Taufe  halten.  ^-  vDie 
Ehrung  wird  ihm  durchs.  (Matthiasens)  Caramerer  Sigmund 
y.  Hochenburg  zugestellt  werden,«  auf  Vorzeigung  des 
Sohreiberfs. 

Fol.  «76.  Sehn,  d«  Erzh.  Matthias  an  den  y.  WArzburg 
d.  Z.  zu  Colin.  Antorff,  ia.  April  1679  (1  BL)    . 

(Creditiv  für  den  David  y»  Danneberg;) 

Fol.  276.  Sehr.  d.  (kais.  Gesandten)  Sohwarzenberg  an 
Erzh.  Matthias.  CöUn^  usterabent  1679  (iV«Bl.). 

Fol.  279.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  Hr.  Hanns  Rueber. 
Antorff,  12  April  1679  (1  Bl.). 

(p.  s.  dankt  für  das  übersohickte  Pferd,  »beger  solir 
ches  zu  uergleichen« «) 


Digitized  by  LjOOQIC 


69 

Fol.  sOr/dclir.  H.  Ei^h.  Mstthtatiin  dM  f&nVVvIhferg^  vm.^4«' 
Antm-ff,  1 2  Aprfi  1679  (r  Bl.);      •    «^ 

Fol.aB3:  Capitis euiQsdattiPraec}puiEx}H»ftido(i  BL). 

Fol-  a85.  Ermanung  den  gemeinen  Stenden  desNideri» 
hndu,  den  aindlifteft  Aprilit  dufrch  Ir.  DttrohLliin  Iiatei- 
nischer  Sprach  vorgehalten.  '  ;    •  ^ f 

Incipit:  »Inn  Betrachtung  vnd  ansehüttg  der  gröBseti  Ver- 
wiemng  des  gemeinea  wesen^ . . . «  (i>/2  ^O 

Fol.  286.  b.' AfückKel  der  Beratsphlagung  weliöhe  von 
dem  Durchleuchtigen  f^ttzherzog'en  Mathiasen  'geknainen 
Stcnden  dea  Niderlandts  in  der  Reichs Veraamblung'  deb  1 1 
April  de^  79'Jaf)i'2rü  Antorffbeschehen  fürgehalten  worden 
(27,  EL).  •     ' 

*  Fol.  289.  Oration  Albeiili  Leonini  der  Rechtta  Doc- 
foren  ynd  Rath  deir  Stenden  des  Niderlandts  in  denk  Land- 
Ug  am  Aittorff,  gehalten  (5  Bl.).  ' 

9  Nachdem  £.  Gn«  ynnd  Herr!«  Itt  angehört  ^  Was  von 
ler  Darchl.  vorgefaaTtien  etb.  Ä  ' .-u 

Fol.  294,  Senti'dtachreiben  yiind  Resolution  derdn  Ton 
Reyssel  rnd  denselben  angehörigen  Jurisdictionen  ynd  Gc^ 
richten- desgleichen  deren  von  l>otta)  ynd  Arthois  in  aller 
dieser  gemainen  Namen ,  den  gemainön  Slenden  des  Nider- 
landts gen  Antbrff.vberschickht.  Neben  derselben  Niderlen- 
dischen  Stenden  Antwort,  yff  solich  Schreiben.  (Dat.  des 
Sendtschreibens    Reyssel,  letzten  Martii  1579.  ^/z^^*) 

Fol.  296.  h.jQope7  der  Resolution.  ReysseU.So  Martii 
1579  (3  Bl). 

*Fol.  3oo.  Anntwort  der  General  Slende  vif  vorgehen- 
des Sendtschi:eiben.  Antorft,  8.  April  1679  (574  Bl.). 

Fol.  807.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  Herzog  Georg 
y.  Liegnitz.  Antorff,  23  April  1079(1  Bl,). 

(Bittet,  den  Caspar  y.  Datiewiz  zu  Janssdörf  s.  Kam- 
merer, der  nach  dem  Tode  s.  Vaters  um  d.  Erbschaft  n.  s. 
Geschwister  willen,  nach  Hause  komen  sollte,  für  entschul- 
digt zn  halten,  da  er  (Matthias)  ihn  nicht  enthehren  kann, 
er  (Herzog)  möge  die  Familie  als  Landesfürst  in  Schutz  neh- 
men,) 

Fol.  309.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  kaiiserL  Am- 
bassator  (Schwarzenberg).  Antorff,  3o  April  1679  (1  Bl.)« 

(Antwort  aufs.  Sehr  y.  Osterabend  1679.) 

FoLSii.  Sehr.  d.  Rueprecht  yon  Stozing  an  den  Erzh. 
Matthias.  Wien,  1  May  1679  (»  S.). 

b,  (Sehr,  desselben  ad  denselben«  Wien,  7  Augusty  1579 
(iBl.). 

(Erzbischof  y.  Bremen ,  Minister  betreffend.) 

Fol  3i3.  Sehr.  d.  Erzh;  Matthias  an  Bischof  zU  Würz- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


60 

Kr«^ii<Kfto.  borg»  tf  imili  Cliitfrförs(9i|  mlfoln  nmA  Tr^t^  In  ,vmiA  nrat«  tis, 

mutandis  an  Grafen  v.  Schwar^^qberg*-  Anliprff];  7MayA579. 

.:.  (B«^U«Ugt:a.l^lF-:iin4.StiJUbj9LQi|Qi9t^r  A.iith  von 

Lalaing  Herrn  zu  Mol^riih  «Vi  ^'•)    ••  •-     >    '' 

i       'FoK:3i:9.  Sohr«  d.^rash,  Mattfaiaa  anLapdi^ogtTUiing. 

Antorff,  i6  May  1579  (>  ß'*)- 

(^oU  die  6000  Gulden  ^ezalen.) 

Fol.  317.  Sehr,  d  Er^^h«  Hatthiaa  ßn  üea  Chpirf%f^pa 
SU  SfiphseiL  Aotorffft  »7  JIIay.'i579  (1  Bl.).  . 

(Dankt  für  den  he^rgeliehenen  RIttmeiater  Albreobt  Elat- 
haupt  h.  d.  jetzt  abge4fpkt  hat) 

.  ..*Ifolf3i9.  Sehr.  d.   David  Freyherm  v.  Tanberg  an 
den  Erzh.  Matthias.  Wien,  ao  May  1579  (2  Bl.). 

..    l^elaMpii  y.  Cöli^^.Prag,   Wien  «.überall   allea  Gute 
Yersßrpcbi^n  (^aiser«  JKjiM'^^i^i'^*  Prinzen).    , 

*  Fol.  321.  Sehr.  d.  Autboine  de  .LaUing  an  d.  Erzh, 
ll|[atthi^.  Co\loignje  ce  «7..de  fflay  1579(1  BlJ.  *    ' 

(Gute  Gesinnungen  d.  auw^s^uden  Personen«)    .  ^   ,  , 
^;Fol(3:7,2>.  Aus:fiig^,9^  lij^em  achrfaben  aufa  |  Londrea 
.v.oui.2t8  A^guati  ^579i  ,„,,  ..     .     .       \  /  .  *  . 

rPleU^f:  H^i^u.,  ({ue  cctlMf;^  qui  es^  eo  Aicuers,  i^ut  entre- 
pris  tel  affaire  de  le  commencen^ent,  Je  croyqi^il  ;i'eus|t  travaille 
en  vain,  selon  que  i«  puis  entcndre  daulcuns,  qüim'ont  tenu  pro- 
pbs  d^  KaffJaiire.  Fär  ainsy  noüs  perdons  souvent  de  bonnes  oc- 
casions  par  nostre  neeligem^e.  Teiles  ailbires  ne  ueulontaaleuae 
fois  estre  traitees  aue«q  la  ^rauite  et  reputation- « 

Aufa  ainem  andern  Schreiben  htrnach  beschehn. 

V  Jay  bien  tant  entendu  de  quelque  Persone  de  Qualite  qiie 
81  lors  que  ion  Alteze  fut  receu  au  paisbas  pour  Gouverneur  eile 
€ust  entame  propos  de   cest  affaire,    et  y  eust'  ^nvoye  pers«^iie 

3ualifiee  pour  teile  charge  qu'il  eust  obtenn  ce  dont  il  est  aran- 
ement  a  craindre  cpi'un  aultre  auUre  prendra  possession  Mais  ou 
la  trop  grande  negli^ence  de  ses  Gouverneurs ,  ou  la  gravite  du 
tout  contraire ,  a  lentretien  des  Dames  (car  ellcs  desirent  le  plus 
souvent  gen$  audacleulx  et  importuns)  ä  faict  perdre  ceste  belle 
occasion. « 

»  Difs  Sehreiben  trifft  die  Königin  aufs  Engeland,  wegen  der 
faeiratt «  Scbwiscbn  Ir  Person  vnd  Ir  Durcbl.  vnnd  ist  ein  Poat- 
script  aufs  des  v.  Stotzing  schreiben  ainem.  c 

Fol. 3*23.  Sehr.  4  Bischofa  Julius  r.  Würzburg  an  den 
Erzh  .Matthias.  Colin,  29  May  1679  (1V2  Bl.). 

(Erbietung  aller  guten  Dienste.) 

Fol.  3^5.  Sehr,  des  Anthoine  de  Lalaing  an  den  Erzh. 
Matthias.  Colloigne  ce  dernier  de  May  1679  (1  Bl.) 

Fol.:327.  Sehr,  des  Georg  ilaung  zu  Trozburg ,  Land- 
▼ogts  in  Schwaben  an  Erzh.  Matthias.  Augspurg,  10  Juny 
1679. 

(Er  htft  dem  Conrad  B»yr  auf  Abschlag  3ooq  o^-^r- 


Digitized  by  LjOOQIC 


6i 

i^ditehe  Gulden  Aatgezahlt,    da' er  ^774  fl.  57  kr.  begehrt  «w.^«^ 
fk  die  6ooo>  Brabanter  Gulden ,  er  aber  nur  $466  ü\  46  kr. 
geben  tolK  1  Bl.) 

Pol.  399.' Sehr,  des  Anthoine  de Laleing an  Er^h.  Mat- 
thias. Colloigne,  11  Juny  1579  (i  EL). 

Fol.  33 1.  Sehr  d.  Erzh-  Matthias  an  seinen  Bruder 
den  Kaiser  Rudolph  II.  Antor£P,  12  Juny  1679  (1  fiL). 

(Empfiehlt  den  Regier  Strenge,  der  seine  antstfindige 
Pension  betreiben  will.) 

*Pol.  333.  Supplik  des  Bertram  Holzschuecher  zu  Bre- 
men ynnd  Chost  an  Erzh.  Matthias.  Antorfl«  16- Juoj  9679 
(3ßL). 

(Hat  dem  Hause  Oesterrefoh  an  der  Croatisehen  Grenze 
gedient,  jetzt  in  Niederlanden,  wird  aber  als  Lief länder  nebst 
seinem  Bruder  vom  König  von  Polen  hineingefordert,  um  ge- 
gen die  Moscowitter  zu  streiten,  bittet  um  ein  Empfehlung,- 
sehreiben  an  den  Markgrafen  von  Anspach  Commandirenden 
in  Preufsen.) 

Fol.  337.  Sehr,  des  Erzh.  Matthias  an  S.  Veisacher. 
Antorff,  «7  Junj  1679  (1  Bl.). 

(Er  möge  den  Bejschlufs,  Sollieitirung  fär  eine  arme 
Witlwe  seinem  Bruder  übergeben  und  unterstützen  ) 

Fol.  339.  Sehr  des  Erzh.  Matthias  an  seinen  Bruder 
Erzh.  Ernst.  Antorff,  37  Junj  1679  (i'/^  Bl.)« 

(Empfiehlt  ihm  die  von  seinem  Brüder  dem  jiaiser  über- 
tragene Sache  der  Wittwe  des  Adam  von  Weisenegg,  kaiserl. 
obristen  Zeugmeister ,  Landmanns  in  Mähren ,  deren  Verlassen- 
tthaft  von  Andern  angesprochen  wird.) 

Fol.  341.  Sehr,  des  Erzh  Matthias  an  den  Grafen  y. 
Hirdegg.  Antorff,  37  Juny  1679  (■  Bl.) 

Fol.  343.  Sehr,  des  Johann  Yalenhaubt  an  Erzh.  Mat- 
thias. Antorff".  den  Juny  1679  (1  Bl  )• 

(Er  kann  seinen  Sohn  Hannfs  Wilhelm ,  den  er  (Mat- 
thias) seinem  Obristen  Feldhanptmann  und  Hofmeister  Gra- 
fen V.  Bossa  zugegeben  hatte ,  der  nun  gestorben  ist ,  ffir 
jetzt  nicht  in  seine  Dienste  nehmen ,  hoffV  spater ,  wenn 
bessere  Zeit  kommt.) 

F0I.34S.  Sehr.  d.  David  Frejherrn  v.  Tanbergan  den 
Erzh.  Matthias    Wieh,  1  July  1579  (1  Bl.). 

Fol.  347.  Sehr.  d.  Hanns  Frejherm  zu  Welsperg  an 
Brch.  Mathias.  Prag,  2  Joly  1679  (> 'A  ^^  )• 

(Einladung  aof  seine  Hochzeit  im  Herbste  mit  einer 
Oesterreicherin.) 

Fol.  349.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  Landrogt  11- 
•ang.  Antorff,  lo  July  1679  (1  Bl). 


Digitized  by  LjOOQ IC 


6l 

.«o4&  Fol.35i.  Sehr*  d.  Bischof«  Julias  ron  Wilrabiicg  an. 

den  Er^h« Mjattbias.  CQjn,  st  July  1679  (i.Bl.),     . 

»Worauf  die  hiesige  friedcns  Tractation  diser  Zeit  beruhen 
thuet,  das  werden  Euer  L.  aufs  denen  Articien,  deren  Abscbriüt  er- 
melter  deren  HofmaisterPresentiren  wirdt,  nach  lengst  befinden,  Das 
aber  Euer  L.  Persohn  nicht  darin  angemeldet,  dessen  wollen  Euer 
JL.  lihäin  sorgfeltiges  nachdenckhens  haben,  Sonder  hiemit  dessen 
gewifs  sein ,  das  durch  beede  Ghurfursten  meine  liebe  Herrli  Tiid 
freundt,  ni'ie  den  nicht  weniger  durch,  mich  mit  allem  treuen  vleifs 
bev  dem  Herzog  de  Terra  nova  das  Jenig  so  Euer  L.  sum  besten  ge- 
raichei\ynddieselb  in  Hoffnung  gestanden  zu  erlangen,  heinmübo 
noch  arbait  gespart  werden,  der  zuuersicht,  E  L-  werden  khünff* 
tfg  im  werckh  befinden,  das  so  angewendter  möglicher  fheifs,  ohne 
frucbt  nicht  werde  abgehen.  Hergegen  wollen  £.  L.  befördern 
helffh,  das  die  obangeregte  fridens  Afticl  alfs  weliche  den  Niderlan- 
den  SU  höchster  vnnd  eusserister  wol  fart  vnd  Immerwerenden  fri- 
den  vnd  ruhe  ganncz  getreulich  vnd  guthersie  gemeint,  ohne  diffi- 
cultet  auch  beliebet  vnd  angenommen  vnd  dadurch  fried ,  ruhe 
vnd  einigkhait  gepflanzt  werde...« 

Pol.  353.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  König  TOn 
Dänneroark.  Antorff,  23  Julj  1679  (1  Bi.). 

(Empfiehlt  den  Bertram  Holzschueher  zu  Bremen  ynd 
Cost.) 

Fol.  355.  Sehr.  d.  Erzh  Ernst  an  Erzh.  Matthias.  Wien, 
3o  July  1579  07»  Bl.). 

Er  hat  die  Saehe  wegen  der  Anna  de  Mori,  Wittwe 
Adams  von  Wiezhiekh ,  k.  Rathes  und  obristen  Zeugmei- 
sters an  den  Kaiser  gegeben. 

» Weill  aber  mehrgedacbts  Obristen  Zeugmaistcrs  Vetter 
auch  Adam  von  Wiesnickh  vrmög  eines  darüber  vom«bristen  zeug- 
maister  aufgerichtnn  Testaments  in  namben  desselben  Schwester, 
weliche  der  ssugmaister  %u  ainem  völligen  Erben  Instituirt,  wie 
wier  den  vernemben  Er  von  derselben  im  vätterlichen  Erbguetvn* 
»crtailt  gewesen ,  vnnd  Sy  dasselb  gans  guet  in  seinem  abwesen 
regiert  habe ,  alles  das ,  so  Ime  obristen  Zeugmaister  alhie  bei 
der  lihaiserlichen  Hoff  Gammer  vnnd  sunst  an  Farnus  Kuestcndig, 
mit  lerer  Mayt.  etc.  selbst  vorwisseu  vnd  beuelch  gehebt.  So 
haben  wir  damals  die  Sachen  strackhs  wider  an  ler  Mayt.  etc.  re- 
uiittirt,  weil  vnnfs  in  dergleichen  fallen  im  Marggrafthumb  Mär^ 
kern  was  xu  ordnen  von  Irer  Mayt  etc.  nichts  anbeuolchen. «  £r 
hat  an  d.  Kaiser  und  an  den  Landeshauptmann  defshalb  geschrieben. 

Fol.  357.  Sehr,  d«  Erzh.  Matthias  an  den  Pfalzgrafen 
Churfürsten.  Antorff,  3i  July  1579  (1  Bl.). 
Empfiehlt  ihm  den  ChristofFKhieninger. 

» Weill  wir  nun  erfahren ,  auch  von  ansehnlichen  glauh- 
wierdigen  Personen  berichtet,  das  obgedachter  Khieninger  nit  allain 
ein  guete  geraumbe  Zeit  dieser  Landen,  sondr  hieuor  von  Jugent  auf 
in  vielen  vnd  manichcriay  Veldtzügen,  als  ein  Khriegs-  und  Be- 
uelchsman,  auch  sonsten  in  ansehenlicben  Khönigen  Fürsten  vnnd 
bcrrn  ehrlichen  Diensten  aufrecht  vnd  redlich  sich  verhalten  vnad 
trewUchen,  gedient  habe,  auch  wie  wier  In  erkhcnnen,  Er  suge* 


Digitized  by  LjOOQIC 


65 

brMieheii  nicht  Tütattglich  Ist,   Im   P«11  bqii  Eaci»  L«  ieiner  suVro.9048» 
dieDStcn  bedfirflttig  so  ersuechen  wier  dieselb  faiemit  gaar.  freund» 
lieh  etc. « 

Fol. 359.  Erzh.  Matthias  bezeugt,  dafs  der  Sold  för 
die  fuggerischen  Kriegsleote,  ungeachtet  des  iieifsigen  Sol- 
licitirens  durch  den  Christoff  Khieniger  nicht  zuwege  ge« 
bracht  worden  sej«  Antorff,  3i  July  1579.  1  Bl. 

FoL36i.  Sehr,  des  Elrzh.  Matthias  an  den  Bischof  r« 
WArzborg.  Antorff,  3i  Jnlj  1679  (1  BL). 

Empfiehlt  den  Christoff  Khienniger, 

Fol.  363.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  Bischof  von 
Wnrzborg.  Antorff,  3  Avgnstj  1679  ('  ^^')* 

(Bittet  ihn ,  fortzufahren  in  seinen  Bemfihnngen.) 

Fol  3^'5.  Sehn  d.  Erzh.  Matthias  an  den  Freyherm 
Hanna  t.  Welsperg.  Antorff,  la  Augustj  1579  (1 V4  Bl  )• 

(Der  Sigmund  v.Hochenburgs.Caaimerer  soll  ihn  ver- 
treten bey  d«  Hochzeit ,  oder  ein  anderer ,  wenn  der  ver- 
hindert ist;  er  schickt  3  Schreiben  defshalb.) 

Fol.  367.  Sehr.  d.  Erzh  Matthias  an  den  Kaiser  Ru- 
dolph IL  Antorff,  13  Augustj  1579  (1  S.)* 

(Empfiehlt  den  Jacob  Sircles  Sienr  de  Tillj,  der 
Dienate  sucht) 

Fol«  371«  Sehr«  d.  Erzh.  Matthias  an  Sigmund  t.  Ho- 
chenburg,  Antorff,  is  August  1879  (>  Bl ). 

(Commissär  bej  der  Hochzeit  des  Welsperg  soll  er 
aejn.) 

Fol.  371.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  kaiserl.  Vice- 
KanzlerD.Yieheuser.  Antorff,  3i  August  1679  (t  Bl.). 

Er  bittet  ihn,  es  su  ▼erenstalten,  dafs  dem  Gregor  Freytag 
die  swejte  Hälfte  der  Taxen  für  seinen  Wapenb rief  per  16  fi.  ge- 
schenkt werde. 

9  Wier  seind  durch  vnnsern  Camerdioner  vnd  getreuen  lieben 
Cristoffen  Greuzen  von  SirmyrsHs  Tndterthenigist  angelangt  vund 
gebetten  worden,  seinen  Gefatter  Gregorien  Freytag,  welicher  nit 
allein  weiland  vnsres  geliebten  Herrn  ynd  Vatters  säliger  vnd  löb- 
licher gedechtnus,  sonder  auch  der  yesigen  Rom.  Kays.  Mayt.  etc. 
▼nnsers  allergenedigisten  Herrn  vnd  Brucders  1 3  Jarigcr  Dienner  bei 
derselben  Aopellation  zu  Frag  ist,  gegen  Euch  danin  su  recom- 
vieadiren ,  ^s  Er  di  nachlafs  der  andern  halben  Thaill  der  Tax 
seines  vor  nenn  Jahren  erlangten  Wappens  die  Ilime  gleich  woll 
suuor  gewilligt,  aber  bei  der  Canzlei  verlegt  worden  sein  soll  er- 
langen ,  vnd  Inie  der  Brieff  Frey  hinaufa  gegeben  werden.  Wcill 
dan  gedachter  Freitag  wie  obgeroclt ,  vnd  wir  beriebt  sein ,  gc- 
raumbe  Zeit  nit  allain  wie  ein  gemainer  Schreiber,  sonder  mitver- 
trettung  de9  Secretariats  bei  gedachter  Appellation  vnd  villen  für 
fallenden  Commissionen  sichalwegen  treulich  vnd  vi e issig  gebrau-  • 
chen  lassen,  Haben  wier  vf  sein  aurch  den  Greuzcn  boschehen  ge- 
horsambist ansuecben,  Ime  soliche  Intercession  nicht  waigem  mö- 
gen.. .  (Armer  Gsall),  c 


Digitized  by  LjOOQ IC 


64 

Nfo.9o4^.  Fol«  378.  Sehr«  ^  K.  Rudolph  IL  an  Erch«  Hatthias. 

Prag,  9.  Sept  1Ö79  (1  Bl.). 

Fol.  375«  Instruction  des  Erzh.  Matthias  für  seinen  Ab- 
gesandten nach  Münster.  Antorff,  9  Oct«  1679  (1V2  BL). 

Fol.  377.  Sehr.  d.  £rzh.  Blatthiaa  an  Grafen  Johann 
Ton  Nassaa.  s.  d«  (a  Bl.). 

Fol.  379.  Sehr,  des  kaiserl.  Gesandten  v.  Schwarsen- 
borg  an  Erah.  Matthias.  Göln,  24  Oct    1S79  (2  BL). 

Fol.  38 1  Sehr.  d.  Raeprecht  Ton  Stozing  an  den  Erzh. 
Matthias.  Prag,  27  Oct.  1679  (iV^  Hl). 

In  Betreff  der  Münsterer  Angelegenheit ;  es  liegt  alles  bej 
der  Jülich ischen  .Resignation. 

»Sovil  Ich  aber  vermerckh,  wan  £.  Durchl.  etc*  su  diesem 
Bistumb  khumben  vroltcn«  Somüessen  Sie  das  andere  fallen  lassen, 
Insonderhait  da  der  fried  mit  Hispania  nit  solt  erMgen,^  derhalben 
so  wolle  £.  Drchl.  etc.  sich  fürderlich  quia  periculum  in  mors  er- 
deren ,  wss  Sie  bierin  thuen  wollen ,  oder  mögen.  Dann  da  es 
£•  Durcbl.  dcrgestaltnitansunemben,  so  wird  derselben  herr  Bruc- 
der  einer,  solich  statlich  Bistumb,  damit  es  nit  in  frembde  hendc 
khombe,  nit  Im  Windt  schlahen  ,  ferrers  so  khann  E.  Durchl. 
etc.  Ich  nit  pergen,  das  Ich  neulich  aufs  swayen  aufs  Londra(der 
AufsBug  E.  Durchl.  etc.  Ich,  souiel  diesen  Puncten  belangt,  hiemit 
vberschickh.)  verstanden,  das  das  Matrimonium  mit  der  Hhönigin 
daselbst  in  bonis  terminis  gestanden ,  wann  nun  E.  Durchl.  etc. 
dasselbig  nit  selber  versaumot  betten,  mich  gedunckbt  es  were  ein 
treffliche  gelegenhait  gewest,  sich  aufs  diesem  labyrintho  zu  extri» 
ciren^  aber  viTleucht  hat  es  Vrsach  gehabt,  dauon  mier  nichts  he- 
wust.  Ich  meines  thailfs  hab  vor  3  Jaren  die  Engeilender,  als  Sie 
hie  gewest  woll  gegen  E.  Durchl.  etc.  affectioniert  befunden,  vnnd 
ist  auch  de  matrimonio  xwischen  vnnfs ,  wie  E.  Durchl.  etc.  zum 
thaill  bewost,  nit  wenig  geredt  worden,  So  hat  auch  soliches  her- 
nach berr  hannfs  Preiner«  der  den  Englischen  orden  der  Hhönigin 
wider  bracht,  confiermiert,  Ich  bin  gueter  hoftiung,  es  soll  dem 
Alanzon,  obwoll  vil  dauon  geschriben  wurdt,  aiicn  nicht  gera- 
then ,  noch  den  weeg  wie  Er  begcrt ,  erraichen .  •  •  ^ 

Fol.  383  Sehr,  des  Sigmundt  von  Hochenbarg  an  den 
Erzh.  Matthias.  Zneim ,  3i  Oct.  1679  (3Vt  Bl.). 

Fol.  387.  Sehr.  d.  Daniel  Prinz  an  den  Erzh.  Matthiaa. 
Cöln,  2  Nov    1579  (i  BL). 

Tod  des  Herzogs  Albrecht  t.  Bayern.  Charfürst  Yon 
Trier  will  abreisen,  yielleichi  anch  der  Bischof  v;Würzbarg ; 
ist  in  Zweifel  ob  ergänz  abziehen  soll  oder  einige Räthe  da 
lassen« 

»  Der  Herr  Graf  vonn  Schwarsenberg  hat  Sie  multis  eviden- 
tissimis  rationibus  aufhalten  wollen,  aber  wenig  verrichten  mögen.c 

Fol.  389.  Sehr.  d.  Sigmund  Ton  Hochenburg  an  den 
Erzh.  Matthias.  Wienn,  17  Nor.  1679  (^  Bl.). 

Mit  Bejlagen :  i )  }>Copia  literarum,  quos  Dnx  de  Terra 
Nora  ad  Imperii  Electores  et  principes,  tarn  spiritnales  quam 


Digitized  by  LjOOQIC 


CA 

secalar^  teripsilt  ante^ftamCotoniä  diaeederet.   Cöliii  a6  uro.  9048« 
Not.  1879  (1  Bl.). 
'  2)  »Vertzaichnas,  weliclien  Chür  vnd  Forsten  Geitt« 

'  lieh  rnd  weltlichen  Staiidtt «.,  der  herzog  vonn  Terra  Noua 
den  JReceft , .  so  auf  dem  .paoificatioas  tag  xaCdlln  ^eschloaT 
len  snegeferttigt  (1  BL). 

Fol.  393.  Sehr  d.  Erzh.MatthihsaD'den  Kaiser,  seinen 
Bruder.  Äntorff,  7  Dez.  1679  (i  Bl.). 

FdL  396.  Sehr«  d.  Daüie)  Prinz  an  deti  Erzh.  Matthias. 
Cöln,  8  Det.  1679(1  ß^O' 

Folw  399.  Sehr«  d.  £rzh*  Matthias  an  den  Prinzen  yon 
Oranien«  Antorff,  8  Fehroar  1680  (1  BL). 

FeL  401.  Sehr,  d«  Ersk.  Matthias  an  H.  Lasar  ron 
Schwendi*  Antorff,  8  Febr.  i58o  (1  S.). 

(Beglaobigt  den  Haniifs  Christoph  Seier  %'on  Schwar- 
zeaberg  bej  ihm.) 

Fol. 4o3  Sehr.  d.  Erzh.  Matthiaa  aü.dkn  Landrogt 
llaong«  Antorff,  s5  Febr.  &58o  (1  BL). 

Noch. einmahl  dringende  Mahnmig  wegen  derZahlang 
des  Conrad  Bsjrr,  der  im'Nor«  1577  6000  Bi^ibMitisohe Gul- 
den TOratreckte.  (Rest  sammt  Interesse  iisSfl«  rheinisoh^) 

FoL4od«-  Sehr.  d.  Lazaitis  Schwehdi  an  ,den  Erzh. 
Matthiaa.  Kremhfsbaim,  üS  Febr.  »58o  (6V1  BL). 

F0L411»  Sehr.  d.  Ersbv  Matthiaa  an  Ma^hesen  von 
Langaw  den  ehem.  Antorff,  3  März  1680  (1  Bl.). 

Erancbt  ihn ,  dem  Daniel  Rindtfleisoh  von  Brefslaw, 
Handelsman  in  Antorff,  die  966  Thaler  »3Stiber,  die  der^ 
selbe  s.  Sohti  im  April  1679  yoralreckhte,  ^^  bezahlen. 

*  Fol.  41 3.  Sehr.  d.  Rnprecht  von  Stozing  «n  Erehi 
Mattbiaz.  3  März  1680.   1  BL: 

FoL4t5.  Sehr«  d  Georg  llsung  zuTrazborg^  Ritters, 
I^odTogU  Ton  Ober-  und  Nieder -Schwaben,  ahEI«h«Mat- 
thias.  Aagspurg,  98  März  iMo  (2  BL). 

•Diewefl  aber  in  Bw.  FUratL  Durchl.  ece.  Beüoleli  Ichain 
meldnng  geschehen ,  wann  das  Intoresse  angangen ,  vad  wie  hoch 
lieb  daM^b  erloffen,  vnd  dann  dem  Qayr  mehr  nit,  dann  nur  ai- 
aer  Parthej  su  glauben.  So  hab  Ich  Iine  den  vbrjgenBesstan  der 
Baobtsnmma ,  also  auch  das  Interesse  nit  richtig  machen  khünen 
kioeh  wollen  Bifs  mir  suuor  defshalben  etwas  lautterer  vnd  mehrer 
bcscbaidt  eruolgen  thue.  Mir  Ist  aber  biss  dato  von  Hof  khoin  ver» 
nerer  beaehaidt  emolgt,  audem  so  hett  leb  auch  kbain  vorge- 
hendts  gelt  gehabt,  das  Ich  solichen.Reat  hatte  beza!  len  khSnneu^ 
dann  die  grofs  augenscheinlich  noth  auf  den  vngerschen  Gränisen 
so  grofs,  das  mir  weder  haller  noch Ffening In Hannden  gelassen. 
Sonnder  ain  wexel  auf  den  andern  zubesalln  anbeuolcben  Werden^ 
also  das  leb  allain  zu  bezallung  derselben  nit  gelangen ,  vnd  vill 
«tnigar  Extraordinary  schulden  besallen  khann,  I>ie  weill  aber 
E.  Fürstl.  DurcbL  etc.  mir. in  JeaUen  Iren  lasten  beiielch  von 
L  5 


Digitized  by  LjOOQ IC 


66 

V[to,^n^B,J!feyifem  widerambeB  aulllegeii-,  Ime  Bayr,  för  noch  attfastcbndt 
haubtguett  vnnd  Interesse  ti«5  fl.  vnsaumblichen  vad  olmp  alles 
verner  ayfaieben  sa  beeailen»  So  hliy.  leb  aw  gehorsaiaber  voUte- 
hung  desselben  beuelcbs,  des  vndtertHenigislen  erbiettens,  Ime 
Bayr  dieselbeit  voh  Jesiger  Franckh furter  Faslenmefs  gefellen, 
mit  dem  allerfurderlichisten  au  erlegen.  Dann  mir  diese  becal« 
lung  anderer  Gestalt  vnd  hollder  zethuen,  Je  weder  mensch*  noeh 
iQÜglich  ist,  das  l|al)  E.  Fursrl,  piirchl.  ctc  Ich  au,  gehorsamer 
antwurt  vnd  meiner  entschuldigung  nit  verhalten  sollen..,« 

.  Fol.  417.  Sehr.  d.  Daniel  Prinz  an  den  Erzh.  Matthias 
Colin  am  Rhein,  29  März  i5tio  (1.  Bl.)« 

(Tod  der  Prinzessin  Leonora  .  Schweater  d.  Erzh.  am 
12  März  nach  einer  Krankheit  yon  9  Tagen.) 

Fol.  4 19«  Sehr,  desaelben  an  deAaelben.  Colin,  25  April 
i58o  (1  BK). 

FoK42t,  Inatmction  für. den  Dr.  Jacob  t.  Bomsperg 
zu  aeiner  Münateriachen  Yemchtung,  von  Erzk.  Matthiaa. 
Antorff,  29  April  id8o  (S*/«  BL). 

Fol.  4^5.  Sehr,  an  den.  Erzb.  Heinrich  t.  Bremen  Ton 
Erzherzog  (Maximilian  oder  Ernat)  a.  d.  (2  BL)« 

(Wirbt  für  aeinen  Bruder  Erzh  Matthiaa  wegen 
Münster.) 

FoL  437*  Sehr,  d  Ersh  Matthiaa  an  den  Erzbiachof 
TOn  Bremen.  AntorfF,  3  May  i58o  (1  Bl.)« 

(Beglaubigt  aeinen  Kämmerer,  Heinrich  B.  y.  Liecb- 
tenatein  u.  Nicolspurg.) 

Fol.  439  Sehr.  d.  Erzh.  Matthiaa  etc.  an  Helffreich 
Gneten.  Antorff,  4  Maj  i58o  (1  Bl.). 

(Er  möge  auf  Beohnnng  aeinea  Deputata  dem  Sigmund 
T«  Hocbenbergaeinem  Kämmerer  200  fl.  rh  geben  zu  deaaen 
Ausgaben  bej  der  Wohnung  die  der  Erzh.  für  aeine  ererb* 
ten  Sachen  bestanden  hat )  .    . 

Fol.  43 1.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthiaa  an  den  DomachoU* 
ater  zu  Münater.  Antorff,  i3  Maj  i58o  (2  Bl.). 

(In  Münsterscher  Angelegenheit;  er  möge  ihm  eine 
Wahloapitniation  achicken  )   . . 

Fol.  433.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthiaa  an  den  Bremischen 
Cammer-SecretSr.  Antorff,  14  May  i58o  (1  Bl.). 

(Er  möge  fortfahren ,  ihm  zu  dienen  und  zu  berich- 
ten.) 

Fol.  435.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthiaa  an  den  Admioiatra* 
tor  zu  Hall.  Antorff,  3  Jnnj  i58o  (1  Bl.). 

(Bittet  für  den  Rittmeister  Ferdinand  Grafen  zu  Hard- 
®gg«  Glatz  und  Machland,  der  über  aeine  ErlaubniTs  in 
aeinen  Diensten  geblieben,  aber  jetzt  wieder  zurückkehrt.) 

FoL  437.  Sehr.  d.  kaiaerl.  Gesandten  y.  SchwarseiF 
borg  an  d.  Erzh.  Matthias.   16  Jony  i58o  (1  BL). 


Digitized  by  LjOOQIC 


67 

*F4d.439*  Sehr.  d^tMlben  an  dmiMUMn.  1J0I7  i58oafo.fo48» 
(1  BD. 

Fol  441.  Sehr.  d.  Erzh«  Mallhias  an  den  Enb.  yon 
Breinen.  Aotorff ,  37  Jalj  i58o.  (1  Bi.). 

Fol.  443.  Sehr.  d.  Erzh«  Matthias  an  den  Bremischen 
Kammer*  Seeretar  Gkrman  Ton  der  Birke,  Antorff,  a7Jal7 
i58o. 

**FoL44^*  Sehr.  d.  Belgischen  Stande  zu  Antwerpen 
an  den  Kaiser  liadolph  II.  Antrerpiae,  28  Julii  i58o(i  Vt  ^I  )• 

FoL  <i47-  £rzh.  Matthias  tragt  dem  kaiserl.  Hoffarier 
Gregor  Bondl  aof ,  dem  Kaiser  die  Briefe  zu  Aberbriogen 
und  mündlichen  Rapport  zu  erstatten.  Antorff,  a  August 
i58o  (1  Bl.). 

Fol.  449  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias,  an  den  Cknrfflrsten 
r^Maioz.  Antorff,  16  Augnst  i58o  (1  Bl.). 

(Beglanbigt  den  Adam  von  Schlieben ,  brandenbnrgi- 
sehen  Bath  und  Diener.) 

Fol.  45 1.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  Chnrfärsten 
?•  Brandenburg.  Antorff,  16  August  i58o  (1  Bl.). 

(Detto.) 

Fol.  453.  Sehr  d.  Kaiser  Rudolph  II.  an  den  Erzh. 
Matthias  s.  Bruder.  Prag,  17  August  i58o  (1  Bl.). 

**(Beyl.)  Copie  des  Antwortschr.  des  Ksisers  an  die 
belgischen  Staude.  De  eod.  d. 

**  Fol.  465.  Sehr,  d.  Herzogs  y.  Alanzon  (Franqois)  an 
die  belgischen  Stande,  zu  Antwerpen  versammelt.  Au  Ples* 
sis  les  Tours  le  aS  Jour  de  Sept.  i58o. 

FoL  457.  Sehr.  d.  Frejherm  Darid  von  Tanberg  an 
den  Erzh.  Matthias.  Wien,  19  October  i58o  (1  Bl.). 

*  FoL  459.  Sehr.  d.  Ruprecht  von  Sti^zing  an  den  Erzh. 
Matthias.  Wien,  19  Oct.  i58o  oV^  BL). 

FoL  461.  Sehr,  des  Lazarus  ▼.  Schwendj  an  den  Erzh» 
Matthias.  Kilchofen,.  27  Oc«.  i58o  (2  BL). 

FoL  463.  Sohr.d.  Kaiser  Rudolph. IL  an  die  (Hollän- 
der) ,  Fragment  (wegen  d.  Beeinträcbtigungen  der  SchifP- 
fahrt  am  Rhein.)  (1  BL).  ^ 

FoL4(>4*  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  Cardinal  zu 
Lfittich.  Antorff,  3i  Oct.  i58o  (1  S.). 

(Empfiehlt  ihm  den  Hermann  yon  Linden ,  s.  Mundt- 
scbenk  und  Qnardi  Haubtmann.) 

Fol.  466.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  kais.  Hofkam* 
aierraih,  Caspar  von  Minckhwiz.  Antorff,  3  Dez.  i56o  (1  BL). 

(Er  möge  den  Herrn  Heinrich  yon  Liechtenstein  yon 
Nicolspurg  s.  Kämmerer ,  der  s.  Vetter  Otto  y.  Minkhwito 
eine  ansehnliche  Summe  bar  yorstrekte  und  für  eben  so  yiel 
lieh  yerbürgte ,  befriedigen  und  erledigen.) 

5* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


68 

Nrp.9o48.  Pol.4b8.  iMtraetion  filr  Dsakl  Pi4m,  y.  Breh.  Mat- 

thias gegeben,  was  derselbe  bey  dem  ChaiTfirsten  von  Mains 
rerbringen  solL  Cölla,  3i  Dez,  id8o  (S'/o  Hl.); 

Fol.  473.  Sehr«  d«  Ruprecht  yön  Stozing  an  denErah» 
Mauhias*  Wien,  ay  Des.   1480  (i  ßl.). 

(Bittet  •  in  Geäbeihschaft  mit  £rzli;  Maximilian,  aeine 
swei  Söhne  (Zwillinge)  aus  der  Taufe  au  heben.) 

»  Nachdem  etlich  AstronomI  meinem  weih  in  annuä  revolu- 
tione  Irer  natiuitSt  prognosticiert,  das  Sie  mit  der  gnaden  Gottea 
gemellos  vnd  sonderlichen  «wen  Söhn  (wie  es  sich  alherait  ersaigt) 
vf  die  weit  solle  bringen ,  So  waifs  Ich  niemandts  denen  Ichs 
billicher  nach  nennen  lassen  soll ,  dann  Euer  Fürstl.  Durch!,  etc* 
vnnd  derselben  faerrn  Bnieder  Enslierzog  Maximilian  etc.  meinen 
gnedigisten  herm  (1  Bl.). « 

Fol  477.  Sehr.  d.  Erjsh.  Mattblaa  an  den  Fiscal  au 
Speyr.  Colin,  3  Janner  iSBi  <i  Bl.). 

(Da  vor  6  Jahren  Graf  Johannsen  ron  Nassau  Gazen* 
einbogen  von  d«  6  jährigen  Tfirkenhülfe  durch  d.  Gnade 
des  Kaisers  ffirs.  Person  dispensirt  u.  befreiet  worden  ist,  ao 
soll  er  auch  jetzt  nicht  drauf  dringen,  der  Kaiser  wird  ge- 
wifs  auch  jetzt  wieder  dispensiren.) 

Fol.  479«  Sehr«  d  Herzog  Ludwig  r«  Baiem,  Chnrfür- 
sten  von  der  Pfalz  an  den  Erzh  Matthias.  Hajdelberg .  1 6 
Jänner  i58i  li  BU).  Er  wolle  der  Niederlandischen  Sa- 
chen eingedenk  seyn,  wie  er  gebeten  hat  (das  Schreiben 
hat  a«  Hofjunker  Hanna  T«Wambaeh  überbracht),  wenn  sich 
die  Gelegenheit  ergibt,  jetzt  ist  der  nach  Nürnberg  ausge- 
schriebene Tag  verschoben. 

•  •  Fol.  481.  Sehr.  d.  ErzK«  Matthias  an  Georg  Püehel  von 
Püchelberg.  Antoitf,  14  Janner  i58i  (1  BL). 

(Er  radge  ctm  die  Acten  sollicitiren,  die  in  derBurgnn- 
ischen  Sache  zwischen  dem  Kaiser  und  dem  Erzh.  Ferdi- 
nand gewechselt  wurden.) 

Fol.  483.  Sehr,  d  Erzh.  Matthias  an  den  Rueber.  An^ 
torff ,  i5  März  i58i  (1  Bl.). 

Fol.  485.  Sehr.  d.  Erzh«  Matthias  an  den  kais.  Hof- 
kammerpräsidenten. Antorff«  i5  März  i58i  (1  Bl.). 

(Er  m5ge  seine  Angelegenheiten  bey  der  kais.  Maje- 
stät unterstützen,  und  seinem  Kammerdiener  Creuz  auf  Ab- 
sohlag  seines  Dej^utais  3no  Thaler  versehafTen.) 

F0I./187.  Sehr  d.  Erzh.  Matthias  an  Hr.  Rumphen.  An- 
torff,  i5  Martij  i58i  (1  S.). 

(Er  möge  seine  Angelegenheiten  unterstfitzen.  1 
'  '     Fol:  489    Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  atiOctanioLanriani. 
Antorff,  i5  Martij  i58i  (1  Bl.). 

Trägt  ihm  die  Stallmeisterstelle  bey  seiner  Hofhal- 
tang  an* 


Digitized  by  LjOOQIC 


69 

»Nachdem  aber,  »nJOTO  vnsere  sechen  «lermessea  getcbaffen,  Kro«  904a» 
dals  wier  vermitltt  GöUlicber  gnaden  in  khürse  diese  Landt  su 
rauinben,  vnad  vnnfo  widemmb  hinaufwert«  tu  begeben^  aucb  an- 
dere Hoffbaltung  den  wier  bifsher  gehalten^  anxustellen  enttchlos« 
aen ,  So  baben  wier  dicb  wegen  der  aonderer  sn  dier  tragender 
Raigiuig  an  ynnaern  Stallmaister  su  gebrauchen  genedigist  vorge- 
aooaatien*» ;« 

Fol.  491.  Sehr.  d.  Erish.  Matthiaa  all  Dr.  Vieheaaer,  k. 
Yise-Knnsler.  Antorff,  i5  Marttj  i58i  (1  BL). 

(Er  möge  aein  Gesuch  wegen  Miltheilung  der  Bargäu- 
lachen  Acten  nnterstüteen  ) 

Fol.  49':!  Sehr  d.  Ersh  Matthiaa  an  Hr.  Hincko  ¥on 
Walstain.  Antorff,    1 5  Marti j  id8i  (1  S.). 

(Er  möge  nebst  einem  andern  ihm  gefölligeaHm.  mir 
Barathaehlagung  kommen  1  a?Dnaera  angelegenen  vqmeh- 
mens. «) 

Fol.  495.  Sehr,  d«  Erzh,  Matthias  an  den  yon  Hochen- 
barg,  Antorff,   i5  Martii  i58i  (1  BIO« 

(Uhr  znaemmemrichten  lataen  und  achicken  nebat  dem 
kleinen  yrle,  aonnrper  fanfgnldengeachftisrist.  Dery.Sto* 
zing  wird  ihm,  falls  er  nichts  ausrichtet,  allerlay  zurCon* 
linoation  auftragen.) 

*  Fol«  497.  Sehr  d.  Efe^zh  Matthias  an  derftOn^Stoziog. 
Antorff,  1 5  Martii  i58i  (iVöBL). 

(Dienatperaonale  betrefiend.) 

Fol.  499*  Sehr.  d.  Erzh.  Matthiaa  an  den  alten  Herrn 
IVstttson.  AntorflF,  i5  Martii  i58b  (v  Bt.> 

(Er  möge  aeine  Sollicitirung  unteratütäen  ) 

Fol.Soi.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  Herrn  V.  Fern- 
staiii.  Antorff  16  Martii  i58i  (1  Bl.). 

»Wie  wier  dan  Euch  biemlt  genedigisferiuechen  vnnd  be- 
geren ,  Ir  wollet  bei  Ir  khajs.  Majt.  etc.  dab  devs^lben  vornember 
Bntfaainer«  diese  sacben  wnsernasu  euch  ttragebden.verlrawen  nach 
aueb  dabin  befördern,  damit  wiei^  soHcbes  alles  dest^  ebender  ynd 
«cbleintgfr  erlangen  niogen-  Oleichsfalls  wie  suuor  also  noch  sol- 
let Irnitvnderlassen,  Tnnfs  gegen  der  Römischen  Khaiserin  vnnaer 
genedigisten  geliebten  Fraw  muetter  viTs  best  ku  recommendtei^en 
«mid  dero  vnser  geborsatab  SSkntiebe  Dienst  vermelden,  auch  in 
derselben  müetterlicben  buldenrnnfs  erhalten.  Alfsdann  vasQr  ai^ 
uanaeht  SU  Eueh  atebet.  4L 

Fol.5o3.  Sehr  d.  Erzh.  Matthiaa  nn  Herrn  Traitttotl 
Antorff,  AM)  Aj^l  iSSi  (t  Bl.). 

Fol«  5o5»  Sehr.  d/Ersb.  Matthiaa  an  ^  den  Edlen  !  Ge- 
strengen ynsermlieben  getreuen  Mattheaen  von  Longaw  den 
Eltern  auf  Akendorff.v^Poldcenban  Bdm.kays.  Mayt.etc. 
Rath  ynd  Landtahanbtmann  beider  Forsatentbfimber  Schwoi- 
tts  md  Javer.<<  Antorff,  29  April  i5Ai  (1  61;). 

(Er  jaöge  doch  dem  Daikiel  Bindtileiaeh  ron  Brealau, 


Digitized  by 


Google 


70 
Uro.  9<»4«.  Handelsmann  «lititer;  den  ausstand  seines  Sotinlss  berich- 

Fol.  507  Sehr  d.  Erzh.  fllatthias .  an  Matnetien  y.  Lo- 
gow  den  EUera,  AntorjBT,  29  April  i58i  (1  Bl.), 

Eiusdem  tenoris ,  die  Anweisung  an  die.  hiesigen  Ge^ 
neralstände  nü|zt  dem  Bindtfleisch  nichts,  weil  diese niehti 
haben  (dieselben  waren  dem  Sohne  ausständig), 

Fol.  5o().  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  Kinfskj«  An* 
torff,  39  April  iSSi  (1  S.).  ,     ,  .    ^ 

(Er  möge  seine  gute  Gesinnungen  bewahren  .und  b^ 
zeigen,  der  Grenz  wird  das  Mehrere  ausrichten.)  •     . 

Fol.  5i  I.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  Hr.  Lafsla  PopeL 
Antorff,  6  Maj  i58i  (1  Bl.). 

vErsue^hen  Euch  derowe|;en  gnsdig»  dafernes  a»  ▼ntlrid«^ 
bringlicfasn  euren  schaden  vndvngelegenhait  geschehen  khann,  Ir 
wollet  euch  ehist  vnnd  vnseumblich  anhöre  dieser  Landtort  vnnfi 
SU  ehren  vnnd  dienst  verfuegen,  vund  aufs  diesen  Landen  weil  wisr 
von  derselbn  mit  guetten  willen  schaiden  wollen,  belaiten  vnnd  auf- 
wartten,  vnnd  mit  Eurem  Raht  vnd^nwosen  dienstlichsena.  Wir 
wollen  in  allen  gnaden  dahin  bedacht  sein,  das  ler  vnd-die  Euri^ 
gen  gnedigisto  erhhendtnufs  khünfftig,  ob  Gott  witl|  yona  vnnis 
spüren  vnnd  wirclchljcfa  entpfinden  solle.« 

Fol.5i3.  Sehr.  d.  Erzh.' Matthias  an  den  Grafen  von 
Triuultz    AntoriF,  6  Maj  i58i  (1  Bl.).     .  .        .  ( 

Er  möge  so  bald  als  möglich  das  besorgen 9. -was  zu 
seiner  Abreise  nöthig  ist. 

Fol.  5 1 5.  Sehr«  d.  Erzh  Matthias  an  Christoff  Greiis 
(s.  Cammerdiener)«  Antorff,  6  May  1 58 1  (i'/sBl)-' 

(Wegen  Anstalten  zur  Abreise.) 

Fol.  5 17.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  Christoff.  C^as« 
Antorff,  9  Maj  i58i  (1  BL). 

(Eiusd.  tenoris.) 

Fol. 5 19.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthiasan  TerschiedeneiIe^ 
ren.  Antorff,  is  May  i58i  (iVx  Bl.)« 

(Sie  mögen  sich  nach  Colin  verfögen ,  nmi  ihn  heräüi 
za  begleiten.) 

1.  Jnlius  Graf  zo  Solm  nnd  Nenburg  am  Inn,  Böai. 
kais.  Hofrath. 

s.  Jann  Tschambera  Herr  yon  Tschirnnahora  rnnd 
Bofskowiz  auf  Butschewiz. 

3.  Gundackher  Herrn  t.  StahrenBerganf  Piei^aoh»  kaii 
Rath ,  obderensischer  Landschäfts^^Y^rordneter. 

4.  Hr-  Georg  Strödel  etc.  ' 

Fol.  621«  Sehr  d.  Erzh.  Matthias  an  deb  von  Stosing. 
Antorff,  13  May  i58i  (1  S.). 

Sendet  ihm  die  oben  angefahrten  Schreiben  (ß)^*  und 
bittet  selbe  zu  bestellen.  (Sein  und  Starhenberf^.) 


D^itized  by  LjOOQ IC 


Foi«5t}.  S«br.  d.».EriB)i.*  Hattlii«»  m   LaMMrofb   Toirirro.9o4a 
SehweadL  Antorif,  ai  Maj  i58i  (i  Bl.) 

Foi.SaS.  Kaiserl.  Dekret  >aa  Hr.  David  Ungoadt,  Frey- 
herrn zu  Sooegg,  kaiserl  Raih;  ermdgesich  erklären,  ob 
er  die  ihfla  durch  deiiigeh,  Rath  ond  obrial^i^n  ILäntilar  von 
Böhmen,.  Hr,  Wratidaw-FOiv  Pernstaln  and  .dann  davpl^ 
£r8h.  £r0«t  ««getragene  Ib}flc»teQier*Pri8identen9telIe  an- 
nehme? Prag,   I  Juny  i58i  (t  Bh)i 

Fei.  .52164  .Kaiaeültohcls  -Deeret  an  .  denaeihen.  Prag, 
20  Juni  i58o  (1  S.).         JI      '..  !. 

»  Lassen 'Ir  kbays.  Marf t  Setd )erbey  dei'selbbi  settier  entschul- 
digüng  blelbqf^^  V9nd  ««in^'jl^ad  «njchts  dcfatonfenigiti:  m{t  ^ad^ 
^olgcwogen,*..,  ..  .  .J   ..,   ,,./,.,..  •         ,    . 

FoUSsy.  Sehr;  d^Erth;  Matthias  an  den  t.  HocbenH 
fcnrg.  Antdrff,   17 /«ei  f5&t  <f  Bl.).' 

(Er  möge  den  Dngnad  beilegen,  dtfei  Begehren  dea 
Ersh.  so  willlahreii  ele.)      ••'^    '  -^   . 

F0I.S29.  Schr.d  Er^h.  Matthias  an  den  ChdatofFCreofl/ 
Antorff,   17  Jnni  lö&i  (1  Bl.).  >       «         • 

Fol.  53o.  Sehr.  d.  Bti^vecfiC  ven  Stoeing  an  den  Ersh« 
Matthias.  Wien,   18  Joni  i58i  (1  BK).  / 

( Reise  -  Particnlaria.) 

Fol.  639.  Sehr.  'd..  Liuia«*us  r.  Schweadi  an  Evah.  Mat- 
thiaa.  Zellerbad,  a4  Juny  i58i  (iVz  BL).  :: 

Fol.  534.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  aii  Chriitbif  Creetsi 
Antorff,  «Qjuny  i58i  (1%  Bl.).     .  '     * 

Fol.  536.  Sehr.  d.  Erzlj^l  Matthias  ai\  den  Grafeq.  voa 
Trinnlz    Antorff,  1  July  f58t  (1  Bl.).      . 

(In  Betreff  der  Reisesübei^eitung')     .  * 

Fol.  538.  Sehr.  d.  Ersh.  Matthias  an  den  CreuK.  An- 
torff,    ■  July   1681  (iVo  Bl.) 

(BefiSrderangen«  aetter  '  Angelegenhciteii  it.  aeiner 
Beiae.)  .       ;  . 

Fol.  540«  Sdir.  d  David '¥ngnad  Freyh.  zu  Soaegg  an 
d.Ersh  MaUhiaa.  PrJig,  4^nly  i58i  (3  Bh^     '  *  ' 

Entschuldigang ,  weil  er  TonSr.  Mafettät  noch  nicht 
eadaMen  ete.  .      .  ; 

*  Fol.  54a.  Erklärnng  der  belgischen  Stande  auf  Xd 
BeaignAtien.dea  Ersh.  Matthias  (vom  iS  May^  r68i).  Hagae 
Comitis.   la  July  t58i  (1  Bk> 

Fol.  5i4.  Sehr.  d.  Erzh;  Matthina  an  ien  Oranien  (?). 
Anrera,  6  de  Joillet  i58i.  •  ^ 

Fol; 546.  Schri'di.  Reichart  Stein  an  4en  Erzh.  Mat< 
thias.  Frydegg,  i5  July  s58'»  (t  BI4. 

Fol*  548.  Schcd.  Antoinede  rjalatng..an  Mr.  Danne- 
wita (IXAnbbyU) ,   Kämmerer  d.  Erzh.  Matlhia«  (premfei* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


T2 

«9o4«s8oatilko«ie4b  lar  ohsnlibre  dd  SonAltece).   «S'Jtrljr  i58i 
(I  Bl.).  :' 

Fol.  54q.  Sehr.-  desselben  ttn  debsefben.  De  la  Haje 
ft<^  deioifetf66i  (i  Bh).  . 

Fol.  669.  Sehr.  d.  Bischofs  Julias  t.  Wa»sb«rg  an  N. 
(Hük  d«  Enih.  Dmgabunf),  Wfirftbnrg,  9i  July -1*581  (a  Bl  )• 

^oU654.  Bohr  d.>Erc(hi'Mal)thias  an  Cbrisfoff  Creos. 
Antorfl«  «2  July  i58i  (a  Bl.).     :   : 

'     Fol.  656.  Scbn  d.   Daniel -Prina  an  den  Erah,   Mat- 
thias. Cöln,  3o  Jaly  1681  (i*/,  BD. 

(Der  !^;  Jülich  hat  die  Darleihüng  von  5o,o^afl«  gana 
abgeschlagen ,  der  Chorf.  r.  Colin ,  den  er  ißu  Bonn  anf- 
snchte,  hat  hereliches  Mitleiden,  er  kann  aber  auch  schwer- 
lieh  die  SniaNiie  aufbringen.  Die  Vnterlhaaen-aind  an  er- 
schopfl ,  er  wird  das  Cspitel  irersAmluehi  und  an  Bathe  fsia- 
hen,  das  Be«ttllatBachstenav)i}  \  

Fol.  558.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias^«  DsenieiiPrina.  An- 
torff,  1  An|;nst  «681  (siBl.).:      '     ' 

Fol.56o.  Sehr.  d.  Erzh...llatthiaa  ao  den  Chorftlrstian 
TOn  Colin.  1  Angnst  i58i  (»Vn  &t). 

Bitte  wegen  Anleihe  för  den  Kaiser  nnd  «einen  Theil 
für  ihn. 

Bigenbättdiges' Pc  8.  «HoehwandrgerCharfttrst,  firenifd lieber 
geliebter  harr  rnndfreandt.  lob  bit  l^uer  Lieb  wollen  sich  auf 
inain  eensliche  suuersicht  uud  vertr^iiiea  zu  derselben  wirckhli- 
cber  treundtschaftt  In  diesem  fall  erzai^en ,  Euer  L.  polten.  n[iicb 
hinwidrumb  xu  freundlicher  treuer  Danclchbarliait  ynd  '  Diensten 
y^deraeit  bereit  haben.  El  last  die  vnsiöhere  Zeit  nicht  aue  Euer 
Lieb  mit  mehrern  als  Ich  gerne  wolte  au  schreiben,  wiUv»  ^^tr- 
sohnlicher  ersehang  mit  Eiter  L.  WiiKs  Gott ,  die  leb  von  bersen 
b/9gere,yn4  wi^ascb^  verbleiben  lassen^  vnd  bin  desselben  in  a1- 
weg  guetwilliger  treuer  freundt  etc.« 

Fol.'56ft«*8clir.  d.  Kaisers  Rudolph  II.  andenlHersog 
T.  Jülich.  Prag,  4  August  i58i  (i  Bl.). 

Fol.  563.  Sehr,  d.^  Kaisers  Rndolph  IL  an  deh  Char- 
ffirsten  an  Colin;  IVag,  4  August  i58t  (1  Bl.). 

(Wegen  des  .Ausstandes  de^  ReichshAlfe.) 

Fol.  664.  Sehr.  d.  Daniel  Prins  an  denErah«  Matthiaa. 
€illn,  6  Amgost  i58i  (1  Bl.). 

(Wenig  na  hoffen  hier;  Tnnnilt  gegen  den  .Hof  nad 
Churfürsten ,  Absohlagung  ran  Büi^erii.) 

Fol.  566.  Sehr.  d.  Prinsen  .von  Oranien  an  den  Erzh. 
Matthiss.  9  August  i58i  (i  S.).    •      .  : 

Fol«  567.  Sdir.  e.  ans  dei^  Umgäbun^  dee:£rkb.  Mat- 
thias (Lalaing?)  an  den  Prnstdenteb  (d..  Genei^alstaalen?) 
s.  d.  (a  Bl.).  Ueber  die  Beaahlang  der  Schulden 'ror  der 
Abreiae  ete,  ><'•/.•:!' 


Digitized  by  LjOOQIC 


i9 

.FoK&^<K  Sehr«  d«  .Kirfien  fiaaolplk^>II.  m  dän  Erxh.  if)M..9o4a. 
MatthiM  ieiii»n  Bradmr.  Pn^«   1 1  Augint  iä8.ft.(iVa  BL). .. 

Fol. 679«  Sckr;  d. Daniel Priss  an  den, Er%h;  Matthias. 
Colin  ^  14  Angust  i58t  (^  Bl ):. 

.(Confepeais  aiitdetnChurf  211  Colin  auf  seiaem  Schlosse 
Bnschoaen;  guter  Wille,  den  derselbe  seigt,  dem  Erzh«iiiit 
einer'  Semme  be^smtehen  ete. 

»Wie  sie  dann,  da  Sie  mit  ainigen  €1ainelerii  ▼erseben, 
4ieaelb-  gern  anwenden, -Tiittd  Biiev  Durch! .  etc«  an  sonderm  gefal- 
len gegen  eifper  Summa- gelts  oppignoriren  vnd  versesen  ,wolt*  leb 
hett  aber  zum  näc|iisten,  wie  09  mit  Iro  beschaffen  ,  vnd  das  Sie 
von  Ihm  vnätertbonen  auch  difs,  was  zu  Ihrem  selbst  hall  vnd  wol- 
fart  gelanget,  vnnd  von  Ihnen  ^etwillig  bewIUfget,  nit  erzwin- 
gen  "Udnalitfn,  genngsam  eingenninmen. «  (er  der  <>hHrf.  will 
aber. doch  die  LandschafI  versammeln  und  die  Sache  vortragen, 
das  geschieht  aber  erst  in  zwey  Monaten  etc. }  er  bearbeitet  das 
CapSel,).  .   . 

yvnndt^  andern  habeii  Ihr  GfaiirfürstT  Gn.  mir  auch  etwas 
wegen  des  Bistumbs  Mtinster  angemeldet ,  das  es  Nemblich  IhV 
Fvrsth  On«  en  i/ftUich  mii. demselben  Stifft  aä  conlun)(ierieki  Vor- 
habens, wie  dann  schonn  hierin  Practicieret.  Die  Babstljchc  Haf ^ 
ligkait  ^ber  ^9llp  hierin  hhainesweegs  consentir<pi^.  Da  £uQr  Durchl. 
elcsiqhymb  dasselbe  ansuncmben  entsonen,  were  es  mit  etlichen 
ecnditiöntnus ,  die  deroselb'en'  Ich  vermittels  Odttlicher  gnaden 
teftndtlvtfb  ^r^llen  will  ^'wolcu- erhalten,  darsue  £r  sich  dan 
Euer  Dnrchl.  etc.  au  sonderm  freundtlichen  gefallen  gans  erbol* 
ten««;<' 

Fol.  574.  Sehr.  d.  Erzh.  Hauhias  an  Daniel  Prins,  An- 
torff,  14  Augostj  168«  (1  V<)  Bl.)« 

.  Er  aöll;  die  Reise  des  Yon  Ihm  an  die  Kaiserin  geschiek- 
tea  Tmchaefa  Ernst  yon  Eokh  befördern,  aberinderBtille 
eto.  •  • 

Fol.  576.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  Christoph  Creua, 
Aatolrff,:.i5.AngQ8t7  i58i  (1  EL). 

Fol.  578.  Instruction  d,  Brr.h.  Blatthiaa  fdr  den  Gräfe« 
Ton  Nnenarnnd  Limburg ^a.  Abgesandlein« .a..d«<(  16  (?)Au- 
gnat  i68i)3VaBl. 

Fol.  58a.  Insrmetioiid^a  Erzh.  MatAtas  för  a.  Truch- 
sefs,  Ernst  von  Eck,  den  er  enr  Kaiserin  schickt.  Antorff, 
liB  Angoat  i58i.  5Va  Bl  > 

FoL588.  Sehr.  d.  ErakMatthi»  an  Daniel  Prins.  An* 
torff^  19  Adgast  i6fti  (it  BL).   * 

vlSIvnnfiibesehworlfeh  das  dereffect  (seiASr  Bemflhnngen) 
sich  In  soliche  Verlängerung  seucht. «  Soll  doch  wenigstens  das 
Drittel  dar  verlangten  Suin me  anfsntreibon  suchen .  • .  »Es  Khöndte 
dieser  ort  wol  wafs  aufl)racht  werden,  Im  fall  ,man  lihauffmans 
Versicherung  In  Franckhfu|:th  oder  Göllnn  geben  khÖndte«  dero- 
halben  du  auf  soliche  mittell  in  cusseristen  obtigCn  bedacht  sein 
wollest,  vnnd  die  media  gebranohen ,  so  die  gelegenhait  dea  We- 
sens erheischen  thuet.« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


u 

]iM.9«48.  FoL'690*  Sckrj  d.  Ersih.  lialthilM  an  den  Ghdiftriten 

und  Pfal^grafen  bej  Rhein.  Antorff,  «4  Angntt  i58t  (t  BK) 

(Hofft ' ihn,  bej'  seiner  Abreite  jetzt  ana  dcnrerwirr- 

ten  Niederlanden,  persönlich  kA  besoehen.) 

F0I.59!).  S6hnd.  Erzh.  Mattbiat.an  DaotelPritfz.  An- 

toiff,  26  Aagnst  1681  (iVd  BL)* 

(In  Betreff*  der  Negotiation  bef  den  Fnggem  inAngs* 
borg  über  3o,ooo  fl.  .tentsche«  Anlehep.) 

B'ol.  594.  Sehr.  d.  Erzh  ACatthiai  an  seinen  Kammer- 
diener  Gristoph  Cröuz.   Antorff!,  26  August  i58i  (»V«  B'«>* 

Soll  das  Geschäft  mit  den  Fuggern  bej  dem  kaiserli- 
chen Hof  bestens  betreiben  etc. 

»Sonndcrlich  wollestu  viel  vleissig  solicitieren,  damit  vnnsere 
Gntscby  vnnd  Rofs  verferttigel  vnd  la  richtig  wesen.  gebracht 
werden,  tc 

Fol.5(|6.  Sehr.  d.  Laaarus  r.  Schwendi  an  Erah.  Mat- 
thias. Kilchofen,  26  August  i58i  (1  Bl.). 

Fol  598. -Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  Prinzen  yon 
Oranien.  Antorff',  3i  August  i58i  (t  8.). 

Fol.  600.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  den  Grafön  Gün- 
ther von  Schwarzenburg.   Antorff*,   3i  August  i$8i  (■  S«). 

(Beglaubigt  den  Danewia  h^f  ihm,  da  er.(Graf)iauucl| 
abzureisen  gedenkt«)  «i 

Fol.  602.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  Daniel  (Pt*inz?). 
Antorff^,  2  Sept.  1681  (1  ßl.). 

(3ooo  fl.  bej  Bindtfleisch  aufnehmen.) 

Fol.  604.  Sehr;  d.  Erzhj  Matthias  an  den  Böm.lcaiserl. 
und  Churfürstlieh'pfalzischen  Bath  und  Diener,  CaaparKd« 
ferl.  Antorff*,  2  Sept.  i58i  (1  Bl.).  (Soll  i^n  zu  Colin  er- 
warten ) 

Fol.  606«  Sehr.  d.  Prinzen  von  Oranien  an  .den  Erah« 
Matthias.  2  Sepu  1681  (1  S.). 

'Fol-  608.  Sehr.  d.  Erzh.  Matthias  an  seinen  Kammer» 
diener  Creotz.  Antorff*,  2  Sept.  i58i  (i7s  Bl.).  < 

Fol  610.  Sehr.  d.  Erzh  Matthias  an  Hannfs  Aietman. 
Antorff,  2  Sept.  i58i  (1V0  Bl.y. 

(Soll  in  Augsburg  unterhandeln ,  dafs  So^ooc  fl.  sn 
Augsburg  bey  Uirioh  Greynera  seligen  Erben  fftr  den  Kauf- 
mann zu  Antorff  Daniel  Bindtfleiseh,  deralle  kleine  Schul- 
den von  den  Hoflieferanten  übernemmen  hat«  hinterlegt 
werden.)  /   .     .    > 

Fol.  612.  Sehr.  d.  Erzh.  Mathias  an  Daniel  Prihz.  An* 
torff,  5  Sept.  i58i  (i  S). 

(Die  bewufste  Person  soll  sich  bny  ihm  zu  Colin  indeCs 
aufhalten^  bis  auf  weitern  Befehl») 


Digitized  by  LjOOQIC 


75 

PoK6«4*  'Sohreiben  des  Kaisers  Bndolpli  II.  an  d6iiXiv.9MS. 
Ersh.  Matthias.  Prag,  9  Sept.  i58i.  (1  ßl.) 

Fol  618.  Schreiben  des  Erah  Matthis^s  an  Christoph 
Creos.  Antorff,  9. Sept.  1S81.  (iVsBI.)  (Wegendes  Anle- 
hens ;  der  Reisewagen ;  der  Kaiserin  Reise  betreiben.) 

Fol.  6 16.  Sehreiben  des  Eich.  Matthias  an  Hanns  Riet- 
nian.  Antor£F,  9«  Sept.  i58i.  (i  BK)  (In  Betreff  des  Anle- 
hena  der  Soooofl.  zu  Angsbarg«) 

FoL  6ao.  -Schreiben  des  Ersh.  Matthias  an  Daniel  Prinn. 
Antorffy  9.  Sept.  i58i.  (1  BI.)  (Mofs  mit  den  loooofl.  Ton 
Colin  einsCweileii^nfrieden  seyn ;  soll  weiter  soUicitiren,  auch 
bej  A*  Tott  Jülich  etc  ) 

Fol.  689.  Schreiben  des  Herrn  Grafen  sn  Schwarten« 
borg  an  Ersh.  Matthias.  Gent,  ii.Sept.  i58i.  (1V4BL) 

Fol.  6a4.  Schreiben  des  Daniel  Prinz  an  Erzh«  Matthias. 
Colin,  ii.Sept«  a&Bi.  (1  Bl.)  (Er  hat  bereits  die  Leute,  die 
ihm  10000  fl.  auf  Assecoration  des  Collnerstiftes  leihen  wol- 
len; er  hefift'3ooofl.  denDaTid  Perckhmdller  statt  des  Da- 
niel Bittdtfleisch  entrichten  zn  können  ) 

*  Fol.  6a6i  Schreiben  des  Brzh.  Matthias  an  Caspar  Ke- 
ferL  Antorff,   16.  Sept.  i58k  .(1V4BI.) 

FoLteO^  Schreiben  desErzh.  Mntthiaaan  Hanns  Riet- 
man.  Antorff,  16.  Sept.  i58i.  (1  Bl.)  (Soli  das  Anlehen  bey 
den  Fuggcm  betreiben.) 

Fol.  i>3o.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  Daniel  Prin^. 
Antorff,   16.  Sept.  i58i.  (1  Bl.) 

vJIettCA  gerne  gewollet  f  da  es  immer  m5glich' gewesen,  das 
die  örey  Tausendt  Rtoinibch  gnlden  ausser  der  bekandleten  Summa 
der  seben  Tauaendk  betten  kfaönuen  durch  den  Ilsung  oder  Uoif  Cam- 
mer  su  Francbbfujrt  richtig  gemacht  werden ,  damit  gedachte  vnd 
die  Augspurgische  Summa  ynnfs  ergenset  verblieben  su  welighes 
volbringuag  du  deinen  eusseristen  Yieifs  anwenden  wollest.«... 

Fol.  63a.  Sehreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Creuz. 
Antorff,  18.  Sept.  i58i.  (1  Bl.)  (Besonders  wegen  Reise« 
wagen. und  Pferde.) 

FoL634*  Schreiben  des  Sobald  ron  Plawen  an  den 
Erzherzog^  Matthias.  Nürnberg,  97.  Sept.  id8i.  (1  BL) 
(Ebt  mit  vieler  Mfihe  laooo  fl.  Anlehen  anfgetrteben ,  die 
er  nächaten  MSttwoch  dnrch  Wechsel  nach  Colin  oder  An- 
torflF  zn  schicken  hofft.) 

*Fol.  636.  Schreiben  des  Daniel  Prinz  an  Erzh.  Mat- 
thias« Colin,  28. Sept.  i58k  (iBl.) 

Fol.  638.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  Christoph 
Crenz.  Antor£F,  3o.Sept«  1681.. (iBI.)  (Er  braucht  durch- 
ans  Soooofl.  Anlehen,  nicht  hlob  aoooo.)    • 

Fol.  640.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an.  Hanns  Biet- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


76 

]fra.9«4ft.  »an.  AntörflP^ '80.  Sept.  1S81.  (iBl«).  (Wegendct  Soooofl. 
Anlehen.) 

Fol.  64fl.  Sohreibea  d^i  Er^h.  Matthias  an  Daniel  Prinz« 
Antorift  So.Sepr.  i58i.  (1  Bi  )  (Anlehen;  Reise  $  in  awey 
Tagen  toll  sein  Foarier  abgehen.) 

Fol.  644.  Schreiben  des  Daniel  Prine  an  den  Erzh« 
Matthias..  Colin,  5.0ct  i58i.  (iBI.)  (Das  Logement  ist 
bereit.  1 0000  fl.  hat  er  durch  Wechsel  yori  Icaiserl.  Hofzahl* 
atnts-.CoQUfoUor  bekommen;  loooofll  hofft  er  nächstens  zu 
erhalten.) 

Fol  646.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  ah*  Hanns  Riet« 
man.  Antorff,  7  Oct.  i58i.  (a  Bl.)  '  (Ist  in  Yevlegenhrit, 
da£i  die  Soeoo  fl.Ton  Angtbnrg  nicht  anfgetrieben  werden  etc. ) 

^Fol.  648.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  Daniel 
Prinz..Antorff,.7.0ct«  i58i.  (1V3BI.)  I    . 

*Fol.65o«  Schreiben  des  Daniel  Prinz. an  den  Ershi 
Matthias.  Colin,  ia.Oct.  i5Br.  (iViBI.)  . 

Fol  652.  Schreiben  des  Prinzen  TOn  Ot^nlea  anErah. 
Matthias.  Bmges,  16.  Oet.  i58i«  (i.S.) 

*  Fol.  654.  Schreiben  des  Erzh.  Motthiaa  an.  Daniel 
Prinz.  Antorff*,   17.  Oct.  1^81.  (tBl.) 

*Fol.t56.  Schreiben  d(Bs  Erzh.  Matthias  an  Christoph 
Creuz.  Antorff,  17« Oct.  i58i.  (1V4BI.) 

Fol.  658.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  Sobald  von 
Plawen.  Antorff,  17.  Oct.  i58i.  (iBl.)  (Wegen  des  An- 
lehens.) 

Fol  659  Memorial  über  die  Mittel ,  der  Verlegenheit 
des  Elrzherzogs  baldmöglichst  abzuhelfen,  s.d.  (tVaBl) 

Fol.'66i.  Ceqae  semble  qneson  Alteaeponrrat  ordoiH 
ner  poar  la  direction  et  administration  de  se«  affaires  en  cea 
pays  bas  soubz  tres  hamble  correction,  s.d.  (iVt&I*) 

Fol.  664.  Schreiben  des  Hanns  Rietman  an  Erzh.  Mat- 
thiars.  Attgsbnrg,  iq.  October  i58i.  (1  BI.)  Enuchnidigung 
und  Nachricht  TOn  den  Wechseln  )  ... 

Fol.  666.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  Daniel  Prins. 
Antorff,  91. Oct.  i58i.  (1  BI.)  Reiseangelegenheit,  Geld- 
aachen. V  Wier  haben  noch  bifs  anhero  zu  ynnserem  Auf* 
bruch  selzambe  bejfclle  gehabt«  Seindt  aber  nuhnmehr  (Gott- 
lob aller  erlediget,  wie  du  femer  7on  gedachten  Scheer 
rernemben  wirdest. « 

Fol.  668.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Chnr- 
fürsten  von  Colin.  Antorff  den  (  )  Oct.  i58i.  (1  BI.)  (Dafa 
er  durch  seine  Lande  reise«  n»  sein  Geleit  bitte,  mo  mög- 
lich mit  ihm  persönlich  zusammen  zu  treffen  wdnscht.  Sein 
Diener  Christoph  Scharr  von  Schwarsenberg  wird  das  Nä- 
here melden«) 


Digitized  by  LjOOQIC 


77 

Fol. 67a  Scbi^tben  des  Efsh.  Matthias  andeü  Rerxogntf,^^. 
Ton  Jalich.  Äntorff,  den  Octobria  i58i.  (ißl.)  (Detto  wie 
oben.) 

*  Fol.  (H7Ü,  Schreiben  des  Hanna  Bietman  an  Erah. 
Matthiaa.  Augaborg,  4.N0Y  i$8i.  (3BK) 

Fol.  676.  Sehreiben  dea  Erah.  Matthias  an  Arhendr  von 
VFachtendorkh  fürsll.  JSlichschen  Rath  und  Marschall«  Niem- 
gen,  5.Nov.  i58i«  (1  Bl.)  (Erkundigt  sich  wegen  dea  Ge- 
leites dnrch  die  Jäliohiachen  Lande.) 

Fol.  678.  Sehreiben  dor  Clerischen  Räthe  an  den  Erzh« 
Matthiaa.  Cleve,  6.N0Y.  i58i.  (1  Bl.)  (In  Betreff  des  Ge- 
leitea.) 

»Vnnd  aollen  Euer  Fürstl.  Dcbt  etc.  vndrtbenimt  nit  Pergen, 
das  aolieh  Irer  fUrstl,  Doht.  etc.  Gleicit  in  die  vieraig  Pferdt  vnnd| 
etlicbe  Soldaten  starckh  auf  morgen  mittag  ann  Jenner  seilen  Gra- 
nenburg  auf  dem  weeg  nacb  Niemmegen  gleich  an  dem  ort  dalerer 
förstl.Dcht.  etc.  gebietfa  vnd  das  Reich  Niemmegen  susamenstossen 
vnnd  Greniaen ,  verordnet «...  wenn  es  ihm  ungelegen ,  möge  er 
nur  Nachricht  geben  etc. 

F0L680.  Sehreiben  des  Ruprecht  von  Stozing  an  den 
Erzh.  Matthias.  Wien,  8.  Not.  1 58 1.  (1V4BI.)  Allerley 
Nachrichten  etc.  (P.  S.) 

vEuerDcht.  etc.  habich  vor  dieser  Zeit  ein  ehrlichen  Mann, 
genant  Gifsbert  von  der  Stiegen,  commendiert,  bin  Euer  Dcht.  etc. 
gnedigtste  Resolution  vnd  antwort  noch  gewerttig,  wan  Euer 
Dcht.  ete.  eines  Niderlendischen  Italienischen,  FransSsischen, 
Spanigijicben ,  Lateinischen  Secretario  bedöriiten ,  so  were  Euer 
Dcht«  elc  mit  diser  Persohn  versehen,  dann  Er  diser  sprachen  al- 
ler erfahrn,  vnnd  ist  Bhaiser  Ferdinandts  vnd  Ershersog  Cärlens 
Burgundischen  Secretari  gewest,  hat  bei  Meniglich  ein  gut  lob 
▼nd  iat  immer  als  ein  frumer  ehrlicher  Catboliacher  Mann  w'ol 
bekhant,  Ist  einer  ehrlichen  freundscbafft  au  Hersogbuscb  alda 
sein  bruder  Ganxler  goweat. « .  •  • 

*  Fol.  68a.  Schreibendet  Kaiaera  Rudolph  IL  an  Ersh. 
Matthiaa.  Schlols  Prag,  19.N0V.  i58i.  (sBh) 

*  Fol  684:  Schreiben  dea  Kaiaera  Rudolph  IL  an  den 
Hersog  von  Jülich.  Prag,  19. Not.  i58i.  (iV-zBl.) 

*  Fol.  685.  y.  Schreiben  dea  Kaitera  Rudolph  11.  an 
den  Ghnrföralen  von  Colin.  Prag,   19. Not.  1681.  U  S.) 

F0L688.  Schreiben  des  Erah.  Matthias  an  Hanns  Riet« 
man.  Colin  am  Rhein,  esi.NoT.  i58i.  (iBI.)  < Nimmt  seine 
Eotachnldigung  gut  auf,  iat  Ton  aeinem  Eifer  überaeugt;  er 
aidge  die  noch  in  Händen  habenden  locoofl«,  und  wo  mdg* 
lieh  noch  mehr  ihm  zuachicken«) 

*  Fol«  689.  Schreiben  des  Erzh.  Matthiaa  an  die  kaiaerL 
Hofkammerräthe.  Colin,  2 1 .  Not*  i  58 i •  (3 Vz  Bl.) 

Fol.  69*2.  Vollmacht  des  Erzh.  Matthias  für  den  Grafen 
Rudolph  zu  Nennar,  Colin,  a2.NoT«  i58i.  (1  Bl;)  (In  sei« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


78 

Sro.9o48.iien  Gescbaften  wegen  MOasler  zu  haadeln,  falls  es  reaigmrt 
wQrde.) 

*  Fol  694.  Schreiben  des  Kaisers  Rudolph  IL  an  sei- 
nen Bruder  Ersh.  Matthias.  Frag,  93.  Nor.  i58i.  (iBl.) 
(Er  soll  mit  der  Post  reisen.) 

*Fol.6()6.  Schreiben  des  Erzh,  Matthias  an  den  Chur- 
fürstenron Colin.  Colin,  34.Noir.  i58i.  (1  Bl)  (It.  dasselbe 
auch  FoL  700.)  (Entschuldigung,  dafs  er  nicht  persönlich  mit 
ihm  zusammenkommt ;  bittet  um  das  Anlehen.) 

*Fol.  6q8»  Schreiben  des  Erjsh.  Matthias  an  den  Herzog 
▼on  Jülich  (?).  Colin,  24.N07.  i58i.  (i'/aBL)  (Wegendes 
Darlehens  ron  3oooo  fl.) 

Fol.  702.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Herzog 
von  Jülich.    Colin,  24.  Nof,  i58i.  (2BI.)  (Wie  oben.) 

Fol.  704.  Schreiben  des  Hanns  Rictman  an  den  Erzh. 
Matthias.  Augsburg,  letzten  Nor.  i58i.  (1  Bl.)  (In  Betreff 
des  Anlehens;  mu^  fort;  bittet  um  Entschuldigung;  wird 
bey  Hof  die  Sache  betreiben.) 

Fol.  706.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  Hanns  Chri* 
stoph  Scharr  Ton  Seh warzenburg.  Colin,  i.Dez.  i58i.(i  BL) 
(Ueberschickt  ihm  ein  Schreiben  des  Kaisers  an  den  Herzog 
von  Jülich  zur  Sollicitirung  des  Anlehens.) 

Fol.  708.  Tagsbefehl  des  Erzh.  Matthias  an  den  Ritt- 
meister und  die  Reiter ,  die  ihren  Sold  fordern.  Colin ,  4« 
Dez.  i58i.  (iBI.)  Er  müsse  selbst  Noth  leiden,  wolle  sich, 
weil  es  Reichssache  ist,  beym  Kaiser  und  den  Reichsfflr- 
sten  verwenden. 

Fol.  710.  Schreiben  des  Kaisers  Rudolph  IL  an  den 
Chnrfürsten  von  Colin,  it.  an  den  Herzog  von  Jülich.  Prsg, 
5.  Dez.  1681'  (1  Bl.)  (Betreibung  der  ausständigen  Reichs« 
hülfe ,  theils  für  Erzh.  Matthias ,  theils  für  die  Befestigung 
der  ungrischen  Granze  etc.) 

Fol.  711  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Herzog 
Ton  Jülich.  Colin,  6.  Dez.  i58i,  (1  Bl.)  (Betreibung  der 
Geldhülfe.) 

Fol.  71 3.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Gim- 
nich.  Colin,  6.Dez.  i58i.  (iBl)  (Er  möge  beym  Herzog 
von  Jülich  sein  Begehren  unterstützen.) 

Fol.  71 5.  Schreiben  des  Kaisers  Rudolph  IT.  an  seinen 
Bruder  Erzh.  Matthias.  Prag,  S.Dez.  i58i.  (iBl)  (Erhsbe 
selbst  kein  Geld,  indem  erznm  jetzigen  Aufbruch  viel  brauchet 
er  habe  dem  Daniel  Prinz  aber  befohlen,  die  innehabenden 
leoooil.  ihm  zu  übergeben,  und  beym  Cölner  und  dem  Her- 
zog von  Jülich  wegen  Abtrag  der  ausständigen  Reichshülfe 
za  anterhandeln.) 

Fol«  717^  Schreiben  dea  Kaisera  Rudolph  IL  an  Daniel 


Digitized  by  LjOOQIC 


79. 

Prbs.   Prig^   8.1>«c.  t58i.  (iBl)    Er  lüdge  die  loooo  lI.lffrJ^9o48. 
dem  Ersh.  Malthias  übergeben,   eben  so  bejfolgende  zw^j 
Schreiben  dem  Churf.  von  Colin  und  dem  Herzoge  yon  Jüliclu 

» Wtenfoll  wier  dier  bieuor  durch  vnnser  antvejende  Hof 
CamiBer  aufferlegen  lassen,  dafs  du  die  Jenige  looota  iL  so  Sein 
des  Ghuriürsten  suCölnLieb  durch  dein  gcpflogne  geborsambiste 
Handlung  in  Abschlag  des  Ersstiffts  alda  resstierenden  Reicbsbülf- 
fen  aufzubringen  vtind  ku  erlegen  bewilligt,  dem  Kfllrn  elc.  Maxi- 
milian YonllsunffPreyherrn  su  völliger  bestell  vnd  fveegfertigung 
der  heurigen  türabischen  Verehrung  Kuk hamben  lassen  soltest.  So.  ' 

hat  Yn(a  doch  enU wischen  der  dnrchleuchtig  hocbgeborn  ctc,  (Tiuel) 
Matthiars  etc.  au  erkhennen  geben  etc,  c 

*  Fol.  71 8.  Schreiben  des  Katsera  Rudolph  IL  an  sei- 
Ben  Brnder  Matthias.  Prag,  9.  Dez.  i58i»  (1  bi.) 

*FoI  720.  Schreiben  des  Hanna  von  Löwenkhlaw  etc. 
an  N.  (ans  des  Erafa.  Matthias  Umgebnng)  i3  Dez«  \5i\i, 
(%*/^B\.)  (In  Ansehung  vonFerrara,  das  leicht  erledigt  wer« 
den  könnte,  und  fürErzh  Matthias  «ben  recht  wäre  (»dann 
Ich  in  khainen  zweiffei  seze,  der  Herzog  aufs  batden  Fürs^ 
stenthuraben  mehr  den  dreimal  hundert  tausent  Duften  zu 
Jährlicher  intrata  haben  nege. «)  / 

*Fol.  724.  Schreibeu  des  Erzh,  Matthias  an  seinenBru* 
derKaiaer  Rudolph II.  Colin,   b8.  Dez.  i58i.  (iVt^^lO 

(Bittet  ihn  um  die  Uebertragung  der  Verwaltung  vdes  heil- 
ligen  Reichs  Cammer  Richter  Ambtes  provision  «veifs  vnnd  bifs 
auf  nebisten  Reichstag«  -—  vweill  villeicht  khumfftig  vnnd  mit 
Euer  May t.  etc.  allergenedigister  Handtobhaltung  eine  suberaitung 
In  das  erledigte  StiiU  Speyer  su  kommen  durch  solichcs  erfolgen 
könndte« «) 

Fol«  7s6.  Schreiben  des  Kaisers  Rudolph  !!•  an  den  Her- 
zog von  Jülich.  Frag,  i9.NoT.i?Dez.).i58i.  (.1V3DI.)  (Soll 
doch  aoooo  fl.  dem  Erzh.  Matthias  zutchieken , ,  wie  Colin 
sich  auch-  herbejgelassen ,  etwas  zu  thun.) 

Folv  737.  y*  Schreiben  des  Erzherzog  Matthias  an  N. 
(Scharr  Ton  Schwarzenburg  ?).  Colin  (aij,  i.Dez.  i58i. 
(•  S.)  (Ueberschickt  ihm  daa  Schreiben  dea  Kaisers  an  den 
Herzog  tou  Jülich  zur  Uebergabe.) 

Fol.  ^«8.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  N.  (Crenz  ?)• 
Colin,  31.  Dez.  i58i.  .('^^O  (Rci^eangelegenheiten,  Gut^ 
schy,  Roraretc.) 

FoL  73o«  Schreiben  des  Grafen  Johann  zu  Nassau  Ca« 
zenelnbogen  an  Erzherzog  Matthias.  Wildenberg*  28.  Dez« 
i68i.  (i'/iRl)  (Dank- und Complimentsschreiben,  sein  Die- 
ner Doctor  Andreas  Christian  wird  das  Mehrere  ausrichten.) 

Fol.  732.  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  Sebald 
▼OD  Flaw^n.  Colin»  3o.  Dez  i58i  (iBI.)  (Bittet,  ihm  den 
Auaatand  yon  iSooofl.  zuwegezubringen.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


80 

Nfo.94'^.  Fol.  786.  Schreiben  desErsh.  Matthiat  an  den  Gmlra 

Johann  Yon  Nassau.   Cdlln,  e.Janntr  i589.  (iBl.)  (Gegend 
compHmente.) 

*  Fol.  733«  Sehreiben  des  firsh«  Matthias  an  den  Chnr' 
farsten  von  Colin.  Colin,  a.  Janner  1 58a.  (1  Bl.)  (Sollieitirt 
noch  einmahl  um  Geld.) 

*Fol.74o.  Schriftliche  Erklärung  des  Erzherzogs  Mat- 
thias 4  dafs  er  sich  mit  dem  Johann  Grafen  y.  Nassauischen 
abgesandten  Rath ,  Dr.  Andreas  Christian  rergliohen  habe, 
so  bald  er  zu  S.  M.  selbst  kommen  werde,  werde  er 
eine  Qaittang  ffir  den  Grafen  aaswirken  in  Betreff  der  tot 
sechs  Jahren  yerwilligtenReiehshülfe,  die  aber  dem  Grafen 
für  seine  treuen  Dienste  nachgelassen  wurde ,  dafür  sollen 
dem  Deberbringer  dieser  Quittung  2000  fl.4  jeder  sq  i5Pa- 
zen  Frankfurter  Wahrung  gerechnet,  ausgezahlt  werden« 
Colin,  3. Jänner  i58a.  (iV,Bl.) 

Fol.  743.  Aehnliche  Erklärung  in  dieser  Beciehung» 
(1  S.)  De  eod.  d. 

*  Fol.  744.  »  Memorial  was  wegen  rnser  der  wolgebome 
?nser  Cammerer  vnd  lieber  getrewer  Hainrieh  Herr  von 
Liechtenstein  vnd  Niclospurg  etc.  so  wol  rnser -auch  lieber 
getreuer  Daniel  Prinz  Rom.  kaja.  Ma jt  etc.  Haffdiener  alfa 
vnnsere  Geaanndten  zu  Düsseldorff  hey  des  Herzogen  su 
Gülich  etc.  Lieb  verrichten  sollen.  Colin,  6.  January  iS8a. 
(3  Bl.)  (Condolenz  wegen  der  verstorbenen  Herzogin,  dann 
Geld,  von  i5ooo  auf  aoooo,  fiberdiefs  nach  nächster  Frank- 
furter Messe  idooo  fl. 

Fol.  7/17.  Schreiben  desErzh.  Matthias  an  den  Herzog 
von  Jülich.  Colin.  S.Jänner  i58d.  (1  El.)  Condolenz  wegen 
des  Todes^  der  Herzogin  Mafia  (ygebome  Khonigin  au 
Hungern  vnnd  Behaimb  Erzherzogin  zu  Oesterreioh  etc.) 
Beglaubigung  dei  Liechtenstein  und  Daniel  Priris.    "   < 

Fol  74^*  Schreiben  des  Erzh.  Matthias  an  den  N. 
(Herzog  v.  Jülich.)  C6lln,  8.  Jänner  1SB2.  (1  Bl.)  (Bitte 
statt  iSooo,  aoooofl.  zu  verschaffen. 


^  Eine  getreweHandt 
gehetdurch  alleLandt. 


Auf  dem  letzten  (76 1.)  Blatte  steht: 
Jugent  weil  du  hast  die  Zeit 
Spar  kein  vleifs  mühe  noch  Arbeit 
Leg  wol  an  deine  Junge  Jahr 
Das  du  nit  wirst  ein  Alter  Thor 

Georg  Lindtner  von  NickhUpurg  dient  de  A^  i6a3  den 
94.  Sept.  bey  Herra  Doctor  Tennagl. 

Aufschrift  von  Aufsen :  (Tennagel'«  Schrifi.) 

Scripta  quaedam  Germanice.et  Gallice,  Mätthia  Ar» 
chiduce  Belgium  gubemante.  a65. 


Digitized  by  LjOOQIC 


81 
.  B«y  la^en  »(t*/  aus  d**  'flod.rNTo.  904»);  » 

I.)         An  Herrn  yoD..Vyel8pergctD,f.  8. Not»  1  ^7, 

Vniuera  gnedigiiiteA  willen  rnnd^Hes  gneiw  W#lg#« 
boraer .lieber  beson^ei^  M^ier  f uegM  ^ucd  gnedigiie^ttk^wis^ 
•cn,  da«  wier  glucKblicK  irnd  ^pll.  biaher  In  di^^KideHan^ 
disebeL^ndt  wl^hooMAM  aii«Kg^btierUch»n  antpfi^l»D€mjirBd 
IVacUerl  wordpa.«eini.T«iid  dimw.(Z^  idW«  sti  Ur^'n« 
ahricbt|p«g  ediffhara^H^rfftigen  hM^lmgtm  xar^raani  >m4 
obwoll  »clKwerfB  Mpha»:d«rab:iaM«9lff7.b#|^faU;Tevb»i)d«jeir 
rarboffm  wiar  dOcbtffolichefiDitTfioiiea^  bilfTeaTioMige«! 
esda  «el»<0pi  heff^iA^ii  dar  Stande,  i^a  brinf^o,/  ?nd  aHeaidiirt 
ftrsnn^inbani. sodaaiL^ndt  i5ii;fri#d('TBd  aafoembiing  «loh 
ichiqkhen  wiairdt*'  I»!i'?n#airm  TalnririHPitW^  WJeqQ  .unla  »aii» 
wiar  6mß  gnädige  Y0tmbA9»  g«(Wi9#^ir  k.  wütd/ß(..Eaob  ;«A 
Gr«faowerth  antraS)ßi>- i^bei^  lafHM  riwflUlriiriair  «h^r.ib^fiiiM 
dea,  idasjer  Eviren  G«Uahy  «aC.ricbiig^X'andatrdCs/halln 
ftbwaeg  tßrefk  lassen«  Ji^benwier  wo.]l:e»iacbl?enikböniian«jip^ 
[m  a4  anuMsas  ii>U  ämi4i$>s  pfie»^;-  yi)n|d>i?ieUßidbti§.ed4«kU 
waill  wier  an  Jj^o  iiiU.de;ai  laib  auqb. folgaodi^^iplt dapi-^a^ 
nfieih  Oe$tarraicbiacbMei?laa8an«iwtnrda94^nnd  bab(.aMd  wa 
billich  poaaidenli  anb^ogan  i/ioUab»,.  äaitodt  aber.^/eMf^ifetiaJ^ 
nicbu  destottiadei^  wiegen  £«ras  ^rJfcbs^iKltan  wol«i#inanAen 
gemoeta  Ei^ch  nijK.gna^giatea  wilten  ^wvugen,  -w^^iltiii^aiMjfl 
•olickea  zu  für&Uandai^'.gelegenbail  ilm>werckl^.b«(f<vaiffelw 
vBod  b0garea  y.on.ftgucb.iaUa»  zua$taadU>2&«.Wienn;  aiabfüav^ 
lieben  ebUtan  bericht,  |r  seiet  «ii.  yleiC)  von  dori  (TlNriiei4t«r 
aar  dammb  damit  n-ien  mit.  Euchiiiit  aolteoiradeni,  .iHa 
TDnta.dann  ancbi  ist  an^aigt  worden .«.^as  ler.  vnls  bahti^av* 
«areUkt  bagagnaa  mitTleifs.  beisaiu- Jnf  ain  balt  •'g^Gsnaa, 
Isramb.daa  apriab.wbrji;.yol  stat  i«c  necA^UaU  [wbnUur  amh 
tu».  Doch  geben  wier  dieser  radti.gs»  kbtiin  glanhaa^-  vUnd 
vissan  woli,  das  ler  anders^  t od  ajioa^  bössarn^eaiüets. 
BlaiJbeR  derhalben)»U.ait£ach  mit  allen  gnaden  genaigt  vnnd 
Toa  Euch  abist  aller. sachen,  wie  Sy  zu  Wienn  geschaffen 
bericht  gnädigstigBwartiaod.  bira  den  8  Nouember  Anno  77. 
Matlhias  von  Goites  genadn  Bcdlerzog 
SU  Oesterreich  etc. 
(Fol.  13  et  1 3.) 


a.)  6.J8nner  1678. 

Dorchleuchtigister  Ertzhertzog,  Ganedigister  H^Xf  rOtCf 
Euer  fitrstl.  DurchU  etc.  sein  meina  gaborsambiatan 
dienst  bostesYleirs  Jederzeit  annor  bereit.  Ihn  ansehuitg  ha* 
baadar  Obligation,  Ib  leb  derselben ^aub  mar  weg  (die  lar 

6 


Digitized  by  LjOOQ IC 


82 

rnnerliorgeii)  trag,  liabe  feh  nichlTjidt^rbffteii  wHen»  Euer 
Durchl.  bey  dUer  gelegetihait,  gegenwQerttigeBkhlainsBrie- 
fel'mit'wänschang  vil  t'reidenreicher  gesunder  Neuer  Jahr, 
Eiudireiben,  Sy  dai^eben  zuerindeit^j'das  alhie  v»d  anderstwo 
deFi64be»'Tniier8ehen  ebraisen  toA  Khays.  Mayt«  etc;  H<i4l 
naeh  deiiNiderlafidenäuf  dllerlaiweeg,  vtind  Ihr  villen  vebel 
aafa^legt  worden  ^-^oob  nicht  gauianigh,  die  vennttettea 
walle»,-  Eaet^F&rsthDiftrctilt.  haben  Sie  milbesderlnietitidik 
Vttd  füraembeii;  atioh'praeiudttio  dvrCaiholischetf  Religion 
darin  Sy  ei'^ogen',  'tske'äoHehett  bewegt;  *  Ob  mier  diea^s 
aU  Ihren  alten  md  treuen  Diener,  indeaaen  Tnwirrdigen 
ZuehtSy  ein  weill  geweai,  beaoh merzlieh  Tond  belcboaier« 
lieh  Mtfernemben  geweat,  haben  Sy  genedigiat  leiehitich 
jBtterwegen,  Nachdem  leb  aberfiaerFürstl»  DorehLete/Toa 
Jttgent  auf  vil  änderst  vnnddisevidmroha'ufaauwider  erkhMt, 
bab  loh  Ihn  nicht  aliain  nicht  glauben  geben,  äonnder  bey 
a4le*n  TOn  dennen  ' niier  aolichea  'su '  obren  'khommea  oppCH 
niert/'vnd  Inen  lauiter  gesagt,  <Euer  •farstl.'DurehL  beacheKe 
hierin  «u  kihürz  irnnd*  vngorecht,'Viiiid- ob'16y  aich  vchon  an 
hw' iwrehem  YVyrwissen  "Vnnd  willbn  zu  diaem  Reco  lauert, 
wvrden^Sya  ohne  Zweiftel'^it'preaiitiMtiiO  In  Irer  Reltffion 
zmerbleiben,  rnnd  vermeinent  algeniainern  daitnit  zn  dien 

grthan  haben,  Aoeh  die' mlsiaten  auf  mein  Mainnng  brecht, 
emselben  nach  w^ifa  Ich  woll  werden  nkieh  Ewr  Doih>I»U 
aAehttt'Hain  meht^rcMieben  laaaen,  Sonder  mit  «igner^Banndt 
I^erlntetition,  dacnirlch  dennen  So  Sydiaen  zuwider ateltea^ 
mit  >meb'rern  Grundt  begeignen  khöne,  genedigiat  veratendt- 
gen.  Dtta  habe  Eoer  F«ratL  Hcht.  Ich  als  Idr  alter  vttd  trener 
dieser  durch  difs  geheraambivt  anzofftegen  nicht  Ttindter* 
laaaeii«  Yrind  mickf-dei^selben,  Sy  aber  Sbm  Barmberkigew 
Gott  ineeinen  aehuz  beuekhen  wellen;  Madrid!  a»  hellligeii 
drei  Kbönig  Tag  des  ^S,  Jara.  <     i  >        •« 

Euer  Fürati.  Drehu  «tc.  ''    '  ^  <  '"*  •  • 

GehoTMMiMsi^r  >Tnd  treu«* 
'  aller*]  Henner. 

H  KeuenhilUer  Freyberrna^p. 
(Feh  34.) 

3«)         Monseignenr.  1 2.  Jänner  1 578. 

Je  remercie  tres  humblement  vre  Alteze  de  Thonneor 
qo'il  lu  y  a  pleu  de  me  faire,  me  demandanl  Conseil  touchant  la 
proüision  de  Testat  de  grand  maistre  en  sa  maison«  Je  ne 
pnia  que  je  ne  treuve  bonne  l'election  que  Tostre  Alteze  a 
fait  dela  peraonne  de  Monsieur  leSeneschal,  leqnel  eatnon 
aeulement  digne  d'un  tel  estat  mala  de  thoae  plna  gronde  si 


Digitized  by  LjOOQIC 


89 

die  te  pretentoit,  mätnet  ft'ettant  re$ofaint«rtaiieiit«B0nt 
en  ces  deroiers  trouble»  «ans  «e  laiaaer  en  quelque  faqon 
dksioindre  de  la  generaltte«  Et  quant  a  ce  qn  il  a  plea  a 
Toacre  AUeses  m'eaploier  vers  mesaieara  las  qeatre  membrea 
affin  de  dooner  paiement  au  treaorier  de  la  maiaon  de  ro- 
•Ire  Alteae,  Je  n  aj  failli  ausai  de  lea  aduertir  et  Inata»- 
Beat  prier  de  voaloit*  faire  lenr  debuoir«  ee  qae  J'eapeve 
qai'lft-  feront  et  aar  oe  ajant  baiae  trea  hammblement  lea 
■aina  de  voatre  Alieae  Je  prieray  dieu  -*- 

Monaeigoeur  root  donner  treaheureuae  e  trealonge  vie 

Eaoript  a  Gandee  la«  Jaoaier  1578. 

De  voatre  AlteseTrea  humble  aereiteur 
GoiUe  de  Naaaao* 

An  Eraherzog  Mattbiaa  yon  Oeaterretcb.  (Fol*  24.) 


4.)  Ersh.  Matthias  an  L  Seh wendi.  1 1 « März  1 578. 
Lieber  Foan  Schwendi,  mir  seind  zwaj  Euer  schreiben 
Teberantwort  worden,  hab  dieselb  mit  sooderm  gnedigen  wil- 
len angenommen,  heile  Euch  auch  lengst  darauf  beantworte 
da  Ich  nicht  durch  rngelegenheit  der  zeit  rnnd  veber  grosser 
geachefR  were  verhindert  worden,  (weil  mier  aber  Euer 
gueta  gemuet  gegen  mir  ynuerborgen,  bin  Ich  der  gnedi- 
gen Znuersicht  zu  Euch,  Ir  werdet  in  betrachtung  diser 
zeit  ort  vnnd  gelegenhait ,  vnnd  weil  Euch  mein  gemueth 
Tnnd  mainung  In  aTleni  woll  bewust ,  mit  That  und  Raht  zu 
Wolfart  der  Christenhait  vnd  vnsers  haufs  Oesterreichs, 
gnugsam  Fund  vnermahnet  wol  zu  erzeigen  wissen ,  Dann 
mir  sweiffelt  nicht ,  Ir  werdet  von  allem  dieser  Ort  zue- 
standt  notturffiigen  bericht  haben.  In  meinem  Torgenumbenen 
fursaz  rnnd  willen,  soll  mit  Gottes  hilff  nicht  menglen,  Bin 
Eaer  achreiben  theglich  gewerttig,  rnnd  Euch  mit  sonderm 
geneigten  willen  sonst  in  alweeg  wol  gewogen,  vnd  wolte 
Ton  herzen  gerne,  das  Ich  mich  mit  euch  Persönlich  erse- 
hen vnd  vnderredcn  solte,  da  Ir  zu  solichem  gelegenhait, 
weit  es  meiner  zuuorsicht  nach  nit  verabseumberi,  soll 
bej  mir  vnnorgessen  sein,  Datum  Antorff  den  Ti  Marti} 
A*  1578.     (Fol.  55) 

5»)         (Von  Erzherzog  Matthias.)  aS.  April  1  £78. 

Lieber  Rueber,  mit  was  aonderem  begehren,  vnd  ver- 
langen ,  ich  Euer  vngezweifl'eit  gewarttet ,  bin  Ich  mir  sel- 
ber am  beaaten  bewuat,  Weil  es  aber  le  bey  Irer  Mayt*  etc. 
aufa  hochwichtigen  Yrsachen  nit  zuerhalten  gewesen,  muefs 
Ich  woll  wider  meinen  willen  znfriden  sein ,  Bin  vnd  bleib 
aber  Euch  aonaten  mit  aonderem  gnedigisten  willen  woll 

6* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


84 

geimgen«  rerhoffeiidt,  weilt  le  das  KkrUgaireteii  idhUm 
durch  die  Spaniache  stetigkait  ein  fortgang  haben  aoU,  1er 
werdet  £och  doch  soail  ?erweillen ,  vnd  mich  auf  esHoh» 
Tage  besuchen «  ynnd  als  ein  Jungen  Soldaten  mit  guetien 
raht  rndterweisen  f  Eure  anaall  Pferdt  so  ler  begeret  hebt« 
seiad  Eudi  von  Stenden  alberait  bewilligt  gewesen ,  Wals 
sonsten  alhier  rerleuff t ,  vnnd  anders  mehr  werdet  ler  Ten 
Briefibsaigern  Ferdinand t  Weidner  suuernehroen  haben,  ge* 
wartte  hinwiderumb  zeitung  Ton  Eucb^  ynnd  Weil  Ich  dem. 
KhayseHichem  Stallmaister  ymb  NoUnrfftige  Hofs  geschri- 
ben,  begere  Ich  ler  wollet  mit  guetem  Raht  vnd  anweisung 
zu  soUchem  ehist  befördern  helffen.  Erkhenne  es  widerumb 
mit  gnedigisten  Willen.  Datam  AntorfF  den  25  Aprilis  1578. 
AnBueber.  (Fol.  76«) 


6)       An  Erzherzog  Matthias.  26.  April  1578. 

Hochgeborner  Fürsst  freundlicher  herzlieber  Oheim, 
Euer  L.  seien  mein  freundlichen  Dieiist  zuuor.  Ich  hab 
Euer  L.  schreiben,  so  dieselben  mit  aigen.  banden  an  mich 
gethann ,  empfangen  vnnd  verlesen,  ynhd  wie  wol  Ich  zu- 
uor ynnd  eher  difs  schreiben  vnnd  Euer  L.  gesandten  bei 
mir  angelanget,  allerdings  entschlossen  gewesen,  mich  in 
der  Persohn  zuerheben,  vnnd  EuerL.  auch  den  Beirangten 
Niderlahden  wider  die  Spanische  Tyranney  zu  hilff  zu  kboro- 
men,  Alfs  bin  Ich  in  solichem  meinem  fürhaben  desto  mehr 
gesterckhet  worden,  vnnd  will  mich  nunmehr, geliebts  Gott, 
so  baldt  müglich  vfT  die  Pain  machen ,  vnnd  ins  feldt  bege- 
ben, verheil  wier  werden  einander  baldt  mit  frölichen  ge- 
mueht  auf  grüner  haiden  sehen,  vnnd  dem  feindt  einest  also 
beeegnen,  wie  aufrichtigen  Redlichen  Teutschen  vnnd  Fürsst- 
lichcn  Persohnen  gebuert  ynnd  woU  anstehet.  Euer  L.  mö- 
gen, mier  auch  gewifslich  zutrawen,  das  Ich  alles  das  Jeh- 
nige,  so  dieser  gemainen  zum  bessten  gelanngen  mag  ernst- 
lich befürdern  helffen,  vnnd  an  mir  nichts  erwinden  lassen 
will,  wie  Ich  dann  nit  Zweiflel,  Euer  L.  hingegen  auch  ge- 
sinnet sein  werden,  damit  seind  wier  Euer  L.  zu  freund t- 
lichen  diennsten  geneigt, 

Datum  Lautern  den  Sechs  vnd  zwainzigisten  Aprilis 
Anno  etc.  Aintausend  '  fünfthundert  Itti  Acht  nnd  Sibent- 
zigisten. 

Euer  L.  Dienstwilliger  Oheim 

Johann  Casimir  Pfalzgraf  m.  p.' 

(Fol.  77.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


«5 

7«)  ii.Ma7i578. 

Durchleachtigister  Ertzhertzog ,  Genecligister  Herr ! 

EuerFürstI  Durchlaucht  etc.  in  aller  vndterthäoigkait, 
mit  getreuco  Hercssc^n  nach  meinem,  besten  Vermögen ,   zu 
dienen  bin  vnd  bleib  Ich  die  Zeit  nflsines  lebens  willig  Fnnd 
berait,  EuerFörstl.  Darchl.  habeich  zunor  dreimalig  vnnd 
beroach  ^drumb.  Tonn  ab  Februarj.  auch  den  i3  vnnd  23 
liartj  nnderthenigist  geachriben ,   darauf  aber  aniches  re* 
eepisse  empfangen ,  oder  zuempiettqns  Teratanden  vnnd  wo 
Eaer  Fürst.  Durcht.  Ich  nicht  so  ain  hpchlöblicheä  .yersten- 
digen  Erczherc/.ogen,  rnd  mein  gnedigisten  Herrn  sein  er* 
khendte,  wurde  mir,   alfs  ain  alten  treweri  gehorsambisten 
Tnd  sonderlichen  Euer  Fürstl.  Durchl.  guetherzigen  Diener 
nicht  wenig  zu  gemüeth  gehen,    ynd  argwonn  geben«  das 
£.  FürsiL  Dorchlt.  etc.  aoTioher  meiner  viljährigen  Fndter* 
tbenigiaten  ehrlichen  dienst  vergessen,  oder  ein  böfs  Nei- 
disch manli  bei  Euer  Fürstl.  Dcht*  mich  fälschlichen  versagt 
kette ,  die  weil  aber,  wie  gemelt.  Euer  Fürstl.  Dchlt  Ihren 
beiwohnenden' Yerstandt  nach,  sich  hierin  woU  znuerhalten 
wissen,  gibta  wir  widerumb  ain  Trosst,  mit  sonderer  beschwer- 
ans  vernimbe  Ich,  das  sich  die  lengst  ange£angne  Practigkh 
so  weit  erstreckht  ^   vnd  sich  diesen  gestalt  (wenn  wier  das 
VBoeer  nicht  auch   darzoe  thueifi'  w«rden ,)  die  dachen  zu 
böser  weitterung  geraichen  möchten ,   Gott  waifs ,   das  Ich 
ala  der  wenigen;  doch  der  treuherzigen  ainer,  ann  denen 
orten ^   daa.es  sich  gebüert»  ofiVermalen  in  dem,   vnnd  an* 
dem  treweermahnnngen  gethan»,  aber  von  etlichen  nit  al* 
weegp  ^n  angehört  worden,  darnmben  Ich  aber  nit  vill  ge* 
fragt.    Wolte  Gott,  Ich  were  anfenok blichen  vnnd  eher  bei 
Eaer  FfirstK'Durchlaucht  geweat^  hette  Ich  nicht  vill  genuezt, 
wolte  loh  doch  nichts  geschadt  haben ,   Ich  bin  nochroallen 
(wie  auch  allezeit  znuor)  im  wCrckh ,   das  mein  Schwager 
Berr  Hannfs  Roeber«   doch  nur  auf  ein  Posst  ritt  zu  Euer 
Ffirstl.DehtLankhumben  vnnd  vrlanbung  haben  möcht,  Abr 
lehapQre  biaaher,  raehrevvngewirahaitalsnügliohkait.  Euer 
Fävatl.  Doht.  mereriaj  zu  adireiben,  muefs  Ich  aufs  gemelk- 
ten Yrsachen ,  in  meinem  negat  gethonnen  schreiben ,  die- 
ser Zeit   emstellen/  Ferdinand  Weidner  Zaiger  diz^    der 
warlich  vletssig  vnnd  aufrichtig,   wierd  Euer  Fürst«  Dcht. 
nMrerlayvndterthenigiat  vermelden,  deme  aoCh  Euer  Fürstl. 
Diu«  In  dem  vnd  andern,   woll  glauben  geben  mögen «  der 
alneahtigGott  verleihe  vei^rer  gnadt,  vnd  EuerFüratLDhIn 
sein  göttlichen  Segen  5   gliökli  vnd  Yberwindung  aller  Ir^ 
faittde,  vnnd  ich  thue  derselben  »ich,  als  ein  treuer  vndter^ 
tbenigiater  Diener  gehonambiat  banelchen,.  Euer  Fürstl. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


86 

Dcht.  sollen  vnd  mögen  auch  das  Verträwen  gewirs  io  niicb 
aeczen,  mit  mier  als  mein  gnedigisterHerr  schaffen  rnd  ge- 
bietten,  demselben  allem  solle,  meinen  eusseristen  rermogen 
nach,  ynd  wie  ain  Ehrlichen  Mann  ynd  treuen  Diener  ge- 
biert, nachgesezt  werden.  Datum  Wienn  in  etil  den  aindleff^ 
ten  Maj  A^  1078. 

Ewer  Ffirstl.  Dnrchlt 

rndterlhenigister  Dienner. 
Ha.  Freyherr  zu  Welsperg. 
An  Erzherzog  Matthias; 
(Fol.  87- 88.) 

8.)  S.Juny  1578. 

Uochgeborner  Ffirssi ,  freundlicher  lieher  Oheimb. 
E.  L.  hab  loh  Tonn  zehenden  Tag  verschines  MonaU 
Maj  mit  aigner  handt  an  mich  gethones  schreiben  empfra** 
gen,  seines  Inhalts  irnnd  £.L.  ferner  begehren  daranfs  rer* 
standen ,  bin  Ich  darauf  entschlossen  meine  saohen  also  an* 
zustellen  ynd  zu  befvrdern ,  daa  Ich  geltebts  Gott  den  34, 
oder  aufs  lengist  den  26  huius  eigner  Persohu  auf  dem  Mu* 
sterPiaz  seie,  ynnd  nachdem  der  Generallstaaden  Antwort^ 
so  Sie  mir  Jüngsten  zuegeferttiget  reber  zuuersicht  änderst 
weder  Ich  rerhoff  geschaffen  gewesen ,  also  bin  Ich  Teror- 
sacht  worden ,  Gegenwerttige  meine  Diener  Georgen  Afa- 
mufs  Schregell  auch  Adrian  ron  Khönigslobe  .ynnser  Ita* 
ben  getreuen,  zu  EnerL.  ynd  gedachten  Staaden  wideramb 
abzttferttigen  dieselben  ynd  Sie  zuuermannen  das  zuuorynd 
ehe  Ich  yf  dem  Musterplaz  erscheine ,  alle  gutte  erdnnng 
angestelt  auch  qualificierte  Persohnen  zeitlich  abgeferttiget 
werden,  die  alle  ding  mit  mier  ohne  fernere  hinder  sich  brin- 
gen schliefslich.  abhandlen,  ynd  Ich  alda  mi(  dem  Khriega» 
yolkh  in  die  leAge  nil  aufgehalten  werde,  damit  Ewer  L» 
desto  williger  Khriegsyolckh  finden,  wenn  sie  Ins  Leger  sm 
ynnfs  khommen  werden ,  dann  solte  das  nit  geschehen,  ha* 
ben  Euer  L«  yernnnflliglich  zuerachten,  #aa  Nachdiaill 
sohimpff  ynd  Spot  nit  allain  EuerL.  ynnd  mier  sonder  anck 
dem  ganzen  Werckh  daraufs  entstehen  werde,  ynnd  wie 
schimpflich  es  yon  dem  Khriegsyolokh  aofsgelegt  werden 
mochte,  darumb  bit  Ich  Euer  L.  zum  freundtlichisten,  Sie 
wollen  souil  an  Ihr,  dise  dingen  embsig  treiben  ynnd  beffir^ 
den  heiffen,  wie  mein  freundlich  Verträwen  zu  Euer  L.  ate* 
het,  auch  daran  sein,  das  gedachte  ynnsere  Diener  nit  lang 
aufgehalten  ,  sonderlich  auf  ehist  mit  gutter  antwort  wider 
zu  mir  abgeferttiget  werden  Inen  auch  ler  ferner  Werbung 
yolkhomben  glauben  zustellen,  Das  gereichet  dem  gansea 


Digitized  by  LjOOQIC 


VfTerekh  sam  betsten  vnnd  wünsch  ron  Gott  dem  Almeohti- 
gen.  das  mir  in  ga^i;}ge$andt&ail  hMt  ;;ii.haifff  kluNnmen, 
rand  die  bedraogttin  Niderlandt  voq  der  Spanischen. Tiran- 
aej.  erJ/edigen  mpgen^.Hab  Ick  Ea«r  L.  auf  dero.  sebreiben 
la  Antwort  nit  verl^i^ltpn  wollen,  bind^sejbep  freundlichen 
dienstcin  cu  erzaigen,  aUe«eit  geneigt.  Patua^  Late^p^depS 
JuAj  A"!  1678.  ..:.....,.. 

E.  L«  Dienstwilliger  ohaiinb  / , 

Jobann  Casimir  Pfal^igraf  .ni,p^ 
.  (An  Erzherzog  Hattbiais.)  :(FoUiq9.)  :       .   * 


9  )  ...  2^;  Junjr  .1678. 

Dorchlenchtigister  hochgeborner  Fürst^  Euer  f^„.Dbu 
sein  Tnnser  ganz  vndterthänig  willig  dienst  s{uuor..  Genedi- 
gistef:  Herr,  Euer  Durchl.  J^onnen.  wier  nie  pergai^^^daa 
wier  von  yonserm  ffnadigisten  Fürsten  vnnd^Herrn  Herzog 
Jobann  Casimiern  Ffaizgraven,  alber  abgeferjttiget  mit  Euer 
Dht  vnnd  der  General  Slaaden  Commissarien ,  vnnCi.  aller- 
lej  deis  Mnsterplaze^  vnd  dan  sonst  ander  Ipmictea  halben 
zauergleicben,  wie  E.Dht  vnnd  die  Slaadep,.,  durch  vnnsei; 
schreiben.  So  wier  neulicher  tagen. .ann  vnnseren  g^edijgen 
Fürsten  rnnd  herrn  den  herrn  Prina^enzu  Vranien  gethann^ 
mnd  ohne  Zweiffet  Euer  Dht.  etc«  fiirkhornioen  is<t,g^ne^- 
gist  haben  können  vernemben,,  .vnnd  wiew^il  wier  iiu^.in 
den  Sechsten  Tag  alhier  gelegen,  a^^oh  di^tUiiter:4«ii.infihi 
remThaill  wie  wier  beriebt  anl^boiiunen,  ¥n((^  der  Conmi^** 
sarlen  begehren.  So  seindt  doch  diese^^n  noch,  picht ,^- 
khommen,  haben  auch  bei  dem  wolgebornen  h^rrn^GraflT 
Johann  von  Nassaw  Qnbernatorn  dieses  Fürstenthumbs  Gel- 
dern nit  vernemben khonnen,.daa  4>^.C<>nn>nf^^|)^ii|0^¥i'  ^a* 
Englisch  geldt  vfien  weeg  sej,  derwegen  wier  nit  vmbge- 
hen  khonnen,  zuuorkhumbung  vnwillens  der  Reutter,  be- 
•chwemng  der  Yndterthonen,  vnnd  befürdernng  des  ^efaiei- 
nea  werckhs  an  EaevlFarstl.  DJitiza  schreiben 4  «vl^  die 
mdtierthenigist  zn  erstieehen,  vnnd  flu  biilen,  &ie..ivoUeii 
ien  g^anedigisten  beuelcfa  tbnn«  das  geatelte  -  Commissarieh 
möchten  fnrderUch  .ff .den  Musterplate  verordnet  wei*den; 
Timd  das  Englisch  geldt  auch  daaelb^t  ankhombe ,  •  bterinii 
werden  Euer  FürstL  Dht«  der  gemainen  sachein  gitetle  be« 
fiurderang  ihun«  vnd  aeindwiers  vmb  dieselbige  allernidter'- 
theaigiat  zu  beachulden  geneigt,  v<ttn£ii  derselben  \^ndterther 
aigiat  beoelchendt.  Datum  Neymögen  dea  !&6Juny  A^«7&. 

EaerFürsK  Dht.  vndetftherii^iste  ganz  willige 

Fabian  Blirggraf  vnd  herr  von  Dodai 
Wenzl  Zwleger« 

(An  Erzherzog. Matthias«)    (Fol.  ii5i.)  '  .v>    . 


Digitized  by  LjOOQ IC 


S9 

Mein  freüikdHchen  Dieriftt ,   aüeh  ^as  Ich  mehr  liebt 
Ttid  ^ü^f^s  rerina'g  züti'ot*;  Höchgeboraei^Ftirist  freandtlieher 
Hebe^Ohfeini,''EuferL»  schreiben  Vnndter  dato  AntörffdeÄ 
17  ^uiy*  häb  Ibb  düfch';d^n  vonn  SchÜm  woll  emj^fa^gen, 
demselben' tnhafta  Vnrid  f^nlei^emündüche  ifrerbuiigen  freondt* 
liehen  yerstanden^    ynnd  thue  mich  des  freundtlichen  Ver^ 
treuliöh'en  'Cotinntmlbifeti'ä '  ynnd  suenbietten«  höchlich  be- 
daifckhenh,  wolte  auch  nidhts  Hebers  gesehen  haben,  dann 
das  der  Commissarieh  mrichtigkait  mich  tndtneineReuUer, 
so  lanng  nit  aufgehalten  hette,  damit  Ich  bei  Euer  L.  desto 
eher  P^rsönKöh  bette  sein  mögen ,    rnnd  mit  Eaer  Lv  der 
MdtCurfi't'  mich  vnclerreden    mögen,    Die   Franzersischen 
Fractigkeh  bdangendt « '  sein  mier  diieselben  le  vnd  alweeg 
SQspect  gewesen,  wie  rtoch,  vtVnd  hab  khai'nen  zweiffei,  da 
eti/^a^ ' Vei^eckhtes'  darhindter  steckh« ,   derhalben  gat  auf- 
aehens'tofrmötten.    tHe  Musterungen  wiH 'Ich  gelieors  Gott 
morgen  förnemben ,' rnnd  nach  beschehnl^i'  abrechnüng  md 
bezah)ung,'al'rs  souil*  m^gliche^  seinwirdt,  eitlen,  auf  das 
dicf  beiderseits- gewünschte  vnd  Notwt^ndige  zusamenkhuiiffi, 
dästö  ehei^  beschehen  möge,   wie'  EdOr  L.  Fon  Gedachten 
Schörn,   diso   vnd  anc^Oni' Sachen  halbeti  ferneren  taiOndli« 
chen  tertreulichen  beri'cht' Empfangen  werden,  welicheslch 
£u6rL. 'hinrwider  zu  Areundliehen  wider  antwort  nit  vnndter- 
MBSC^'isdllen,  dersetbi^etiangenembe  dienst  zoer^eigen,  ha- 
tert'Gtiet-L.  lAdich  gänn^' Willig.    Datum  Zotphen ,    Sontags 
den '«ö.  Julj  A^  1676. 

'-•  'Ed^rli.  .'  ■         dienttstwilliger  ohfeittlb 

'  •'  "''•  '        •  '     Johann  Casiniir  Pfalzgraf  to.  p. 

"  '•    (A'h'tfÄtf  "Etaih:  MattWas.)     (Fol.  i23.) 


.  ,,M^)   ....;.  ....,;...  s6.  Jaly  1578. 

Hochgebörner  Ffiraf,  freandlieher  U»ber  Oheimli« 
EMviL;  tsbin  mein  frdnndiich' dienst "Ttind  war  lob  «lehr 
liehs  "Viid  goets  vermag  zunor.  Euer  L.  achreiben  ron  «igen 
handenTtiderm  Dato  den  «3  dieses,  sambt  der  Beflag  hab 
loh  •ii'bl.  empfangen ,  rnnd  verlesen  ,  thue  mich  solicher 
CoknutuniiBation  gegen  Euer  L.  freundlich  bedaockbeit,  aootl 
aber  denri' von- Alanzön  seine  Practica  belangt^  zweiffelt  mir 
Bit  Euer  L.  werden  dtüroh  meinen  diener  den  Zuleger  Ter* 
noromöA  haben,  was  'mein  Bedenckhen  vand  Ifeiiiailg  in 
diesem'  fahl  sej,  •  So  hab  Ich  Ihme  auch  cöpeilichen  zage* 
schi^kht,  wafa  sein  des  von  Alenzon^  libden  ann  vnnfa  achrifft« 
liehen  gelangen  lassen ,  vnnd  benolchen  Euer  L.  eolichet 
zu  communicierea  I  >die  Werbung  iet  «ufo  gtaa  Generali  ge* 


Digitized  by  LjOOQIC 


«9 

wMen,  i<^  ist  fiettticfn  nit  von  dem  Alaiisoii  svnrir  ^esehiekkl 
worden  f  Sonder  als  er  yon  mir  beschriben,  hat  Ine  der 
weeg  yf  Bergen  yngener  zugetragen,  rertrostmicIiLaNoue 
soll  in  kharsen  noch  emotgen  mit  Tolkhomenden  benel- 
eben,  wafs  Ich  mich  rffBeanien  reber  antwortt  schreiben 
Tnnd  werbangea  S.  L  zur  widerantwortt  geben  werde,  soll 
Ener  L.  Tnnerborgen  bleiben.  Sooil  ynnsei*  Zbsamben- 
kanfil  belangt ,  berahet  es  bei  dem ,  so  Ich  Eaef  L.  nen-» 
Kch  durch  den  Sch6m  eaerkhennen  geben,  vnndnach  Ter^ 
richtung  aller  Nottttrfft ,  bin  Ich  bedacht  Mich  ton  hinnen 
sa  erheben ,  Thni  Enei*  L.  soliches  dordi  aigene  Post  zu« 
ci^beiinen  g^ben,  tnnd  thoe  dieaelbM  hiemit  dcfm  Almeck^ 
tigen  Gott  in  seih  gnedigefi  sehucz  beneichen. 

Datum  Zulphen  den  s6  Jalj  1578. 

Euer  L.  DiehnstwilHgef  Ob)eim 

Johann  Casimir  Ffalbsgraff  m.  p. 

(An  den  Erzherzog  Matthias.)     (Fol.  129.) 


IS.)  8.  Angost  1978. 

Ire  FurstlichqDurchlanchtErtzhertzog  Matthias  zu  Oester^ 

reich  etc.,  Herzog  zu  Burguadj  Gubernator  Yud  General  der 

Erb  Miderlande  etc.  aufferlegen  vnd  beuelchen  dem  wolge- 

bornen.  Hßrrn  Erafsmen  Frejherrn  Ton  Liechtenstein  etc. 

Allen  obristen,  Futmaistern  ynd  Leuttenandten  Irer 
Fürstl  Durchl.  bestehen  Teutscher  Nation  Inn  derselben 
Yeldtlager  zu  Bjnemen ,  sambtlich  oder  sonderlich  Irer 
Durchl.  gnedigsten  willen  zuuermelden,  neben  dem  das  sich 
höchstermelte  Ir  Durchl.  gnedigist  bedanckhen ,  dero  Inn 
negsten  gehaltenen  8charttifizel  erzaigten  gebuer  >nnd 
Pflicht.  Dieselb  ermahnend t  das  Sie  sambtlich  •  Fnd  ein 
Jeder  Insonderheit  folg^dts  Irer  Teutschen  aogebornen 
redliehkait'  sich  gebrauchen ,  rnnd  dkis  Sie  ainem  rechten 
teauehgeboraen  Ffirsstcn  ^  In  einer  Chriatgebfterenden  sa» 
eben  dienetenTund  darzoe  rieh  bestellen  laisen,  ernstlii^h  lir- 
gedenckh  sein  wolten,  dagegen  weiten  sioh  höchatgedachte 
Ire  FQrstl»  Durehl«  ztagennegsamber  denckhlioherYergnüe- 
guog  hinwiderumbFüerstliehen  tnnd-als  ein  Erzherzog  erbot* 
ten  haben  etc«  Belangendt  zu  £6rdei%t'deh  Herrn  Yeldtober- 
sten  Herrn  Visoonte  Ton  Gandt,  vnnd  Marggraif  Ton  Hoff- 
recht, wird  sieh  gemeil^r  Herr  von  Liechienst^im  d^rmfind- 
Kchen  besohehnen  Irer  Durchl.  etc*  aufferlegung  nach,  wol 
KU  oerbalten  In  gebüerlicher  Wels  wissen*  Wie  dem  mehr 
hochstgedaehie  Ive  Durchl.  eto.  genzlichea  Vertrauen  zu  Im 
haben  ynnd  dessen  In  gnedigisten  willen  Ingedenkh  sein 


Digitized  by  LjOOQIC 


90 

wollen«    Datum  Antorff  in  eill  den  Achten  Aognstj  Anno 
iS78, 

(Fol.  139.) 


1 3.)  (An  den  Erzhersog  Matthias.)  9.  August  1 578« 
Monteigneur«  J'aj  receu  la  lettre  qa'il  a  pleu  a  tos- 
tre  Alteze  m'esorire  en  faneur  de  Hans  Christof  Sohar  har« 
(?)  Schbbartzenberg ,  du  qael  la  reqaeste  qu  il  aaoit  pre- 
sentee  a  Yostre  Alteze  estoic  Joincte  aus  dit^  lettres  y  mais 
quant  est  de  loy  ordonner  traitement  Je  .o'en  aj  aulcun 
niojen  Ten  que  par  exemple  nous  aaonf  Ten  que  le  traite« . 
ment  qae  yostre  Alteze  et  monsieur  le  Prince  ei  nioj  a- 
uoins  ordonne  aüS'  Baltaser  Tanbhyts  a  despleuamessieors 
les  Estats  et  ont  declare  qu'ilz  treuuent  teile  maniere  de 
faire  prpiudiciable  aux  Estatz ,  et  par  tant  puia  que  Vostre 
Alteze  est  au  leu,  ou  son t  les  dites  Estatz  present  It  sera  besa- 
cop  plus  comode  a  Icelle  de  traiter  auec  eulx  sur  le  fait 
du  dit  traitement  que  non  de  me  le  renuojer  a  moy  qui  o'sy 
nul  mpyeii  dy  pouruojre.  Sur  ce  me  recommandant  tres* 
hnmblement  a  la  bonne  grace  de  vostre  Alteze  -  Monseig*. 
neur  Je  prie  Dieu  luy  donner  tont  bonheur  et  AccroyssS' 
ment  de  grabdeur.  Da  Camp  a  Rjmenam  ce  9*  d* Auoust  1578. 

De  vostre  Alteze 
bien  humble  et  obeissant  seruitenr 
Maximilien  de  Bousaü« 
(Fol,  143.) 


14.0  9.  August  1578. 

Johanns  Casimir  von  Gottes  gnaden  Pfalczgraue  bei  BeiBt 
Hertzog  in  Bayrn  etc. 
Ynnsern  Gruefa  zunor ,  Hochgeterter. lieber  getreuer, 
wir  haben  dein  vom  6  huius  datiertes  vnd  aufagangen  schrei« 
ben  nachten  abents  woll  empfi^ngen,  seines  Inhalts  ver- 
nomben,  zweifieln  nit,  dirwerde  Nunmehr  auch  vnnser  lee- 
tes  schreiben ,  so  wier  von  ZZoch  aufs  an  dich  gethann, 
vnnd  darinen  das  quartier,  da  wierJeztmit  vnserm  khriegs« 
uolckh  ligea,  zuegesehickhfr«  wol  eingeantwort  worden  sein, 
vnnd  alle  gelegenhait  daraufs  versUnden  haben. 

'  Die  Weil  es  dann  nunmehr  an  dem,  dafa  vaaer  Beniter 
des  nachtgelu  vnnd  Yebrigen  Ausstandtshalbbei  vnnfs  vmb 
befridigung  ansuechen  werden ,  wie  dan  alberait  v.on  etli- 
chen beschehen ,  80  wollest  beim  Erzherzogen  vnd  den 
Staaden  emailich  anhalten,  das  solicher  ausstand. aufs  ebist 
eraolge. 


Digitized  by  LjOOQIC 


91 

Vnnd  ob  wi^r  woll  von  ^daohtea  Staadeti  -  ein  ästige 
nation  empfangen ,  wo  rnnd  was  orten  gerfierter-  aaastand^ 
zum  Thaill  erlegt  werden  solle,  80  haben»  wier  deok  bifs» 
noch  niemandts  Fermerckht,  der  eich  derwegen  bei  vnfs  an- 
gezeigt, Sondern  haben  das  widerspiell  erfahren,.  Inn  demy 
das  der  Landucbaift  Tonn  Geldern  Eetatmaislera&nZatphen^ 
gestern  bei  ynnfs  angelanngt,  vnnd  Er  erst  gelt  yonnrnnfs 
begert,  ftr  die  Commifs,  so  daaelbst  anfagenommen,  daraufs 
ersekeint,  das  man  noch  nit  yill  iusts  hat,  Tnnfs  gelt  zur 
hannd  zu  schaffen. 

Wefs  die  SchifTpruckh  berürt,  ist  vnnser  quartier  also 
. geschaffen,  das  soliche  zu  Grafen  nit  geschlagen  werden 
khann ,  dann  vnnseäre  obristen  Ire  Veberfahrt  am  'Rhein  zu 
Bieckb ,  ?nnd  also  zimblich  hoch  genommen  vnnd  da  dise 
Schiff-Pmckh  ,  ann  vorgedachten  ort  zu  Grafen  gfescblagen 
werden  solte,  wurde  des  herzog  von  Gfilichs  Landt  mit 
dem  Durchzag  zu  hart  beschwert,  defswegen  seiüdl  wier 
vermittelst  Göttlicher  Verleiebung  entschlossen,  beiVealoe 
ein  acbiff  Pruckh  schlagen  zu  lassen,  vnnd  vnnfs  daselbst 
Tber  zu  begeben,  Vor  schieristem  Dinstag  aber .  kbönnen 
wier  vonn  hinnen  nit  vffbrechen.  dann  der  lezteThaiU  ynnse** 
rer  Reutter  heut  Sambatags  allererst  vber  Rehin  khotnmen« 

Wo  wier  aber  volgendts  den  Khopff  hinaafS'  wenden 
sollen ,  wiessen  wier  noch  nicht.  Derwegen  wollest  beim 
Erzherzog  vnnd  Staaden  anhalten,  das  Sie  sich  hierauf  eiv 
cleren,  vnnd  vnnfs  eines  aolichen  vnsaumUich  aufdek^Posst 
Terstendigen.  Wier  haben  gleichwoll  zween  weeg  für  der 
bandt,  den  ainen  zwischen  der  Mafs  vnnd  der  Pev ,  vnnd 
den  andern  rff  werdt  zue ,  welicher  nun  vndter  diesen  bej- 
den  am  Bahtsambisten ,  wirstu  bej  gedachtem  Erzherzogen 
vnd  Staaden  vmb  reaolution  hierauf  anzuhalten  wissen,  wann 
wier  nun  des  Zweckhs  vnd  rahtsambisten .  weegs  berichtet, 
woHen  wier  vnnia  volgenta  nit  lang  saumben,  Sondern  f&ri> 
derlich  fort  begeben. 

Sonaten  wollest  mehr  gedachtem  Erzherzogen,  dem 
kerrn  Prinzen  vnnd  Staaden  vnnsere  freundliche  dienst  vnnd 
gnedigen  Grufs  vermelden. 

Wollen  wier  dir  zur  antwort  nit  Pergen,  Ynnd  seind 
mit  gnaden  genaigt.  Datum  Ärschen  den  Neuaiten  Axiguatjr 
A*  78«  Vre  bon  amy 

Johann  Casimir  Pfelzgraff. 

So  wollest  auch  femer  embsig  anhalten ,  das  vnfs  Je- 
mandt  von  der  Staaden  wegen,  zugeordnet  werde,  der  dem 
Rhriega  volckh  notturftige  Prontant  verschaffe,  dan  vnfs 
iezt  der  last  ainzig  auf  dem  Haifa  ligt,  vnd  wenig  hülff*  ha- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


9« 

bcn.  Sunsten  aber  wollest  dich  ellezeit  det'  Feindes  gele- 
genhaitTnd  furhabens  aigentlich  efishandigeDy  ynd  rnf»  Je* 
derzeit  tF  der  Post  yerstendigen,  wa(s  du  defswegen  erfek« 
rest,  damit  wier  vnts  in  ynserm  Läger  md  Zug  darnach  rieh- 
ten  mögen.  Ffirtters  hin  seind  wier  gemiaint,  vnnfs  mit  rn- 
serm  Khriegsvolckh  beysam'en  2u  Felde  zu  hslten« 

Datum  nt  in  literis; 

An  seinen  Agenten  (Znleger  wahrscheinlich). 

(Fol;  141,  14«) 


,    \5  )       (An  den  Erzherzog  Matthias.)      i3.  Angnst  i57B. 

Höchgeborner  Fflrsst,  freandtlicher  lieber  Oheimb, 
Euer-  L.  sein  mein  freundlich  willig  dienst  vnd  alles  gnets 
auoovl  l^er  schreiben  Inderm  dato  zu  AntorfFden  xi  An- 
|;usty  hab  Ich  woll  empfangen  ynd  seines  Inhalts  vemom- 
men.  Thue  mich  der  rertreulichen  communication  freondt- 
Uck  bedanckhen,  rnd  he  tte  derselben  auf  die  Franzefsisehen 
PräctigkhenTnd  der  Staaden  anmuetten,  so  Sie  Euer  Ja, 
gethonn ,  meinen  wiewol  geringen  doch  treuherzigen  Rath, 
ganz  gern  alsbalden  mitgethailt,  da  Ich  die  Capitulation  ao 
zwischen  Euer  L»  vnd  die  Staaden  anfangs  aufgerichtet 
worden  ist-,  Tnd  nach  welicher  diese  handlungen  meines  er- 
«ohteos  gericht  werden  will,  bei  banden  gehabt ,  wie  Ich 
nochmals  sdliches  zu  thuen  Trbittig,  da  Euer  L.  fcain  be- 
dencfkhena  haben ,  mir  soliche  Capitulation  zuekhommen  sn 
lassen ,  mich  darinnen  zu  ersehen ,  rund  dan  desto  gründ- 
licher der  Sachen  nachzndenckhen  hab. 

Gleichwoll  hat  es  bei  mier  ein  selzam  ansehen ,  das 
Euer  L»  Gobrerneur  ynd  Capitaine  general  diser  Niderlan* 
^n  sein  ^  vnnd  nichts  desto  weniger  der  Hersog  ron  Alan- 
son ,  zu  einem  Generali  -  obersten  gedachter  Lannden  an* 
genomben  werden  solle ,  das  also  woll  ein  anders  darinen 
ateckhen  möchte,  ynnd  haben  Euer  L.  meinea  erachtens 
•ehr  weifslich  gehandlt,  das  Sie  Wichtigkeit  der  Sachen 
nach  aufschub  vnd  Zeit  sich  zu  bedencfcben  Toa  den  Staa- 
den begert. 

Sunsten  Eile  Ich  mit  meinem  KhriegSTolcfch.sonil  Im- 
mer müglieh  ist,  ynnd  die  yngelegenhait  des  Yberfahrens 
an  dem  Rhein  vnnd  der  Mafs  hat  bifshero  hindern  wollen, 
Jeznnder  das  meine  Bei tter  Tnd  Knecht  all  zusammen  ge- 
stossen .  verhofie  Ich  in  khurzen  nicht  ferr  von  Antorff  jsn 
sein ,  wie  dan  Euer  L  die  Ich  jederzeit  meines  Legers  be- 
richten wilU  vememben  werden«  wolte  £  L.  Ich  freund- 
lieh  zu  Antwort  nicht  verhalten  wollen,   derselben  aag&» 


Digitized  by  LjOOQIC 


aembe  dieB«ie  zu  •ers#igen,':hah6in>EiieriL.rttich'*^iUi(|b 
Datum  Cmeikh  den  i3  Aogoity  A^  1678.  «  r    ..u-  / 

Eoer  L»  •  .  Al:sea  dieofltwilligar «   •>     1 

■-.    .    .  Okeizob.:-  .  ".: 

Johann  CaBimir  PfoHsgraC :  n».  fu ' 
(FoUi4T)  •  . 

16-).  ,  :      •      t.    .    :  .;.  *^*A^6H®i  l^7^:V  f 

Dai:elileiiGhtjigi«(er  nid  hPC^bgeborner  gn«digiat»r  F«i?i»| 
md  Herr  9  niein  yAdlerthenigiat^  ga;^  willige  idMii^t;;:aein 
£.  DurcbL  aleeit.I^st?eri]iQg?i^  ssnupr  bevait.  Ifor  4m^  T.Qf 
swaien  Monaiefi  bab  Ich  E*  D^xchh  otc*  biej  loeiQ^id  Die* 
ner  eim,  den  loh  allein  derhftlbenabgefertigtr  ein' anfsf^eiv 
lieba  erinerlicha  yird  treiiber«ig  tchrbiben  gethan«  :AliGb:da* 
bei  E.  DurcbL  ein:gescbribQi9berijchtv/on.IUiriega;Begi«»^t 
to  loh  E»  Divrchl.  zia  .gefallen  gemacht .suegeaclakht«//Abeff 
seiiher  weder  roQ  £•  Durcbl.  nech.ermelteii/nieiiii-DieiEiLer 
kain  widerachreiben:  oder  anderer  2«eitung.  ynd.ienflaigfsg^ 
babi,  welichea  mir  leatlicb  Yrsach  gehen  Zaigeir  diaetirEdl- 
nan,  Petei?  Seher  %  hin^bsafertigen  rmb  4igeiilli«b;4PiiU9i«- 
oeniheo  wie  ea  doch*  mit  ermeUen  Briefen,  T<in4  dien^r  ge* 
•abaSen  aey,  Mitlerweil  hab  lobiE^.DarchK  weiHM  AWht» 
geachriben^.daa  Ich.  Imer  £ae  .vCiaei^»  diener!vÄdert^h(iiaifft 
gawariet,  ynd  daa  auch  nicht«. QO^hwendigi  förgelafieni 
ron  diaer  orten  ist  ea  gar  still,  alleittdaa  der..isOai  Pelweil 
anjeza  einmal  sein  Jauf  von  kneohten  Ina  W0rekb  gerif^ht, 
wie  E^  DurcbL  i^on  Zaigern  weiter  rernemen  wic^t^j;  GiraC 
Hannibal  von  Emba.9oll  seine  a-o  Fendlco  nanmebti  baldl 
in  der  Ijandigrafscbai&  Neilenburg  4ach  richten  yifildi  mn^ 
Item,  rnd  auf  Lnveibnrg  zu  biaabzieheii ,  wartet  vonr  den 
Don  Jan  Dan  |Vja  'beaallung  tnd  ^«ider  Notlnrfl^  vnd  hori 
man  Jezo  nit  das  mer  Welseb-  Volckh  ynd  ao&diirliGh>  ein 
so  auarckher  hauffen  Italianet*  Wie  die  sag  gewesst  dijwch  Bjüft 
gandl  oder  aonsi  solle  heraufszieben,  aber  In  Franekteeioh 
gaben  die  von^  Alanaons  giewerb  nooh.lmer  zu  starckh  fort» 
obnaAweifl  mit  wissen  vnd  willigen  des  Kbenigs«  ob  era 
selMm.  boch  yemeititi  derhalbenman.din  mueimassen,  ynnd 
aebten  will ,  es  werde  mit  der  Zeit^u  ofnen  khrseg  gegee . 
den  Kbonig  yoq.  Spania  gerathen ,  vnd.  Er  die  gelegenbait, 
so  Im  Jezo  an  die  Handt  feit ,  Niderlandt  au.zbreü'aen  vnd 
ein  oder  mer  aiockh  an  aich  z«  hengen ,  khainsweegs  Ter- 
saomben  wellen.  Also  hat  E.  DorcbL  wol  ahzuneinhen  daa 
es  mit  den  yon  Alaneon  ein  gemein  Franzefsischwerckhynd 
Praiickh  ist.  Es  lanffen  gleichwell  darch  den  Pabat  rnd 
Andere  wider  Practyken  für,  denyon  Alanzon  danon  absu« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


94 

wemAeni  voä  wie  man  aiife  Franckhnich  »dirdJhti  dardi 
ein  heirat  mit  des  Khöntj^s  tob  Spanien  Töchter«  Tnndein* 
raumbungeilieliep  atuekb,  von  den  Niderlanden,  mit  dem 
Khönig  zu  uergleichen,  vnnd  za  uerpinden,  was  na  daran, 
das  wird  TiUaicIit  £4  DurohL  berait  woll  wisseii,  aber  in 
alweeg  will  E«  D.  Koche  Nottarfft  sein ,  wie  Ich  Sj  In  vori- 
gen meinen  schreiben  auch  Fndterthenigist  vnnd  treuherzig 
ermannet ,  Ir  thun  vnd  wegen  In  desto  grösser  Yf  achtung 
ynnd  sörgskihbkait  zu  haben,  vnnd  souil  möglich  zu  vndter- 
bawen'da«  4e9  von  AlatizQna  Praetickh  vad  avihang  titt  ob- 
band t' -gewinnen  möge,  welrehes  mit  dem  fümemblich  ge« 
achelven  wird,  wan  Eor  Dttrcfal.  Im  Herzog  Casimir  vnd 
die  andern  teutsehenObriatenYertreuilchantiengliohmaeHt, 
mod-derhalben  mit  Engellandt  Ir  gutte  Verstentnua  hoc, 
dann  'die  Niderlendisohe  Herrn  als  den  Prinzen  vnd  andere 
atrclv  an  sich  zeucht  ynd  gewint,  vnd  sich  gegen  den  gemei- 
nen Yolckh  oder  den  Stetten  Populär  vnd  anrtettiblich  macht 
ynd  ei^aigti  vnd  in  den  Religionssachen  khain*vei^dacht  der 
biterlfalt  Tnnd  Verfolgung  Irer  halben  lasst  einreissen,  wie 
Ich'nit  zwetfibi  das  E  Dnrchl.  In  dtsen  vnd  andern  allen  ao 
dte^Notturfik  vnd  gebfter  erfordert  kain  mangelhei  Ir  sein 
lasse,  Ich  hoffe  genzKch  Herzog  Casimir  vnd  die  andeire 
Teufischen  auch  •  die  meisten  Niderlendischen  Herrn  vnd 
Steivdi ,  werden  den  Franzosen  nit  gern  trauen  noeh  sieb 
trennen  vnnd. von  Reich  vnd  Haufs  Oesterreioh  abwenden 
lassen  wellen,  dann  Inen  Ir  selbs  Ir  gewissen  vnd  vnaufhör' 
lieber  Verderb  vnd  Vndtergang  darauf  stehet,  So  ist  «nan 
lese  dannoeht  der  maasen  geftst  daamansith^vor  denfeind 
wel  vfhalteii  vnd  defa  winters  vnd  also  bessere  glegenhait  zu 
eim  leidlichen  annemblicben  friden  wird  erwarten-  mogea, 
daön  was  dan  in  disem  Sommer  nit  verriebt ,  das  wier  In 
khunflftigllch  vil  sehwerar  vnd  vtimeglicher  fallen,  Sosehreibt 
mir  die  Khaia.  Mayt.  vnlangst  mit  aignen  banden,  dasSy  nocb<- 
mals  aterkh  bei  dem  Khönig  fridtshalben  anhalte , '  vnnd  id 
voMter  gneter  bofnung  steerwas  Aruc^tbarlicbs  zuuerricb« 
ten^  Man  khan  sieh  Jezo  leicht  berichten ,  wohin  Alberait 
dea  #on  Alaneens  Practigken  In  Miderlandrgelengetwereti, 
da  sich  E.  DnrohK  nit  in  die  Landt  begeben,  vnnd  deaGa^ 
bemementa  vndterfangen  betten.  So  wird  dem  Khönig  auch 
achweer  fallen,  den  Franzefsischen  Krieg  zu  dem  Niderlen^ 
diachen  vf  sieh  au  laden ,  Neben  dem,  das  in  aolichem  fall 
nit  zu  zweifden,  das  die  Franzosen  den  Tftrokhen  auf  dein 
Mohr  wider  Spanien  vffaringen  werden ,  vermaint  man  den 
den  von  Alanzon  mit  Pk*aotigkhen  vnd  andern  mitein  zuge» 
winnen,  weliches  dan  bei  vilen  schier  för  gewifswill  gehal« 
ten  werden,  Seist  doch  dem  Krieg damft  kain  endt  gemacht/ 


Digitized  by  LjOOQIC 


99 

rnd  das'Lamdl  noch  Tngewomien ,  Tnncl  i<t  ^•vermueten 
das  in  solicben  fall  die  NiderUndt  nun  desto  mehr  anbani^ 
bekhommen  V  Tod  sich  ?f  eassorist  widersezeni^ttrdeawel* 
len«  vad  soll  derKhöntg  Je  sich  bilUch  erlnaorn-,  das  ¥it 
£.  Durchl.  besser  dan  dam  von  Aianaon  dde^  den  Frahaif^ 
sen  stttranen  Tiid  durch  dils  einig  vndbesstein&tol  die  Laodi 
wider  zu  befridigang  md  /.imbUeber  gehorsam b  bringitn« 
Tnnd  aich  adbs  eines  so  schwären  gefilrlieken  vndlangwier 
rigen  Khrieg  erledigen  mochte,  Gott  der  Herr-.welie  Ijt 
Khönigl.  Würden  ^  zn  dem  milien  gueten  gemüeth,  das  Sy 
ohn  Zweifel  hat,  auch  gueten  Bath  mittheillen,  vnd  atat 
lassen  haben ,  Ich  zweifl  nit »  £.  Unrchl.  werde  sich  auch 
Irs  ihsits  zu  aller  gebfierTndyfrichtigkait  gegen  IrKhönigt. 
Wurden  erbieten,  Auch  bej  der  Khajs.  Majti  derbalben 
starckhe  anmanung  vnd  erinemng  thuen ,  Es  mag  mier  £. 
Dnrchi.  etci  glauben ,  das  loh  meines  thails  bifsher  nit  ge- 
feiret  hab,  Ir  Majt  etc.  frei  Bundt  aller  Mottnrfil  zu  erln» 
Bern,  Es  hat  auch  1er  Majrt.  ete.  an  mich  begert,  vnd  wi^ 
8y  sich  Jedersteit  yememben  lassen  zu  gnaden  vfgenommen, 
der  Spaniaoh  windt  geet  gleiehwoU  slarkh  zn  hoff.  Aber 
die  Zeit  vnd  Not  vnd  erfamng  tfanet  zu  lestden  lenthtodie 
äugen  besser  auf,  vnnd  miltert  vnd  zempt  die  Termessene 
anachleg  rnd  vorhaben,  an  dem  wirdt  nunmehr  das  meiste 
gelegen  sein ,  das  E.  D.  die  Landt  In  dem  Jezigen  Stande 
▼nd  wesen  erhalte ,  vnnd  die  Franzosen  nit  laaae  in  Veas4e 
Plaz  vnnd  örter  ein  nissien,  vnnd  das  Sy  Im.feldl  tor  .dem 
feinde  der  sidierhait  spüle,  Tnnd  da  Sy  kbain  Yeirtlbat  vil 
zn  gewinnen,  das  Sy  sich  doch  inalweeg  also  gwarsambB^ 
giere,  damit  Sykain  verloa^  vnd  schaden  leiden  d&rfle,  der 
ifangl  der  Proviant  md  die  ein&llenden  kranckheiten  thun 
etwa  den  feindt  wan  Er  ^aufgehalten  wirdt  ^  #mI.  die  Zeit 
rergebens  Zubringen  mnefs  den  grdasten  schaden  vnd  «b- 
bmch.  Ich  waifs  £.  Dnrchi,  difsmal  nichts  mer  zu  schrei* 
ben.  Allein  daa  Ich  bit  8y  welle  Zaigern.  disen. Edelmann, 
der  disen  Sommer  daniden  zn  bleiben  begert.  In  gnedigiswn 
beneich  vnnd  befbvdernng haben,  rnnd  thuedamit.E. Durch}, 
etc.  In  den  schuz  des  Almecht  igen  zu  Irer  aelba  vnd  gemei- 
nen wolfart  treuherzig  befelchen.  Datum  Bnrckheim  den 
t8  Angusti  1578* 

Euer  Ffirstl.  DarchL 

Yundterthenigiater 
'   trenherziger 

Lazarufs  von  Schwendj« 

P.S. 

Gnedigster  Herr,  wird  mitvolgende  ZeitOng  yon  ein 
▼ertreuliohen^Ort  zngeachriben,  Es  sein  eillende  Brief  bei 


Digitized  by  LjOOQ IC 


9» 

einn  aignen  Curier  Tan  34  Joly  ««fa  Spiaiini'air.die  Kaxs* 
Mayt.  etc.  «nkhommeii,  darin  der. Khoni^,  «eil  £r  .des  ron 
Alansonfii  Vorhaben  vnd  Retoluiioa  Temoamem«  .derKajs« 
110)^1«  etOi«Ue  fridttbandliing  absolute  faatmbgeatelt  ^  wan 
allain  dieak  Cätholisoh  Beligion  erhaken^  yatidErcaherp 
eaog  (BlaUhiafs.  abgeschafft  verde,,  vnd  sej  Khönig  vrbietif; 
einaodenrlrerMajteie.Bi^ddern  airtieinsUteuordnen,  den 
dan  Im  seien  a«eh  gleiche  schreiben  'Vnnd  ^Befelok  sae»* 
khommcn«  . 


17.*)  !    '  i.Scjpl.  1578. 

An  ^i^  F^fftliche  Durchlaocht  Erzherzog  Mi^uhias  zu  Oes- 
sterr^icl^  etp,.  obersten  Yaldthauptman  vndGubernatQrn  der 

Ni^erlanden,  meinem  Geaedigisten  Fürs^epi  y^ä  herrn« 

Dnrchleächtigister  rnd  boeh^Kebomer  gbadigster  Furat 
vndherr,  .£•  Durohl.sein  niein  yndtertheni^ste  treuwilr 
itge  dienst  höchst  yermögens  ^nuor.  £.  Disrobl  schreiben 
Yon  6  Aagusty  ist  mir  die  erst  die  Tag  zaekbommen.«  Ter«* 
hof  £.  Durchi.  werde  mitlerweil  mein  lestes  aiicb..empCaii^ 
1^  haben,'  Tnd  hab  seidhier  weiter  nichts  gesühriben »  das 
alles  fast  in  YÖrigem  standt  ▼erbliben.  Die  Kays»  Uayl«  etcu 
hat  mir  vnlangst  -geschriben«  wie  E.  Dardbi.  a«ft  heiligen- 
den aufs  enaernemben,  Gatt  gebe  das  IerMa7t.«ta. noch- 
mals was  feachibarlichs  verrichte ,  vnd  das  em  nii  s»  spal 
•ei,  [nn  Frähckhreieh  geet  der  tin^otisch  Krieg,  oackstarokb 
fort,  Tnad/tniagen  die  Catholisdien  PottfaUtA» r  Aioeh  di^ 
yttdterthanest  sonderlich  die  Geistlichen  Hefcrn.  Ina- Khönig 
dauon  nit  abaolassen ,  Ist  gleichwol  bifsher  weoif.geliver^ 
•banden  Tnd'  wsani^  rerricht  werden  9  der  angehend  Winter 
möcht  deniChrieg  noch  schwerer  machen ,  Es  wierd  auek 
beim  König  hart  gearbeitet,  das  £r  den  König  vonSpaninn 
nie  übergeben  ynd  auf  sich  laden«  rnnd  sein  Brodel* den  yon 
Alanzon  In .  sein  Nsderiend^ischen  Praetigken  nie  bejftdl  thaen 
wtlle ,  dasn  dan  der  glickhlich  Portogesisch  Krieg  andk 
^rofs  nachdenckhen  macht.  Dagegen  bearbeitel  sieh  der 
Ten  Alaneoa  vmb  ein  friden  vnnd  hat  dazu  attch>aisin  staror 
kben  Anhang  ynnd  beifall,  sonderlich  von  dnepi  Khtetg  reo 
S^aaarren  vnd  den  Hugenoden,  wie  ohneZweifel  ron  di- 
sem  vnd  anderm  £.  Darchl.  selbst  gnei»  wJssepschafft  ha- 
ben wirdt,  ynd  mitlerweil  aol  sich  Herzog  Casimir  noch 
Imerzne  zum  Anzng  geCsst  machen,  ynd  der  Zsllung  oder 
Gelts  halben  in  gueter  Hofnung  stehen.  Stehen  also  die 
Sachen  yf  ain  vnd  andern  weeg  des  yon  Alanzon  .ynd  den 
Hngnoden  halben  mifslich  vnd  zweiCelich .  Tnd  wirdt  Im 
•ach  sein  Brueder  der  Khönig  nit  ofientlioh>beifiillefikhön» 


Digitized  by  LjOOQIC 


9t 

den  9  vnd  nit  den  Inheimbischen  ynd  frembden  Khrieg  mit 
Spanien  den  er  gewifsiicb  zu  gewarten  snaal  aufladen  wel- 
len«  So  werden  anders  tbails  die  Niderlender  vnd  Tnnier- 
ten  Prottinaen  Irer  taehen  auch  geHifa  sein,  vnd  |r  wol£srt 
Sit  anf  ein  Eifs  Panen  wollen«  —  Ob  Ich  nun  nit  nweifl 
es  aeje  Inen  nun  suuil  emstt  dazu  rnd  87  werdens  vndter- 
stehen  dnrehzubringen ,  wie  Sie  es  In  forsaa,  So  ateen 
doch  wie  Jezt  angemelt)  die  ding  noch  so  mifslich«  daa 
woll  allerlaj  Yerhindening  rnd  Enderung  entawischen  khom« 
men  mag,  Darumb  thuet  Im  E.  DurchL  wol  vnd  recht«  daa 
Sj  nit  eilet,  sonder  den  Sachen  bngmüetig  Tnd  bestendig 
Euesicht,  ynd  mitlerweil,  bei  den  lenthen  souil  Inter  müg- 
lich  beifall  rud  gueten  willen  rndterbauet  rnnd  pflanat»  auch 
alao  der  Kays.  Majt.  etc.  ferrer  erclemng  ynd  an  thun  er- 
wartet, Sonderlich  aber  den  Au&gang  des  Nümbergischen 
Tags,  ob  Sj  mir  gleichwoll  dan  wieJeao  des  Reichs standt 
Tnnd  wesen  geschaffen,  nit  grosse  bofnuog  machen  khann. 
Ich  bin  nit  dazu  Ton  der  Kajserlichen  Mayt«  etc.  erfordert. 
So  iat  weil  Ich  E.  DurchL  etc.  besäter  Sollicitator  daselbst 
sein.  Ich  kan  auch  nit  erachten,  das  die  ProuinzenE.  DurchL 
etc.  werden  vf  Ir  begem  ein  endtliche  Resolution  ynd  Ant» 
wort  geben,  bifs  Sie  entlich  mit  dem  TonAlanaongesehloa* 
sen ,  ynd  Er  gefasst  sein  wirdt»  sich  der  Landt  wirckhlich 
anannemben  ynd  machtig  au  machen«  Ist  auch  nit  Raht» 
sam  daa  £•  D»  auch  zur  Zeit  weiter  darauf  tringe.  Vf  den 
CburfiSrstentag  wirdt  das  maist  an  der  Kajs«  Majt.  etc.  ge« 
legen  sein,  die  wie  ohne  Zweifel  E.  DurchL  ynd  die  sach 
yfspesstmainen  ynd  befördern  Nichts  desto  weniger  wirdt 
die  Notturflft  sein ,  das  E.  DurchL  auch  bey  Jeden  ChurCOr« 
•len  Insonderheit  ynd  dan  in  gemein  freundlich  yndrertreu- 
lieh  alle  gelegenbait  für  bringe  ynd  erindere,  ynd  sichaufa 
hochat  Justificire ,  das  87  allein  yfs  disen  Yorsaz  sich  in 
die  Ijandt  begeben,  damit  sy  dieselben  dem  Reich  ynd  Iren 
kaufe  ynd  Iren  Vettern  dem  Khdnig  selbst  zum  bessten  yon 
der  Franzosen  Practigken  ynnd  endtringung  abhalten ,  ynd 
mitlerweil  sj  durch  leidliche  mitl  bei  ler  KbönigL  Wür- 
den wider  zu  friden  ynd  aussönung  bringen  möchte ,  wie 
sich  dan  auch  die  Zeit  yeberlresGubemaments  in  allen  Iren 
thun  ynd  lassen  nichts  anders  befinden  werde  etc.  Mit 
yleiaaigen  begem  weil  die  Ding  nunmehr  mit  den  Franzo- 
sen ao  weit  gelangt ,  ynd  auch  für  das  Reich  selbs  souil  ge- 
fahr  ynd  nachteis  yf  sich  haben ,  Sy  weiten  Inen  dieselb 
NottfirfiVig  angelegen  sein  lassen.  Auch  Euer  DurchL  etc. 
halben  khain  andere  einbildung  oder  yerdacbt  stat  geben, 
wie  auch  Ener  DurchL  so  geozlich  bedacht,  sich  yillieber 
wider  aufa  dem  Landt  zu  begeben ,  ehe  S7  das  wenigist  ao 
1-  7 


Digitized  by  VjOOQIC 


9B 

letf  TdrveifsKch  Tnd  dem  B«icb  Tnd  Irem  Hanfs  Tnd  dem 
Khdnig  selbt  naohtiieillig  grilligen  vnd  eingehen  woke ,  Da 
abei^  die  aachen  nachmals  durch  die  Kays.  May t.  etc.  Tndler 
zuthuem  ymb  beförderung  möchten  zu  aio  friden  gelangen, 
ynd  Tndterandem  mitten  Euer  Dnrchl.  das  Gubernamentso 
baldt  alfs  einem  frembden  vertrauet  wurde,  So  solle  man 
ohn  allen  ZweifiPei  sein ,  das  Euer  Fürstl.  Dui  chl.  etc.  Irer 
Uuetsyerwändnus  ynd  aller  teutschen  aufrichligkhait  nach, 
demselben  mit  allen  treuen  vorstehen  wolle,  Verhoffenllich 
Es  wurde  auch  ein  soliolies  den  Landen  angenemb  ynd  za 
Abwendung  der  Franzefsischen  Fraotigkhen  rnd  bessers  wil- 
len ynnd*  Yertrauena  gegen  1er  Khönigl.  Würden  «gannz 
diensdich  sein. 

Der  Person  halben  weren  der  herr  Danewiz  vnd  Liech- 
tenstain  da  Euer  Durch!,  etc.  Irer  entpören  möchte,  die  taug- 
lichisten  die  Ich  yndter  Iren  leuthen  khenne« 

Wohin  dan  Euer  Durchl.  Ir  Raifs  auf  dem  fahl  anstel- 
len möchte ,  da  weifs  loh  ia  warheit  Euer  Durchl.  nichts 
anzudeuten ,  die  weil  mir  ainfs  rnd  anders  von  ler  gelegen- 
hait  rnnd  mgelegenhait  nit  eigentlich  bewust.  Wie  Ich 
aber  lungst  geschi'iben,  also  wäre  Ich  noch  der  mainung, 
das  Euer  Durchl.  etc.  in  disem  ynnd  andern  sich  der 
Kbays'**  Mayt.  etc.  Rah t  vnd  vorwissens  gebrauchten,  alfs 
zu  deren  Sie  billich  das  höchst  Vertrauen  vnd  Zueflucht  ha- 
ben soll ,  vnnd  da  es  le  auf  soliche  weeg  lezlich  geralhen 
solt  I  So  bedörfil  es  guets  vnd  zeittigs  ynndterpauens  bei 
den  fürnembsten ,  damit  Euer  Durchl.  statlich  vnd  Ehrlich 
in  einem  oder  andern  weeg  von  den  Prouinzen  bedacht  wurde, 
ynnd  da  Sj  einer  öder  anderer  mittel  möchte  verstendigt 
werden  ,  das  Sj  alfsdan  auf  das  Ehrlichst  ynnd  vnuerweifs- 
licbist  sich  bearbeitete ,  doch  mit  vor  wissen  Irer  Mayt  etc, 
ynd  abermals  ohne  alle  Einmischung  vnd  Partheyung  mit 
den  Franzosen.  Ynndrthue  mich  Euer  Durchl.  etc.  hiemit 
zu  gnaden  vndterthenigist  befelchen.  —  Datum  Ktlchofea 
den  Ersten  Septembris  A^  78. 

Euer  Durchl.  etc.  . 

Ynndterthenigister  vnd 
Treuwilligster 

Lazarufs  von  Schwendi 
Freyherr  zu  hohen  Landtsperg. 

(Fol.  16s— 164.) 


>8.)  (Vom  Erzherzog  Matthias.)  9.  Sept.  1578. 

Lieber  getreuer,  Wier  khönnen  Euch  gnediger  mai- 
flung  nicht  Pergen ,  das  wier  vor  etlichen  Monaten  zu  vnn- 


Digitized  by  LjOOQIC 


99 

terer  ▼nnermeidHclier  fiottmiH  6000  Brabantisch  galden  ent^ 
lehnet,  ynd  Neulicheni  als  Irer  Majt.  etc.  hofraht  Sejfridt 
Vreiner  Frejberr  ron  hie  rerreist ,  die  Khajs.  Mayt«  ete. 
Tnserm  allergenedigisten  herrn  Tod  Brnedern  durch  Ihne 
Preiner  schrifftlich  rimd  mündlich «  auf  das  aoliche  Samma 
gelta  in  abachlag  ynnsers  gebierenden  Deputats  daroh  Euch 
SU  banden  des  Conrad  Peyl  geen  Nürnberg  richtig  gemacht 
Tnnd  bezalt  werde,  gehorsamblich  ersuechen  vnd  bitten 
lassen.  Darauf  wier  vnfs  nichts  gewissera ,  als  das  es  be- 
scbehen  solte ,  TCrmog  dea  Preiners  Tonfs  gethonen  zue« 
sags  versehen  ,  aber  an  Jezo  durch  die  glaubiger  berichtet, 
das  bifsher  noch  nichts  bezalt  noch  daran  erlegt  worden« 
Demnach  ersuechen  wirEuchhiemitgenediglichbegerendt, 
Im  fall  Euch  birs  dato  von  der  Khajs*''  Majt.  etc.  defshal- 
ben  khein  nachriohtung  oder  beuelch  zuekhommen,  Ir  wollet 
▼nnserm  zu  Euch  tragendem  Verthrawen  für  Euch  selbst,  auf 
difs  ynser  gnediges  ersuechen,  so  liehe  6000  Brabantisch 
gülden  an  ler  gehörig  ort ,  zu  rcttung  vnnsers  fürstlichen 
Znesags ,  gewifs  richtig  machen ,  Tnnd  bezallen ,  dafs  wol« 
ten  wicr  gegen  Euch ,  im  fall  da  es  durch  ler  Mayt.  etc. 
nicht  besohicht,  neben  wider  erstattung  der  Summa  in  gna- 
den, dem  wier  ohne  das  gewogen,  gewifs  bedenckben.  Dtt* 
tum  Antorff  den  Neunten  September  A<>  78. 
An  Landuogt  Ylsungen.     (Fol.  «67.) 


1 9.)  (An  Erzh.  Matthias.)  3.  Oct.  1 578. 

Durchleuchtigister  Erczherczog  Hochgeborner  Fürst,  Gene« 
digister  Herr  etc. 
Euer  Furstl.  Durchlaucht  trewherzigist  yond  Tndter* 
thenigist  zudiennen,  bin  ynnd  bleib  Ich  meinem  eusseristen 
Yermogen  schuldig ,  willig  ynd  herait.  Derselben  gnadi- 
gist  aber  lengst  aufsgangen  Briefel  (dessen  Ich  mich  nit 
wenig  erfreut,  das  doch  Euer  Fürst!.  Durchl.  meiner,  als 
dero  treuen  gehorsambisten  Dieners  was  gedenckhen)  habe 
Ich  mit  gebüerender  Beuerenz  allererst  den  90  September 
empfangen,  bette  auch  Euer  Fürstl.  Darchl.  lengst  gern 
widerumb  mderthenigist  zuegeschriben ,  wo  Ichs  yngele- 
genhait  vnd  rngewisser  Podtschaffl  halben  gehaben  mögen, 
wie  dan  Istis  temporibus  Tnnd(hic  stantibus  rebus)  lan  die- 
sem rnd  anderen  woU  sicher  zu  gehen.  Das  Euer  Fürstl. 
Darchl.  In  Irem  schreiben  yndter  andern,  yermelden,  87 
wollen  mier,  in  Kbürze  wasgcnedigistzueschreiben,  Tnnd 
jBunerrichten  beuelch  thuen ,  dessen  bin  Ich  mit  begirigem 
Tndterthemgistem  gemueih,  Euer  Fürstl.  DurchL  cugehor«' 

7* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


100 

ftamben ,  ynd  tollen  E.  F.  D.  an  meiner  Persohn ,  so  weit 
sich  die  Vernunft  rnnd  Termöglicbkait  erstreckht ,  gar  mit 
nichte  zweiffein,  habe  Ich  mich  auch  offtermals  zu  Euer  F. 
D«  etc.  gewünscht ,  hette  ich  nicht  dienen  können ,  wolte 
Ich  doch  ob  Gott  will ,  nichts  verderbt  haben ,  Euer  F.  D« 
werden  sich  au6h  gnedigist  woU  zu  erinnern  haben ,  das 
Ich,  dieselb,  in  zweien  meinen  schreiben |  gehorsambist 
treaberziglich  ermonth,  ynndgebelten,  auf  die  Franzöfsi- 
sehen  Practigken  woll  achtung  zu  geben,  ynnd  zeitlichen« 
mit  raht  ynnd  zuethon  Ehrlicher  leuth,  solichem  yorza- 
khomben  bedacht  zu  sein,  deme  dan  warlichen  nochmals, 
ynnd  ehe  die  gemüetter  der  Mereren  also  den  Wenigeren, 
Inn  den  Niderlendischen  Prouinzen,  ganz  ynd  gar  alienirt, 
ynnd  dorthin  gewendt  werden,  alle  einstellong  vnnd  yerhin- 
derung  zuthun,  ynnd  souil  möglichen  yorzukhumben ,  die 
höchste  Notwendigkeit  wäre,  ynd  darin  nit  gefeirt  werden 
solle,  darzne  Pfalzgraf  Casimirus  etc.  (der  ohne  das,  dort- 
hin wenrg  genaigt)  Auch  Prinz  yon  Yranien  gute  vnnd  ffir- 
nembste  mittel,  jeziger  Zeit  sein,  auch  andere  deren 
Lande  zu^gethane ,  darzue  persuadieren  möcht,  das  durch 
Ir sambentlich ,  ernstlich  ynd  wirckhlich  einsehen,  ynnd 
gegenwehr,  soliche  verhindert  werden  möchte.  Dann  wo 
die  Franzosen  alda  einwurzen,  vnnd  Iren  fuefs  zu  steiff  se- 
zen  würden ,  Sein  Sy  ausser  2tertrenung  der  Lande ,  oder 
langwieriger  schedlicher  Krieg  nicht  widerumb  dara«ifs  zu 
bringen.  Ich  halte  woll  die  Kays.  May t.  etc.  ynnd  Römisch 
Reich ,  weiten  nunmehr  auch  gern  das  besste  thuen,  damit 
aoliche  Landt ,  ohne  aufslendischer  Potentaten  einfall  vnd 
bedrengnus,  bey  dem  löblichen  haufs  von  Oessterreich  ra- 
hewig  erhalten ,  vnd  verbleiben  möchten ,  Gott  wolle  daa 
nur  noch  Zeitgenueg,  ynnd  soliches  beschehen  möge.  Auch 
Euer  Fürstl.  Durchl.  ain  löblicher  Regierer  gemelter  Lande, 
glickhlichen  vnd  langwierig  verbleibe.  Euer  Fürstl.  DurchL 
meinem  gnedigisten  Herrn ,  in  vnderthenigister  Gehaimb, 
als  ein  treuherzigister  Diener,  khann  Ich  als  gar  auch  nicht 
Fergen,  das  hieiger  Landt  vnnd  ort  nit  wenig  lautmär  Wer* 
den ,  wie  Ewer  Fürstl.  Durch!,  sich  des  yezt  schwebenden 
Khriegsweesen ,  wenig  yndternemben ,  noch  vil  weniger 
yorhabens  oder  lust  solichem  Persöhnlich  beyzuwohnen, 
dadurch  dann  deren  stadus  gemüetter  vnd  zuenaigungen  in 
gemain,  so  Sy  zu  Euer  Fürstl.  Durchl.  anfenckh liehen  ge- 
tragen, nit  wenig  erkalten,  ynnd  neben  dem  (da  Sy  sehen, 
wie  Euer  Fürstl.  Durchl.  etc.vonnderKhayserlichenMayt« 
etc.  ynd  Römisch  Reich ,  bifshero  so  wenig  beifall ,  oder 
hülffnach  Ist,  merer  von  Euer  Fürstl.  Durchl.  sich  alieni- 
ren,  ynnd  eher  ynder  ain  andern  aufslendischen  herrn  guet- 


Digitized  by  LjOOQIC 


101 

williglich  ergeben  mSchten ,  mit  anderen  anerern  circam- 
sUntiis  die  der  Feder  nit  alle  asonertrawen ,  Welichem  al- 
lem Ich  (so  Euer  Fürstl«  Dnrcbl.  hoche  Yemanff^ynndhers- 
Iioh  gemoeth  besser  erkhenne)  nicht  allain ,  ainigen  glaa* 
ben  sese,  Sonnder  auch  gegen  meniglichen  solich  fürgeben 
widerlegen  vnd  verantwortten  tbae »  wie  gar  nit  zngeden- 
ckhen,  noch  an  aweifflen,  das  Euer  Fürstl.  DarchU  das 
wenigiste  yerabsaumben  noch  manglen,  oder  diz,  so  zu  be- 
färdernng  dises  hochen  werchha,  thnenlich,  fürtreglich 
Tnnd  nnalicbent  nicht  woll  vnnd  Temün£FtiglicheD,  beden- 
ckhen,  Sonderlich  aber,  sich  gegen  meniglich,  eines  jeden 
qnalitet  nach  (defs  dann,  zu  solichen  gelegenhaiten  sein 
muefs,  auch  die  lieb  rnndnaignngbej  dem  gemainen  Landt- 
ynd  Khriegsman  erweittert  wirdet)  gnedigist  rnnd  woU  zu 
erzaigen,  ynd  als  ein  loblicher  verstendiger  Herr  sich  hierin 
woll  zauerhalten ,  auch  dem  Jehoigen ,  darumben  Sy  sich 
angennmben ,  mit  Torgehender  gnadt  Gottes  anch  rath  ynnd 
znethnen  ehrlicher  gueter  Lenth,  woU  obzawartten  wissen, 
anch  in  yezigen  lanffenden  Khrieg ,  Neben  andern  Fürsten 
rnd  Ritterlichen  Persohnen  (als  den  es  am  maisten  betrifft) 
sich  emblsiglich  gebrauchen,  ynnd  demselben  Persöhnli- 
chen  bejzuwohnen,  ynd  sich  finden  werden.  Sollichem 
allen  nach,  ist  sich  gänzlich  zugetrdsten,  das  alle  zu  die- 
sem hochen  Werckh  gehörige  Notwendigkeiten  nicht  allain 
statlich  bedacht  ynnd  yerbracht  Sonnder  zn  Euer  FürstL 
Dnrchl.  hochhält  ynnd  mehrung  derselben  fürtreglich  ynnd 
nüzlich  sein  werden,  zn  welichem  allen  der  Almechtig  Gott, 
sein  Göttlichen  Segen  ynnd  gedejen  yerleihen,  EuerFürstU 
DorchL  In  lerem  herlichen  Vorhaben  giickhiichen  sler- 
ckhen ,  yor  aller  Yntrew  ynnd  schimph  bewaren ,  ynnd  In 
seinen  Göttlichen  schuz  erhalten  wolle«  Amen. 

Ich  hab  nit  gewust,  das  Zaiger  diz  der  Harttin,  so  ein 
ehrlicher  redlicher  yom  Adel ,  sich  in  Hungern  gegen  dem 
Erbfeindt  ritterlich,  ynnd  hieigerLandtsarten  ganz  woll  yer- 
halten,  so  baldtabraisen  solle,  ynnd  derowegen  Euer  Fürst!« 
Darehl«  alhie  zu  Granenwerth  bei  des  herrn  Hannfs  Ruebera 
Teldtobristen  inOberHungem  hochzeitlichen  freiden,  khürze 
der  Zeit  halben ,  nit  mehrer  schreiben  khönnen ,  Rit  Euer 
FüratL  DurchL  mein  gnedigisten  Herrn  ganz  gehorsambist, 
wollen  das  mit  gnaden  yon  mier  aufnemben ,  ynnd  yermer- 
khen  auch  mier  ein  genedigist  Recepbse,  oder  was  Sjmier 
aonat  auferlegen  wollen ,  mit  ehister  gelegenhait  znekbom- 
ben  lassen,  ynnd  thue  Euer  Fürstl.  Dnrchl«  zu  gnaden  mich 
gehorsambist  befehlen«  Datum  Granenwerth  den  dritten 
October  A«  ^^•^* 


Digitized  by  VjOOQIC 


102 

Postscripta. 

Genedigister  Herr,  obgemelter  mein  Schwager  vnnd 
Brueder,  Herr  Yeldtobrister,  welicher  Euer  Fürstl.DchL 
sich  vndterthenigist  befehlen  thaet ,  hat  za  diesen  seinen 
hochzeitlichen  freiden,  die  Khays.  Mt.  etc.  auch  die  FürstI* 
Durch!«  Erzherzogen  von  Osterreich  samentlich  vndertheni- 
gist  erbetten «  weliche  dan  seiner  alfi  ainfs  alten  trewen 
österreichischen  Dienner  vnnd  seiner  viljährigen  ansehen- 
lichen gelaisten  vnndtcrlhenigisten  Dienst  halben,  Ire  ge- 
sandten daher  verordnet.  Die  weill  dan  Er  Herr  Rneber, 
Euer  Fürstl.  Durchl.  nicht  weniger  vnderthenigister  Diener 
het  Er  nit  vmbgehen  sollen,  dieselb  gleichermassen  hierzue 
gehorsambist  zuerbitten ,  weliches  aber  khürze  vnnd  eil- 
lung  der  Zeit  halben,  Er  nit  gehaben,  oder  Euer  Fürstl. 
Antwort  hierauf;  so  zeitlich  erwartten  mögen ,  Dem  allem 
jiach  hat  Er ,  aufs  vnderthenigisten  Vertrawen ,  vnd  daa 
Euer  Fürstl.  Durchl.  hierin  nicht  aufsgeschlossen ,  sonder 
neben  obgemelten  löblichen  Erzherzogen  vonn  Oessterreich 
sein  Hochzeit  zieren  helffen,  gemelten  Härttin  Zaiger  diz, 
Inn  diesen  fürgenommen,  das  Er  Euer  Fürstl.  Durchl.  Per- 
sohn aller  gebührnus  nach ,  bej  seinen  hochzeitlichen  frei- 
den, Repraesentieren  thue,  dabey  dann  Euer  Fürstl.  Dchl. 
löbliche  Persohn  hoch  vnd  wolgedacht,  vnd  alle  wolfart 
gewünscht  worden ,  verhoffent  vnnd  gehorsambist  bittendt, 
Euer  Fürstl.  Dchl.  wollen  Irsalso  gncdigist  gefallen  lassen, 
vnnd  sein  auch  vpnser  allergenedigister  herr  sein  vnd  blei- 
ben etc. 

Euer  Fürstl.  Durchl. 

Ynnderthenigister  Gehorsambister  Dienner« 
Ha.  Freyherr  zu  Welsperg, 

(Fol.  178— 176.) 


flo.)  a8.  Nov.  1578. 

An  die  Fürstl.  Durchlaucht  Erczherczog  Matthias  zuOester^ 
reich  vnnd  Burgundt  etc.  obersten  Veldthaubtman  vnd  Ga- 
bernatoren der  Nieder  Landt  meinen  genedigisten  Herrn. 
Durchleuchtigister  vnd  hochgebomer  Fürst  ^nnnd  Herr, 
Mein  vnderthenigiste  ganz  willig  Dienst  sein  Euer  Durohl. 
Jederzeit  besst  Vermögens  zuvor.  Ich  hab  £.  Durchl.  Jezo 
zvL  etlichmallen  aber  ohne  Recepisse  oder  Antwort  geschri- 
ben ,  weit  doch  nit  gern  das  die  Brief  nit  selten  zn  recht 
khommen  sein.  Schreibe  gleichwoll  öfiler,  da  sondere  ehe- 
haffien  fttr(lcllen ,  die  mir  zu  wissen  wären ,   Bei  vnfs  in 


Digitizecj  by  LjOOQ IC 


103 

der  NachPerscbaffi  haben  die  Franzosen  g^en  der  Graf« 
schafll  Burgundt  wenig  oder  nichts*  aofsgericht,  Sein  Jezö 
gar  abzogen  ynd  zertreat ,  auf  abfordernng  des  Khonigs, 
weil  bey  den  Aidfgenoaten  ^  durch  Ine  rnd  den  von  Alan« 
zoni  gleichwoU  durch  yndterschiedliehe  Tnd  dissimulierter 
Practigken  nit  hat  mögen  erhalten  werden,  das  Sy  dem  Bar« 
gundiscfaen  Krieg  zusehen,  ynnd  denselben  wider  die  Neu- 
trautet  gestatten  wollen.  Herzog  Casimii?  hat  den  von  Alan- 
zon  zum  beasten,  derhalben  auch  an  die  Euangelischen  ort 
geschriben,  ob  er  schon  wol  fürgibt,  als  ob  Er  mit  den 
Franzefsischen  Practigken  gar  nit  zustimme ,  ynod  derhal- 
ben sich  ab  den  andern  herrn  beschwätt,  wie  auch  Ir  Fürstl. 
Gnaden  sich  Ire  btfsher  yerlofnen  handinngen  halben  ynd 
wie  die  Staaden  ynnd  andere  Iren  mit  gefahren,  bin. ynnd 
wider  In  Teutschlandt  Justificiert/  Ist  zwar  befs  genueg, 
das  man  in  ein  gemeinen  Werckh  nit  besser  zusamenstimbt, 
ynd  Ir  Furstl.  gn.  gcbüerendts  ansuechen ,  Sonderlich  weil 
Euer  Durchl.  dahin  gemeint ,  nit  hat  gönnen  wollen ,  Was 
nun  Jezo  Ir  Fürstl.  Gn.  Handlungen  In  Flandern  sejen,  ynnd 
wie  sich  derselben  Orten  ynnd  sonsten  die  Sachen  weitleuf- 
fig  ynd  zertrenlich  anstellen  ,  das  wierdt  Euer  Durcbl.  etc. 
am  Pessten  wissen,  ynd  ohne  Zweiffei  In  diesen  yerwirten 
wanckhelmuetigen  wesen,  sich  durch  teutsche  österreichi- 
sche aufrichtigkeit  ynd  Vnpartheylichs  treylichs  wolmainen 
grofsmüertig  durch  reissen  khönnen ,  die  Zeit  ynd  erfab- 
rung  wievdts  täglich  geben,  wie  ytizeitig  ynd  gefehrlicb 
man  sich  yon  Euer  Durchl.  anthoritet  ynd  angestelten  ynd 
yerpflichten  Gubernament  abstehet,  ynd  das,  da  doch  der 
Landen  algemainer  wolfart  zu  Poden  gehet ,  da  sonst  alle 
Ire  erhaltung  bifsher  fürnemblich  von  EuerDurobl.  etc.  an- 
ihoritet  hergeflossen ,  ynnd  ganz  fruchtbarlich  ynnd  stat- 
lich  het  megen  disen  Sommer  fortgesetzt  werden  <  da  man 
es  dabey  het  wellen  bleiben  lassen.  Die  Khönigl.  Wür- 
den zu  Spanien  soll  des  fridens  Je  lenger  Je  mehr  begeren, 
ynd  des  Khriegs  miedt  sein ,  wie  £.  Durchl.  ohne  Zweiffei 
dauon,  ynd  sonderlich  yon  der  Khays.Mayt.  etc«  zu  thun 
guet  Wissens  wirdt  haben,  yerh öffentlich  wierdt  die  Zeit 
ynd  noth  noch  erzwingen,  das  man  der  Verwaltung  ynd  er- 
haltung der  Landt  nit  besser  raht  wierdt  wissen  zu  schaf- 
fen ,  dan  durch  E.  Durchl.  getreues  ynd  aufrichtiges  zue« 
ihnen  ,  wolte  gern  das  es  nun  so  zeitig  beschehe,  ehe  die 
Religion  ynnd  das  Politisch  wesen  noch  weitter  in  ain  hauf- 
fen  gestossen  werden ,  darumb  dan  auch  Euer  Durchl«  «tc« 
desto  mehr  dahin  zu  bearbeiten ,  damit  ein  gleichmässiger 
Religionsfridcn  möge  stat  haben  |  ynd  ein  ynd  andere  Reli- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


104 

gionaverwaiidten  neben  Tnd  mit  den  GeutUcbtn  Im  Fridt 
ynd  Ruhe  bleiben  mögen. 

Inri  Franckbreicb  stell  et  sich  wider  zu  ein  mmhigen 
ynd  dem  Khönig  md  sein  Regiment  widersesigen  Wesen 
an ,  Schier  Jezo  mit  Ir  der  Ch/itolischen  dan  der  Hagenoten 
seitten ,  ob  nun  andere  weittere  Practigken  zu  yerfolgung 
ynd  aufsrottung  der  Religion  darhindersteckhen,  das  wierdc 
die  Zeit  eröfnen,  der  Verdacht  ist  noch  Imer  grofs,  sonder- 
lich bei  den  Euangelischen  Stenden  Im  Reich ,  alfs  ob  zwi- 
sehen  Franckhreich  ^  Alanzoni  ynd  Spanien  ynd  andern 
Catholischen,  ein  haimblioheCollusion  oder  Verstand!  für- 
lauffe.  Ich  thue  £•  DarchK  Gott  dem  Almechtigen  zu  aller 
wolfart  befelchen«  Datum,  Kürchej  den  28  Nouember 
A«  1678. 

Euer  FurstL  DurchL  etc« 

Vnndterthenigister  ynnd 
treudienstwilligister 


(Fol«  197  — 198.) 


Lazarufs  yon  Schwendi. 


fi  1 .)  Matthias  etc.  1 3.  Dez.  1 678. 

Wolgeborner  lieber  getreuer,  VlTier  haben  deine, 
sambt  dem  yon  ler  Khajs"  Mayt.  ynnserer  Allergenedigi- 
sten  geliebten  fraw  Muettern  yon  eigner  handt  gethonen 
eingeschlossene  schreiben,  yor  diesem  lengist  empfangen, 
aber  bifsher  auf  die  deine  ynnserer  hochobligender  geschefft, 
damit  wier  veber  die  massen  occupirt  gewe&t ,  nit  antwor- 
ten khönnen,  dann  wafs  Vrsachen  wier  ynnfs  dieser  ort  be« 
geben,  ynnd  das  soliches  allein  Ir  Khünig.  MajL  etc.  in 
Hispanien,  ynnd  ynnserm  Haufs  Oesterreich  besstem,  auch 
erbaltung  dieser  Landen  (weliche  sowoU  wier  selbst ,  in 
eusserister  gefahr  gestanden,  ynd  noch  stehen),  yonn  ynnfs 
beschehen ,  das  wirdest  du  berait  guet  wissen  tragen,  auch 
zum  yeberflufs  yonn  Zaigem  diz  dem  yon  Redem  mündlich 
yememben,  derhalben  wier  dich  hiemit  gnediglich  ersa- 
eben  ynd  begern ,  gegen  ler  Majt*  etc.  vnnserer  fielgelieb- 
ten frau  Muetter  ynnfs  nicht  allein  in  allem  entschuldigen, 
Sonnder  ynfs  bej  Irer  Hajt.  etc.  Muetterlichen  huldt  erbal« 
ten ,  ynd  alle  Sachen  zum  bessten ,  wie  Sj  den  yonn  ynnfs 
nicht  änderst  gemaint  deutten,  auch  für  dein  Persohn  wie 
ynnser  Vertrawen  zu  dier  stehet,  ynnser  allenthalben 
zum  bessten  gedenckhen  wollest,  das  seind  wier  ymb  dich 
auch  die  deinige ,  aifs  ymb  ynser  gannzes  Haufs  Oester- 
reich woll  yerdiente  Persohn  in  fürfallenhait  in  allen  gna- 


Digitized  by  LjOOQIC 


105 

den  tVL  erkhennen  yniid  eu  bedenckhen  Ttbiettig.    Datnnit 
Antorff  den  i3  December  A""  iS'jB^**'* 
An  den  ron  PemstaiD. 

Lieber  Pernstain  wollet  euch  den  von  Bödem  in 
»einen  sachen  laasen  benolhen  sein  ynnd  mich 
mit  Euren  acbreiben  ofit  beanechen. 
(Fol.2o3.) 

S3.)  1 3.  Dez.  1578« 

Matthias  ron  Gottes  gnaden  Erczherczog  zu  Oessterreich, 

herzog  zu  Bargandt  etc*  Graue  zu  Tyrol  etc.  Gnbernator 

ynd  Capitann  Generali  der  Nider- Erblande« 

Instruction,  wafs  der  wolgeborneynser  lieber  getreuer 
Sebastian  yon  Bedern,  Frejherr  aufFridtlandtvnd  Seiden- 
boi^  rnnserntwegen  verrichten  handien  vnd  tractiren  solle* 

Erstlichen  solle  Er  alle  die  durchleucbtige  vnd  hoch« 
gebome  Chur  vnd  Fürstliche  Persohnen ,  so  Er  In  seinem 
darchreisen  es  sei  in  Ihrenn  hofhaltungen  oder  sonsten  an- 
trefiPen  wirdet ,  an  vnnser  stat  besuchen ,  vnd  ansprechen, 
Ihnen  vnnsern  frenndtlichen  grnefs,  ganz  willige  Dienst« 
sach  was  wier  mehr  liebs  vnd  guets  vermögen ,  benebens 
wie  es  vmb  vnnfs ,  auch  diese  Lande  geschaffen ,  vermel* 
den,  vnd  sonst  alles ,  was  wier  Ihrae  In  specie  gegen  ai- 
nem  Jeden  besonders,  neben  Yeberraichung  vnnt erer Cre- 
denzschreiben  mündtlichen  aufszurichten  benolhen,  an« 
zaigen« 

Znm  andern  solle  Er  der  Böm«  Khajs«»  Majt.  etc.  vn* 
aenn  allergenedigisten  Herrn  vnnd  Bruedern,  vnnser  gehor- 
sam von  aigen  handt  gethones  schreiben  fiberraichen,  dieser 
Lender,  auch  unser  selbst  vor  der  Thuer  stehende  eusse- 
riste  gefahr  Inmassen  wier  dieselb  Nenlicber  Tagen,  durch 
vonsem  Abgesandten  ler  Hajt.  etc.  zuerkhennen  gegeben, 
zum  Veberflufs  nochmallen  repetiren  vnnd  nit  allainbej  Irer 
MajL  etc.  sonder  derselben  gehaimen  vnnd  andern  vorneh- 
men Bäthen ,  die  Sachen ,  wo  es  vonnötten  thuet ,  dahin 
treiben ,  Solicitiren  vnd  anhalten ,  auf  das  Sie  die  aigent- 
liche  vnd  nunmehr  langwarttende  Ihrer  Mayt.  Besolution, 
diesen  betrangten  Landen ,  vnnd  vnnfs  selbst  zum  bessten. 
Die  weil  es  nit  allain  vmb  diese  Lender,  oder  wie  Jezt  ge- 
nelt  vnnfs  Sonder  vnnsers  ganzes  banfs  Oesterreich,  Ja 
auch  das  heilligBömisch  BeichEbrvndBeputationzu  thnen 
ist,  sonil  an  Ihnen  beffirdem  helffen,  vnd  dem  angehen- 
den Franzefsischen  Feuer  bej  Zeit  stewren  vnnd  wöhren 
weiten* 

Item  Er  solle  auch  bey  ler  Mayt.  etc«  vmb  entlichen 


Digitized  by  LjOOQ IC 


106 

ynnd  aigentlichen  besohaidt,  auf  vnnser  nun  sum  dfiVermal« 
len  gethannes  gehorsambes  snecben ,  wegen  vnsers  Jährli- 
chen Deputats  anhalten. 

Item  es  %virdet,  wie  vnnfs  teglichen  zu  Ohren  khombti 
hey  Ihren  vielen  hin  vnd  wider  hochyndNider  standts  Per- 
sonen ,  vnnfs  zum  ergisten  allerlej  vnbilligkait ,  auch  des 
Fälschlichen  zu  einer  zaghait,  das  wier  ynnfs  zu  ynserm 
Tnd  gemainer  Stenden  dieser  Landen  bestehen  Khriegs- 
volckh ,  Fersöhnlichen  Ins  Veldt  nit  begeben  haben ,  zue- 
gemessen,  dessen  alles  hochobligende  vrsachen  auch  hin- 
derungen ,  sambt  dem  andern  Ihme  Ton  Redern  selbst  be- 
wüst ,  derhalben  wo  es  yonnötten ,  Er  ynnfs  diefsfals  mit 
grundt  der  warhait  entschuldigen,  ynnd  das  ynbillich  nach- 
reden ablainen  solle 

Zam  lezten ,  offtermelter  yon  Rödern  solle  auch  In- 
sonderhait  sich  bey  dem  hochwürdigen  Fürsten  ynserm  lie- 
ben andechtigen  Martin  BischoiF  zu  Bresslaw ,  bald  zu  sei- 
ner ankhonflfl  erzaigen ,  Ime  ynsern  wolmeinenden  grnfs 
yormelden ,  ynd  sonst  vnser  anbeuelchnus,  Inmassen  wier 
Ihme  Redern  soliches  mündtlichen  aufferlegt,  anzaigen, 
ynd  bej  Ihme  des  besten  yleifs  darob  sein  vnd  anhalten,  auf 
das  Er  vnfs  In  solichem  ynserm  suchen  vnd  begem,  Inn  die- 
ser  ynserer  hochobligender  Notturfft  nicht  lasse ,  Sondern 
ynserm  gethonen  begehren ,  vnd  zu  Ihme  tragenden  Ver- 
trauen stat  thuenwolte,  Wie  Erdann  soliches  alles,  seinem 
bey  wohnenden  yorstandt  ynd  ynserm  In  sein  Persohn  gestel- 
tes  Vertrauen,  an  einem  jeden  Ort  besonders  anzubringen, 
aufszurichten  ynd  seiner  Verrichtung,  sambt  deme  was  Ihme 
allenthalb  für  Antwort  eruolgt,  zu  unnserer  nachrichtang^ 
ynseumblich  berichtenn  solle,  Daran  volzeucht  Er  Rödern 
ynnsern  gnedigen  gefelligen  Willen  vnd  mainung,  mit  gna- 
den, damit  wier  Ime  ohne  das  gewogen,  zuerkhennen.  Da- 
tum Antorff  den  xiii  Decembris  A^'  78. 

(F0I.207  — ao8) 


23)  Monseigoenr.  i.  Jänner  1579. 

Jespere  que  V.  A.  ne  prend^rat  de  mauuaise  part  qne 
n'ay  plustost  faict  le  deboir  de  faire  auduertences  a  Icelle 
quel  succes  pourroient  anoir  les  affaires  que  V.  A.  m'at  com- 
mendede  communiquer  a  sa  Mag.  Imp.  par  ce  queJonrnel- 
lement  on  m'at  entretenu  en  esperance  me  despescher  de 
brief ,  et  que  ne  puis  scauoir  a  la  verite,  quelle  serat  L'tn- 
tention  de  sa  dite  Mag^^  Imp.  eneords  que  les  consetlliers 
d'Icelle  me  donnent  hon  espoir  quelle  se  yeult  du  tout  em- 
plojer  pour  le  bien  de  V.  A.  et  de  tout  le  pays  en  general, 


Digitized  by  LjOOQIC 


107 

dont  n'ay  tromie  eonnenabledenescrire  poor  estre  les  affai- 
res doubtenaet  par  ce  que  V.  A,  pealt  conaiderer  quelt  bona 
officea  peoTent  faire  lea  eapaignola  qa'ilz  aont  en  nombre 
competent ,  Neantmoina  Je  n'ay  cesse  et  ne  cease  encores 
pour  le  present  d'Importnner  et  tolliciter  enaera  Vng  cbaa» 
cong  pour  anoir  bonne  deapescbe  aaaeurant  Y.  A.  qoiaj 
tronae  beauconp  dAuantaige  affectionea  au  aeruioe  dlcelle» 
comme  Jespere  de  brief  en  faire  le  recit  a  Y.  A.  Car  on 
n'at  aaaeure  que  la  deapesehe  est  entre  lea  mains  du  aecre- 
taire  et  que  pourray  partir  dlcy  a  troix  ou  quatre  Joura, 
maia  pour  aultant  qu'il  y  ?ieot  Jonrnellement  tant  docouren- 
cea  pour  la  yenne  du  Ducq  de  Terranoua  (lequel  on  estime 
eatre  Icy  de  brief  ayant  L'ambasaadeur  despaigne  enuoye 
an  denant  de  luy  pour  le  ÜBiire  tourner  decha)  Je  doubte  quil 
y  pourrat  renir  quelqne  obangement.  Je  he  feray  a  V.  A. 
plua  loing  discours  de  ce  que  puia  auoir  resentu  par  deqa 
esperant  bien  tost  le  faire  par  biue  roix  suppliant  au  tont 
pnisaact  ottroyer  a  Y«  A« 

Monaeigneur  en  aante  tres  -  heureute  vie  et  longue  de 
Frag  ce  prämier  de  Jannier  1579. 
de  Y.  A. 

Treahumble  et  tresobeissant  aeruiteur* 
Anthoine  de  Lalaing. 

(An  den  Erzherzog  Matthias .)     (FoL  221.) 


24«)  Monteigneur.  7.  Jänner  1579. 

Jay  receu  la  responce  qu'il  at  pleu  a  sa  Ma^  Imp^  me 
donner  anr  lea  propositions  par  moy  faictea  au  noem  de  Yre 
Alteze,  et  comme  il  m'at  semble  que  ladicte  responce  n'es- 
toit  süffisante  pour  donner  satisfaction  a  Y.  A.  sur  les.dits 
poinctz,  me  suis  resolu  le  donner  a  cognoistre  a  sa  dite  M^ 
Imp^  n'estant  d'oppinion  de  retoumer  sans  jestre  plus  am- 
plement  satisfaict  et  apres  auoir  bien  partioulierement  re« 
monstre  aux  conseiiliera  de  Sa  dite  Md^'  qnelque  dun  d'entre 
enx  at  trenne  conuenable  deputer  quelque  requeste,  ce  que 
a  l'inatant  j  ay  fait  sur  la»quele  suis  a  present ,  attendant  la 
Tolonte  de  sa  M^  aaseurant  vostre  Alteze  que  n'ay  troure 
anlcuna  pointz  lesquels  la  puisaent  contenter  si  non  en  ter- 
mea  generaulz  c'est  que  sa  M^«  n'at  cbose  plus  a  coeur  qua 
de  remedier  aux  affaires  et  calamites  du  pays  baa,  et  quelle 
attent  la  declaration  des  estatz  generaulx ,  sur  ce  quelle 
paaae  long  temps  leurs  a  propose,  Exhortant  Y«  Alteze  de 
tenir  la  main  que  bien  tost  ilz  se  resouldent  et  qu'il  ne  fas« 
sent  a  lendroit  du  ducq  d'Alenzon  choses  si  preiudiciaUes 
a  enz  meamesi  et  toutes  les  provinces ,  et  que  de  surplus 


Digitized  by  LjOOQ IC 


108 

le  toot  donneroit  a  cognoutre  le  Conte  de  Sbbartt^nberg, 
laitsant  a  Vre  Altese  considerer,  si  aprea  anoir  bruement 
et  aaecq  tonte  Inatance  remonatre  bien  particolierement  les 
aaadita  articlea  me  debuoia  contenter  auecq  ane  main  plaine  de 
aent.  Partant  aupptie  treshamblement  V.  A.  ne  prendre  de 
mauvaiae  part  8i  ie  faia  plus  loing  aejoar  qnicelle  me  m'at 
commande  Je  aolliciterajr  cependant  aaecq  toute  diligence 
me  deapeche,  et  si  Je  la  paia  auoir  teile  quelle  puisse  aul- 
cunement  contenter  T«  A.  ne  fauldraj  men  retronyer  a  rin- 
atant.  Mais  Jestime  que  Ton  m'at  detenu  ai  long  tempa/  et 
donne  teile  apostille  attendant  le  ducq  de  Terra  noua,  affin 
ae  pouToir  resouldreplus  amplement  ajant  entendusa  sarge 
on  masseure  qu'il  doibt  estre  Jcy  en ,  dans  trois  ou  quatre 
Jours«  Sar  ce  prieray  le  tout  paissant  donner  a  Y.  A. 

Monseignenr  en  sante  tresfaeureuse  vie  et  longue  de 
Frage  ce  7*  de  Januier  1679.  :_ 

De  Vre  Altese 

Treshumble  et  tresobeissant  aerviteor 

Antboine  de  Lalaing. 

(An  den  Erzh.  Hatthiaa.)     (Fol.  227.) 


95.)  a8.  Jänner.  1 679. 

Gestrenger  lieber  getrewer«  Wier  haben  dein  achrei- 
ben vom  dritenOctobrisnechstyerschines  Jahrs  aofsGrauen- 
wertb  datiert ,  vom  Philipssen  von  Härdin  empfangen »  In- 
halt sambt  dem  Yenigen  ,  ao  Er  rnnra  Mündlich  von  deinet 
wegen  angebracht  yernommen,  ynnd  wie  woli  wier  dich 
darauf  vor  dieaem  beantwortten  sollen ,  80  ist  ynnfs  doch 
aolichea  ynserer  hochobligender  geschefft  bifsberyerbliben« 
Souil  Eratlichen  die  entschuldigung,  (deren  gleichwol  ya- 
not  geweat)  das  du  ynnfs  auf  dein  hochzeitliche  freudt  be- 
raeffen,  auch  die  anzaig  wie  du  nichta  desto  weniger  neben 
ynnsem  freundlichen  geliebten  Herrn  Bruedem  abgeaanten, 
vnnser  Persohn  durch  obbemelten  Hardin  representieren, 
aolichem  deinem  freudentag  beiwohnen,  ynnd  dabei  das 
yenig,  waa  aich  gebuert  thuen  hast  lassen  anlanget«  Daran, 
hast  du  gar  recht,  ynnd  ynnfa  ein  sonder  angenembea  gene- 
diges  gefallen  getban ,  dann  wo  wier  soliches  Zeitlich  aui* 
aiert,  mit  niohten  ynderlatsen  hetten ,  dier  ala  ynnserm  ge- 
trewen,  ynd  woluerdienten  alten  diener,  ynangesehen  der 
yngelegenhait  jemand  zu  solichem  deinem  freudentag  suuer- 
ordnen.  Die  weil  aber  das  jenig  durch  obbemelten  Hardin 
yerrichtet  worden ,  So  ist  soliches  angenemb  zuuememben^ 
ynd  wünschen  dier  ynd  deiner  geliebten,  yon  dem  Allmech- 
tigen,  allen  göttlichen  Segen  ynd  glickhlichewolfart,  neben 


Digitized  by  LjOOQIC 


109 

dMignedigeii  erbietten,  dai  wtar  sm  ersaigungTiiiiterer  ge« 
gern  Each  tragenden  genadi,  daftjenige  ao  oftgedachter 
Hardin  anynnaer  atat  der  Ftant  rerebrti  neben  mebrerm 
widramb  eratatten,  ynnd  in  gnaden  bedenckhen  wollen,  dafa 
wier  dier  auf  dein  achreiben  an  antwort  gnediger  meinung 
Bit  pergen  wollen,  ynnd  bleiben  dier  mit  allen  gnaden  wolU 
gewogen» 

<Poat8cripta  de  mann  propria.)  Lieber  Boeber,  loh 
bah  auch  daaYeberachickfate  tfirokbische  Rofa  rem  Hirdin  ohn 
allen  acbaden  empfangen,  welichet  mier  sehr  lieb  Tnnd  an« 
genemb  iat,  aag  Each  derhalben  grofsen  danckh  rnd  wie- 
woU  Ich  diese  vnd  andere  mier  offt  geschehene  Verehrun- 
gen auch  dienst,  gegen  euch  gern  einmal  1,  wie  billich  ver- 
gleichen weite,  So  ist  dochanYeso  kain  gelegenhait  darzne, 
Ich  versieh  mich  aber  Ir  werdet  die  vngelegenhait  der  Zeit 
seibat  bedenckhen ,  vnnd  mit  mier  bifs  der  Hebe  Gott  nach 
aeinem  willen  besserang  schickht ,  gedalt  haben ,  Alfsdan 
will  Ich  mich  gewifs  soliches  alles  bedenckhen ,  daran  ler 
jrafiriden  aein  sollet,  wie  Ir  Each  za  mier  wünschet,  so 
gern  Ich  each  sehen  wolte,  hofiete-aach  es  soUe  in  Euer 
gegenwartt  alle  aachen  besser  als  sy  seind  stehen,  damit 
dem  Allmeohtigen  beaolchen.  Datum  Antorif den  97.  Jannary 

A*  79- 

An  Hanns  Rneber«    (Von  Erahersog  Matthiaa.) 
(Fol.a36) 

s6.)  (An  Erzherzog  Matthias.)  3o.  Jänner  1579. 
Durchleachtigister  Ertzhertzog  Genedigiater  Herr  Ener 
AiratL  Gnaden  seindt  meine  Tndterthenigiste  Dienst  vnge- 
apartes  leibes  vnnd  Vermögens  gehorsambist  beoor.  Uab 
Euer  Porstl.  Durchlaucht  genedigisten  befelich  nach  mich 
ehiat  möglichen  gewesen,  alhero  gegen  Prag  verfuegt,  vnnd 
ler  khaja.  Mayt  etc*  Euer  filrstl.  Dht«  schreiben  vnnd  an- 
melden vnderthenigist  verbracht ,  vnnd  erstlich  auf  die  Be- 
aolaüon  zur  antwort  bekhommen,  aufs  was  Vrsachen  ler 
khaja«  Mayt»  den  Monauor  Molleri  so  lang  aufgehalten,  Ure- 
lichea  dan  Euer  Dht.  etc.  von  Im  gnädigist  mit  mehrem  ver- 
nehaaen  werdeo»  Betrefiendt  das  Deputat  darauf  wartte  Ich 
nach  bescheidl,  von  den  gehaimben  Bäthen  hab  Ich  souil, 
das  ler  Mayt«  etc.  hierinoen  gegen  Euer  fttrstU  Dht.  etc. 
gleicbsfala  sich  genedigist  vnd  Brüederlichen  erzaigen  wer- 
den, an  mier  aoll  kfaain  vleifs  erwinden,  damit  ea  souil 
möglichen  ins  werckh  khomme. 

Bey  Ir  Mayt«  etc.  der  Khönigtn  aufs  Franekhreich  hab 
Ich  Euer  Dht.  etc.  gruefa  aulsgericht ,   auch  euer  Dht.  etc. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


110 

Ihres  nicht  schreiben«  halbem  entschaldigetf  es  haben  sich 
ler  Majt.  etc.  desselben  gar  höohlichen  bedanckht,  rnnd 
yleissig  nach  Euer  Dbt.  etc.  gesundthait  vnnd  wie  essonsten 
Tmb  euer  Dht,  geschaffen  gefraget.  Ynndterwegen  hab  Ich 
mich  bej  dem  Administrator  aufgehalten  ^  auch  ler  fiirstl. 
Gnaden  Euer  Dht.  schreiben  gehorsamblichen  Yeberantwort, 
ynnd  derselben  freundlichen  Dienst  yermeldet,  darauf  sich 
irein  fürstl.  Gn.  gar  dienstlichen  bedanckht  haben,  rnnd  er- 
bietten  sich,  worinnen  Sie  Euer  fürstl«  Dht.  etc.  angenembe 
dienst  vnd  freundtschafft  erzaigen  khöndtea,  dafs  sie  Jeder- 
zeit soUches  alfs  der  dienstwillig  freundt  thuen  woUeo> 
Wie  dan  soliches  Euer  FürstL  Dht.  aufs  ler  Fürstl«  Gn. 
schreiben  sonder  zweifTel,  weliches  Ich  Euer  FürstL  Dht. 
hier  beygelegt  gehorsambliohen  Teberschickhea  thae»  mit 
mehrerm  vernemben  werden. 

DeriCharfürst  zu  Sachsen  ist  nit  zuDrefsden  anzutref- 
fen gewesen^  bin  derwegen  den  richtigisten  weeg  nach  Prag, 
damit  leb  die  khays.  Mayt.  etc.  nicht  versaumben  möcht,  zo- 
gen, vnderwegen  hab  loh  mich  mit  dem  herrn  yon  ELassen- 
atain  ersehen ,  welicher  in  warhait  Euer  Fürstl.  Dht.  etc. 
Tndterthenigister  treuer  diener,  hat  mir  auch  ein  yndter- 
theniges  Briefel  an  Euer  Dht.  etc.  weliches  E.  Dht.  hierbej 
ligendt  befinden  werden,  zuegestelt. 

Der  Jnnckhfraw  yon  Pernsfain  häb  Ich  euer  Fürstl. 
Dht.  etc.  genedigisten  gruefs  auch  angemelt,  hat  sich  zum 
ynderthenigi&ten  bedankht ,  das  Euer  Fürstl.  Dht.  Ir ,  alfs 
Euer  Dht.  yndterthenigisten  dienerin  noch  Ingedenckh  seint 
khondt  daraufs  den  gnedigisten  willen  so  Euer  Dht.  zu  ler 
trugen  yermerckhen  ,  wie  sie  dan  Jederzeit  Euer  Dht.  ge- 
horsambe  dienerin  sein  ynnd  bleiben  wolt,  hat  mir  grosse 
eortesia  erzeigt,  fast  eine  ganze  stnndt  nach  all  Euer  Dbt. 
etc.  gelegenheit  gefragt,  ynder  andern  yermeldet,  das  Sie 
sich  yerwundertdas  Euer  Dht.  der  khaiserin  nichts  geschrie« 
ben ,  Es  hat  mich  der  herr  yon  Pernstain  auch  gefragt,  Ich 
hab  aber  Euer  Dht.  etc.  aufs  best  Ich  gewust  entschuldiget. 

Das  yon  der  khajs.  Majt.  etc.  bifshero  auf  Euer  Dht. 
yilfaltiges  ansuechen  khain  entliche  Resolution  eruolget. 
Ist  aufs  diesen  Yrsachen  (wie  Ich  des  aigentliche  ynnd  ge« 
wisse  nachrichtung)  geschehen ,  das  bifsdato  Ir  kajs.  Mayt. 
etc.  khain  ainigen  Buechstaben  yon  den  Staaden  haben,  da^ 
mit  Sy  beweisen  möchten ,  das  die  Stenden  der  kays.  Mayt« 
etc.  die  Sachen  anhaimb  stellen,  sonder  allainyon  £.  FürstL 
Dchr.  etc.  wen  aber  ler  Mayt.  etc.  wüsten,  das  die  leuth  nit 
wenig  wanckhelmüttig,  hat  I  er  Mayt.  etc.  aufs  hochbedenckli* 
liehen  Yrsachen  bedenckhen ,  ehe  ynd  zuuor  Sie  yon  den 
Staaden  schreiben  oder  schein,   das  ler  Mayt«  etc.  die  aa*- 


Digitized  by  LjOOQIC 


111 

chen  baimb  gesteh  warden «  Sie  an  Retolniren  ^  weliches 
Ich  Euer  Dht.  etc.  zu  Tndterlhenigitier  nachrichtang  rer« 
melden  sollen. 

Im  Reich  lafiert  man,  man  hat  mier  sonil  znuerstehen 
geben,  wann  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  so  woll  2u  ain^m  herrn^ 
alfs  za  ainem  Gabernator  erclert  ynnd  angenomben  weren« 
wolt  man  baldt  weeg  finden,  wie  .man  Euer  Dht.  etc.  darbey 
erhielt,  weill  aber  Euer  Dht«  etc.  nur  für  ainen  Gnbernator 
Pttbliciert»  müeste  man  noch  zur  Zeit  gemach  thuen. 

Die  khays.Majt.  etc.  sindt  garVebel  gestalt,  mag  Euer 
Dht.  etc.  mitwarhait  schreiben,  das  Ich  gleich  ersohrockhen, 
alfs  ler  Majt»  etc.  gesehen,  man  hat  den  Crato  wider  nach 
Hofi  erfordert.  Der  AUmechtig  Gott  erhalte. ler  Majt.  etc. 
der  ganzen  Christenhait  zum  besten  lanng. 

Es  ist  ein  Portngalische  Pottscbafit,  so  woll  ein  Pol- 
nisch alhier  zu  Prag  ankhumben ,  wafs  aber  derselben  wer« 
bung ,  khann  man  weil  Sie  noch  nit  audienz ,  nit  wissen, 
So  baldt  Ich  nachrichtung ,  was  Sie  fürbringen ,  bekhomb, 
soll  Ich  soIichesEuer  Dht.  etc.  vndterthenigist  zneschreiben« 

Der  von  Rosenberg  ist  nit  zn  Prag  so  baldt  er  aber 
aldar  ankhombt,  soll  Ihm  Euer  Dht.  etc.  schreiben  zuege- 
stelt  werden.  Hiermit  tbne  Ich  mich  Euer  Dht.  zu  gnaden 
Tndterthenigist  empfelen.  Datum  auf  Fridtlanndt  den  dreis«- 
sigisten  January  Anno  etc.  Im  Neun  rnd  Sibenzigisten  Jahr. 

Euer  Fürstl.  Dhlt. 

vndterthenigister  Diener. 
Ton  Redern  Erejherr. 

(Fol.  337  — 339.) 


27.)  a5.  Febr.  157^. 

Edler  Gestrennger  Innsonders  gonstiger  Herr  von  Dan 
iiewicz.  Nach  erbiettung  meiner  willigen  dienst ,  thue  Ich 
dem  Herrn  etliche  schreiben,  so  mir  von  Hoff  zuekhomben, 
Tnnd  ler  Dht.  etc.  meinem  genedigisten  Herrn  zuegehörig, 
gegenwerttig  znuerfertigen ,  Ich  hab  auch  yoriftalfs  an  den 
Herrn  geschriben ,  waifs  nit,  ob  mein  schreiben  demselben 
snekhombeii,  Ich  erfare  wenig  Ton  Antorff,  wie  es  mit  den 
Sachen  beschaffen.  Et  sunt  hac  in  parte  mercatores  me 
mnlto  feliciores.  Wafs  mir  vorzeittung  von  obenznekhom« 
ben  ,  sol  Ich  dem  herrn  nit  Terhalten.  Man  hat  aufsgeben 
das  gegen  Genua  800000  Cronnen  vnnd  eine  zimbliche  an« 
zall  Spanier  ankhomben ,  Jezt  schreibt  man  mir  Ton  Angs- 
purg,  das  man  sich  in  Zeelen  geirret,  denn  es  sollen  kaum 
3oooo  sein,  So  sindt  die  Spanier  alle  bifs  auf  600  gestorben, 
der  Waida  in  Sibenbürgen  begert  vonn  der  kajs.  Mayt.  etc. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


112 

fiwaf  henter  Baekhmar  mnd  Dogri «  weil  Sie  sa  Sibenbfir- 
gen  gehörig,  da  man  Sie  Im  nit  folgen  lafs,  lest  Er  sich 
Tememben,  Er  wolle  Sie  mit  macht  erobern,  solicbes 
khombt  TonPoIn  her,  wirdt  aber  mit  dem  Mofscawitten  ge- 
nneg  zu  thaen  haben,  su  Wienn  soll  es  wegen  der  Religion 
nit  gar  richtig  zoegehen ,  mann  hat  verpotten,  es  solle  Nie* 
mandt  ausser  der  Statt  Predigt  hören,  Seä  niiimur  in  petitunu 
dann  da  Tormals  yier  oder  5oo  hiDaufs  gangen ,  finden  sich 
Jezt  fast  souil  Tansendt,  höre  es  nit  gern.  Fiani  Uta  aUe* 
nori  tempore.  Mann  soll  daselbst  ein  selzam  gesiebt  am  Him- 
mel gesehen  haben,  Mann  schreibt  aber  nrt  was,  den  is 
difs  ist  der  Landtag  zu  Prag  angangen,  ynnd  die  proposition 
geschehen,  was  es  seinwirdt,  wollen  wier  mit  dem  nechsten 
erfahren.  Ich  möcht  mier  woll  wünschen ,  das  Ich  nnr  et^ 
lieh  stnndt  beim  Herrn  sein  möcht,  het  mit  Ihm  etwas  za 
reden ,  das  der  feder  nit  znuertrawen ,  mag  yielleicht  ge« 
schehen ,  das  mir  Tonn  hofi  aafTerlegt  wirdt ,  hinfiber  zn« 
uerraisen.  Ich  hoffe  die  Herrn  Commissarien  werden  sich 
nunmehr  nit  saumben,  sondern  mit  dem  fordersambisten 
alhero  khommen.  Der  ron  Wirzburg  hat  im  Alrait  sein  Lo* 
sament  bestellen ,  ynnd  yill  notturfflen  yonn  Wein ,  khom 
ynnd  haber  aufm  wasser  alhero  yerfertigen  lassen ,  hiemit 
thue  Ich  den  Herrn  Göttlicher  gnaden  befehlen.  Datum 
Colin  den  »5  Febmary  A;  1579. 

Defs  Herrn  Dienstwiliger 

Daniel  Prinz  m.p. 
(Fol.  249.) 


38.)  18.  April  1579« 

Durchleuchtigister  Hochgeborner  Fürst,  Genedigtster 
Herr,  Euer  Fürstl.  Dnrchl.  seien  mein  yndterthenigiste 
gehorsam  schuldige  willige  dienst  Jederzeit  mitVleifs  znuor« 
Euer  FürstL  Dht.  berichte  Ich  yndterthenigist,  das  nunmehr 
die  Deputirten  yon^  der  Khays.  Mayt.  etc.  wegen  yor  etlioh 
yil  tagen  etliche  alhie  ankhommen,  wie  auch  der  Duca  dU 
Terra  noua,  ynnd  erwarten  nunmehr  allain  Euer  Dht.  etc. 
▼und  der  Staaden  gesante«  Alfs  dan  soll  ein  solicbes  Princi* 
pium  der  Sachen  gemacht  werden,  weliches  ob  Gou  will  ein 
fipölichs  ynd  das  lang  gewünschte  endt  erraichen  solle ,  80 
mögen  mir  Euer  Fürstl.  Dht.  gnedigist  yertrawen  ynd  ynge« 
sweiffelt  glauben,  das  soliche  praeparatoria  gemacht  ynnd 
alles  so  hierin  zu  besorgen  gewest,  dermassen  fürkhommen 
worden,  das  Ich  nit  zwaiffel  meniglich  werde  nit  allain  mit 
dieser  tractation  sich  zu  contentieren,  sonder  die  zu  beloben 
Trsach  haben.  Gott  wolt  das  wier  Euer  Fürstl.  Dht.  etc. 


Digitized  by  LjOOQIC 


113 

ielliit  hie  hetten ,  to  weren  wier  aRe  desto  luttiger.  Die 
weil  es  abemit  geschieht«  So  wellen  Sie  nitrireifFelen,  der« 
Heniglich  derselben  fürnemblich  mderthenigiste  diennst  zu 
laisteh ,  dan  anch  der  betmebten  Lande  irolfart  zn  beför- 
dern höchstes  Tleifs  begierig  ist:  «—wie  Ich  mich  dann  rddter- 
thenigist  getroste  das  Ener  Fürstl.  Dht.  mich  in  sonderhait 
derselben  getreuen  vnnd  gehorsambisten  dtener  wissen  md 
mit  gnaden  erkhennen ,  den  Ich  auch  also  beliebts  Gott  le- 
ben ynd  sterben  soll.  Ener  Ffirstl.  Dht«  gnedigisten  beneich 
nach  hab  Ich  den  bereitter  bekhommen,  den  erhalte  Ich 
anchbifs  auf  derselben  gnedigisten  yerrern  beneich  bej  mir, 
bin  der  Tngesweiffleten  hoffnnng  das  Euer  Dht.  etc.  mitwol 
Tersehen,  ynd  derwegen  gnedigist  Eufnden  sein  werden, 
leichter  hab  Ich  In  nit  erheben  khünen,  alfs  das  Monat  16 
Cronnen,  ein  Ehrlich  Khleidt,  sein  taffei  bef  Euer  Dht.  rom 
Adel  zn  hoff,  die  herbrig,  auch  ein  'Pferdt  in  Euer  Dht« 
statt,  so  sein  aigen.  Da  nun  Euer  Dcht.  gnedigist  beuel- 
eben ,  das  Er  sich  yndterthenigist  einstelle ,  so  soll  dasselb 
forderlich  geschehen ,  doch  werden  Ime  2u  von  Euer  Dht« 
etc«  ein  Nottui*filig  glaid  alher  gnedigist  verordnen ,  sein 
Namb  ist  Andreas  Sinzano.  Die  arm  Grefin  yon  Eberstain 
hat  kainen  in  der  ganzen  Welt  sich  auf  niemand ,  alfs  Euer 
Furatl«  Dht.  etc«  zuuerlassen,  dieweil  dan  dieseib  gnedigist 
wissen,  das  ler  einmal  yor  Gott  ynrecht  geschieht,  ynd  das 
man  bezalung  halben  mit  scherffe  desBechtens  auf  S7  trin- 
get,  ynd  ler  dagegen  nit  will  ein  haller  geben  yon  allem 
so  man  Ir  schuldig  ist,  auch  Sy  so  yil  sambt  Iren  khindem 
allfs  gefangen  helt.  So  bit  Euer  Ffirstl.  Dht.  etc.  Ich  aller 
Tndterthenigist ,  8j  wollen  Sie  Irer  mit  gnaden  annemmen, 
Gottwierd  es  wider  umb  dieseib  belonnen,  hiemit  thue  Euer 
Ffirst«  Dht.  etc.  Ich  mich  ynderthenigist  zu  gnaden  beuel- 
chen.  Der  ewig  Gott  wolle  dieseib  zu  seinem  lob  in  glickh- 
lieber  gesundhait  langwierig  erhalten«  Datum  Cdln  am 
Osterabent  1679« 

Euer  Fürstl«  Dht«  etc. 

ynndterthenlgister  Diener* 
Sehwarzenburg. 
(An  Ertzherzog  Matthias.)    (Fol.  376  et  277.) 

S9.)        Matthias  etc«  i6«Ma7  1679« 

Vnnfs  ist  glaubwierdig  ffirkhomben  Wafsmassen  die 
Bona«  Khajs.  Mayt.  etc.  ynnser  allergenedigister  Herr  ynd 
BmederEuch  yor  Tengst  aufferleget  ynnd  beüolchen  haben, 
die  6000  Brabantische  gülden ,  so  ynnfs  zu  ynnserer  Not- 
tvrfint  flirgeatreokht  worden,  zu  banden  des  Conrad  Bayrs  in 

I.  8 


Digitized  by  LjOOQ IC 


IjMernbarg  wideninib«fi  erlegen  Tnndzabesalleiu  WeUdies. 
/^bc^  bifa  dato  mange^ehen  Irer  Mayt.  etc.  heuielcbs  Tod 
YAnserer  hieuor  defshalben  bei  euch  auch  aimDallbescheh- 
Ben  ersuechena  auf  £uer  fürgewanndte  rraachen  nit  besehe- 
beDn  desTnnfs  nicht  wenig  befrembdeti  In  bedenckhung  daa 
dorch  diese  Claine  Summa  gelta,  wier  nit  allain  vnser  Fürst« 
liebe  zuesag  nit  gehalten,  sonder  die  guete  Leuth,  so  ynnfs 
dieses£alls  in  ynsern  obligen  höchlich  gedient,  in  schaden 
ge.r^thep  ynnd  also  lang  aufgezogen  werden  sollen.  Auf 
weliohes  wier  nit  ynderlassen  khönnen ,  Euch  hicmit  noch- 
mallen  genediglich  zuersuechen,  das  1er  obbemelten  Irer 
Uajt.  etc.  geschehnem  ßeuelch  nachkhommen,  gedacht  gellf 
so  ein  geringe  Summa  ist,  ohne  lenger  aufziehen  zu  erhal- 
tnng  vnjsaers  zuesagens  aintweder  alsbaldt  erlegen  oder  aber, 
Euch  für  Euer  Fersohn  delshiilben  gegen  denen  lehnigen 
denn  es  gebuert  soliche  auf  gewisse  zeit  ynnd  termin  yon 
ler  Mayt.  etc.  wegen  zuerlegen  yerschreiben  wolet,  damit 
wier  des  weittern  anlauffens  yeberhebt,  ynnd  wie  gemelt 
ynnser  zuesag  nicht  also  geringlich  geacht  werden  möchte« 
Daran  thuet  ler  ynnfs  ein  sonder  angcnembs  gefallen  in 
gnaden  gegen  Euch  vnd  den  Euerigen  zuerkhennen«  Antorff 
den  Sechzehenden  May  A*;  79« 

An  Landuogt  Ylsung.     (Fol.  3 1 5.) 


3o.)        Matthias  etc.  S7«Jun}r  1579. 

Edler  lieber  getreuer.  Wier  sind  durch  ynnsern  dien* 
ner  ynd  getreuen  lieben  Hannfs  Christoff  Scher  etc.  auch 
andere  in  erfarung  khoromen  Wafsmassen  der  Almechtig 
Gott,  nach  seinem  göttlichen  willen  weiland  dem  wolgebor- 
nen  Hannsen  herrn  von  Khunowiz ,  aufs  diesem  zeitlichen 
ohn  zweiffelich  in  das  ewige  leben  eruordert  dessen. ynzeit- 
lieh  ableiben  ynnfs  treulichen  laidt,  weil  es  aber  ein  will 
des  Almechtigen  muessen  wir  es  seiner  Allmacht  beuelchen, 
derselb  will  Ime  gnedig  ynd  Barmherzig  sein. 

Ynnder  andern  seind  wier  auch  berichtet,  wafsmaasen 
Er  seine  Sachen  in  zimblicher  ynrichtigkait  auch  schulden 
die  sich  veber  tausent  thaller  erstreckhen  sollen,  hinder  sein 
yerlassen ,  welicbe  abzulegen  ynd  richtig  zu  machen  hoche 
Notturin  erfordert,  darzue  wier  dan  f&r  ynnser  Persohn, 
ymb  seiner  trewen  yerdienst  willen  ^  nicht  allain  gern  yer- 
hilflich  sein,  sonder  wo  möglich  die  Summa  tnder  den 
Handelfsleuthcn  alhie  aufbringen  lassen  weiten,  aber  ynan* 
gesehen  ynserer  naigung  ynnfs  aoliches  dieser  zeit  zu  thoen 
ynmöglich.  Auff  das  aber  sein  Cörper  seiner  wierde  nach 
Christlich    yerwaret,   seine  Diener  abgeferttigt  vnnd  die 


Digitized  by  LjOOQIC 


115 

•dmlfleii  abgelegt  werden  nMneA,  ErüieebeB  wier  dick 
alfs  seinen  gewesten  Bitmaister  hiemit  gnediglieh  begerend 
da  wollest  deiner  gebaer  nach ,  weil  jesiger  seit  ohne  das 
gelt  vnder  den  Remtern,  auf  mitl  ynd  weg  gedenckben 
auch  mserntwegen  helffen,  das  soliches  alles  volgesogen^ 
ynnd  die  sach  in  richtigkhait  gebracht  werden  möcht.  ^^ 
Daran  erzeigst  du  rnnfs  ein  sonder  angenemba  gefallen  — ^ 
in  gnaden  damit  wier  dier  gewogen  auerkhennen,  ynd  seine 
Eltern  werden  ohnaweiffelich  dich  der  beschehuen  aufslag 
SQ  danckb  entheben ,  vnd  deinen  gelaisten  Bejstandt  erwK» 
dem.  Datnm  Antorff  den  fl7.Jan3r  1679* 
Ann  Graff  von  Hardegg.     (Fol.  84 1 .) 


3i.)  i.Jul)ri579* 

Darchleuchtigister  Hochgeborner  Fürst  genedigister  Herr« 

Ener  Fürstl.  Dht.  etc.  sein  meine  yndterthänigiste  ge-* 
horsambisle  dienst  höchstes  vleifs  Jederzeit  zuvor.  Genedi«» 
gister  Herr,  mir  zweifelt  nit  Euer  fürstl.  DfaLetc.  werden 
ein  schreiben  so  den  vergangenen  Maj  von  mir  anfsgsngenf 
gnedigist  empfangen  haben,  darinnen  leb  Euär  fürstl  Dht« 
etc.  ein  relation  der  mir  anbeuolchnen  Rsifs ,  auch  was  loh 
allenthalben  bej  Chor  vnnd  Fürssten,  nachmals  bey  1er 
Majt.  etc.  defsgleichea  der  Khaiserin  Khonigin  von  Franckh-^ 
reich  vnd  zum  beschlnfs  bey  beeden  meinen  gnedigisten  her'» 
ren  Erzherzog  Erpst  vnd  Maximilian  verrichtet  vnd  gethan 
hab.  Nun  sein  mier  entzwischen  zwei  schreiben  von  E« 
Dht*  etc.  Camerdiener  dem  Grenzen  zuekhomben ,  darinen 
Er  vermeldet ,  das  Euer  fürstl.  Dht.  etc.  mit  grossem  Yen« 
langen  anf  ler  11  sjt.  etc.  resolution  vnd  mein  relation  wart* 
ten  9  adiches  alles  hab  Ich  zum  drittenmal  ler  Majt.  etc« 
aelbst  zugeschrieben  vnnd  dieselb  allervndte^kenigist  gebet« 
ten  Sj  wollen  sich  doch  derweil  derselben  selbst,  defsglei- 
eben  Ener  Dht.  etc.  vnnd  volgents  den  Standen  souil  daran 
gelegen ,  allergnedigist  vnnd  fürderlichist  resoloiren  vnd 
mir  soliche  resolution  damit  Ich  Euer  Dht.  relation  thuen 
kbdndte,  genedigistvberschickhen,  weliches  aber  so  eilehta 
wie  mir  die  gehaimben  Bathe  zuuerstehen  geben ,  nit  he* 
achehen  khonnen,  zum  beschlnfs  hab  Ich  IrMayt.  etc.  aber» 
mala  geschriben,  alfs  haben  mier  dieselb  diese  beyligendt 
antwort  durch  den  Yicefcansler  dm  Doctor  Yiehheuser 
acbrifitlich  geben  Isssen,  wie  dan  Euer  Dht.  etc.  vnbe» 
acbwärt  lesen  mögen.  Dieweil  Ich  dan  gesehen ,  wie  es 
cnegangen ,  hab  Ich  mich  dessen  bey  ler  Mayt.  etc.  durch 
den  Yice  Canzler  beschwert  etc.  Nembliohen  dsewetl  Ich 
anfa  Ener  Dht.  etc»  vnnd  der  Stende  beuelch  ler  Ms}  t.  etc« 

8* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Il6 

all  ler  beschvti^iniAg^  tn ündlidi  fiirg^hiweht,.  da«  mich  freaibd 
nembe ,  daa  mir  di«  antwort  yiid.  ler  Mayt.  etc.  rasoltttion 
damit  Ich  dcoea  so.  «mich  gQ$chickht  relalion  ihaen  khön- 
nen,  nit  sey  auegeschicklit  worden,  aber  mir  ist  bifs  dato 
noch  khain  am  wort  darauf  eruolgt,  derer  Ich  aber  erwart* 
ten  will ,  vnd  soliche  Euer  Dht.  etc.  damit  Sy  die  entschal- 
digung  sehen  yeberschickhen«  WaCi  dann  dicKhönigin  von 
Franckhreiob.anti^ifltt  hab  Ich  auch  oSi  vnd  dickh  dem 
Tramson  defshalben  zuegeschriben,  was  Er  mir  für  ain  ant« 
wort  geben,  werden  Euer  Dht.  etc.  aufs  seinem  selbst  schrei- 
hen,  weliches  Ich  hiemit  derselben  veberschickhe,  genveg-» 
samb  yernemben,  vnnd  dan  soail  meinen  genedigisten 
herm  Erzherzog  Ernst  betrefient^  wierdt  Er  Euer  Durchlt. 
etc.  selbst  schriiftlich  allen  bericht  geb^,  hab  auch  ler 
Dht«  etc.  yermeldet ,  wie  das  Euer  Dht.  etc.  ain  Abschrifih 
KhaiserFerdinandi  Testaments  vndCodicildefsgleichen  des 
HauEi  Ton  Oesterreich  haubtfrejhaiten  begehren,  darauf 
dieselb  mir  geantwort  man  khönne  Sj  nit  bekhommen,  dann 
ler  Majt.  etc«  soliche  bey  Iren  henden  haben,  aber  Sy  wol- 
len defshalben  ler  Mayt.  etc.  schreiben  vnnd  soliche  begeren« 
wann  Er  sy  2an  bekhombt,  wil  derselb  Euer  Dht.  etc.  ain 
Abschrifft  derer  zuekhommen  lassen.  Zum  besohiufs  so  ye- 
berschickhe  Ich  hiemit  EuerFürstl.  Dht.  etc.  ler  Mayt.  etc. 
defsgleichen  derselben  Anherrn  vnnd  herrn  Yatter  seligister 
gedechtnus  Cootrafet  in  Khupfier  gestochen,  hab  Sy  nit 
besser  bekhommen  khönnen,  vnnd  bit  Euer  Dht.  etc.  87 
wollen,  mit  der  anbenolchenen  Commission  rerrichtung  we- 
liche  Ich  wifs  Gott  vil  lieber  besser  dan  Sy  etwa  Tcrrichtet 
worden,  yerrichtet  het,  aber  die  schuldt  ist  nit  mein,  noch 
meines  vleifs  eben  so  wenig,  dan  Ich  fürchte  Ich  wa*de  mit 
meiner  Importunation  mehr  yngnaden  dan  gnaden  rerdient 
haben,  aber  Ich  khan  mich  mit  disem  entschuldigen,  das 
Ich  dem  was  mir  beuolchen  gew^st  nachkhoromen  bin,  Sonst 
bit  Ich  EuerFürstl.  Dht.  etc.Sy  wolle  genedigistlngedenckh 
sein  derselben  Contrafet  darumben  Ich  dieselb  gefaorsambist 
gebetten,  mir  gnädigist  volgen  lassen,  Soliche  vnd  andere 
mier  erzaigte  genaden,  yerdiene  Ich  die  zeit  meines  lebeas 
ymb  Euer  Dht.  etc.  welicher  Ich  mich  vndterthenigist  thne 
beuelchen.  Datum  Wienn  den  Ersten  July  1679« 

Euer  Fürst].  Dht.  etc. 

Ynndterthenigisier  ynd  Gehorsambistev 
David  Freyherr  von  Tanberg  m.  p« 

Alfs  Ich  an  diesem  briefe  geschriben  ist  der  vonSere« 
tin  khommen  vnd  mich  gebetten,  denselben  EuerDcht.  etc« 
vndterthenigtst  als  derselben  alten  dienner  zu  beuelchen« 

(An  Erzherzog  Matlluas.)    (Fol.  345  et  346.)    • 


Digitized  by  LjOOQIC 


117 

33.)         Matthias  etc. '    '^\^  >    •      '  iOTJaIyt679. 

Liebfer  getrewen  W!dr-KiibeA  Eäci*  86lir6Iben  de  dato 
10  nächst  verschin es  monats  empfangen,  Inhalte  rcrnoraben, 
wammben  die  6oe6  BrdbätitTsche  guldeti^em  Conradt  Bayr 
nicht  ver  vol ,  sonder  in  abschla^  derselben  Ime  nur  9ooo 
Heichsgalden  zu  i5  Pazen  erlegt,'  defs  Vnnß  h'it  wenig  be- 
frembdet,  wammben  £r  Bajrza  seinem  tunfs  hocherwisnen 
dienst  mit  Tölliger  erstattung  noch  lenger  aufgezogen  wer- 
den solle,  dann  wier  nicht  zweifflen-,  'Er  wferde  Euch  was 
ein  Brabantischer  gniden  gilt,  ^tich 'wieuil  sich  in  einer 
Summa  Reichsmünz  darfur  zuerlegen 'gebeert,  alles  dem 
dazumalen  fanffendeh  Wechsel  gern  eis,  genuegsame  nach- 
richtang  gegeben ,  ynnd  nnnmehi*  ron  der  khajs.  Hoff 'Ca- 
mer  auf  Euer  begeren  aufstrückhlicherbeuelch  imekhommen 
sein,  Im  fall  aber  nit,  so  khönden  wier  Euch  in  gnaden  nit 
Pergen,  dafs  ynnfs  zu  Händen  3774  reichsgniden  57krrso 
6000  J3rabantisch  gniden  zu  3o  Stiler  bringen ,  erlegt  wor- 
den ,  Derhalben  soliche  Snmma  auf  beuelch  lerer  Mayt  etc* 
wideromb  durch  Euch  Jezt  gehörten  werth  nach  abgelegt 
Tund  bezalt  werden  sollen*  ' 

Darauf  wier  Euch  dan  hiemit  nochmallen  gnedigist  er- 
snechen  Tnd  begeren,  ler  wollet  ofTtgemeltemBayrn  soliche 
Snmma,  Nemblich  die  $774  Beinisch  gulcfen  sambt.dem 
dauon  gebüerenden  Interesse  Ton  der  Zeit  an  so  Euch  durch 
Ibne  angezeigt  wirdet,  ynseumblich  erstatten  Vnd  lenger  nit 
aufhalten.  Daran  ler  rniils  ein  sonder  annenlblichs  gefallen 
erweiset,  in  gnaden  dem  wier  ohne  das  gewogen  ziier- 
khennen, 

Datum  Antorff  den  zehenden  July  Apno  etc.  79 

An  Landuogt  llsung  etc.     (Fol.  349.) 


33.)  3i.Julyi579. 

Die  Fürstliche  Darchlanoht  etc.  Brtshertz«g  Matthias 
KQ  Oesterreich  etc.  Gnbernator  ynnd  Capttan  General- der 
Itftdeiianden  ynnser  genedi^ster  Herr,  haben  yor  dieser 
seit  ein  schreiben  yon  der  Rom.  K'hay8..Mayt«'et€u  Ir^n»  ge* 
Hebten  Herrn  Brtte<lern  ynnd  ynserm  Aller)genedigisten 
Herrn  der  Fuggerisi>hen  Khriegfslenth  ausstehende  besol- 
dong  belangendt ,  duf ch  Christoffen  Kbreninger  yberraicht, 
genedigvst  empfangen,  ynnd  Inhalts  yemomoaeu.  Wie  well 
Ir  Dht.  elo.  auf  obgedachts  Irer  Khays^  Mayt.  etc.  allergo - 
ne^igisfes  suechen  ynnd  Brüederliob  «begeren,  bemeUen 
Khriegfsleuthen,  datnit  Sy-  yermog  habender  yerschreibttsg 
wo  nicht  sonil  als  yerfallen  bezalt,  sonder  etwas  daran  em- 
pfaiieo  mochten,  gnedigist  gern* yerholSen* betten,  wie  Sj 


Digitized  by  LjOOQ IC 


118 

dann  an  Iren»  rleifs  nichts  erwinden  lauen ,  So  ist  doch 
yeber  all  ffirwenden  .rmb  decjEwischen  den  Stenden  einge- 
fallner  zwajnng  ynnd  anderer  Yerhinderung,  dieser  zeit  was 
fmcbtbars  aufszarichtcn  nickt  woU -mdglich  gewesen.  Der- 
halben  sich  obbemelte  Khriegsl^nth  bifs  die  Sachen  zu.  schie- 
rist hofiFender  mhe  khominea,  sich  noch  ein  zeit  gedulden 
aollen.  Des  obgedachten  Khreninger ,  auf  sein  gehorsamb 
b.eg^ren  Ir  Färsti,  Dht,  etc.  diseYrkhundt  vnder  dero  fürst- 
licbm  Secrct  I^sigel  za  feinem  schein  weil  Er.  die  sachen 
bej  Sechs  Monaten  so  ptarckh  gesolicitiert  mitgethailt  haben« 
ynnd  bleiben  obgemelten  Kbriegfsle^then,  wie  auch  Ime 
Khreninger  selbst  ^viit  gnaden  gewogen.  Actum  Andorff 
den  testen  Jolj  4Q^o  iv^79* 
(Foi.359) 


34«)        Ai^.Graff  Johann  yon  Nassau. 

-  ^ULatthias  etc. 

Wolgeborner  lieber  Besonder,   auf  vnnser  nechst  zu 
Qordrecht  yndterredung ,    die  Munsterische  sache  Belan- 

Sendt',  haben  wir  njcht  yndterljsssen  wollen,  aufs  den  son- 
ern  grossen  Vertrauen ,  so  wier  zu  Euer  Persohn  haben, 
Euch  durch  difs  zu  besserer  nachrichtung  weitleufliger  zn 
orderen ,   wie  ,der  ganze  handel  beschaffen  ynd  mit  gnedi« 

Sem  willen  zu  begeren ,  Euer  tren  wolmainendt  guetbe- 
unckhen.  Ypnd  ist  erstlich  an  dem\  das  gueter  yerschi- 
ner  zeit,  der  hochwürdig,  hochgeborne  Fürst,  Herrn  Hein« 
rieh  Postulierter  zn  Erz  vnnd  Stiin  Bremen  etc.  vnnser 
frenndtlicher  lieber  Herr  Ohaimb ,  aufs  sonderer  wolmai- 
senden  freundtschafil  zu  ynnfs  ynnd  ynserm  Haufs  Oesster» 
reich  ynnfs  in  Vertrauen  durch  seine  Ralh  anmelden  ynd 
erindern  lassen,  weil  ErinZwispalt  mitynsern  vettern  dem 
Bischoff  zn  Freysingen ,  wegen  der  Postolation  ^  so  auf 
baide  Thaill  gefallen,  stunde  ynnd  yon  seinem  Rechten 
endtlich  nit  weichen  weiten,  das  Er  wol  gemainet ,  dafern 
wier  oder  ynnser  geliebter  herr  Bruder  vnnfs  daromb  an« 
Bnnemben  gestnnet,  ynnd  der  yon  Freysingen  von  seiner 
Aetion  gleich  Er  auch,  derowegen  abstehen' weite,  yjifa 
ynd  Sonaten  khainem  zu  cediren ,  ynd  seinen  zuespmch  zu 
yebergeben,  auchaonstenzn  aller  frenndtlichen  befördernag^ 
darzne  sich  bemühen.  Darauf  haben  wier  in  betrachtnng 
wafs  für  ynhail  dem  H.  Reich  ynnserra  Vatterlandt  daranfa 
entspriessen  möchte ,  wann  die  batde  fümehme  Heuser 
Bayern  vnd  Sachsen,  durch  soliche  Ursach,  alfs  dannvol 
90  fürchten,    aneinander  in  feindtschafik  gerathen  sollen» 


Digitized  by  LjOOQIC 


aa«b  dessen ,  was  Wriei*  darcli  abwendang  ynnd  vermhlang 
desselben  für  grosse  dienst  der  Christenbait  ynd  dem  H» 
Reicb  thaen  khonndten,  rnnd  wiewol  gemeltes  f&rstlich 
Sü£ft,  diesem  Tnsern  Gabemament  gelegen,  ynnd  das  diztcb 
soliehe  mitl  der  Spanier  böcbmüettiger  Troz ,  zu  mildern 
nachdenckben  mochte  rerursacbt,  vnnd  sonsten  andere 
fridlicbe  gelegenhaiten  erlangt  werden,  vnnfs  resolaiert. 
demselben  mit  gebüernach  zn  denckfaenrnnd  zu  seiner  dea 
Erasbiscboffs  L.  rnnsere  diener  abgefertiget ,  sich  dessen 
frenndlicben  Rahts  rnnd  äHer  gelegenhait  dieses  wercfkbs 
zn'erkhundigen,  tVeliche  vnfs  gemelterS.  L.  schriiftliche 
Besolntion,  deren  wiet*  Each  hierbei  neben  Copei  veber^ 
senden,  znbracht,  auch  sonsten  mündlichen  anzaigt,  das 
sonder  erhielten  rnnd  znenaignngen  des  Statthalters' ynnd 
Thnmb  Scholasters  daselbst ,  Darauf  wier  zn  besserer  rich- 
tignciachang  der  Sachen ,  der  Rom,  Kays«  Majt.  etc.  ynl^n 
gaedigisten  frenndtlichre^  Herrn  ynd  .Rrmed^rn:  dessen  Not- 
tnrfftij;  berichteten  yond^d^eaelb  y.nib.Hhiyyfqrliohen  E^abtNr 
y»d  adsiatenz  gehprsamist  gebetten.  "Vyeilljr^nfs  aber  dl/s<| 
s^be  darauf  genedigist  zuentpotten,  Sie  wolten  an  aller 
khajaerlicher  ynd  Brüederlicher  beförderuiigeh  ynnfs  zujoi 
bessten  nichts  erwinden  lassen,  ynnd  hette  jäe ro wegen  iail* 
berait  zn  ynsernyettern  ynd  Schwägern  dem  bei^^og  zuG'u- 
lieh  der  Sachen  zum  besten  geschickht,  dessen'  anlwort  Ire' 
Itfajt.  etc.  .'erwartten  theten ,  vnnd  ynfs  dan  darauf  ferner 
bescbaiden  wolten,  Alfs  haben  wier  seider  cler  zeit  ferner 
nichts  darinen  fumehmen  khönnen,  nichts  weniger  ynsern 
yertraoten  leuthen  znCoIn  ynd  sonsten  aufferlieget,  yleis^ig 
achtang  zii  haben ,  wäls  in  dieser  Sachen  fürlauBen  vhäa 
gehandelt  wurde,  ynnfs  dessen  zu  berichten.    .'  ', 

Qnästio.    '     •  '    •      '   ''''"       '  '  ''''-* 

1.  Si  quts  legUtlme  et  cum  solennitate  debttä'sitpostc^ä- 
tu#  in  administratorem  Archiepiscopjatus  Impefk:!),  co- 
gatur.  de  Jure  esse  Ecclesiästicus ,  eV'V6n'  suffici^l 
quod.sit  coelebs?  ...',.,,'!  .,/  .  .      "i 

3,  Et  in  Poniifex  iUi  qni  Ita  Sit  leg;iCttnie  pdStiijätus;"  yosi 
ait  injicere  aliqudd  iihnedimentdm  'yeP  scrüpuliijcn  eq 

.q°f'«;  .      .-    V,"  -     -  ■,:,:'. 

Conclasio. 
I.  Satis  est  eoelebem  esse  gui  in  ^djaiinistrattot^eifa  tempo- 
raliom  äd  Archiepiscppatum  peiilne^tiiim  pöstuUtui^,; 
modo  accedat  Pöntificik  consenstis  et  anctoritas  ,  sine 
qua  postulatio  esset'irrita,  nisi  qtiis  Adminiitratoi*  con- 
siitueretor  nomine  ad  ytiliutem  Archiepiscopi  qualiR- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


120 

. :  call,  vel  capitali»  ad  (piodaede  r^aeante  plaenmqve 
..pertinet  administratio.  .....,, 

1.  An  Gallo  cedere  debeat? 
s.  An  contrahere  cum  illo  ? 
.  3*  An  particalarem  proaintiara  aQceptare  ?  . 
4«  An  de  roatrimonio  Naaarricae  ?  . 

5.  An  pensionem  acoeptare? 

6.  An  ea  de  re  cum  ElectorU>u8  aut  aliis  externis  regibus 
communicare.?.   , 

.7^  An  libertatem  et  exercitium  Religionu  cöncedere? 

An  Mpnasteriensem  causam  contra  vel  Imperatoris  rel 
papae  Toluntateip «  nbi  occaaio  detur  acceptare  debeat?  ul- 
tijQBO  qao  abeundum? 

(FoL377-  378.)  ... 


85.)    .  .9.  Oot.  1579. 

Memorial  \^afe  dich  wejgeii  Irer  Pftrstl.  Durchlimcbt  tftc; 
Heinrich  Herr  ton  Liechtenstain  etc.  Dudtwig  Rumphf  n  ttb. 
TnndDalzer  vohh  Dannewiz,  asaUbnster  euuerhatteii  haben. 

Erstlich   werden  Sie  sich  In  gehaimb  ynuermerckht 
ynnd  schickhlich'er  gebuer  zu  denen  Persohnen  an  weliche 
Sie  Credenzschreiben  zu  finden  wissen,  auch  leuchtlich  von 
inen  merckhen  khönnen,  ob  einige  gewisse  honnung  oder 
gelegqnhait,  was  fruchtbarllches  wegen  trer  Dht.  etc.  derer 
ort. zu  behandlen.' Woi  angemerckht,  das  Ire  Dht.  etc.  gar 
nicht  der  meinung'sich  ynbedechtig  Ins. Fürstliche  Stiflfl.  ein- 
zudringen, oder  anderen  so  etwa  dazu  befuegt  vnnd  sonder- 
lich Iren  vettern  ynnd  phaimb  Bajern  oder  Sachsen  mit  dem 
wenigisten  vor  zagreifFen,  Sondern  weil  Sie  von  wofmemen- 
den  gueten  leüthen  erinnert  •  es  mochte  v^illeucht  zwischen 
den  Partheyen  in  der  wall  ein  zwisp^tU  vnd  dan  dem  StifR 
ynd  angrani^enden  Lannden  ein  schedlicher  mifsuerstandt 
erfolgen«      l  ,         .  ...  ... 

,,..  Alfs  h£g[>en  Ir^  Dht.  etc»  wo  dem  also  sein  solte,  Ire 
fürstliche  Persohn'  zu  Wolfart  vnnd  bestendiger  ruhe  des 
Löblichen  Stifflts  vnnd  dan  dea  gannzen  Vatterlandts  teutscher 
IJ^ation,  ot|i^riren,  yniid  mit  gnedigem  willen  angeben  wol- 
len.' WaUnun  mehrer  Particulärl^uzerspriefslich^ndaranfs 
erfolgen  wurde,  werden  die  gesandten  mit  mehrer  besserer 
beschaidenhait  Inen  vorzutragen  wlsseii.etc.  Zum  andern, 
agilen  Si^  sich  beyleuf%,erkhundigen,  durch  ven  vnnd  wie 
die?  Brembische  ynn^^  Bayrische  Parthey  getriben  vnnd  ge- 
ha^ndelt  werde  ^  darnach  Sie  sich  dann  zu  richten  werden 
haben,  auch  nach  derselben  gelegenhait  das  Bremische 
Crodonz  zuuerrich^on  YkcrcleQ . wiasen. , 


Digitized  by  LjOOQIC 


121 

Hehtm  äeta  •ollen  Sie  in  khain  vergessen  stellen,  Irer 
Dht.'  etc.  Fürstliche  wolmainende  Intention  bej  der  Statt 
Münster  fürnembisteni  viel  rleissig  za  losinuiren,  ynnd 
sich  in  allem  guelter  nachrichtung  bej  Inen  zu  erholen  etc. 

WaTs  soihisten  wegen  Irer  Khaj^s.  Majt.  etc.  Brüeder- 
liehen  Authoritet  Irer  Dht.  etc.  Sachen  zum  bessten,  bey- 
neben  diesei'  nehist  benachparten  Lannde  Regierang,  ynnd 
femer  daranfs  höchst  befärderlicher  nuz  dem  Stifit,  Ja  al- 
gemainen  Reich  teatscher  Nation  widcrfaren  khönnde,  wirdt 
den  gesandten  aufs  beste  zoerwegen  vnnd  fürzubringen ,  an 
allen  orten  vnnd  bey  denen  es  sich  gebüert  hairabgesteltf 
Wie  dann  Ire  Dht.  etc.  an  Irem  verstandt  vnnd  vleifs  gnä- 
^igist  nicht  zweiffeit ,  vnnd  Inen  sdlicbes  vertrawen  thnet^ 
anch'  dasselb  gegen  Inen  in  allen  gnaden  erkhennen  will« 
Actom  in'Antorff  den  Neunten  Octobris  Anno  etc.  Neu:| 
vnnd  sibenzig.  ' 

Matthiafs  etc.    (Fol.  ^75  et  376.) 

36.)  9'*  Sept.  tS'jq. 

Ruedolff  der  Ander  vonn  Gottes  genaden  Elrwölter  Rö- 
mischer Kaiser  zn  allen  Zeitten  Merer  des  Reichs  etc.  Durch« 
leachtiger  Hochgeborner,  freundtlicher  geliebter  Brueder 
vnnd  Fürsst^  Was  wir,  Bruederlicher  vnnd  treuherziger 
wolmainung  Euer  L  zum  besten  bedacht,  vnnd  dem  Edlen 
vnnserm  vnd  des  Reichs  lieben  getreuen  Ott  Heinrichen 
Grauen  zu  Schwarzenberg ,.  Herrn  zu  Hochen  Landtsberg 
vnnserm  Rath ,  vnnd  obristen  Hofmarschalckh ,  In  vnnserm 
Namen  an  E.  L.  aintweder  selbst  oder  durch  ain  vertraute 
Persohn,  od^r  anch  da  es  an  derselben  manglete,  durch 
schreiben  an  Euer  L.  zu  bringen  beuelch  geSeii,  Das  wir- 
det  EnerL.Inainem  oder  den.'  andern  weeg  Verneramen,  Ge-f 
sinnen  dem  nach  an  Euer  li.  ßruederlich  vnnd  freundtlich, 
dieselb  wolle  gedachtem  vnnserm  Hofmarschalckh  Inn  soli- 
chem  anbringen ,  gleich  vnhfs  selbst  volkhommen  glauben 
snstellen,  darauf  der  Sachen  nachgedenckhen,  vnnd  vnnfs 
Ir  Mainnng  vnnd  gemneth  in  gleichem  Yertraued  eröffnen, 
Wie  es  von  vnnfs  Euer  L.  zu  guetem  gemaint  wirdt.  Deren 
wier  mit  Brüederlichen  hulden,  freundtschafft  vnnd  treuen 
Tederczeit  gaiinz  woll  zügethann  bleiben/ 'Geben  auf  vnn- 
serm Khönig;1ichen  Schlofs  zn  Prag,  den.Nenndten  Tag  des 
Monats  Septembris  Anno  Im  Neun  vnnd  Sibenzigisten,  vnn- 
serer  Reiche,  des  Römischen  Im  vierten ,  des  hungerischen 
Im  Sibenden,  vnnd  des'  Behaimbischen  auch  im  viertten. 

Ener  L.  Guetwilliger  Brueder  Rudolff'm.  p. 

V-  Jo.  Bapl.  Weber  D.  P,  Öbernburger  m.  p. 

(Alk  Erzh.  Matthias.)    (Fol.  378.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


122 

37-)  fl4.0ct;i57q. 

DarchleachtigUter  Hochgel^orner  Fürst  Gpoedigister 
Herr,  Eaer  F.  Dht,  etc.  sein  mein  ^ndterthcnisisle  gehor- 
sambe  dienst  schuldiges  vleifs  zuvor«  Die  Rom.' Kays,  Hajt. 
etc.  mein  allergenedigister  herr,  haben  mier  verschiner 
seit  allergnädigist  auferlegt,  bei  Euer  Fürstl,  Dhlt  wo  mug- 
lich  in  der  Persohn  ynd  Mündlich,  oder  doch  durch  schriff« 
ten,  nach  yeberantworttnng  diser  hiebeiligenden  Khays.  Cre- 
denz  vndterthenig  anzubringen,  das  höchstermeUe  Kays. 
Mayt.  etc.  aufs  gnadiger  vnd  brüederlicher  fürsorg  nit  undter- 
liessen ,  Euer  Ffirstl.  Dht.  etc.  znestandt  jederzeit  yleissig 
Tnd  treuherzig  nach  zu  gedenckhen,  vnd  gleich  wie  Sie 
deren  glickliche  wolfart  erfreite ,  also  vcrnemben  Sie  gans 
rngern,  das  ler  etwas  widerartigs  vnd  jiesch^erlichs  ia 
einiche  weifs  zuhanden  gienge,  demnach  alfs  ler  Mayt.  etc. 
glaubwierdig ,  vnd  von  vridterschidlichen  orten  angelangt, 
dafs  E.  Fürstl.  Dht.  etc.  nunmehr  ein  geraumbe  zeit  her, 
deren  hochen  hjerkhomben,  vnd  aller  gebüer  zuwider^  £fnz 
schlechtlich  vnd  v^i^kleinerliph  gehalten  wurde: i  ao  wol  an 
achuldigen,  Respect  vnnd  ehrerpiettung,  alls  an  Mangl  Not* 
tnrffligen  VndterKalt ,  vnd  raiohung  gebierlich«  vnnd  Ter- 
sprochens  Deputats,  dafs  auch  veber  das  Euer  Ft^rstl.  Dht. 
etc.  allerlay  vnd  nit  geringer  Deapect,  auch  das  wider- 
fahren were,  darab  leuchtlich  abzunemben,  vnnd,  zu  schlies- 
sen ,  das  Sie  bei  disen  leuthen  mit  teglich  wachsender  be- 
schwer, verclainerung  vnd  solicher  gefahr  leben  müessen, 
deren  man  sich  billich,  da  man  khundte,  beveberigen  vnnd 
fürkhomm.en  solle. 

Demnach  weite  8oliche$  alles  Ter  Kays.  •Mayt.'etc.  alfs 
der  getreue  vnd  sorgfeltige  herr  rnnd  Bruder  ^  E*  F.  Dht. 
etc.  bester  meinnihg  zngemüeth  gefierth,  dabei  zu  nottarff- 
tigem  nachgedenckhen,  vnd  erwegung  geben,  auch  dieselb 
treuherzig  erinnert  haben,  ob  nit  besser  yrind  räthlicher 
sein  solte,  das  Sie  sich  von  dünnen  hi.nwegkh  vnd  etwan  an 
andere  bequembe.vnd  sichere  ort  begeben  hette,  \rafa  ge- 
stak  vnd  durch  was  mitel  aber,  wie  auch  soliches  Euer 
Fürstl.  Dht.  etc.  Person,  sicherhait  vnnd  anderer iiedenjDkhen 
harben  zum  füeglichisten  vnnd  ohne  minderste  gefajiir  wurde 
beschehen  khüneo ,  vnd  infa  wercjl^h  zu  richten  sein ,  dem 
betten  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  welicÜer  alle  gelegenhait  am 
besten  bekhandt,  vnd  am  füeglichisten  nachzngedenokhen, 
vnnd  sich  hierüber  zu  entschliessen ,  versehen  sich  auch 
ler  Khays.  Mayt.  etc.  es  betten  EucirPürstl.  Dht.  eic.liieraurs 
derselben  Brüederliche  treu  vnd  wolmainung  zu  apüeren, 
vnd  abzunemben,  mit  welioher  Sy  Euer  ForstT*  Dhlt«  Jeder- 
zeit genaigt  vnd  zuegetfean  blieben. 


Digitized  by  LjOOQIC 


123 

Ob  mier  nun  woU  gebiert,  Ich  auch  soliehes  itit  we« 
Biger  Ton  hereen  begierig ,  airs  schuldig  gewesen ,  disem 
allergnedigisten  beaelch  nach,  mich  alsbaldt  saEuerFürstK 
DnrchL  eic.  sanerßegen ,  rnnd  deren  soliches  alles  münd- 
lieh yand  avfsfierlich  gehorsambist  anaubringen.  So  wis-» 
sen  doch  Ener  FarstL  OarcfaL  etc.  selbst ,  wie  es  so  woll 
meiner  Persohn  ynd  verrichtang  Jeziger  seit ,  alfa  mit  dem 
raison,  ynd  andern  beschaffen,  Sonderlich  wie  argwenig 
Tnd  mifstraurig  dafii  volckh  ist ,  bei  welichen  da  mein  wer^ 
bang  weliche  Ich  notwendig  bei  den  Staaden  thuen ,  ynttä 
ein  Yrsack  meines  hinkhommens  geben  mfieste,  nit  Ires  ge* 
fallens.  leb  nit  allain  in  gefahr  khommen,  Sonder  anch  Eaer 
FArstl.  Dnrchl.  etc.  hieranrs  ein  solicher  rerdacht  ervolgeii 
mdohte,  anfs  welichem  Sie  nachthaill  vnd  sambt  derKhaf- 
serliohen  Majt.  etc.  schimpff  ynd  despect  au  gewarten,' 
habe  demnach  vndtertbenigister  wolmainung  fflr  rehtlicher 
geachtet,  soliches  Euer  F^stl.  DurchL  eto«  durch  diso 
Tertrantte  Persohn,  in  sohrifften  gehorsambist  zu  erinnern^ 
bei  welioher  Sie  mich  deren  gemüeth  vnnd  resointion  wi^ 
der  gnedigis^  auch  rmb  aouil  desto  ftrderltchm  berichten 
kkonnen,  damit  Ich  soliches  habenden  Beuelch  nach  an 
1er  Majt.  etc.  alleryndtertheDigist  möge  gelangen  lassen} 
weliehe  auch  als  leb  nit  swetffel,  gnedigist  Tiind  wol  leidM 
möchte,  das  Euer  Fürsil.  DurchL  etc.  diese  sächitigehaimb 
gehalten,  auch  wessen  Sie  sich  enUchliessen  werden,  also 
dirigiert  vnd'angestelt  hetten,  damit  so  woll  ler  Khays. 
Majt.  etc.  Tnd  deren  gans  höchst  löblichen  Hanfs  schimpff,* 
alls  Euer  Ffirstl.  DurchL  etc..  gefahr,  schaden  vnnd  nach« 
thaill  Tcrhüettet  wurde,  deren  thue  mich  alfs  derselben 
Tndtertheniger  getreubersiger  Diener  zu  gnaden  ganz  ge« 
horsambist  beuelchen.  Datum  Cöln  den  a4  octobris  A?* 
1579. 

Euer  Fdrstl.  DurchL  etc. 

Vndtertbenigister 
Diener 
H.  G.  sn  Schwaraenbuirg  m.  p«    ' 

(An  Erzherzog  Matthias.)    (FoL  879  — -  38o.) 

38.)  3i.Octöberi579* 

DorcUencbtigister  ErUhertzog  Genedigister  Fürst    rnd 

Herr  etc. 

Euer  Fftrstl.  DnrchL  etc.  sein  Jederzeit  mein  yndev- 

thenigiste  Gehorsambiste  Dienst  eusseristea  yleifs  vnd  ret* 

mögens  von  mir  zuuoran  berait.    Genedigister  herr  Euer 

FfiratL  Durch!,  etc.  achreiben  datirt  Ton  is  iieohat  yerfloa* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


124 

sattes  moiuitsJLugfittj  hab  lek  dM  i^diztaufibndenlkonats 
Ociobris  in  Prag  mit  gebarender  Reuerenis  empfangen^  vnd 
aufs  Inhalt  desselberi  Euer  Fürtftl.  Darcbl«  ete.  gnedigisten 
beuelch  deme  Yon  mir  gehorsambist  nachgelebt  werden 
solle  vudertheniglst  Yernomben«  wie  alhier  für-  gemfs  ge** 
sagt  wierd  ist  Ton  WeUperg  aaat  sein  hochzeitzwenmdvier- 
siger  Gesandten  gewarttandt,  den  Er  viel  Försstiea  auch 
Bischoff  Brelaten  Landtschafften  auch  Cardtn&l  geladen, 
möoht  aber  sein,  Sj  nicht  all  schickhten,  die  hochaceit  wierd 
m  herrn  Christoffen  Yngnadts  behansang  gehalten  werden, 
EUr  het  gern  geseben^  das  lere  FöretL  Darchl.  ete*  .ein  stat« 
Ijch  frey  rennen  oder  andere  fiefsataCi  so  seiner  hoohzeitge* 
hallen  hebten ,  merckh  ober  nicht  das  Ire  Fürstl.  DurchU 
etc.  gesinnet  weven,  ^afs  dergleichen  anzaheben«'  Daßi 
lere  FürstlvDnrcblr  etc.  mein  Gen^digisier  kerr  den  i4dis 
von  lirienn  nach  Prag  die  Khajs.  Ma-yt  etc.  Khaflserin  -  vnd 
Kh<önigin  haimb  za  snechen,  tekraiaet,  haben' Euer FfirstL 
Durchl.  etc.  isweiffels  aolickes  Voii  Oreusen  d6m  Ichs-  Tor 
ler  Durch!«  etc.  aufbrach  von  Wienh  znegeschriben  Terstan«» 
den,  vnad  weit  gleich  dieselben  Tägalsn^mblieh den  t8oo« 
tobriS'ZuPragRampheoa  hochzeit  zu  halten  angestelt  war, 
baben  ler  FurstL  Durehl.  ^tc.-  in  aller  still  mnd  igehaimb 
sich  auf  ein  ringr^niien  rnd  Fuefs  Tarnier  alhi<e  gerffa^t,  'der 
meinttng'meoiglieh^n  vnwiäsend,  alda  anzokhamben'  vnnd 
aufzuziehen,  aeki  also  ler  Fürstl.  Durchl.  etc;  den  17  oc- 
tobris  zu  Prdndeifa  Gott  lob  gliokhlichen  ankhorabea  Tnnd 
des  anderen  Tags  nach  eingenumbenen  fruemail  lerFörstl. 
Durchl.  etc.  auch  Oitavio  vnd  ürautsohn  Ire  Rüsstungen, 
yad  Ich ,  Lebl  vtiiisere  Patrtnkhleider  angelegt  vnd  in  Le- 
ben Gutschaefi  von  ßrandeifs  aufsrennend  also  gar  ffkr  die 
Porten  des  Turnierplaz  gefahren,'  alda  von  dcfn  'Gutschien 
eilendts  all  abgesprungen  ynnd  nuer  strackhs  aufgezogen  vnd 
geturnieret,  verraainent  Irer  -Durchl.  etc.  hinkhumfacns  nie- 
mandt  wissens  gehabt  hette,  es  war  aber  alles  schon  khundtbar 
ynnd  alle  zimer  Tod  anders  für  ler  Fürstl.  Durchl.  elc.zue- 
be«ait«  .  Aulaec  Ler '  FürstL  Durchl.  etc.  Erzherzog  Cards 
hochzeit  fueft  Turnier,  ynd  d^s  fuefs  Turniers  Jezigef  Khajs. 
Mayt.  etc.  Cronung  zu  PreCiburg , -hab  Ich  die  ai  Jahr,  so 
Ich  ynwierdig  bey  boff  dienen  thue ,  kheinen  schönern  ynd 
atatlichern  fuefs  Turnier  den  disen  bey  Hoff  nicht  gesehen, 
dan  alle  Tärtheyen  gar  Costlibh  bekhiatdet  waren,  förnemb- 
lieh  aber  sein  ler  Khays.  Majt.  etc.  Suolfsgi  vnd  von  Stu- 
benberg Jeder  besonder  mit  sehr  schönen  ynnd  statlichen 
Ittuentionen  aufgezogen.  Rumph  Graf  von  Trluuls  vnd 
Maximilian  von  Dlelrichstain  haben  mantenieret,  pretiodes 
ersten  spiefs  ist  Rumphen  geben  worden ,  von  den '  fünff en 


Digitized  by  LjOOQ IC 


125 

Slraichea  mit  dem  MfawenU  den  Colöpcdo  Ton'spiossen  in 
der  Folia  der  Kheys.  JAayt.  etc«  von  Sohwerdt  in  der  Folta 
den  Palfi  Irer  Khays.  MajL  etc.  Catn^rer  MasGallan  Herrn 
ilannseo  von  Pernstain  von  der  besten  Inuention  den  Se- 
boUgi.  Sonßten  ist  ausser  dises  fuersturniera  vnd  Tän«s 
khain  Fiestas  gebalten  worden,  Bnmph  hat  seiner  Bravtk 
einen  diemont  so  3ooo  Cronnen  gestanden  •  geben,  welieher 
Ihm  ancb  geschenckht  worden,  von  den  Herzogen  von  Man«- 
tua.  Die  Khays.  Majt.  eta  haben  Ihndurch«  derselben 
abgesandten  auf  die  höohzeit  ein  Cleinot  von  800  Thal«> 
)er  vnnd  der  Khonig  anfs  Hispanien  ein  diemonies'  Crent 
1400  Cronnen  werth  Fraseniieren  lassen.  So  haben  aach 
die  Khaiserin  vnd  Khüningin  anfs  Franckbreiehstatlich  ver- 
ehrt, Er  hat  sonsten  ausser  der  Khays.  lAayt.  etc.  derKhai*' 
sertn  Khünigin ,  Khfinigs  au£i  Hispanien  vnd  der  Erzher» 
zogen  gesandten  kheiuen  andern  dan  der  herzogin  von  Man-» 
tua  gesandten  gehabt.  Das  herzog  Albrecht  von  Bayern 
den  24  diz  (an  der  wassersuche  wie  man  sagt)  gestorben, 
werden  Euer  Fürstl.  Durcbl.  soliches  ohne  zweifi'el  wissen^ 
Ire  Fürsll.  Dnrehl.  etc.  wissen  noch  nicht  ob  man  den  Cla-« 
gen  werde.  Georgen  Proskbofski  ist  diese  Tag  sein  Haus* 
fraw  auch  gestorben«  Matthesen  Aubele  ist  von  Irer  Fürstl. 
D«rchl  etc.  vor  ein  drei  monaten  ernstlich  auferlegt  worden^ 
Baittong  zu  thuen  alfs  Er  aber  mit  derselben  allerlaj  anfs* 
flficht  vnd  aufzog  gesuechi ,  ist  Im  aufs  Irer  Durchl.  etc. 
beuelch  gebotten  worden  sich  des  hoffs  \nd  zu  haufs  bifs 
zu  bescblofsner  Baittung  die  ler  Durchl.  etc.  Centraler  von; 
Ime  aufgenommen  zu  enthalten«  Alfs  Er  aber  gesehen  Er 
mit  seiner  Baittung  sehr  fibel  bestunnde  vnd  ler  Durchl; 
etc.  mehr  denn  ain  tausent  gülden  Per  Beste  schuldig  blib, 
auch  wuaste  ler  FürstL  Durchl.  etc.  wegen  dad  er  an  derseN 
bea. vorwissen  zu  Ynsprogkh  von  Erzherzog  Ferdinandts 
Camerdiener  «inen  auf  ler  Durchl.  etc.  in  6  oder  700  fl« 
entlehnet  sehr  übel  auf  Ihn  zufrieden  waren,  hat  Er  alle 
seine  khlaider  verkaufit  vnd  ler  Durchl.  ein  schreiben  in 
weltcherter  bekhandte«  wider  sein  aidt  vnd  Pflicht  gehan* 
delt  haben  gethan ,  ler  Durch!,  etc.  vndterthenigist  bit-» 
tendt  ler  Durchl.  etc.  seinen  des  Aubele  Schwager  3oo  fl. 
die  Er  Ime  schuldig  bezallen  lassen  wolt,  vnd  also  weil  ler 
Dnrchl.  etc.  zu  Prag  waren  sich  aufgemacht  vnd  darnon  nie* 
mandts  waifs  wohin  gezogen.  Sider  seines  verraisens  khu* 
men  erst  etlich  flQr  mit  schulden  so  er  gemacht  sein  also  Ire 
Fürstl.  Durchl.  etc.  ob  solichen  seinen  weckhziehen  sehr 
fibel  sufriden  vermainen  Im  nachstellen  zu  lassen.  ler  Fürstl. 
Dorchl.  haben  alberait  an  Matthesen  stat  dem  Püchel  vnd 
einen  andern  so  herr  von  Stozing  promoviert  hat  Khazen-' 


Digitized  by  LjOOQ IC 


126. 

perger  genannt  in  die  Cannier  anganommen  ,  doch  wierd 
Grienperger  die  Camer  aufsgaben  haben.  Tonn  hinen  ist 
aonat  (^enedigiater  herr  difsmair»  nichts  sonders  neues  su 
schreiben ,  aufs  Constaniinopel  wierd  alher  geschriben  das 
Mehemet  Bascha  von  einen  ynsinigen  Menschen  erstochen 
worden  sei  ynd  ob  wol  der  Thätier  alsbaldtgerieitailt  wor- 
den rermeint  man  doch  es  sei  ein  angestiSte  sach  gewesen 
sejr  Ton  türckhischen  Khaiser  selbs  wie  man  alhie  darran 
redt  aol  man  vnser  seits  weil  Er  ein  fridsamber  man  gewe« 
sen  nicht  wenig  an  Im  verloren,  sol  auch  den  türckhischen 
Khaiser  sein  ehester  Sun  den  er  sehr  clagt  gestorben  sein« 
Auf  den  yngerischen  ynd  Crobatischen  Graniaen  ist  es  heur 
so  still  das  man  gar  nichts  von'Türckhen  hört.  Der  Kho- 
nig  aufs  Polen  ist  nach  dem  er  Poliozkho  Tnd  Schmolens« 
kho  erobert  vnd  die  mit  Vngern  des  die  Polen  sehr  yer- 
dreust«  besest,  abgezogen,  ist  Jezo  zu  Warfs  ynd  holt 
alda  ein  grossen  Landtag  wie  man  sagt  die  Polen  ynd  Lit«* 
tauer  zu  persuadiren  den  Khrieg  wider  den  Mofscouiter  zu 
continuiren«  Schliefslichen  bit  Ich  Euer  Fürstl.  Durchl. 
etc.  meinen  genedigisten  herm  ynderihenigist,  wollen  mich 
ffir  derselben  trewherzigen  vnd  in  yndtertbenigkheit  höchst 
affectionierten  alten  ynnd  armen  diener  der  Gott  teglichen 
für  derselben  glickh  hail  ynd  wolfart  vnd  höchstes  anfnem- 
ben  getreuistes  herzen  bittet,  Jederzeit  gnedigist  erkhen- 
nen  ynd  alzeit  mein  Genedigister  herr  sein  ynd  yerbleiben. 
Hiemit  Euer  Fürstl.  DurchL  etc.  Gottlicher  bewahrung  be* 
Qolchen.     Datum  ,  Znäm  den  3i  Octobris  Anno  etc.  79. 

I  ler  Fürstl.  Durchl.  etc.  sein  den  37  Octobris  wider 
TOB  Prag  nach  Wienn  yerraist  herhoffen  den  3  Noucmber 
yermittels  Göttlicher  gnaden  zu  Wienn  zu  sein  wollen  das 
Fesst  allerheiligen>  alhie  zu  Znäm  in  Closter  bleiben  ynd 
alsdan  von  hinen  zu  den  von  Enzerstorff  raison ,  ein  nscht- 
leger  alda  zu  halten,  ynd  alfsdan  yolgents  auf  Wienn  ziehen. 
Ewer  Fürstl.  Durchl.  etc. 

Ynndterthenigister 
Gehorsambister 
Sigmnndt  yon  Hochenburg  m.  p. 
(An  Erzherzog  Matthias.)    (Fol.  383 — 386.) 


89.)  i7.Noy.  1679. 

Durchleuchtigister  Ertzhertzog  Genedigister  Herr  etc. 
Ewer  Fürstl.  Durchl  etc.  sein  Jederzeit  meine  yndter- 
thenigiste  gehorsambiste  dienst  bestes  vleifs  ynd  Vermögens 
yon  mier  zunor.  Genedigister  Herrauf  Euer  Fürstl.  DorchL 


Digitized  by  LjOOQIC 


127 

ete.  jgenedigistea  btoalch  Ua  Ich  nt  Htrrn  Wekj^rgt 
Hochzeit  in  Eiuor  FürtiK  DorchL  etc.  Namben  erschinen 
Tnd  Ihmo  weil  mein  genedigister  Herr  Erzherzog  Maximi- 
lian einTrinckhgeschieryon  etlich  md  aibenzig  Gulden  ver- 
ehren lassen,  vnd  Ich  kheines  in  dem  werth  sonder  yon  acht- 
zig galden  haben  khünen,  dasselbe  neben  gl ickhwünscbung 
Tnd  anmeldung  Euer  FfirstLDarchl,  etc.  gnedigibten  willens 
in  Euer  Fürstl.  Durchl.  namben  Prasendiert,  der  erzeigten 
ehr  Tnd  gnadt  Er  sich  gegen  Euer  FfirstK  Durchl.  etc.  höch- 
lichist bedanckhet  sich  erbiettendt  solich  erwisne  ehr  Tnd 
gnad  Er  Tmb  Euer  Ffirstl.  DnrchL  etc.  Tnderthenigist  zn- 
uordienen  beflissen  erfunden  zu  werden,  Er  bat  da  Er 
doch  vil  mehrer  Tcrhofil  auf  solicher  seiner  hochzeit  az 
Abgesandten  gehabt.  Es  ist  auch  khein  rennen ,  Turnier 
noch  Maschera  gehalten  worden,  sein  auch  Jer  Fürstl. 
Durch],  etc.  die  sonstenauf  etlichen  hochzeiten  in  Maschera 
zu  khumben  Pflegen  nicht  hinaufs  khumben ,  glaub  werde 
zum  ihaill  des  tou  Bajrn  Todts  halben  Tndterlassen  sein 
worden ,  lere  Fürstl.  Durchl.  etc.  die  fast  alle  wochen  zum 
ringrennen  haben  Tor  ein  zehen  Tagen  in  einn  Bingren- 
nen  zwo  Parteyen  in  deren  Jeder  sechs  waren  gemacht  Tnd 
also  a  discretion  es  was  gelten  soll  gerendt,  als  nun  Irer 
Fürstl.  Durchl.  Parthej  soliches  gewunnen ,  haben  sich  die 
Sechs  als  herr  Ton  Thurn  Ton  Hoyos  Jägermeister  TeujSel 
Ton  Zelting  vnd  Ton  Khunigsperg  mit  einander  Terglichen,' 
Ifen  FürstL  Durchl.  etc.  ein  Pangöth  Tund  Tanz  zehaUen« 
haben  also  ein  gar  stetlich  Pangöth  zuberait  ler  Ffirstl, 
Dnrchl.  etc.  Tnd  Tier  Taffei  Frawen  Tud  Junckhfrawen  dar» 
auf  geladen  die  auch  khumben  Tnd  nach  dem  nachtmal  bifs 
auf  halbe  ainfs  in  die  nacht  getanzet,  auch  ein  schöne  Mu- 
merey  die  beiden  Irer  Durchl.  etc.  Mumschanz  gebracht  ge- 
balten worden ,  ler  Durchl.  etc  sein  zwar  gar  lustig  vnnd 
frölich  gewesen.  Tnnd  ist  soliches  Pangöth  ynd  Tanz  in  des 
Sträda  haufs  gehalten  worden ,  über  etlich  tag  hernach  ha« 
ben  ler  Durchl.  etc.  wider  ^wo  Partheyen  wie  zuuor  ge- 
macht- a  discretion  Tmb  was  zu  rennen  so  hats  die  Parthey 
in  der  meia  Cnedigister  herr  Erzherzog  Maximilian  war 
Terlohren ,  hat  derbalben  ler  Fürstl.  DurchU  etc.  in  herrn 
Ton  Enzerstorfis  bebausung  auch  ein  statlich  Pangöth  Tnnd 
Tanz  halten  wollen,  so  ist  des  andern  Tags  hernach  als  das 
Rennen  beschehen ,  Irer  Fürstl.  Durchl.  etc.  Ton  Prag  zue- 
geachriben  worden ,  das  die  Khays.  May t.  etc.  wegen  des 
Herzogen  Ton  Baym  Todtsfall  die  lange  Khlag  mit  dersel- 
ben Cammer  angelegt  hetten ,  hierauf  den  dritten  Tag  her- 
nach beede  Fürstl.  Durchlten.  Tnd  derselben  Cammer  auch 
die  lange  Khlag  angelegt ,  lund  also  ler  Fürstl.  Durchl.  etc. 
ler  Pangöth  auf  ein  andere  Zeit  Terschoben.    Euer  FürstK 


Digitized  by  LjOOQ IC 


128 

Durchl.  etc.  werden  sich  gncdigitft  zu  eriimenv  wissen  das' 
Ich  einmal  den  Creuz'  soliches  B.  FArstl.  DurchU  etc.  znner^ 
melden  hinab  geschriben,  wefs  massen  mgeuerücK  vor  ein 
siben  oder  Acht  Monaten  die  hiesige  ßurgeiischafil  md 
Gmain  an  einem  Sontog  alis  Ivo  Pürsil.  Durchl.  etc.  In  der 
Kirchen  waren,  bei  ein  3ooo  starckh  gehn  hoff  kbnmben 
sj  ler  Fürstl..  Dorchl.  etc.  eih  fnersfahl  gethan ,  ynd  ein 
Supplication  Tnd  Duech  darin  alle'Bürger  so  der  Angspnr^ 
gischen  Confession  alhie  anhengig  ▼nderschrieben  waren. 
VBib  znelasBung  solicher  Religion  überreichet ,  Nnn  waren 
aooh  in  denselben  Buech  vnd  Supplication  vil  lerer  Khays« 
Majt.  etc.  diener  vnd  officier  vnderschrieben  mit  denen  ler 
Hayt.  etc.  bifshero  dissimuliert  Tnd  erst  vor  ein  vier  Tagen 
durch  Commissaricn  di  al  alher  erfordert  Inen  verweisen 
lassen,  was  Sie  sich  alfs  HofTgesindt  ynder  die  Bfirger  zu 
mischen  betten ,  ynd  was  Sj  weil  Sie  ainmal  wegen  der  Be* 
ligion  von  niemanden  weren  angeredt  oder  angefochten  wor» 
den ,  8y  auch  Irer  Majt.  etc.  mit  Aidt  verpflicht  waren,  i&r 
Traach  gehabt  betten  mit  den  Bürgern  vnd  wider  ler  Mayt* 
etc.  sich  ynderzaschreiben,  ynd  als  die  ynrecht  befonden 
worden ,  der  in  33  geurlaubt  in  denen  etlich  Secretari  ynd 
Canzleischreiber  ynd  als  Ich  yerstebe  ler  noch  mehr  geur* 
lanbet  worden  weren,  ynd  geben  ffirwar  yiel  ler  aignenRe- 
Ugionsgenossen  Inen  in  dieser  sach  sehr  ynrecht,  Sonaten 
ist  es  mit  der  Religion  der  Zeit  hie  gar  fridllch  ynd  still, 
Gott  erhalte  es  lang  also.  Bej  St  Steffan  ynd  Prediger  Clo« 
ster  haben  zween  Prediger  solichen  zuelauff  ynd  gehör, 
daa  offt  yor  menge  die  leuth  nicht  in  die  Kirchen  khünen, 
yndyil  leuih  heraossen  bei  den  Thüren  der  Kirchen  stehen  Sie 
mit  begier  börent.  Was  neues  yon  binCn  zu  schreiben  yer- 
handen  thne  Ich  £.  Filrstl.  Durchl.  etc.  soliches  hieneben 
überschickhen. 

Hiemit  mich  E.  Fürstl:  etc.  Dnrchl.  meinem  gnadigi* 
aten  Fürsten  ynd  herm ,  dem  Ich  in  ynderthenigister  affec- 
tion  yon  Gott  demAlmechtigen  yiel  glickh  heil  ynd  höchete 
wolfart  herzlichisten  wünsche  zu  gnaden  ynd  Euer  FüratK 
Durchl.  etc.  Göttlich  schuz  beuelchendt.  Datum'  VTienn 
den  Sibenzebenden  Nouember  A«  (1579.) 

E.  Fürstl.  Dnrchl.  etc.  Yndterthenigister 

Gehorsambister 
Sigmunde  yon  Hochenburg  m.  p. 

Da  der  orten  was  schriflfln'ürdiges  ftirfolt 
achreib  Ich  soliches  weil  Creuz  kranckh  £  Fürstl. 
Dnrchl.  etc.  meinem  gnadigisten  Herrti  yndterthe- 
nigist  selbs  zue. 

(An  Erzherzog  Matthias.)    (Fol.  889  ^  890.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


1^ 

4o.>  ^j^thtiwbet  ^5^.     . 

Allerdarchleiiehtigiiter,  GrossmäohtigiftterAdmiselur  * 
Khatser,  Ewer  Bon.  Khays.  VaTt«  e^^i  tein  nainea  gahor^^ 
aamb  willige  Diennst  lilzeit  iranor.  .Anet^eitoedijgiater  Herr* 
Tnnd  Brueder,  Aufs  Euer  Kays.  Maytr  Wm.  gelthannen aller* 
genedigiaten  recepisse  auf  die  Jongiit^  Obei'schkkble  Gör* 
&lckhen  vnnd  Tdrsel  habieh  geboiaamb*  vnd'Bra#derliok 
Temomben ,  das  aoliche  Euer  Majt  et«,  lieb  Yiind  angenemk 
Sie  dieselb  auch  mit  gnaden  allergenedijo^it  an  ^nnd  aufge* 
nommen ,  Derhalben  Ich  verursacht  worda»  weil  die  Satt 
wider  an  die  handt;  da  man  dergleMie«  rdgel  von  aller» 
orten  alher  zu  bringen  pfliegt.  vleifs'fiir^.uwehden,  dersel- 
ben als  Vil  möglich  von  böatem  flug  zu  wegen  zu  bringen. 
Deren  in  der  zahl  zehen  stuckh  nennGärfaIckhen  vnn^Qär- 
tarzel  durheinander  vnd  eia  weisser  Gärfaickh.  sein,  We- 
liehe  Euer  Bom.  Khaj^s.  Majf.  etc.  Ich  ^iemit  auf  das'Sio' 
derselben  ohne  schaden  zuekhommen  mochten,  bey  dem 
Falckhenmaister  dieser  Landen  Feiern  vonn  Moll  zu  Hor- 
genorat  fibersende,  Tnnd  daneben  ganz  geh'miHimbYich  bitte, 
aoliche  Ton  mier  allergenedigist  in  ghaden  anzunembett. 
Denn  wo  ich  nurwistevndin  meinem  Verm5&en  'Were,  Euer 
Khaja.  Majt.  etc.  in  ainem  vil  mehrei'h'  zu  dienen ,'  sollo 
aolichea  nit  vnderlaasen  ,  sonder  von  mic^r  ganz  gehorsanüb 
Tnd  Bruederlich  gelaist  werden.  -Damit  'za  Euer  Bdm« 
Khajs.  Majt  etc.  Tnnd  Bruederii|^eti  bulden  mich  gebot* 
aamblieh  beuefehendt.  Datum  »jRtdrff  den  Sibenden  D«« 
cember  Anno  etc.  79. 

An  die  B5m.  Khays  Majt.  etc.     (FoI.SqS.) 

41.)  S.Febr.iSacu'.' 

YnBser  frenndUioh.  willige  Dtennbt  Tnnd  was  wi^aleha 
lieba  Timd  giieta  Teraögen  beTor^  HocbgebotserFürat«  be» 
amider  lieber  Ohain,  'Nachdem  GegenwurtigerTunaerDieq^ 
ner  9  Hannfa  Christa  6ah«er  Tonn  Selvwa^aeaberg  auf  vonr 
gehende  Tsnaer  genedigiate  erlanbnite,  zu^^aeinem  in  4er 
teotacheii  Beatter  Qaartier ,  •hinderlaaaene»  Dtennem  Tmd 
Pfardten  abraisen  th«et,  hat- Er  Tnara  gehorsambist  angev 
langt  Ime  an  Euer  Lieb  vnser  TOrschreiben  mitzuthailleui 
laa  fall  er  dieaelb  in  Yttreoht  oder  änderst  wo  vndrwega 
antreffe,  aich  mit  demselben  bey  Euer  lieb  znereaigen,  vand 
•einea  Torltelgelts  halben^  dauon  wier  mit  Euer  lieb  ao 
woll  den  Staaden  aelbst,  aefariflllieh  vnd  nündlich  sumSff- 
termalea  gehandelt,  anmahnung  zu  ihiten,  Im  Fall  nunain- 
sage  gelegenhait  geben  khdnde,  im  Seheer  defaorts,  in 
seinem  begern  sa  helfien,  80  eratteohen  Euer  Heb  wiechie« 
I.  .  •.  '  9  , 


Digitized  by  LjOOQ IC 


130 

mit  (tottnJIlKelrly^erendt,  die  wollen  die  tacheii  ingnet^m 
bentich  haben  r  vnifd-  Ime,  mserntwegen  yeirhilflUoh  sein/ 
Damit  Er  Sebeer  ainmall  seiner  den  8 tendentrevrerwiaenen 
Diennst  /wirckblXe>^  eygö^^Ugkpii  h^bqn  «nüge.  Daran  erwai- 
aen  Euer  Lieb,  waTs  an  Ime.  selbst  billich ,  vnnd  Tnafs 
ein  aonder  ak)gei»em))B:g«faUeni:.Tpiib  dieselb  In  andfsr  wee- 

Sm  zu  beschulden«:  ;Patam  AntQrflt  d^nn  achten  Fobroary 
nno  etc*  AcbuigV,     . 

Matthias.  yoA  Qo^tea  .genaden  Eraher^jog  «p  Oe^ter« 
reieb ,  Herweg  za  Burgundi ,  Graue  zu^yrol  etc.  Gubema- 
tor  tnnd  Capitan  Gen/eiral  der  Niderlaxiden  etc. 
:      An  Herr»  Erimi5«»  von  Orange.    {Fol.  399.) 


4j;)  28.  Febr.  1680. 

An  die  Fürsll«  Dt  Ertzhertzog  Matthia  zu  Oessterreich  etc. 
ojbc^risien  Teldtbaubtman  vnnd  Gübernatörn  der  Niderlanden 

etc.  Meinem  Genedigisten  Herrn. 
.  • ;  1 .  Darchleuch tigister  vnd  hochgeborner  gnädigis ter  Fürst 
YwA  herr,  Mein  Tjadterthehigiste  vnd  gftni:  treuherzige  Dienst 
aeien  £.  Durchl.  etc.  jederzeit  alles  Vermögens  beuor.  Bei  Zsi- 
gern  Christoph  Schöreii  etc.  hab  Iqh  £.  Durchl.  etc.  TomQ  dits 
Tnd  sein  mündlich   fufbringei^  vndterlbenigist  emipfangen 
\nd  .Temommen  vnd  mag  vnd  soll  E.  Durchl.  eta  wol  an 
2weifel  sein,   das  Sj  sich  aller .yfjrichtigen vnd  getreueher« 
eigen. zunaigiing  b.ei.mirzuuersehen vnd 20 getrösten»  vrolte 
Gott  das  dieselb  im  werckh  also  erscheinen  ynd  erspros« 
sen  möchte,  wieSj  mit  herzen  ynd  Treuen  gern  ein  dt  wirdt. 
Waifs  mich  auch  Vndterthenigist  wol  zn  berichten,  mit  was 
vfrichtigen  guten  vnd  fürstlichen  gemneth,    alle   sondere 
ambltion  yndC^upiditet  hindan  gesezt,  sich  E.  Darchl   etc. 
erstKch  In  die  'Miderlandt  begaben',   .ynd  die  Zeit  ber  In 
stonil  schv^errfaait.  ynd  widrwertigkait  darin  antadelitar  yer* 
bauen  ynd  ereaigt  hat «  das  «s  aber  desidanckh  Vnd  dieer* 
fchentligkeiiiaucb  deb  beifall  bei  freunden  vnd  verwahtbea, 
.  ynnd  andern  *mernit  bat«    wie  es  billieh  haben  aolt«    ynd 
aotril  yerenderung   anftats^     vnvaht  vnnd  vnbestendigkait 
entBWischen  khoinmen  y  das  moefs  maa  .sich  nit  sunil  Irren 
oder  anfechten  lassen,  dan  aUo.hata  der  weit  thnit  vtd  we«* 
aen  ^*f  sich ,  yad  hat.  sich  Jederzeit  derhochen  Füraten  vnnd 
beiden,  tugendt  rnd  grofsmuettigkeit-dSarin  üben  vnd  IVo- 
bieren  roüessen ,.  bifs  Gott  der  henribeaser  vnd  BeifiTer  zeit 
ynd  glickh  hat  an  die  handt  geben ,  der.  allein  dniicb  aeine 
Engel  die  menschlieben  leuff  ynnd  yerenderungen  .  Regiert 
ynd  laitet ,  ynd  Jezo  sein  gerechte  straf,  dan  widrnmbeetn 
milte  gnad  sehen  Tnd  erscheinen  Jäfiit,  wie  man  aich  der- 
aelben  vächig  vnd  wierdig  machet,  darumb  ist  in  allen  dio* 


Digitized  by  LjOOQIC 


ist 

Mtt  Diiigeii  ein  Rein  Oot'etferehtig  geinüeth,  das  li6olitt 
ynd  ein  starokhef  oncmcldrlieher  Torsas  Ton  weeg  der  ta« 
gendt  Tdd  des  rechten  nit  abzuweichen ,  ynd  seiner  sohans 
wackher  rni  fleissigwors(ttiieniben.  Frenet  mich  demnach 
TOii  h^rtten  das  Ich  bei  £•  Durch!«  elc.  ein  solieh  gemflet 
TndVorsaE  spire^  rad  bttrnd  ermanne  S)r  zum  höchsten« 
Syirelle  deh  dauon  nichts  wenden  ynd  abffleren  lassen, 
TBd  weit  Enei^  Dürehh  etc;  In  etlichen  Pancten  mein  Ain-> 
feltigea  Raht  ynd  bedenckhen  begert,  will  loh  Irn  den- 
selben Tft  treaen  hercen  gar  nit  verhalten  ynd  mit  khoraen 
kemaieher  anmelden,  weil!  Ich  yon  allen  Iren  abgeuodten 
hoffioner  dmi  ftchfiren  mfindKchen  ynd  aursAerliehen  hfh 
rieht  tüA  aneatg  gethann  hib. 

'  Yndd  erstlich  was  die  Practigken  ynd  angeslelte  Ar^ 
ticl  ynd  hondloog  mit  dem  ynn  Alamson  belangt,  da  will 
Inn  alwoeg  die  Notmifft  ynd  gebfter  erfordern,  weill  yoa- 
dbe  *yfs«eheB,  ynd  Ass  die  Franaosen  datton  abgehalten 
wwiiett,  £«er*DaiH>hK  eto.  sich  ffirnemblich  in*  die  Nidei^ 
l^itdi  begebtfAr,  da«  Syiiochbälen  alle  ma  gliche  weeg  ynd 
mHl'ann  die'handl  nembe,  dieselbige  absatrende«  ibu  hin« 
dertt  I  ynn'd  yf  eu-  halten ,  ynd  sich  'dagegen  yA  höchst  yvd 
beaaC  9y  enerkhen,  sii  opponieren,  yndkhaines  weegs 
khiainmüetig  abcnwciehen ,  oder  sich  Irea  Gnbernamente 
gegen  den'  Stenden  an  begeben  ynnd  zn  uerzeichen ,  Son* 
dersyTilmehp  Irer  gepftojpnen  handlang  ynd  yerpfl&chtang 
yf»  sterckbist  en 'erinnern,  mit  notwendiger  aofsfaening 
Irer  «elba  woliartynd  yelrderbens,  ynd  aller  guten*  yertrö* 
stitng',^  dak  %f  nioehmallen  bet  Iren  Natüerltchen-Hei^m  den- 
Kbönig 'dnroh  der  Khayserlieben  Majt.  etc.ynfld'deslletoha' 
Natioa  iridtehandlnng  SU  leidlicher  gnter  anfeaönung  yfid* 
den'  beg0i«ei&  Reltgionsfriden  werden  gelangen  mögen,  wie 
leh  niir  dm  d^^rwegen' kain  Zw«rifl  mache«  -^^it 'der  gwaU» 
ynnd  yeme^aenhait  der  Spanier  sieh  zimbtieh  ebgestossen, 
ynnd  die  Geisiligkait  mit  Irer  einbiidang^  stich  Je  lenger  Je- 
meiir  amsteken  bleibe ,  ynnd'  die  not  ynd  gefahr  dem  KhÖ« 
nig  ynd  dem*  Reich  Je  lenger  Je  weiter  yf  den  halfs  wachst,^ 
sn  dem  das  Ich  mir  noch  uto  woll  persnadiren'ltann,'  dam* 
sich  der  Khönig  yon  Frsnckhreich ,  wie  Jezo  alte  fteito  ynd 
•eins  KhönigreicH»  thnn  ynd  wesen,  gesohl^ffcni,  zam  of* 
nen  Khrieg  wider  Spanienl,  Wie  der  Artiel  Inhalten ,  werde 
erol&ren  wellen  oder  khondeA,  Noch  das  alle  Tetatsche  Pro- 
vinzen sieh  einsmals  sonderlich  In  wider  yorsteenderhener 
fridtahandlung ;  an  die  Franeosen  werden  hehgenynnd  be- 
geben wellen ,  So  wierdt  ohn  Zweifel  die  Kays^  Mayt.  etc. 
hierinen  anek  nit  gar  fciren  oder  achlaflen,  ynnd&.Darchl. 
ete.  en  irer  embsigen  anmanang  ohn  zweifei  nMits  erwin- 

9* 


Digitized  by  VjOOQIC 


132 

-den  lAiBsßn«  Dafs  aber  E.  DureM.  «ic^init  doH^TiNi  AUHiHin 
•ich  in  sonAve  Handlung  Partida  ¥nd  Contrtband«.  solt  ^n-* 
lassen,  vnd  der. Franzosen  falschen. Tod  simyU^rJtM  /arge- 
ben solt  einich  gehör  geben ,  daaaiwisseie  Icb*£.  DarohL 
etc.  kains  weegs  zu  ratben,  Es.^^ere  auch  g^fi^Uob  Mißr, 
ler.EeputatiQn,  md  yfrichtigen  vorsas  ^lefsentSy^aieh.  blfs* 
her  gegen  Meniglich  beruembt  bat;»  wd  .wüitde-  h6f  Jfarea 
HauCs  ynd  dem  Reich  beifalWnnd  yettrauen  deAt  imehrvi^p- 
lieren^  ynd  sich  doch  entlich  mit  disen  Tsügliobey  Leuiken 
betrogen  finden,  darumb  ist.nichts  besaersi  den.d^s  £^iQ» 
In  disen  fallen  mit^  einer  bei!iendig.en  grofsmüetigümit.  ala 
indem-engesicht  der  ganzen  li^elt  bandle,  ynd.  mit  -dm*  We-' 
nigisten  nichts  yerweifslichs  yf  sieb,  ladie,  aber  miiden  sten* 
den,  alayon  denen  87  berQi});^Tnd  gewolefi,  y»d  gegen  Ver- 
pflichtung hat ,  da  mag  E.  Dnrchl.  etc.  an  yeraraif^  Ir  Not- 
torfilynd  beastes  woll  bandlen.  .,  . 

Da  dan  zum .  dritten  die  ban^vcMg  mit  ,Alanaoii 'über, 
alle  fUrgewendte  hindernng ;Je  wolte  Ii^enpf^rtgnMg.g^firtfir 
nea,  ynd  nit,  kböndte  eingeatelt -.oder'  y^^haitftlt  würdctn« 
So  thate  meijaes  einfeltigen  erachteils  E*I>u#ehl.vetc.'In  al« 
W^eg  wol  ynd  dem^Khönig  yon- Spaniern  ynddemlUiicb  iFnd 
Irem  Hanfs  zum  bessten,  dn.Sj  khondte  eia:Xreoniing;.yn« 
dec  den  Praninzen.. machen«  ynd  eioi  Thail  a«  sich  ;beii-t 
gen,  damit  Sy  nit  alle  in  der.. Franzosen •  henä^kh/lmmen, 
ynd  man  khanfftigclich  zu  ider  widerbringiln^:  Knd  .-erolie« 
rungder  andern  auch  deat  miehr.miiel  ynd  :g^leg«nhaif:  htk* 
ben  mochte,  doch  der  geatalt  ^as>  Sj  dieaelbeii  yJlL.eber, 
In  Ir.obhandt  ynd  Regierung  annemhe«  daoA  das  fij;  Ir,  die- 
selben Jezo*  zu  IrerErbherrschafft.yndaigeiilhnmfe^b^hatid^ 
len  ynd  anhendigen  wohe,  damit  also  £4  D«il*ehll4i4|tfi.4nf-^ 
richtigkeittgegeo  Irem  Vetter  den.  Khönigyon  Spanien:  ynd. 
den  Reich,  deat  mehc  ofien  yjund  khandibar  vifrAeb)  wielek 
den  nit  eweifel  das- In  eim  aoliohen  fahl  r4d*da>i«s>'g^gen 
den  Franzosen  ao  weit  gelangen  aolt ,  dec  Kbitig  ydnSpa^ 
nien  selbaEuer  DurchtL  etc»  lieber  Im  Landti^ato^^ardiar- 
au£i  aehen  wurde  ynnd  da  ein  «aolickea  z^itUbh-iirted'  bald 
mechtyndterpauen  werden  f.  were  ea»  allera^ls-ytnb.aonU 
deato  bessek"«     .    , 

Halte  auch  genzlich  yf  den  yierten  Artiekhel,'  daa-  s«i- 
guter  zeit  yitnd  gelegenhait  ynnd  In  yerhoffenllichen  IKflgen« 
ynd  yf  obangedeute  eusseriste  fortsezung  der  PranzefaiacheA 
Practigken.eiaaoliches  wol  mehr  an  die  Khays.  Uayt..elc* 
ynd  mit  Irer  Majt.  etc.Rath  yndZuthttniaetlichid.fiirnemb* 
ste  Chur  ynd  fftrssten  gelanget  werden. 

Vf  den  funfflen  Arlicl,  wird  ea  meinea  ^raehlenanit 
weniger  ynd  änderst  khönden  adn,  dan  daa  ai^h  anf  ein  so* 


Digitized  by  LjOOQIC 


133 

fidien  faal,  det  Rellgionfrideiis  halben  Eaer  DarohK  eto; 
wie  bifsher  werde  yerhalten  tnd  erclaren  aüessen,   doch 
Ir  Catholische  Religion  freyrorbebalten,  vnndaa  verenden» 
Zam  Sechsten  weit  loh  nit  gern  sehen ,  das  es  dahin 
sott  gelangen ,  das  E.  DuYchl.  etc«  den  Fransosen  solt  ab 
weichen  mfiessen,  wie  ein  solichos  auch  des  Khönigs  rnd 
des  Reichs  höchster  nachthait  were ,   ynd  wie  ob  angeregt 
wird,  es  dammb  am  maisten  sn  thon  sein,   daA  sich  Euer 
Durchl.  etc.  dessen  erweren  möge ,   ynnd  das  Sj  dagegen 
sonderlich  mit  htilf  der  Khsyserlichen  Mayt.  etc.  ynd  des 
Reichs  an  allen  Verzug  suche  ynd  yndterstande ,    was  Imer 
menschlich  ynd  möglich  %ein  khann ,   wann  es  aber  Je  da* 
hin  gelangen  solt,  ynd  Ener  Darchl.etc*  yon  Jederman  yer* 
lassen  solt  bleiben,  anch  bei  etlichen  Proninzen  kein  aa* 
hang  oder  beifall  solt  bekhommen.  wer  khöndte  E.  Darehl« 
etc.  so  hoch  verweisen,  wie  Ichs  bei  mir  einfältig  erachten 
khann,  da  schon  E.  Ourchl.  etc.  yon  den  Stenden,  ynd  nit 
Ton  den  Franzosen  (8y  yerglichen  sich  dan  driber  mit  ein* 
ander,  wie  Sy  weiten.)     Ein  statliche  yndterhaltnng yf  ein 
oder  mer  ort  landts  gegen  den  teutschen  landen  dessen  Sy 
sicher  gemessen  ynnd  besiss  haben  möchte,   khöndte  bc» 
khommen,  dan  es  Je  Euer  Darehl.  etc.  besser  ynd  mit  meh- 
rern yorteil  etwas  dan  den  Franzosen  yf  ein  solichen  eusse- 
risten  fal  alles  zu  gönnen  wäre,  doch  in  alweeg  mit  der  an 
gebnerenden  orten  ei*clerang,  das  es  weder  Irem  hanfs  oder 
dem  Reich  zu  nachthail  gemaint  wurde ,  ynnd  difs  ynd  an- 
ders alles  mit  rath  ynd  yorwissen  der  Kaj«.  Mayt.  eto.  yon 
welichen  E  Durchl.  etc.  sich  weder  diz  oder  anders  fals  mit 
nichten  absendieren  soll,  yfs  möglichist  so  Imer  sein  khann. 
Zum  Sibenden ,  was  den  Nauarrischen  heirat  belangt, 
da  ermanne  Ich  E.  Durchl.  etc.  ganz  yndterthenig  ynd  treu- 
herzig ynnd  zum  Höchsten ,  Sy  wolle  sich  darftier  bieten, 
wie  fOr  ein  gewissen  gifft,  ynnd  wolle  Iren  diso  Zeit  yon 
khein  solichen  heirat  nicht  träumen  lassen,  der  Franzosen 
ynnd  Nauarischen  siechen   sein  dermassen  geschaflFen,   wie 
auch  das  Niderlendisch  wesen ,  das  kbain  rechnung  dorauf 
zn  machen  ,   ynd  erfordert  Euer  Durchl.  etc    Jezig   thun 
ynnd  zuestandt  auch  gar  khein  weib.  So  wurde  Sy  alle  Ire 
freandt  ynd  yerwanthen  zum  höchsten  damit  ofiendiren  ynnd 
yon  sich  stossen,  ynnd  Ir  yerhofiFentlich  ynn4  noch  vorste- 
end  glickh,  daran  Sy  gar  nit  yerzwciflen  soll,   ynd  dazu 
Gott  der  herr  ynd  die  zeit  noch  gute  mitel  schickhen  ynnd 
geben  werden,  gar  in  ein  &auffen  werffen.  Es  werden  »ich 
von  einer  Zeit  zur  andern  wunderliche  Yerenderungen  zu 
tragen.  Also  das  E.  Durchl.  etc.  zu  grossen  ynd  hoohen  aof- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


134 

pemben«  mitl  ynd  weeg  oit  mangleii  werden,  .da: .87  alhio 
Ir  ehr  ynd  Reputation  vnd  ein  guten  willen  ynlld  .ni|inen  ßr- 
lialt,  vnd  auf  GoU  Ir  Vertrauen  aezL  Was  daa  Stifft  Mun- 
ater  belangt,  da  hablch  youSchöralle  gelegenhait  vernom- 
men, vnd  In  widerumb  allerlax  bericht  vnd  bedenckhenap- 
gezaigt,  EuerDurchl.  eto.  zuuermelden,  darauf  will  leb 
mieh  Referiert  vnd  gezogen  haben,  wie  auch  gleichaCAlt 
des  lesten  Arlicls  halben ,  defswegen  Ichdoeh  noch  andere 
vnd  bessere  hofnung  hab. 

Wafs  mein  Person  antrißl,  ob  Ich  schon  fasst  Imer 
zue  übel  auf  bin ,  ynnd  mich  das  lendenwehe  g%|r  zu  yil  ein« 
genomben,  so  wolt  Ich  mich  doch  lengst  bei  E.  Dht,  etc. 
yf  ain  Raifs  erzaigt  haben,  da  es  mir  Imer  gebCLren  vnd 
verantwortlich  sein  wollen ,  dan  E  Dht,  etc*  waifs  wie  Ich 
bej  Khaiser  Carl  hochseligister  gedechtnus  vnd  bei  Khönig 
Philippen  herkhommen,  ynd.obwoli  die  Sachen  nit  änderst 
dan  vfrichtig  vnd  gut  gemaint ,  so  werden  Sy  doch  wie  es 
Euer  Dht.  etc«  selbs  erfert  woU  änderst  anfsgelegt  vnd  vf- 
genomben.  Ich  bin  der  vnzeitigen  Miderlendischen  ansohle- 
gen  gleich  von  Anfang  alweeg  zu  wider  gewesen ,  vnnd^  In 
vil  weeg  dafür  gewarnet  vnd  gearbeitet,  auch  mich  derhati- 
ben  des  Khönigs  dinst  vnd  pensionen  noch  vor  12  Jahren 
entschlagen,  vnd  ob  wol  das  werckh  bifsher  gnugsam  su« 
erkhennen  geben ,  das  Ichs  gut  vnd  treulich  gemeint ,  So 
hat  es  doch  ohn  allen  Yfsaz  vnnd  Widerwillen  gar  nitgeman- 
gelt,  dann  die  vorsaz  vnd  die  vermessenheit  ist  so  grofs 
gewest,  das  man  nichten  andern  hat  khönnden  oder  wellen 
atat  geben,  wie  es  auch  nochmals  änderst  nit  dan  aufs  drin- 
gender vnd  eusserster  Noth  geschehen  wirdt,  darumb  waiis 
Ich  auch  wol  das  Ich  von  der  Kays.  Majt.  etc.  £»  Dht«  etc. 
anmelden  nach  nit  wirdt  ersucht  werden,  dan  man  kaa 
keine  soliche  leuth  die  man  nit  In  allen  dingen  beifällig  hat 
leiden.  So  were  auch  alles  zulhuo  vergebens,  da  man  yf 
dem  vorigen  Prooefs  verharren  wolt,  Ich  hab  Icr May t<.  etc. 
Jederzeit  dahin  erinnert,  das  Sygenzlich  darf fir  halten  soll, 
das  man  die  Landt  mit  gewaltnit  befridigen  werde,  Sonder 
man  werde  Vertreulichkait  vnndmilte  gebrauchen,  der  Zeit 
weichen  vnd  ein  Religionsfriden  nachgeben ,  vnnd  das  Ga- 
l>emament  durch  ein  angenemen  österreichischen  herm  be- 
stellen ynd  algemach  das  wesen  zu  ruhe  vnd  friden  wider 
bringen  müessen,  vnd  Je  lenger  man  verziech  J«  mehr  al- 
les ordenlich  wesen  In  Religions  vnd  Polliceysschen  In  ein 
Hauffen  werde  gerathen,  verho£Fentlich  wierd  Gott  der  herr 
gnad  getreu  das  man  die  ding  einmall  besser  merckhen  vnd 
isn  gemüeth  fassen  wierdt,  aber  E.  Dht.  etc«  soll  nit  ablas- 


Digitized  by  LjOOQIC 


VS6 

B90 ,  sonder  ymtnfUvUali  die  ding  bäi'  ir  Ibyt  etc«  trejlbeiit 
wie  auch  alles  anders  bei  allen  andern^,  da  es.za  e^haltnnff 
der  Landt  ynd  beforderung  fridliches  Urfe^ens,  ^rspviefslich 
sein  magt  mnd  hat  E.Delu«  ete.  sich  difsfals  ob  den  Fran- 
sosen  rnd  Iren  Hochfleisaigen;  viiablafslichen  Handien  Ar- 
baiten  vnd  Practicicren  za  spiegelen  ynd  an  Ir  mit  yndter 
Pauang  ynd  an  sich  ziehnng  der  leoth  ynd  gemfieter  nichts 
ermangeln  zu  lassen «  wie  yon  ein  ynd  andern  £.  Darchlt. 
etc.  abgesandten  der  Schär  weitern  treuherzigen  bericht  ynd 
erlnnemng  yon  mir  yemommen  hat,  yf  welichen  Ich  mich 
will  gezogen,  ynnd  mich  £.DurchI.  ete.  hiemit  yndterthenif^ 
gist  befolchen  haben,  Datum  Krembfshaim  den  a8  Fe- 
bmarj  A^  8o« 

E.  DnrchL  ete. ' 

VnndterthenigisSer  rnd 
treuherziger  Diener 

Lazarufs  yon'Schwendi 
Freyhenr  zu  Heben  Landtsperg« 
(F0L405  — 410.) 


43.)  3, Harz«  i5Bo. 

Durchleuchtigister  hochgebomer  Fürsst.  EuerDcht. 
etc.  seindt  meine  ynndterthenigiste  gehorsambe  dienst  zu 
vor.  Genedigister  Herr,  derselben  gnedigist  schreiben  hab 
2u  endt  des  Januarj  Ich  mit  gebüerenderBeuerenz  Empfaur 
gen,  ynnd  dem  nach  Euer  Durchl.  etc.  wolfarth  mier  als 
derselben  gehorsarabisten  ynnd  treuisten  Diener  zumhoch« 
Sien  angelegen.  So  hab  Ich  nicht  ynderlassen ,  1er  Mayt. 
etc.  darauf  alsbaldt  zu  schreiben.,  ynd^eiin  Färschlag  Euer 
Dttfchl.  etc.  betreffen ,  in  aller  yndterthenigkhait  z)x  thueOt 
£s  ist  roier  aber  seithero  yon  wegen  ler  Hajt.  etc.  schwadt- 
halt  khain  antwort  eruolgti  da  mier  nun  ein  gewisse  Res^ 
lation  zuekhnmbt,  so  schreib  Ichs  Euer  Durohl.  ete.  als* 
baldt  gehorsamblich  zue.  Ynnd  Ich  bin  noch  der  yndter- 
thenigisten  mainung  Euer  Darchl.  etc.  sollen  die  durch  mich 
SBgetragene  gelegenhait«  ob  Sj  schon  das  ander  lassen 
müessen ,  nit  in  windt  schlagen ,  dann  difs  ist  bestendig, 
das  ander  stehet  bei  Vielen  heubtern,  die  bei  dieser  yn- 
bestendigen  wanckhelmüettiged  welt^  Jezo  dem,  dan  einem 
andern  wie  das  gliekhrath  zufallen ,  ynd  ^ifa  geschieht  al- 
lain  wamungswaifs ,  Euer  Fürstl.  Durchl.  etc.  werden  nach 
Irem  Fürstlichen,  hooben  VersUnndt  für  sich  sei  her  zu  thnea 
wissen,  wafs  desselbenrühemblich  ynd  Idblioh  auch  dem  hoch« 
loblichen  haufs  Oeasterreich  nüzlich  wirdt  seini  dero  Ich  mia)& 


Digitized  by  VjiOOQIC 


156 

ga  gnaden  geborsambli^h  thue  leuolehen«    Datum  in  M 
den  3  Martj  Anno  iJ6o        ... 
Euer  FiirsU.  Durchl.  elc* 

Vnndterthenigitter  Gehorsamber  Diener, 
Bueprecbt  von  Stozins  m.  pw 
(Fol.4i3.> 

44.)  .        ao.  April  i58o. 

Memorial  ?nd  Instruction  was  «ich  Irer  Fürstl.  Dcht,  etc. 
HoCdiener  Doclor  Jacob  von  Romsperg  zu  seiner  Münste- 
rischen verrichtang  verhalten  solle. 

Erstlich  aufferlegen  Im  die  die  Fürstl.  Dht  etc.  das 
ler  alfsbaldt  vnd  in  eill  sich  von  hinen  begeben  vnnd  weder 
tag  vnd  naoht  a^ren  äoll;  ehist  in  der  Statt  Münster  an 
sein,  weill  aldar  die  zusamenkhanflfl  des  Landt  vnnd  Bi- 
8cho£Flichenn'Waaltag8alberait  den  26  dieses  angefangen  ist. 

Vnnterwega  sol  .£r  mit  allfem  vleifs  nachfragen  ob  Er 
Lndtwig  von  Rumpff  etc.  Ritmaister.  antreffen  möge,  In 
alsdann  frer  Dht.  etc.  schreiben  vberantwortien ,  vnd  mit 
Im  zuuorreisen  ermannen,  weill  Erder  Sachen  am  besten 
vnd  maisten  i>^wist,  da  er  aber  wegen  eill  Persöhnlichen 
nit  zu  erlangen,  soll  Er  Im  doch  gemaltes  schreiben  sicher 
vnnd  ehist  vberschickhen. 

Inn  der  Statt  Münster  soll  Er  sich  still  vnd  vnoer« 
merckht  halten ,  gleich  als  Er  nach  seinem  Vatterlandt  oder 
aönst  zouörreisens  willens,  vnd  auf  gesellschafft  auch  an- 
dere gelegenhaic  aldar  verwartten  müeste,  vnnd  daneben 
aich  höchst  möglich  befleissigen  gründtlichen  bericht  wie 
die  Sachen  der  waa)  halben  einznnemben ,  aich  darnach  aa 
richten ,  vnnd  dafem  aie  noch  zu  kheinem  endt  vnnd  ge* 
wissen  Resolution  khommen,  soll  Er  sich  in  gehaimb  zu 
den  eilten  Herrn  vonn  Winnenburg  Khayserlichen  Commis- 
sarien  V«rfüegcn,  demselben  Irer  Dchc.  etc.  gnedigen  wil* 
len  vnd  grueisr  vormelden,  auch  derselben  achreiben  be« 
hendigen ,  vnd  wegen  Irer  Dcht«  etc.  begeren,  das  Er  Irer 
fürstlichen  Person  zum  besäten  soüil  möglich  vnd  thnelicb 
Im  die  Sachen  weit  lassen  benolchen  sein,  dem  sondern 
vertranen  nach  das  Ire  Dcht.  etc.  Je  vnd  alweeg  zue  Im  ge- 
habt vnd  Im  wol  bewist  were. 

Soll  In  auch  in  aonderm  vertrawen  Rath  fragen ,  ob 
Er  den  Colnischen  Marsebalckh  Chnrfürstl.  Subdelegierten 
ansprechen,  vnnd  mit  Im  dauon  Communioiren  möchte. 
Doch  das  soliches  alles  in  gehaimb  vnd  vnuormerckhc  g^ 
achehe,  tanquam  per  UrUum ,  vnd  wie  Er  In  dan  in  toü" 


Digitized  by  LjOOQIC 


^  137 

eher  rand- anderer  anlwbflt  befindet ,  dartiaeh  M\  Er  aeiii 
feraete  v^rrichtang  dirigieren 

Neben  dem  toü  Er  sich  nach  gatter  gehabter  erithnn- 
digong  wie  das  ganns  wesen  beschaffen«  vnnd  In  reifler  be- 
trachtungen  wafs  In  einem  oder  andern  Yerant wörtlichen 
fjiraanemben ,  bemühen  ynuermerckht  dem  herrn  Stathal- 
ter  ynnd  Scholaater  ancvmelden ,  Irer  Fürstl.  Dcht.  schrei- 
ben an  y heran twortten^  aller  Im  bewnsten  Sachen  zn  erin- 
aem,  ynd  seines  rahts  vnd  anleitung  notwendigen  zn  ge* 
brauchen,  mit  erbiettnng  das  Ire  Dcht.  etc/ nicht  aliaine 
alles  difs,  So  sie  dnrch  derselben  gesandten  mit  Im  abhand- 
len  Tond  zusagen  lassen,  richtig  ^efiectuircn  , 'vnnd  Ins 
werckh  stellen  wollen.  Sondern  auch  nach  höchster  mög- 
liehkait  rermehren,  £(s  hetten  auch  Ire  Dcht.  etc.  st&ndt- 
lieh  rerhoift,  Sie  wurden'  von  Im  dem  herrn  Sutthalterwie 
alle  Sachen  beschaffen  vorlengsi;  berichtentpfangen  haben, 
hetten  aber  woU  erachten  kfaönnen,  das  soliches  aufs  er- 
hebliehen vrsachen  nach  verblieben  sein  wurde,  werenaber 
noch  ynnd  stets  von  Im  guetter  erinnerung  ynd  treuen  Rahts 
erwarttondt« 

Bej  dem  Thnmbdechant  ynnd  seiner  Parthey  anhan- 
gen aoU  Er  sich  vnstendig  der  Zeit  gebrauchen ,  ynd  wie 
£r  die  Sachen  beschafien  befanden  sich  darnach  richten, 
wol  angemerckht,  das  Er  sieh  Je  nit  blofs  gebe,  sondern 
als  ein  Particular  Persone  erzeigen ,  auch  derowegen  mit 
Geistlichen  ynd  Weltlichen,  so  etwa  seiner  Landtsart  ver- 
wanth,  fftr  sich  selbs  knndtschäRl  vnnd  frenndtschafft  mache, 
damit  Er  derogestalt  also  au  grttndtlichem  notwendigen  er- 
khaodtnus  ynnd  riehtiger  anlaitung  des  ganzen  handeis 
khommen  möge. 

Gleichsfals  wierd  Er  bey.dem  Gülichischen  gesandten, 
auch  anwesenden  Erzbisehofilichen  Bremischen  Doputirten, 
yanormerckht  woll  zu  thuen  wissen. 

Wafs  Er  nun  aldar  befindet ,  wafs  sich  folgents  zne*> 
tregt ,  wafs  für  hoffnung  daranfs  zu  erwarten ,  das  soll  Er 
von  Tag  su  Tag  anfsfäerlich  ynnd  treulich  alhero  schriiR- 
Kch  berichten,  ynnd  sicher  ybersendeii  auch  duplicatam 
brauchen ,  damit  Er  also  fernere  anordnung  In  allen  zeit- 
lich bekhommen  möge.  Er  soll  auch  von  dannen  nicht  yer* 
rückhen.  Er  rermerckhe  dann  yorgewifs,  das  Irer  FürstL 
Dcht«  etc.  halben  nichts  aldar  zooerricbten,  ynd  die  Khaj- 
serliche  Commissarien  gar  zn  endt  gebracht  were*  Soll 
auch  derowegen  zuuor  vmb  beschaidt  vnnd  anordnung  an- 
hero  zn  Irer  DurchL  etc.  vndterthenigist  schreiben  ynd  an- 
halten 

Wann  Er  auch  zauorgenanten  Rumpff  zum  ersten  oder 


Digitized  by  LjOOQ IC 


138 

nachmalr  aiit,riffl;  ynnd  2a  Ime  bekhommen  khami ,  so  »oU 
Er  Im  solich  Inotraction  vnnd  alle  schreiben  Comraoniciren, 
ynd  nichts  en  seinem  raht  vnd  vorwisten  thoen ,  damit  die 
schreiben  desto  sicherer  rnd  rnuerdacht  vberkhommen  mö- 
gen« mag  ^r  das  Coppert  etwa. an  einem  Inn  Osterlingen 
Hanfs  SU  schreiben. 

Er  soll  auch  alfsbaldj;  zu  seiner  ankhunfft  hey  denen 
da  sichs  gebüren  vnd  leiden  wierd  wollen  treuen  raht  Tund 
nachrichtung  einnemben ,  ob  es  woU  than  vnd  von  nötten 
sey ,  das  Ire  FürstL  Dcht.  etc.  ehist  durch  Pottschafik  den 
herrn  Erzbischoff  zu  Bremen  etc.  ersuechenvnnd  der  zuvor 
bewilligten  handlung  erinnern  Hessen,  vnd  soll  soliehes  als« 
baldt  höchstgedachter  Ire  Fürstl.  Dcht.  etc.  zu  wissen  thuen. 

Im  fall  Er  guete  sichere  gelegenhait  so  soll  Er  dem 
Doctor  Sunderman  schreiben,  Im  sein  anwesen  anmelden, 
vnd  sein  rath  vnd  guetbedfinckhen  wegen  Irer  Dcht«  el<^ 
von  Im  begeren,  khann  woUvnnderwegs  an  Imen  schreiben, 
auch  sich  aller  gelegenhait  erkhundigen,  vnd  Irer  Dcht.  etc. 
zu  wissen  thuen« 

Da  auch  die  Handlung  dermsssen  verlauffeti,  das  guete 
bestendige  anzaigung  das  Ire  Ffirstl.  Dcht.  etc.  Erzherzog 
Maximilian  zu  Oesterreich  etc.  zu  soliohemFftrstl,  Stifilbe« 
rueffen  were  oder  werden  solte ,  so  soll  Er  alfsdan  nicht 
allain  kheine  anmeldung  dieser  seiten  mehrthuen.  Sondern 
mit  höchstem  vleifs  wegen  Irer  Dht  etc«  soliches  Solicitie- 
ren  helfibn ,  weil  angemerckht  da  richtige  sicherhait  fDr^ 
banden,  das  Ire  Dcht.  etc.  dieser  ort  dazu  nicht  khommen 
solten,  vom  welichemdoch  vnnd  allen  andern  Er  Irer  Dcbh 
etc.  richtigen  ,  gründlichen  vnnd  ofitem  schrifftlichen  be- 
rieht  Er  vnseum blich  vnnd  mit  höchstem  vleifs  thuen  soIK 
Wie  dann  Ire  Fürstl.  Dcht.  etc.  Im  zu  thuen  in  gnaden  zuge- 
trauen, vnd  Er  daran  derselben  gnedigisten  willen  volbrin- 
gen  wirdt.  Actum  Antorffden  nenn  vnd  zwainzigisteüApriU 
Anno  etc.  Achtzig. 

Matthias  vonn  Gottes  genaden  eto«  etc. 
Copej  Doctor  Jacob  von  Romsperg  Instruction  etc. 
(Fol.  321  — 334.) 


45.)  i6.Juny  i58o. 

Durchleuchtigister  Hochgebomer  Fürst  Genedigtster 
Herr ,  Euer  FürstL  Dcht.  etc  gnedigist  handschreiben  bab 
Ich  vor  wenig  Tagen  empfangen  Vnd  verlesen,  das  nun  Ewer 
Fürstl.  Dcht.  etc.  den  Sachen  nachgedacht  vnd  erwogen,  in 
dem  scindt  Sy  nicht  zuuerdenckhen ,  dan  man  sich  jeziger 
zeit  nicht  so  weil  fürsehcnkani  es  ist  von  Böttenf  dieweilaber 


Digitized  by  LjOOQIC 


139 

]ik»iaen.will.|«ao}iMi)lM\n,:d^  «eil  Terioffen« 

liab  loh  Dicht  radterlasMa ,.  dia.  bewaste  peciohu'  f o  in  die^ 
sem  gebraucht  werden  fl^oU ,  gestrigttag»  bei  mier  gehabt, 
ynd  vor  meia  Fßraßnn  Y^gefjnelt  lEoer  Fürst  Doht.  etc.  .al- 
lerlai  NoUarftige  reden  mit  Ihm  gepflogen,  alt  hab  Ich  Ihm 
sam  haandl  ganz  genaigt  fanden ,  hata  aat;h  dnrchaaCi  ger 
billiphft,  T^i;hoift  aiKch  Wfn.d&a  fachen. nicht  gar  za  weit 
khommen,  etwas  frnchtbarliches.  aiifszarichteix,  Insonder- 
heit weil  es  den  Stendc^n.mehr  zum  besstenalsznnachthail 
geschieht,  dieweil  dan  Ich  Jhn  also  berait  befunden,  hab 
Ich  Ihine  vertraut  das  £ae|*  Dchl.  etc.  Ihn  des  orts  abfertti- 
gen  werden ,  doch  ohne  Credenz  ynnd  Instruction,  wie  Er 
dan  dessen  nicht  bedarff,.  vndter  dem  schein  als  wan  Euer 
Fnrstl*  Dcht.  etc«  Ihn  gegen  Parifs  zum  {(uCsbeckh  schio- 
khen.  Er  hat  auch  femer  bewilliget  die  be wüsten  Per- 
sohn ^en  handel,  mit  niehten  za  entdeckhen ,  sie  hab  dann 
znnor  versprochea  ynd  zuegesagt,  der  handel  gehe  yor  sich 
oder  nit,  khainem Menschen  des  znerofhen,  will  nun  daran 
sein  daa  Euer  Fürstl.  Dchl.  etc.  Ihn  yor  sich  erfordern,  ynd 
Ihm  die  Sachen  einbinden ,  ynd  abfertigen ,  So  will  Ich  Ihn 
yor  aeinem  abreisen  noch  einmall  dermassen  Informiren,  ob 
mana  schon  Innen  wierd,  das  Euer  Dcht.  etc.  hieraufs  der 
geringste  nachlhaill  nicht  entstehen  soll,  dann  siedle  Stende 
Jederzeit  des  erbiettena  gewesen ,  ynd  wie  sie  sagen  noch 
sich  ganz  ynd  gar  vndter  das  Reich  vnd  ler  Hajt.  etc.  za 
geben.  Jedoch  stel  Ich  solichea  alles  in  ferner  Euer  Fürath 
Dcht.  etc.  gnedigist  bedenckhen,  Da  nun  Euer  Fürstl.  Deht. 
etc.  hierinen  sich  gnedigist  resoluiren  wurde,  So  will 
die  Nottnrfft  erfoderen ,  der  Khays.  Mayt.  etc.  solichea  eil- 
lendta  zuuerstendigen  vnd  dem  Graf  zu  Schwarzenburg  die 
Brief  znezuschickhen ,  auf  das  wan  die  Peraohn  sich  resol- 
nireo  würde ,  das  Euer  Fürstl.  Dcht.  etc.  wissen  mögen, 
was  Sie  femer  thnen  oder  lassen  sollen ,  Thue  mich  hiemit 
Euer  Fürstl.  Dcht.  etc.  vndterthenigist  Benelchen.  Datom 
den  i6  Junj  i58o. 

Eaer  Fürstl.  Dcht.  etc. 

Ynndterthenigister  Diener, 

H.  G.  za  Schwarzenborg  m,p. 

(Fol.  437) 

46.)  97.  October  i58o. 

An  die  Fürstliche  Durchlaucht  Ertzhertzog  Matthias  zu  Oes- 

sterreich  etc.  obersten   Veldthaubtman  vnd   Guberaatorn 

der  I^iderlanden ,  meinem  gnedigisten  Herrn. 

Durchlenchtigister  vnd  hochgebomer  gnedigister  Fürst 

ynd  herr,  meine  yndterthenigiste  ynd  ganz  treu  wiUige  Dienst 


Digitized  by  LjOOQ IC 


im 

«ein  Euer  Dht.  et6;  olzeit  benor;  fcli'ha^  Eaer-Dht;  Mshret- 
beii  TÖm8  Ootober  wol  empfangen,  ynd  verhofTtneinezway 
fettere  werdeii  Ter  mitler  zeit  auch  worden  sein,   ynd  weil 
nun  mier  des  Alanzon  erclernngrof'derbandtete.ynttdaeih 
Khriegsgewerb  Im  werckh ;  80  wirdt  aich  En^f  Dht.  etc. 
nunmehr  desto  entlicher  In  Ir  aacben  za  schiekhen  wissen, 
Bei  mir  siehe  Ich  forter  wenig  remedi,  sondeHich'b'eiden 
langsamen  ynd  schlechten  zu  thaen ,  Tnd  halt  ei  werden 
'sich  die  Franzosen  aller  ensseristen  ynd  mfieglichsten  yor^ 
haben  ynd  Practigkhen  yndtersteeti ,  der  yon  Alanzon  soll 
in  kurzen  selbs  zum  Khönig  gelangen,  ynd  in  mariin  ernste 
fridtshandlung  mit  den  Hngnoden ,   last  sich  also  ansehen, 
als  wan  entlich  die  Franzosen  allen  gwalt  yf  die  Niderland 
ynd  wider  Spanien  wollen  wenden ,  ob  woll  daneben  etlich 
daf&r  halten ,  als  ob  der  Khönig  nochmals  den  Khrieg  wi- 
der die  Hugnoden  zu  aufstilgüng  d^r  Religion  werde  fort- 
sezen,  ynd  das  es  alles  ein  gemein  werckh,   yermög  der 
Catholischen  Liga  sei.    Ich  khans  aber  bei  mir  nit  betinden 
oder  glauben,  Es  wierdt  sich  aber  soliches  baldt  zu  erkhen- 
nen  geben.  Des  Klidnigs  yon  ?^anarra  Gemahl  sol  auch  ynd- 
terweegs  zu  dem  yon  Alanzon  khommen ,   weliches  aber- 
mals dest  mehr  anzaig  zum  friden  gibt,  so  tnadht  der  Khö- 
nig aller  ort  gelt,  ynd  samblet  sein  Khriegsyolckh  sonder- 
lich die  Reutterei  ynndhalts  gefest  souilniügl ich,  Istgleich- 
wol  nit  weniger  dan  das  man  sich  nochmals  yon  der  hugno- 
den ynd  herzog  Casimirs  ainen  Anzug  besorgt,  da  aber  so- 
lieber  wiewol  geschehen  mecht,   ynd  man  in  steter  Ptac- 
trgkh  ynnd  mifstrauen  erfolgt,    So  wierdts  nun  desto  ehr 
ein  friden  abgehen,  ynnd  hernacher  abermals  der  Anschlag 
yf  die  Niderlandt  gemacht  werden ,    ynd  villeicht  anderer 
orten  mer  wider  Spanien ,  ynd  wird  man  also  zu  lest   wün- 
schen ynd  begeren ,  das  man  E  Dht.  etc.  Im  Landt  gelas- 
sen ,  ynd  derselben  Gubernament  gutwillig  gegonnet  hete, 
wie  nun  dem  allen  sej,  So  sich  Ich  nit  änderst,  dan  dasE. 
Dht  etc.  ge  yf  den  ab^sug  wierd  stellen  müessen,  allain  hat 
sy  sich  zu  bearbeiten ,    das  Sy  denselben  meinen  Vorigen 
erinnerungen  nach  aufs  Ehrlichst  ynnd  ynuerweifslichstfür- 
neme.     Wafs  des  Herrn  bedenckhen  ynd  andeuten  anlangt, 
da  ist  dise  Zeit  meines  yndterthenigisten  erachtens  E.  Dht. 
etc.  wenig  Rechnung  yf  zu  machen,  dan  es  müessen  die  ding 
yf  ein  yngerischen   Landtag  den  Vngem   proponiert  ynd 
durch  ler  Kays.  Mayt.  zuuor  alles  abgehandelt  yn^  Tcrgli- 
chen  ynnd  das  Kriegswesen  ynd  Stat  In  Zypfs  darnach  an- 
gestellt werden.  So  wierdts  auch  in  der  Kays.  Hayt.  etc. 
on  der  Landen  ynd  des  Reichs  femer  hilf  ynd  zuthuen  rer^ 
megen  nit  sein ,  yil  weniger  was  zu  rathcn  das  man  Euer 


Digitized  by  LjOOQIC 


Ut 

Qk^  'fte*'  90^  Mofe^ip-^M^^Unge  gefariiAe  Lindtsglegen^R 
liait  wegea  d€#  Türckb^n  vad  des  Pohl  rerMrekhte ,  abef 
ler  g»et  Tpditneiilieb  gemüeth  möchle  E^Dbi.  etc.  difsfuli 
*»  giegenWit.ilver  Majt.  ete,  .so  erfch^nneik  geben,  Timd 
aodepfn,  m^^.jSoiikderliek  wen  es  etwa  zv.  eiD.Retchatag  my* 
gen  eifiiker  Aeseii  T$vckbe»  •bil£  jolt  kbonuneiiv  den  Cbur  roA 
Furatea  adbi,  Jeto  vf  kbOeiOEiigenCbiurftirntentag  saNihm«* 
bergt  d»  er  eadeFtl  neeh-  fM^tgeet,  «i^he  lebjiit.wie  Euer 
Dbu^c»  .'glügenbail  dMo^tgehaben  möixhti  weil  Sj  ler  aikw 
bringen  tnd.werbmig '¥|:  «ädere  weeg  gericbtec,  ynd  di^ 
din^neeh.vBceuig  aeiBi.iili^erweU  aber  üt.bofcb  yonböttea^ 
daa  &.  DhU  ele*  TndtscbttiA  wie  Sie  kanf^nndnag,  daa'Si« 
Irer  abfertigemg  halben  yl  ein  >fibrttehen  irnnd  anneabltebe» 
beeebaidt  bekbQiame,.iinid.Ala0..derFranjeaaen  ankbufaffiaiit* 
erwarttevi  noeb  Inen  fnd  Iren  A abang  aa-fTiel  tränen  niüea*ev* 
TieUeicht  jrnrd  £«  Dhu.  cSoiib^raitetn  nfgneniCnrier  snderf 
KbaTa«  MajU.eto«.  abigefecligLTnd  tieh.:vf^eini.i»d  andbro^ 
Iver  Iftayt«  el^.  willene  vnd  gemäet»  erMijandigt haben,  W»fr 
loJi  diioaev  orldn  weiler  ■  ib. £hiibi*iiDg >bi»ngß ,'  ^«  sdhr^ibe 
IchBL  Dbt.  efeß.  füri^tlich  nne  ^  Tn^  ist:  jnirberalich  kuit 
da«  l/pfe  fonil  jreitemng  gefabr  md  nacbtbaib  für  daaRetob 
Tnd  benCa  Oealerreich  b«  dieaen  dingen.  i4evckhe «  vnd  VoH 
mir  aebe,  rad  das  mana  nitseiclicher  Mt  gemfiet  fsasen,  tnd 
den  Vnratb  In  ein  oder  andern  weeg  besser  begegnen  wei^ 
leift,  vnd  thae  mibb  lUmUi  £.  Dbt.  ete.  au  gnadete  mdter* 
ibseiiigiac  befiakbeb«  ^<t^  .Datum  Xilcbefeini  dea  37  Oetober 
At-ifiSa.     ..  '  •  •    -•.'    .  ■  ..  •       r  •.-.•> 

£. Dbt^etc^    -      .'...'  .;.: ..:-.  .  ::    .    .     ..  •/ 

>  VhdUrfbenigiater  ynd  T^enWilHgiaiefi 
.*.  i ,  .  ,.::  yi"    LaxarnfftTon  Bckwendi  »  ' 

•     ?  •  •  vFre}rherrsaHncbenI«andl»pei'g..  ' 

(FeU46r«  et  4A9.)[::) .,       .  ,» 


47-) ^,'^'\.  "\      ;    ' /^    at.iyez:.  i:58d.;'^ 

Matthias  von  Goltes  Genad^n  Erf^he^t^Bqg  ;^a.  j(^tei:reich|f 

HejTt^^  zo'Bargandi,,  §tey^5  Kharndeii,.;Cfaip,  Wjrttem-» 

,  /^  ,'  berg,.  0yaue  au  ITjroH  etc.      .  .  .  ..,  ^^ 

.  M^Sß^oryA  fttr>  vnnsem  lieben  getrewen  Daniel  Frinnenj 
wafa.  £v«dem  boobwördigeü. Fürsten  Herrn  Danieln  Krzhi* 
ach«»fien  9Bn  Dlains  eto.  dea  batlligen  RomiaebenReioba  Chnr^ 
ffiraatan  Tand-  durob  Getaianien  Candera  für  irnd  anbri»* 
gen  a^lL  ..,  ;^::-    ,  •   • 

Erstfioh  aoU  Er  äil^  Lieb  ▼ntiaemfreundtlicbeii  wiUiH 
riges/gi^efe«  dienst  vtaid  was  wiet  aenften  ^dba  rnd  gneta 
Tero$gen.  mit  wianaehnng  aller  ^iokUicbea  welergcdiong 


DigitizedbyLjOOQlC 


f42  . 

«nmelSen ,  MU  fM  beinebcn  ansaigAi,  dersefteit  nA^t  soti* 
der  zweifiel  nit  vuirissend  sein,  da»  wier  ttitiA'vdir^ Vier 
Jahren  aufa  wolmaincler  treuer  afieotion  in  dieNldieV'Siit^ 
gandische  iandt  begtsben,  verhofTend,  'solidlieä  '«alt  der 
Kbönigk  Würden  zu  Hispanien  vnvaerm  frevndtttohiSil'^He«- 
&en  Yettern,  ohaim-Tod  Schwägern,«  so  woll  d<nn  ka^lügem 
Römiscben  reich,  Tnnd  Tnnseml  löblichen  HauAiOeateiH^eich 
aoehbeiaebon' deD>alten. CatholfScAen' 'Religion  'im' guett^M 
khommenr  vnnd  gdxtitten  seinv'Inmasaieri'Tnnra-diatiin^dto'Ni« 
derlandische  Stän^,.  für  Iren^Gnbeiüiatoni  erkhiefier,'  Vnnd 
mit  Aidespilichtea  ^gebüerlichen'gelioraäniba  snegesägt,«  ^eiti^' 
aaeib  wier  aber  reroDereldtt,  wais  SJ^iämberPradliiglcbil  Wider 
dan  heilUge -Bömiaohe  reiehiteutseher *Narioi)' a«6h  h^^^^ 
mdte  ler.Lieb  denKfadnig  zvl  Hilr^ien ,'  Tnli'vbniser'lob* 
Ijshea.Havfs'Oesterreich  förhaiMleni'"hetteik'Wter  iasik7%70l« 
bedachtem  reifien  raht,' Innen  dennStäikden  daa  eüng^ratittbte 
Gubemaiaent.wfdtiimb.Tbergebeii'f  ^u^  ?Dnaern  abschiede 
TÖnn-  deren  orttengenomben,  weisen/  awel'  TnlM|{st  TorMitN 
telst  göttlicher  g|aadeh  auf  deä  heylU^eftfiVeicha'grttiidftmidl 
Pod^n',.  ferner. auch  gegen  Cöin'  atikhommen^  ferhcffend 
vier  weiten  Tnnfs  hiit  aeinerl/ieb  in  khnraenseibstpal'^ohn- 
lieh  sehen  ^  :i'nad.y.an  allen  weiileafftige»  frelmdHciie  Tnnd 
vertrauliche  yndecradung  pflegen  ^  dessen  wier  'dann'  aon« 
dera  begierig).    -  •--    '* 

./  .Yorfs  ändert  Es  were  ThnfaToh  etiiefaM'&eMolinen, 
8D^M>mitrDn*'eräi  löblichen  HauCÜUreulich  «idiiileii,  kiii^ioli« 
sten  Yertrawen,  dessen  wier  gleichwoU  eines  thails  guette^ 
wissenschafft  gehabt,  angemeldet  worden,  wdsaerinassen 
hochernielteIei*Ma)rt;'0tc»  das  löbliche  notwendige  Cammer« 
weesen  su«  Speyr  ,<  mki  beförderung  ynnd  gueter  promotion 
der^Jastitj  aacheil  yimaers  lieben*  Yatterlandts ,  mit  einer 
ansehenlichen  Fürsten  Persohn,  vielldnCht  adch  eidem  Ihres 
geliebten  Bruedern  zuuersehen -in  deliberation  stünde,  we- 
liche  sich  dan  in  betrachtung  wie  hoch  ynd  yill  dem  beylli« 
gen  Reich  ynnd  teutschen  Nation  an  soHchem  gelegen,  allea 
Br&edMicfi^n '  willens  ynnd  gehorfiioikibs  wurdeA  terh^lten. 
-''  'Da  ea  nun  disd  Weeg  erraüiA'eki.  -were  obetmältea  Per- 
lohnen  treumaindes  tedenckrfaeti'g^weseh,  demnach  es  mit 
]rer  Libbt  dem  Bischoffe  so  'Spe3rr'"dernias«eW  btäKchaffen, 
das  Sie  wegen  Ires  Uibsschwacbfakit  weder  dem  Gamerw'ee* 
sea  weder.dem  Bistomb  lenger  yorsbhen  Würdet!  IcHSniten» 
eAr  ea  nit  rahtsamb^  weil  hocherffl0he^IerMayti>0te<  AtMe#ar 
xiit  allain  in  der  Catholischen  Religion  erlogen,  eondeniL 
amth/dieselb  mitrallem  mögHcheniyleirassu  prdmoti^eitynnd 
SU  erhalten  begierig, ';da£s  isicbderaeHi ,  so  yon^er  Khays» 
Wajra.  ettt.  hieran^  jemneohetvöucb'dea  geistliche  8tmndts, 


Digitized  by  LjOOQIC 


tbimI  alfs  des  SpeTriadien  Bittnmbs  anneitilie  mnJ  gcbfier- 
lidie  mittel  tnechete,  dardttrch  Er  zu  demselben  postuliert 
Tnnd  befördert  werden  möcht«  •^-    Ob  TimPs  ntixi  WoU  sotl-' 
cker  Torteblag  neir,   Tnnd  etwas  selsanb  rorkhumben,   so; 
hetten  wier  Tnnfa  doch  soliches  yertraütes  wolmaindes  be- 
denckhen  sn  gemfieth  gefQeret,  vnnd  die  sacli  hochermeltc 
lerMajt*  etc«  gehaimbe  Bath  per  alias  periana«  gelangen' 
lassen,  aufs  welicher  beantworttung  genngsamb' abznnem- 
ben,  das  ler  Mayt«  etc.  Iro  soliches  nit  allain  gefiAl^n  lies-* 
sen,  sondern  weiten  auch  aiitel  vnd  w^eg  suechen,  wie  in' 
dieser  sadien  femer  möcht'Procedi^rt  werdcfn,   Alfs  ab^r 
soliches  per  liigra$  gehandelt,   were  rnnfir  zn  ohfeU  'khom-' 
mea,   das  wol  ermeke   ler  Lieb  der  BischofF  ^u  Speyr,'| 
dorch  den  seitlichen  tedt  ron  diser  weldt'  Janimertball  ab- 
gefordert worden  wäre« 

Weill  wier  dan  nit  Bweifflen ,  ein  Ehrwierdiges  Capi- 
tel  wurde  alfsbaldt  de  fmturo9ucee$gore  allerseits  deiiheraiio^ 
na  instiluiren ,  betten  wter  nit  rmbgehen  khönnen  ,  Irer 
Lieb  wafs  oben  Termelt;  aufs  sonderer  zueneigüpg  rnnd 
weill  wier  dieaelb  für  Tnnaerntrewen  woll  affectioriirten 
freandttnd  alfs  Tftttem  gewifs  hielten,  yertreuHch  ^uuer-' 
stendigen,  der  gewifsen  hoffnvfng,  Sie  wurden  es  dermas-' 
lea  wie  ee  beachieht  in  alletti  besten  ynnd  mit'  freundt- 
tebafil  remierckhen.  «.      -      • 

Weill  dan  die  Khays.  llayt  etc.  yon  ermelten  Todts- 
fsll  in  aller  eill  gehorsainb  rerstendiget,  Ynnd  sich  mit  ehi- 
Stern,  wie  Sie  hierin  gesinnet,  sonder  zweifFel  genedigist 
ercleren  wirdt,  vnd  yunfa  aber  nit  ynwissend',  in  was  gros-' 
sem  ansehen Existimation  ynnd  authoritet,  ler  Lieb  alfs  der 
Metropolitanos  ynnd  auch  sonsten  bei  den  Capitularen  zH* 
Spejrwere,'  begerten  wier  ganz  freundlich,  Sie  woltcn' 
Tnnfs  Iren  trewen  Bäht  ynd  yerstendiges  bedenckKen  mit- 
thaillen,  durch  wafs  mittel  ynd  weeg  die  fürstehertde  Elec- 
tion,  bifs  auf  der  khayserlichen  Majt.  etc.  genedigiste  Be- 
tolotion  möcht.diiferirt- werden,  mit  freundlicher  bit^  87 
wolten  ynderdessen  ynnfs  ynd  d^nx  löblichen  Haufs  Oesster- 
reicb,  d«r  Capitularen  ^emüetter  zu  güeter  geneigter  affec-^ 
tion  zn  weeg  bringen«    ' 

Yorle  dritte^  soll  ek*melter  vnnser  gestfndt^r  ler  tieb 
in  grossem  fbenodltchek  tertraoen ,  nach  Vermeidung  was 
monicfariige  hofinung  wiek'  zu  derselben  sezen ,  ymb^ain 
tatterlichen  yorfreoHchen  Bäht  bitten','  da  die  höcherinelte 
Uajs.  Mayt.  etc.  ynnfs,  wiil  Wier  ynnfs  an'^ezt  derer  Ort 
erhahen',  dem  Speyrerischen  CaiAimerweesch '6ih  Zeit  bey- 
zawohnen  ersnocheten.  •  *        «^ 

Ynitd  wier  «her  jva  deite  GMstliöben'Standt'tiit  yngc- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


144 

naigt,  ob  wier  nitaoaUtel  irnnd,weeg  iBuechen  soUen,  durch 
ly^liche  wier  zu  ermeUemPUtmnb  khommen  jnochten ,  Da 
nun  ler  Lieb  soliches  für  ralitsamb  befinde  i  soll  vnnter  ab- 
geferttigter  diesejb  ferpec  vjodb  treuen  I\ahL  assistentz  vnnd 
beCördefung  so  woU  ynnd  sonderlich  ¥mb  notwendige  rer- 
siendige  Information  wassermassen  in  denen  aaohen  ferner 
zu  procedieren  bitten. 

Da  auch  ainig  bedenckben  einfallen  weit,  als  were 
es  mit  dem  einkhommen  des  offtermelten  Biatumbs  nit  der- 
massen  beschaffen«,  das  wier  vunfs,  nach  erforderung  vnn** 
sers  Standts,  wür/den  vnnder^alten  kh^kiaeiii  soll  «*  soKches 
Inmatsen  Er  selbst  bericht  empfangen,  diloirea«  dafs  wier 
nemblicH  aufs  rnnsern  Erblandc^n  J^rlichen  eines  ansehen» 
Hohen  anthailfs  gciwifs  zu  evwartteo,  vnnd  derentwegea 
genzlich  Verhofien,  dem  StifTt  soll  ynnser  bejwohniiing  nit 
allain  zu  khainen  vnstalten,  sondern  vilmehr  zu  allem  auf- 
nemben  Nuz  y<nnd  frumben,  auehverhaliung  desaelben  Pri* 
uilegien,  Statuten,  alten  hcrHboQUnen  ynjdd  sonderlich  ynn- 
ser alten  Catholischen  Religion  ge.wifs  geraichen.    . 

Soll  beineben  yermelden,  da  ea  die  we^  erraicht, 
ynnd  hierin  etwas  fruchtbar!  ich  es  yerrichtet,  da&wier  ynnC» 
auch  khünfHig  deroselben  yätterlichen  trewen  ßahtihülff 
ynnd.  beistandt  nit  allain  gebrauchen,  Sonndern  auch  sonst 
sambt  ynnsern ,  vnnd  ynnsers  löblichen  Haufs  befneundtea 
mit  treuer  danckbbarkait  woUen  finden  lassen. . 

Wafs  Im  nun  zw  Information,  spliches.werekfas  mitge» 
thaillet,  sollEr  mit  gehorsambi$t«n  trewenfleifs  naehsezen« 
ynnd  ynafs  yon  ollem,  waa  Im  zur  antwort  eifuolget ,  ynnd 
sonsten  begegnet ,  in  seiner,  ^nkhunfft  mit  ehisiem  ynnder- 
thenig  yerstendigen. —  Aotom-  Götln  den-ain  ynnd  swainzi* 
gisrcn  Tag  Decembris  Anno  etc.  Ain  tausend  Ffinfbundert 
ynnd  Achtzigi^ten,  

<Fol.468— 471O  • 


48»)  i3,März  i58i. 

Lieber  Buebcr,  Ich  hob. Ewer  wolmainandt. ynnltrewes 
bedenckhen,  so  ler  meinem  Camerer  dem  y.OU  Pf newiz  mich 
zu  berichten  zuegeschrieben ,  mit  soaderem  guedigen  wil- 
len yernombenynd  mir  wolgefallen  lassen,  hette.enehanch 
darauf  lassen  yorlengst  widrumb  antworttjsnj,  .wann  Ich. 
^  yon  meiner  gelegenhait  ynnd  thun  In  diese»' Orten  yon  den 
Stepden  richtige  resolution  hetta bekhommenmögto,  meine 
Sachen  darnach  zu  richte^  i^u(a  .w^liches  Icb:d/in  ;iOfih  zur 
zeit  wartten  muefs,  Bin  aber  gleich wol  genzlich  entaohloa- 
aen ,  moh  dieses  gefährlichen  Korwirrelen  wesena  zu  ent* 


Digitized  by  LjOOQIC 


14« 

•eUncheii,  fnnd  mehiCvberMnMiittSa^nBaigjriiiPfiit  r^rilebe 
mich  1er  werdet  io  «Hefe  fevne«,  wie  -bib  aabero  Ton  euch 
trewiieh  geschehen,  mir  son  besten,  vnnd  dienst  rauamblich 
aaohdenckbeii ,  Tnnd  mich  dessf^n  erinnern  lassen,  ynnd 
damit  ler  aperen  möget,  das  Ich  sonderlich  verirawen  zm 
Eadi  habe«  vnnd  Euer  bewisene^  diennat  Ingedeqckh  binw 
rebersettde  loh  Euch  hierbe)^  ein  enaaigung.  irnnd  versiehe» 
mng,  daf  Ich  kbanfftig  an  fur£sUender  gelegenhait  In  .allen 
genaden  vnnd  erfchendtnufs  JSwor  vnud  der.  Ewerigen  nicbl 
▼ergesaen  will ,  rnnd  bin  vnd  bleib  Euch  jederzeit  mit  aon- 
derem  geaedigisten  willee  gar  woU  gewogen.  —  D#tum  Aq» 
torff  den  dreiaehende*  llani|. .  A^  1 58 1  • 

Matthiaa  von  Gottes  geoadea  etc.     (Fol.  483«). 


49«)  äQ.  April  1 68 1. 

Wolgebomer  lieber  von  Trautson ,  Euei:  vnndterthe- 
aigea  wolroainnng  gegen  mir«  bin  Ich  wol  beriebt  wordeui 
vnnd  bab  es  mit  gnedigen  willen  erfaren«  wil  auch,  dessen 
khnnfiUg,  wilCs  Gott  gegen  Euch  vnnd  allen  den  Eurigen 
in  gnaden  auerkhennen,  recht  Ingedenckh  sein«  Aufs  mei* 
ner  geborsambistea  firfiederlichen  erclerung  der  Rom.  Khay;ff 
Mayt.  etc.  gethann  «  werdet  lei?  sonder  zweiffei  vernomben 
haben«  wie  alle  sachen  vnd  meine  gelegenhait  st/ehen.  ,B^ 
gere  derhalben  wollet  tr^nlioh  erinnern  helfien«  damit  mein 
Notwendig  vnd  ynnormeidlich  geböerlich  bitten  vnnd  an- 
auecben  ehiatvnnd  vnsenmblicb  durch  die  schleinigisten  be- 
sten mittel  möge  Ins  werckh  vnd  effect  gesezt  werden^ 
daan  dieser  ort  vor  vnnsers  hanses  wolfart  nunmehr  gewifs- 
lieh  khain  besserang  zuuerhofifoii «  Ich  habe  das  meinige 
trewherzig  gethann ,  ßenilch  das  vbrig  Gott ,  Ich  versiehe 
mich  in  meiner  billichen  anforderung  aUer  trew.zu  Euch 
miß  ler  femer  alles  von  meinem  Camecdieaer  A^im  Grenz 
vernemben  werdet«  vnnd  bleib  Euch  vnnd  den.  Eurigen  Je- 
derzeit mit  sonderen  gnaden  ganaas  wolgewegen —  Datum 
Antorff  den  sq  Aprilis  1687. 

Ann  Herrn  Trautson  eto. 

Matthias  etc.  ' 

(PoL5e30 

So.)        Matthias  etc.  ai.MayiSSi« 

Vnnaer  gnadt  vnd  alles  gueta  zuuor.  Wolgebomer  lie- 
ber beaonder«  venia  hat  der  Gestreng  Ehrnuest  vnnser 
aneh  lieber  besonder  Adolff  von  Mettkerckej^atb  vonn  Stat- 
ten Taod  Priiaidept  In  Flaudern  gehorsambist  ersucht  vnnd 


Digitized  by  LjOOQ IC 


1A6 

gebetten,  Im  dfo  gnadt  so  tlmen >iiiid  Minen  blaetifreiind 
einen  Flanderisehen  vom  Adel  Philipi  Spromkholff,  so  tich 
nicht  allein  in  erlemung  etlieher  epraehen ,  ynnd  dieeelben 
Ton  sich  zo  schreibeni  sondern  äaoh  dieceit'heroln  dieser 
Lande  Khriegiweesen  wolgeflbt  vnnd  gebravchen  lassen, 
Euch  mit  gnediger  rorschrifft  sn  recommendiren ,  weillEr 
sich  gerne  avfs  diesem  yorwirreten  wesen  begeben ,  ynnd 
anderer  ort  was  mehrers  sn  erUrnen  Tersveche«  weise,  data 
Im  Euere  befSrderung  sehr  nnslieh  sein  kh^nndte. 

Weill  wier  dan  gedachtem-  von  Metkercke  wegen  rnnfs 
Jederzeit  treuer  gelaister  dienst  dieser  ort  mit  sondern  gna* 
den  wo!  gewogen ,  auch  solicb  sein  demnettigist  bitten  bil- 
lich  eracht ,  alfs  ersnechen  wier  Euch  hiermit  genedigist, 
dafern  ler  euerer  gelegenhait  halben  gedachtem  Spromk- 
holff  nicht  In  Euerem  diennst  zu  ynderhahen  vermainet,  Ir 
wollet  In  ymb  ynnserntwillen  etwa  bei  einem  andern  herm 
obristen  oder  solichen  ort,  den  ler  ffir  rahtsamb  befinden 
werdet ,  befördern ,  da  er  was  mehrers  lernen  vnnd  erfah* 
ren  khonde ,  auch  sein  bluetsfreund  ynnd  er  spüren  möge, 
dafs  soliche  ynnsbre  wol mainende  gnediger  fürschrifft  Im 
bej  euch  ffirtreglich  gewesen'  sej.  Weliches  wier  gegen 
euch  in  sondern  gnaden,  damit  wier  Euch  Jederzeit  gar 
wol  gewogen  yerbleiben,  zu  erkennen  geneigt  sein«  Datum 
Antorffden  ai  May  i68i. 

Ann  Lazarufsen  yon  SchwendL     (Fei.  533.) 


6t.)  24.Jnnyi58i. 

An  dieFfirstliche  Durchlaucht  Ertzhertzog  Matthias  zu  Oes- 

sterreich  etc.  Gubernatorn  ynd  Yeldthanbtman  der  Mider- 

lande  meinem  gnädigisten  Fürsten  ?nd  herm  etc. 

Durchlenchtigister  ynd  hochgeborner  Genedigister- 
Fürst  ynd  Herr,  E.  F.  D.  sein  mein  yndterthenigiste  gans 
trenwillige  dienst  Jederzeit  höchstes  yermögens  zuaor.  -« 
Ich  hab  E.  Dht  etc.  schreiben  yom  dritten  difs  albie  Inn 
ZellerPad,  dahin  Ich  mich  meines  leibs  gesondtshalber  be- 
geben ynndterthenigist  empfangen  ynd  woltE.Dht.  etc.  yon 
herzen  wünschen ,  das  Sy  ehrlicher  billichmr  weifs  yon  den 
Staaden  ledig  waren,  ynnd  Iren  abzug  widerumb  oacli 
Teutschlandt  nemmen  möchten ,   dieweil  le  die  Sachen  also 

Seschafien,  das  E.  Dht.  etc.  wenig  yortheils  Ehr  ynnd 
anckhbarkait  nunmehr  alda  zngewartten  hat,  zweifei  aber 
nit,  Sj  werden  noch  Fuessen  muessen  das  Jenig ,  so  Sj  an 
E.  Dht.  etc.  beschuldiget  ynnd  yersündiget  haben.  Defa 
Ton  Aianzonfs  hilf  ynd  entseaong  soll  noch  im  waitieaa 


Digitized  by  LjOOQIC 


14T 

Mfc  alaheii,  rind'^tfrfl  Im  sein  Brüder  devXhSnig  durch 
eftlswitchen  gekhefl»e  Practigken  mehr  deo  Je  abgefallen, 
duüber  sich  anch  allerlay  weiterang  ?nnd  neuer  Innerlicher 
Krieg  swischen  Inen  an  besorgen  ^  die  hugnoden  sollen 
oiit  dem  Alenaon  ian  gnetem  Verstände  stehiBn,  mnd  des 
friden  vom  Khonig  änderst  rnnd  besser  wellen  versichert 
leni«  also  möcht  siek  noch  woll  allerlaj  mit  hersog  Casimir 
fan  Teutachlandt  anspinnen  <,  das  alles  aber  wierd  die  seit 
saerkhennen  geben«  Dann  das  Franzefsisoh  wesen  vnnd 
IVaoticieren  so  wnnderlich  ynnd  verenderlich ,  das  sich 
febel  dareinanrichten^oder  etwas  sichers  dauon  zn  vrtheil* 
lea  ist.  Doch  spüert.man  bey  dem  allem,  das  die  Staaden 
woi  aufs  eifs  geffeert.  werden  möchten,  dann  der  Khonig 
von  Spanien  ist  entschlossen,  das  eusserist  her  den  Sachen 
sathnen,  mnd  den  Khrieg  vnablöfslich  sauerfolgen,  darzne . 
Er  daa  starckhe  sncflCtimmer  hat. 

Wad  sonst  Jeso  bey  der  KJhays.  Mayt.-  etc..  so  langwie* 
rigen  scfawacbhait  Im  Reich  mit  dem  Hanfs  Oesterreich, 
eines  Rdmischen  Khontgs  halber  farlaufft,  das  wird  E.  Dht* 
etc.  ohne  Zweifel  Vol  wissen.  Ich  Erinere  E.  Dht.  etc. 
meiner  vorigen  treuhersigen  schreiben  nochmals,  vnnd  daa 
Sy.  auf  Gott  Paue  vnd  trau,  vnd  ein  grob  herz  fasse,  recht 
sa  thuen,  vnnd  sich  in  allem  ein  aa&ichtigen  vnd  vnpar- 
theyischen  liebhaber  der  teoteben  Nation  erzaige  vnnd  ver* 
halte. 

Von  E.  Dht.  etc.  abreisen  wil  Ich  der  nngedenten  Pot« 
scbafil  erwarten,  loh  weils  aber  nit  ob- Ich gelegenhait  ha* 
ben  wierdt,  E.  Fürstl.  EHit.  etc.  Inn  Stiffk  Cöln  entgegen  zu 
khommen ,  dann  man  ein  grofs  aufmerckhen  auf  mich  hat 
vnd  mir  aHe  ding  zom  ergeaten  deuten  mecht,  dauon  aber 
besser  zu  redenden  zuschreiben  were,  vnnd  thue  mich  hie- 
ait  Euer  Dht.  etc.  vodterthenigist  beuelhen,  Tond  Gott 
denn  Allmechtigen  bitten,  das  Er  Sy  zu  langwieriger  wol- 
brt  in  genaden  schuzen  vnnd  erhalten  welle.  Datum  Im 
ZellerPadt  den  24  Juny  A^  81. 

E.  Ffirstl.  DhL  etc. 

vndterthenigister  treudienstwilligister 
Lazarufs  von  Schwendi,* 
FVeyherr  zuHochen  Landtsperg  etc« 

(FoL53s  etfi33.) 

62.)         illatthias  etc  29.  Juny  1 68 1. 

Getrewer  lieber.  Anis  vnserm  nebistem  yom  22  dises, 
«nratu  vnnseren  gnedigisten  willen  vnd  mainung  auch  auf 
deine  vorige  gehovsambiste  schreibeii  genuegsambe  antwort 

lO* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


148 

TerMMiden  haben^  Naohdemteiberi  Itt'Vimtodein  ftwjlcitfctoi 
niger  bericht  vom  ii  etc.  Jezo  latiSMKk«' gleielMfiiit..snie^ 
khommen,  betten  genzKch  v-erboffb,  ^t  Hrvrdö  Tiiiiik^yfHi! 
der  Rom.  Khays.  Mayt.  etCv  auf  viknaer  .nehist  getÜanne». ge* 
horaarabiat  scbreiben  vnDd  dein.b6cbst  Tleiasig:yiideribeni^ 
gkt  «nhalten ,  andere  NotturfftigeKhayaevliobe  «Bfeaotution 
erfolget  «ein.  Vnnd  weil  wier  den<aeitbera  von  Da»MlPrki% 
zen  soail  vermerokben  ,  daa  setne  anbeaoltehekie  "«erbiMig 
nit  allein  in- weitleafftigkait  Vnd  «ebediicben  versvg,  son* 
dernaocb  wol  gar  ahi&geraten  rnd  im  niobi/kbeniiBmi  moeb* 
ten.  So  aofferlegen  wier  dier  abermals.  hieriBit-galadigbt 
wollest  mit  gebucv  ynauf hörlieh  vmb!  andere  ebiste  .KbajPh 
sefliohe  anordnung  vnd  wirekkliobe  TeWehnng  Vnnsera 
hdchstnotwendigcn  billichen  begerens 'aobalten  •  aa^ h  den 
Traatson  vnnd  andere 'bey  denen.es  ein  Nokturffi  ist,  rnn* 
sers  Torigen  fürschlags  mit  Mains'^  Bamberg  vnad  üeasen 
erinnern,  ynd  zu  erspriefslieher  forlsezong  eanstlioh  bewe- 
geti ,  denn  Senaten  dieser  ort  lendlich  Jceine  andere  Mattel 
vorhanden,  sondern  durch  dergleichen  verlengerang  gefiikr^ 
Hebe  vnnd  vnserm  ganzen  Ldbliehen  .«Haufa  nacbtbäilliga 
beyfelle  vngezweifTelt  zu  gewartten  seih« 

Wafs  sonsten  alles  andere  belangendt ,  thuen  wier 
vnnfs  auf  obgedachtes  nebstes  aehreibto  vnd  befeUiob  «n 
Dich  Referieren ,  mtt  gnedigistem  Yertraoen  wOrdeat  in  «al-i 
lern  deiner  Pflicht  vnd  gebüer  nach  an  vieissiger  SonicitaL-* 
tien  zu  wirckh lieber  fortsezutig.  vnd  vnsern  dienet  tiicbts 
erwihden  lassen  5  weliches  wi^In  gnaiden,  damit' wier  dier 
aonders  woll  gewogen  khunffUg '  eHcAonneki  Wolkn ,  vM»d 
seindt  deines  ynseamblichen  aoBflierKohen  beridites  voin 
allem  ehist  gewerdg.  Dato«  Antorff  iden  iteun  tnd  «wsia* 
zigisten  Juny  Anno  ete.  atn  vnnd*  achtzig  etc.        :  .r: 

Ann  Christoff  Greaz  etc.    :i(fM;^ 534%  635.) 


63.)        Matthias  etc.  ..       L   .<>. Julj  1681. 

Mon  bon  Cousin.  II  y  a  loing  tempsrqtie  j'ay  mea  de* 
pntes  pardol^a  pour  soHciter  vers  Messieurs  les  £statz  gene» 
raulx  Tacceptiilton '  de  moncgouvernement  general  et  aatis- 
faction  du  traictement «  moy  prom'ib  et  deu  dont  (puis  qua 
Testat  des  affaires  de  ces  pays  requeroit  ma  retraiote)  lesperay 
plus  prompte  correspondence  que  n'entens  par  mesdeputez 
y  estre  a  cause  des  remises  et  exonses  d  aulcuns  provincea 
Illecq,  vray  est  que  pour  dans  le  comeochement  auant  par- 
tir  de  monseigneur  et  frere  L'emper6ur  et  anitres  mesparena 
et  amis  m'auoir  entierement  dedie  a  la  eetiservafcion  bien  ei 
prosperite  de  cesdites  pays  (en  qaoy  tantqve  poaaible 


Digitized  by  LjOOQIC 


149 

desire  d«.  eojitinaer)  la  dite  demenrc  ne  me  sauroit  .estre 
lanp;  penible  qae  je  n^  Teniure  roluntieres ,  mesmes  aaecq 
ditcomoditez  de  mon  particulier,  mais  copsiderant  qae 
apres  m'avt>ii^  Icj  os*te  le  mot  de  guet  et  ytsite  les  armes 
(questöient  seallemdot  quelques. hallebardeä  et  gouges  rap- 
porteea  par  mes.  hätle&ai'dlers  et  archiers  licentiez  de  fha 
maison  Von  fait  toutes  les  huictes  guet  et  garde  deusnt'  et 
derrier  ma  maisoü  serrant  les  chaisnes  et  rues  d  allentour 
comme  si  je  fosse  ennemi  prisonnier  de  ceste  rille,  je  n'en 
aj  ped,  ensemble  debeauconp  des  propos  indignes  si  non 
cotlicer  que  a  qaelque  oecssion,  pris  ou  condition,  que  se 
801t  I  on  Teult  que  je  sorte  d'Icy    — 

Or  comme.  j'tiy  pramis  en  foy  de  pi(^ince  1&  quelle  m'est 
plus  cher6  que  ma  yie,  d'e^^ant  mon  partementdonner  satis- 
faction  a  toutes  tnes  crediteurs  j'ay.  a  diverses  fois  fait  rö- 
monstrer  a  ceulx  duMsgistrat  de  ceste  dite  ville  madite  n6- 
cessite  et  Insistatnent'requis  voulsissent  (puis  mesmes  quilz 
aspiroient  tant  a  mlsL  'i^etY'aite)  et  que  1a  plus  part  de  raes  cre- 
diteurs estoient  de  cääte  ville,  avecq  les  quel];  ilz  peuluent 
conrenir  par  atterminations  et  aultrement  prendre  a  leur 
Charge  mesdites  debtes ,  inoyenant  quoy  leur  proroectz  me 
retirer  et  neaitioins'  hon  ioHir  'das  p^ajrg  d^  par  deqa  Vieles 
Jnsques  la  te  que  les'fistäktz'generault  les  enäorontsublenes 
cömme  a]^pei'tient^ou-qu^  a  faulte  de  ce  ?eä  aiifdy  satisfaict 
ie  mon  propre,  mais  cornme  de  tout  celTa  Vay'eu  respbhbe 
li  non  äset  jourdlifdy  dtt  ßoi^'gtnaistre  Junius  qüe' Kon  e^cri; 
ueroit  a  ceulx  de  Bruxelläs  et  aultrek  podr  äri;'avoir  ietir 
sdHs  6t  que  rteantmpins  ne  bon;  apparanse  qpe  U'dHe  sitij- 
stre  opinion  de  nous.cessp.  Je  votis  en  ay  mori.  bon  cousin 
bien  voulu  ^duertir  nori  par  formende  p'Uinte'(car  diöü  et 
ma  consci'ence  me^süfTii^sönt  pour  tesitioinagis  de  rinte^fi'te 
de  toutes  mes  actiöns  mais  affin  (du  moins  px>txr  prey^ifii? 
aax  incon^eniens  que  par  Indiscretion  pourrtyPent  suf  tfl*^> 
qae  t^^s  la  bonne  main  vers  les  ditesEstät'^  ^e'neraulp^''^'<i8 
qollz'depe^chänt  6ü  tbute  diti^encd ,  pösf^ibte  mes^deiyü^t^z 
auecq  tatisfa(cti6n  eflFect^elle  de  mon  dtt.deü,  En  ^upy^.vtit^s 
prie  vous  voal^oir  employer  tellement  qnVn  püi.sse'^e^entii? 
le  fruict  desire/ et  comme  Jen  ay  tqute.böhne'  cortfiafeifce 
de  yQos  snppliant  au  s.ouuerain  vous  mon  bxM  cbüsiii  con« 
semer  a  'sa  taincte  grdce,  d'Änuers  le  6«  de  Juillet  i58i. 
=  '    '  Vre  bien  bon  Cousin. 

{An  d.  Oranien.)    (Fol. 544  et  $45.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


150 

54.)  »ft.Jttl3r*i58i. 

Dorchleuclitigister  Hochgeborner  ErtzKertzog  etc. 

Genediglater  Fürst  ynd  Herr.  Euer  Ffirstl.  Dht.  etc. 
sein  mein  Tndterthenigiste  gehorsamhiste  dienst  Jederzeit 
berait  zu  uoran    Euer  Fürstl.  Dht  etc..  g.nedigistes  schreiben 
hab    Ich  rndterthenigist    empfangen,   rrob  das  .nun.Eu^r 
Fürstl.  Dht.  etc.  mit  meiner  ?nndterthenigisten  entschuldl- 
gung  in  gnaden  zufriden  sein ,   dessen  thue  Ich  mich  nit  al- 
lain  ganz  vndterthenigist  bedanckhcn ,   sonder  auch  hochli- 
chen erfreyen«    ynnd  sollen  Euer  FürstL  Dht.  etc.  genedi- 
gist  nit  zweifflen,  in  wo  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  Ich  inallenji 
meinem  leibs  ynnd  andern  Termügen  nach  wierde  dienen 
mügen,  das  Ich  es  so  gehorsambist  alls  willigist  thuen  will, 
dafs  dann  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  gnedigist  ferrer  begeren^ 
wafs  zu  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  vnnd  dessen  hocblöhlicbistea 
Hanfs  ,  aufnemmen ,    wolfarth  ynnd  dienst  geraicHp^  Vo^^i\ 
Tnnd  Ich  für  rathsamb  vnnd  ihuelich  befinden  wurdCf  Euer 
FürstK  Dht.  etc*  defs   offt  ynnd  Aeissig  zuerindern«   wer 
roi^r  nichts  liebers,  dan  das  soliches  in  meinen  yerstandt 
ynnd  erfahrung  wer,    sollen  Euer  Fürst.  Dht.  etc.  des  in 
werckh  änderst  nit  erfahren,   Also  manglet  es  nit  allain  an 
demselben,  sonder  Ich  bin  nunmehr  etliche  Jahr  von  hoff, 
vnnd  daher  desselben  Standts ,  vnnd  gemainen  wescns  vmb 
sonil  weniger  khundig  Tnnd  bericht,   vnnser  aller  bcgeren 
aber,  ynnd  treuherziges  wünschen  ist,  darmi^  Ei^er.  F^r^tl^ 
Dht.  etc«  aufs  diesem  Niderlendischen  Labyrintho,  darbey 
nacb  gestalt .  der  Sachen ,   wenig  danckhs  zo  hoffen ,  sicl| 
«infsmals  mi|;  dero  besten  glimpffen  ledigen,  in  diese  Laiidt 
khammen,*  defs  Graniz  wesens  vnderfaben,  ynnd  quasi /atali 
suo.  nomine  »   Hungern  wider  restaurieren  y   auch  darbey  le- 
rer.hamben  ynnd  rnmb  zu  ewigen  zeiten  den  nachkhumben 
yberlafs  vnnd  perpetuiren  möchten,  Wolte  Got  es.  qi9ng)et 
i|it  an  wo  es  manglet,   so  wurde  es  vngezweiffe]t  f ^  E.uer 
Fürstl.  Dht.  etc.  willen  ynnd  beginnen  am  wenigisten  man^- 
len.  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  meinem  gnedigisten  herrn  fnich 
df^mit  i^.dero  gnaden  ganz  yndterthenigist  ynnd  geKorsam* 
bist  benelchendt.     Frejdegg  i5  July.iSQi. 

Euer  Fürstl.  Dht.  etc. 

Ynndterthenigister  Geborsambikter 
ReicKart  Strein  etc. 

(Ali  Erzh.  Blatthias.)  , 

(Fol.  546.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


56.)  i9.3u\jiSBu 

Monsieur.    Xay  4(H^9M»r^«ilAQt  honte  «i  «ouvente  foit 

Tons  esctire«  et  ne  voos  mand^ir.  cbo«e  quil  yo.ii9  puisse  eatre 

•greable. /apres,  tant  de  diligofites  poursaites  .el  importuna- 

tionsTQua  aaaefiraiil  que.neaay:  coaiprendre.aqu<^ysi  gpande* 

tarduile  peuU  aecuir,  .cf^r.p^iia.qail  y  at  qjuelqaes  ?pga  den- 

Ire  lea  eata^z  quils  aoot  peu.YotanUires  on  ponopit  aoasj. 

tost  noas  deapescher:paa$e  rn^moU  ou..9Jb:  aexmaine«  esUr. 

oiantqae  leorboa  boaloir  ne  croiatr^te^ore.d^.^ipi^^ieaipsy, 

le  peraoaage  qai  ¥a(  pajr  deja  ne  fauldral  a  voos  donner  en-» 

tendre  beaiicoap  auecq  espoir  de  redreaaement.de.  beaucoup^ 

das  obosea«  Je  yooa  prie,  youf  arreater.a  qe  qiiQ  acriuon^, 

preseoiement  a  ton  iVl^eace  ejt;  ne  \ay  voaleroy  faire  aulcuoi 

aemblaat  des  choses  pi^se^^  ne  noceat  in  rebus  gravioribii» 

et  bieo  aoter  iet  diseouvs  qail  pourat  faire.     Nous  som.n>.es> 

a  touie  haare  soUicitantavec  Biessiears  les  deputes  d'Anut'rs 

poor  pouYoir  j^ar  qaelqae  roye  que  se  doit  tirer  S.  A.  hors 

da  laberint  le  quel  eile  se  treave ,    mais  jiitques  a  cesle 

heare  n'en  Toyons  qaelque  resolation  encores  que  oe  Joord* 

hay  Tattons  ramentena  en  particalier  a  tous  et  envoye  me- 

moriaalx  engeneral  setoust^ist  ^  la  voluntedeceulxd'Hol- 

laode  9  qaant  aax  aaltres  proainces  il  nj  at  aalcune  appat« 

reaee '  qne  Ion  en  doibae  tirer  qaelqae  chos^,  oe  »oit  ce  qai 

est  traicte  par  le  docteor  Leonlnas  aa  pajjB  des  geldres  co 

qme  Je  crains  ne  noas  apporterat  pas  grand  fruict.  II  me  de>^ 

pleit  extremement  qae  nre  negooi^tion  nappor.te  plusdecon- 

lentenient  a  S.  A  et  a  ses  seruitears,   ;£t  daaltant  qaaaoos« 

recea  nng  aote  daeceptation  da  goaveraement  de  &  A.  et 

qae  apre«  aa'Hr  reoea  n^  noas  at  aalcanement  agree,  ea 

aaoQs.oottsea  an  anltre  soubs  le  boa  plaisir  de  S.  A.  dont 

lea  d«DX  oopies  sont  ioy  joinctes,  Je  Toas  prie  teoir  la  maia 

qae  pendaat  nre  seioar  sadite  Alteie  noas  en  roande  son  In* 

ttfntioa  toasehant  les  meables  dont  m'aaes  escript  a  ce  qae 

paia  entendre  par  quelquen  uns  soubs  main  il  serat  bien  dif- 

ficille  a  devenir  au  beut  neanmoins  Je  ne  lasseray   a  faire. 

mcm  extreme  debyoir  de  poursuiure  affin  d'en  tenir  quelqoe 

fraict  ai  aulonnement  il  se  se  pei|lt  faire.  Je  me  i^ecommaii* 

deray   ce    pendant   humblemeot  en    vre*    bonoe    grace    le 

sembUble  fönt  Monsieur  et.Madamoiselle  d'Asseliers  priant 

le  toat  paissant  tous  donner  Monsieur  en  aiinte  tresheureuse 

vie  et   longue  de  la  Haye  ce  i8  de  Juillet  i58i.  —     Vre* 

bieo  affectione  amy.  a  vous  servir  et  obeir  Antboine  de  La- 

laing. 

La  superscriplion  a  Monsieur  Monsieur  D'Anybyts  pre^ 
mier  gentilhome  de  la  chambre  de  Son  Alteze« 
(Fol.  548.) 


/ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


1551 

6b,)         '  ^-  !io.Jalji88t. 

M otideuV  depüU  mes  dth^nieres,  sotnines  aliez  Ter»  son 
Excellence  ftfttr  anbir  les  affaires  de  S.A.  tant  aiir  lepoinct 
p^bpose  par  les  deputes*  d'Anuet'S'  'qu'  anltres  cOnseraanU  las 
itteables  döntpar  yoz  demiers  m'avets  fait  mentioti.  Sar 
quoj  sa  dite  Eteislli^nce  nbtta  at  ttiis  qttel<{ne  moyen  etiauant 
dtarant  raaoif'propo^e  aoic  Eatatär  pottr  troauer  le  mofen  de 
donhe'r  cohti&ntenieiit  attx  ereditetirs  de  S.  A.  afitn  qae  par 
ce  mojen  die  ptiis^e  sortir  d'Anuers. '  Qaand  aii  seioar  de 
8k  dite  Alreze  en  ce  quartier  son  Excellence  trenne  mienlx 
connehtr  qne  Ton  deburoit  faire  d'tcy  a  quelques  Jours  et 
apfes  si  elll^  desire  de  voire'  les  yille«  d'Hollande  qne  en 
tiicherat  en  ce  quartier  luy  ftii^e  tont  l'honneur  qn'il  llieur 
serat  possible ,  Ce  Jonrdhuy  t)n  noos  at  asseure  que  cenli 
d'HbtIände  donperont  lenr  responce  si  eile  est  anlcnnement 
bonne,  il  est'a  presumer  que  les  anltres  prouinces  snioe« 
ront  de  raa  part  Je  ci^ains  la  faulte  quelles  bonnes  paroiles 
que  Ion  nons  donne,  Tonchant  les  meubles  il  me  sembie 
qull  7  aurat  fart'peu  d'apparance  par  ce  que  son  Excellenee 
notis  at  diel  que  les  Estatz  nj  vouldront  anlcunement  eo« 
tendre  par  ce  qu'ite  Tcullent  reseruer  pour Monsieur  d'Alen- 
zon  mais  qne  seroit  raisonable  que  les  dites  Estatz  luy  don- 
nissent  des  meubles  noaueaux.  Je  \uy  ay  allegne  que  lesdi« 
tes  meiibles  estoient  accordes  a  sa  dite  Alteze  pour  le6  Ten* 
dre,  nön  obstant  m'at  donne  lä  dite  responce  des  bateanx  de 
gnerre  il  ny  anrät  aulcune  difficulte.  Jestime  que  soft  Exeei* 
lence  dlcy  a  peu  de  Jours  serat  en  Anuers.  Et  comme  par 
plensienrs  fois  rons  ay  esc^ipt  que  Urgent  me  mancqniirit 
pour  nostre  si  long  aeruir  et  que  le  tresorier  d'asselien 
m'auoif  escripf'que  areis  donne  charge  ä  Datiiel* SIeeser 
me  faire  deliu'reV  a  Amsterdam  trois  cent  florins  ccque  le* 
dit  SIeeser  Jttsquesa  ceste  heure  n'at  scen  fournir  et  il  y  at 
fort  peu  d'Aparanse  d'en  tirer  quelque  chose  snr  qüoy  ay 
trouue  le  S'Rintfleisch  auquel  ay  prie  me  les  vouloir  dvli- 
nirer,  ce  qu'il  n'at  peu  faire  par  ce  qn'il  nauoit  le  moyen  a 
la  main  mäis  a^rös  son  ariuement  en  Anuers  et  auoir  parle 
arous  qu'il  ne  fauldrat  a  me  fkire  tenir  argent  comme  lay 
ordonneres  ce  que  rous  prie  ronloir  au  pinstost  faire  de 
peure  qu'il  nons  faille  partir  bien  tost  d'Icy  ce  que  aur  tont 
Je  desire  moyenf^nt  qne  ce  puisse  estre  auecq  quelque  bonne 
et  fructueuse  resolution  ce  qne  dito  veuille.  Auquei  Je  sop* 
plie  vous  donner  ' 

Monsieur  en  sante  tres  -  heurense  rie  et  longe  me  re- 
commendant  bien  heumblement  en  rostre  bonne  grace  le 


Digitized  by  VjOOQIC 


153 

«emblable  fnU  MaiMteiirtd'Asteiiprt.    De  li  fiaje  ce  M^  d« 
Jaliec  »68 1. 

¥o§tre  bien  affeelioDhe  amy  «  vom  sertnir  et  oWir 
V«  Antbame  de  L»laing« 
La  eopencriptioK:- A  Monteur  MoiiaieDr  lyAnybyla 
preni^  gentilhome  de  la  charobre  de  8.  A« 
<FoL  5)9.) 

57.)  fti.JuljiSBi. 

Jalinp  vonn  Gotle^  gnaden  Bischoff  an  Wirsbnrg  vnnd  Her- 
sog zu  Franckhen,    .  . 

Vnnaern  Graefa  aonor.  Lieber  beaender,  wier  haben 
eor  neber  zway  achreiben  den  e  Tnnd  9.  difs  datiert ,  au 
Tnnaeren  Händen  wel  enipfangen,  thuen  rnnfs  der  Comoin« 
Bioierten  zeittnngen,  deren  vnnrs  beaonder  gefallen  beache- 
ben ,  mit  gnaden  bedanekhe« ,  vnnd  Ternenien  gern ,  daa 
fnnaer  besonder  Heber  herr  Erzherzog  Matthiab  etc.  weil 
es  Ja  andera  noch  beasers  nit  sein  mögen,  aich  von  den  er- 
kanten  lenthen  widernmb  ablediget  In- gnaden  geainnendt« 
waa  1er  Irer  G.  vnd  Lbden  vernickens  halb  weitler  in  er- 
fahrnng  bringet,  ler  wollet  Tnnfa  dasselbige  bei  gueter  zeit 
feratendigen ,  ynnd  mit  bifsher  gepflegter  Commonication 
anderer  fdrfallender  zeittangen  gutwillig  verfahren,  daa  ste- 
het vnnfa ingnaden,  damit wito'Eoch gewogen znerkbennen« 

Wafa  sonst  die  ander  angedente  aach  belangt ,  da  aoU 
hs  noch  ala  vor  daffir  halten ,  wie  ira  auch  mehr  als  eineat 
genuegaambiioh  von  vnnfs  verstanden,  das  wier  extreme 
^et  daterreicfarseh  sein,  vnä  zü  bleiben  begeren,  es  aolte 
aach,  de  wier  dem  frommen  vnd  vns  lieben  herm  mit  dem 
Mb  dienen  kbönnden ,  an  vnns  Immer  gewifalich  niehta 
oiaaglen  noch  vnderlassen  bleiben. 

Waa  ea  aber  hierinnen  vmb  vnnfa  vnd  vnaermStiffk  fir 
plegenhait ,  deren  habt  ler  ziemblichen  verslandt  eropCan- 
gen,  wie  auch  in  was  Bürgschaft  vnd  handlung  wier  aon* 
tten  vber  ander  aufslage  Tnnd  zemng  etliches  gelta  halb, 
so  in  der  Khaya.  Majt.  etc.  vnnsers  «llergenedigisten  herm 
diensten  angewendet  worden,  gerathen  vnnd  khommen  aein« 
Nan  haben  wir ,  ala  eoch  anch  nit  vnbewnst ,  hierüber  nit 
TnderUaaen,  bej  fürnemmen  MitbeUPeraonen  an  lerer  Majt. 
•te.  hoff  zunersneohen .  wie  die  aachen  dahin  zn  richten, 
das  vnserm  herm  Erzherzog  Mattbiaaen  etc.  die  handt  zu  Pie- 
tken,  aneh  an  jezt  dessen  widerumb  notwendige  ermahnnng 
gethann  vnnd  bleibt  vnnaere  meinnng  noch  vnuemickht,  wo 
wir  aoa  angezeigter  vnnaerer  Dvrgschafil  die  dannocht  vn- 
teren  Slifik,  wie  ler  aelbat  zu  gedezwkben  vnbi  eincittbliobea 


Digitized  by  LjOOQ IC 


1&4 

bertert,  mit  ftiegM  khoBUM»  ^üA  deren  entkel»!  werdeo 
mögen,  daa  wier  vnnserm  herrn  etc.  vf  ench  verinelteD 
echrot,  das  wiev  nembltoh  eina  aelichen  an  vnaera  Stifils 
Reicha  anlagen ,  ao  wier  zim  ihail  achaldig  seien,  vnnd 
Booh  ins  Khnnffdg  schaldig* 'Werden» mochten,  widemmb 
könoen  vergleichnng  haben ,  gern  rnd  mit  willen  anfshelf* 
fen,  vnnd  vonfs  hieran  ein  khlein  ynatatten  nicht  Irren  las- 
sen wollen.  Khann  nun  soliches  sein,  wol  vnnd  gnet,  wo 
nit ,  so  wuerd  doch  hierdnrch  etwa  soail  verursacht ,  das 
mann  zuaernemmen  hat,  wessen  man  gesionet,  Tnnd  ob 
Vrgosezten  fahl  nit  ein  anderer  benachbarter,  der  sachen 
zu  guet,  mochte  zu  behandlen  sein.  Was  wier  dann  darauf 
iQr  antwört  bekhommen,  wollen  wier  euch  zu.  fernerer 
nachnchtnng  rnuei*züglich  zuordnen,  weil  es  le  als  wier 
Selbsten  gern  glauben ,  rill  rerzug,  gar  nit  leiden  wtlL 

Welithes  wier  Ench  vf  obbemerte  eure  schreiben,  gne* 
diger  mainong  nit  wollen  verhalten ,  vnnd  seint  ench  mit 
gnaden  sonnders  genaigL  Geben  in  vnser  Statt  Wirzburg 
den  ain  vnd  zwainzigisten  July  Anno  etc.  atn  tauaent  fünfi« 
faunndert  vnd  Im  ain  vnd  aohtzigiaten. 

(Fol.  55a  ^t  553.) 

.58.)     ..  Matthias  etc.  ,.  39,julji58u 

Getrewer  Lieber  ,  vnnfs  aeindt  deine  gehorsambe 
schreiben  vom  33.  37.  Juny  vnnd  4.  Julj  neben  allem  bej- 
gefüegten  den  10  i3.  vnnd  3o.  dieaes  woll  behendiget  wor- 
den ,  zweifFeln  nicht  dier  aej  vnnser  nehiates  vom  8.  diz 
auch  wol  zuekhommen ,  daranfs  dn  vnnser  gnedtgial  mei- 
nung  genuegsam  verstannden,  auch  in  allem  dir  darinen  anff- 
erlegten  gehorsambiste  folge  werdest  gethann  haben^  dann 
was  wier  vnnfs  befarchtvnnd  soliobes  lereMajt.  eto.  gehor- 
aambiat  angedeutet,  also  verstehen  wier  aufs  Daniel  Prinzen 
schreiben,  das  es  laider  ergangen  sej,  zu  vnnserer  grossen 
vngelegenhait  gefahr  vnnd  verseumbnus,  dan  der  herzog  von 
Cleff  S..L.  (rer  Majt«  eto«  begeren  gänzlich  abgeschlagen, 
ao  ist  bey  Cöln  auch  mifsliche  vnnd  langwierige  Ja  kheine 
hoffnung. 

Derwegen  du  auf  andere  Khajaerliche  Reaolution 
darumb  wter  in  vnnseren  nehisten  schreiben  gebetten,  he£t 
tig  mit  gobüer  sollicitieren,  vnnd  vnsenmblich  anhalten  must« 
vnnd  Ire  filayt;  etc.  vnnd  alle  andere  hej  denen  es  van  net- 
ten, aufsfttcrlich  berichten,  daa  vnnser  zuestandi  dieser  arU 
Je  lenger  je  erger ,  vnnd  dermassen  geschaSen ,  daa  wier 
woll  vermeiickhen  vnnd  gewifa  seindc,  das  man  vnnfa  wie 
jcunor  vnad.liile  anhero  geaoheheni   aufziehen  vnnd  vei^ge« 


Digitized  by  LjOOQIC 


tSd 

bns  iie  Mh  Terimgeni  wolle,  weil  lara  btjuriit,  dbewier. 
«OQsten  kein  bejhilff  ynnd  20  eodaslaiig  TiMMerer  eehakleit 
Iret  willens  rn*d4]arreicliiMij'gelebeQ  ?nd  evwarlten  mfie 
sten.  —  Wi6r  «eindl  iber  endtlioh  eatsannen.  eher  salichee 
eiDKogehen,  yil  Heber  alles  ynser  ererbl ,  ynnd  Terwilliget 
aasstendig  depatal  darzae  aufiawenden,  derhalben  wier  dier 
{enedi^iit  anfiferlegen ,  das  du  solichiesr  alles  notwendig  an- 
deutest,' eiriste  Resolatiön  ynnd'  wirekhiichen'  schnldigen 
effect  TBa^  y<>rcaesung  begerest^  wie  dann  vnnaer  höchste 
ynnermeiaiiebe  notlnriSPt  ynnd  6ie  gebAer  erferdern  thoet.* 

Die  rofs  yhnd  wagee  iMlangendt,  berehea  wir  anf 
yflnaerm'nechaten' achreiben«' wollest aitoha  yiMMtfhdrlich  an* 
haken  V  '^ainic  alles  genzliek  richtig  genmaht  «ynnd  fertig 
sej«  Wollen,  dier  alsdan  die  wit  rand stell,  da  wier  Bie 
haben  wollen  aeitifch  genveg.za  Wissen  tbven. 

]>ie*yerschribeneiLanddeotbev  wollen^ wier  aoeh  mit 
Irer  wenigtaten-besohwery  zn  teeir  gelegenen  ort  ynnd  zeit 
abist  akf4n^ra.j  Des  OaniA  VAgnaden  fernere  erklereng 
ynnd  schreiben  erwarten  wier  mit'  yerlangen ; '  daramb  du 
■rit  gelegenhatt  arnhalten  seist  -Das  du  ynnsern  frenndtli- 
cben  geiiebteir 'hei*rn  Bruedem  Erzherzog  Ernst  etc.  8;  L. 
Weges  ynhser  angesprochen,  lassen  wier  ynnfs  gar  woll  ge« 
iillett ,  wierai  Qc.L*  hierbey  gelegtscbreiben  mit  gebier  zn* 
nerferttige»  wissen» 

Wie  wierdAr  Kbdniginanrs^Franckhreiob  lerer  Majt. 
etc.  vnnd-Lieb  anch  gethann,  Wollest  soliche  mit  allem  yleifs 
bestellen,'  ynnd  die*  be  wüsten  ab  Gontrafaynng  bifs  anf  fernere 
yevordaimg  bey^&er  behalten.  >  >  Das  da  wegen  der  Beitrofa 
hey  ynliBeren  hervn  gebraedem  Iren  LL.  des  Octanii  Rath 
folgest,  hast  .dift  gar  woll  gethan ,  wollen  in  anch- aof  sein 
gehorsambist  schreiben  an  ynfsv  bei  ehister  gelegenhait  be« 
antworttent,  wie  denn  Poppel  ynd  Stozing  gleichsfals  ge* 
sehehen  soll*  etc.  Mitlerweill  wolesto  dier  eosseristes  yleis^ 
sea  angelegen  sein  lasaen,  etwas  wirefcMiches  yhsenmblich 
anfaznbriageb,.  es  %ey  darch  wechselbrieff  oder  andere  mit« 
tel,  ynd  In  soKchem  auch  wegen  zalnng  des  Grafien  zo 
Triualz  handt.obza  halten«' Denn  President  Boffman  wegen 
ynnaer  ernstlich  rermannen,  dann  es  leynnsereynnormeid^ 
Hebe  Nottnrffi  endlioh  erbaisohefr,  ynnd  wier  In  eolicbem 
nnr  die  igebfier  fordern  ynnd  begereh.' 

Wirat'  ynnfs;  .yon  diesem:  allem  yn^d  was  sdnaten  boy^ 
feUi|;  ynnd  mhfii  notwendig*  «u  wisaemehist  anfsüßerlichen 
berichten  kboanen,  ynnd  allen  aachen  deremassen  obligenf 
damit  wier  ainmall  ynnsers  begerens  erapneftliehen  gewe* 
ret  ynnd  dieser  yngelegenhait  entlastet  werden  mögen.  Wie 
genedi^istiyertrawen  nmdier  atehef^  ynndaoliclies 


Digitized  by  LjOOQ IC 


156 

hunrtdümmb  itt  gmden,  danllt  irier  dier  wdll  gowogt», 

gegen  dier  erkkennen  wollenv 

Dalam  AntorfFden  4^  Jn\j  Anno  elcv'4lifc  - 
An  Christoff  Crevseti  eto«     (FoLSS^  et  5550 


59.)        MatthiM  etc. .  i^j|kpgast  i58i« 

Getrewec. Lieber,  Wier  haben  anCi  detnee»  aeehaMo 
achreiben  vom:  27.  r^löffenea  Monats  an.  dtfo  .Ztüflieraii  gpr 
thAnn,  genedigiat  venMwnbto«.  wie  die.aaohMilii  deiner 
Khaysarliehea  anbefohieMn, Werbung  beaobafifonf  vnnd  weil 
wier  mit  aonderer  jrnserer  Tngeiegenhait  Teviiebfltien  >  ^be 
aUes  noohln  s^bedlioher  lireiilenSigkeit  vdnd  frnatdhevn- laer 
aen  stebet;  rnnd^a  rnserm^difllnsb  w^nig  oderinlohts  derer 
ort  zn  erhalten: aoin.wierdt^  ^haben  wier  snin  EberflaCi  nd 
mehrer  foiftseenng  dem '.€haii(^rsten  sn  Cöln  seiner  Lieb 
frenridiuchen.geschriben  fnad  Jrmb  mögliohiste- adsiateoE  ge* 
bettea,  vnnb  aach  auf  ferner  dein  mandlich.andeine«i  wie 
e4  mia  vnserm  ihnen  vnnd  fQrhaben  diser  seit  geschaffen« 
referieirt..  Wollest  derwegen  6;L.  neben  Yeberaalworttnng 
ynnsers  achreibeoa  Yon  altem,  anfsfaerlich  berichten  »  ench 
das  #ier  «Iberait  gnef e  aeit  T.^rjAaffen  rnnaer  Onberaaeaent 
den  Stenden>  Resigniert  rnd  an  nichts  anders  mangle«  vnnCi 
aufs  diesem  rerwirreten  vnnd  gefahrlichen  wesen*  an  begtt* 
ben«  vnd  mit  aeiner  Lieb:  ehist  PeraöhnUckan /zn  ersehen 
Tnd  zu 'erfreuen  ala  eine  soliche  .jezige  begerte  freundlicbo 
handtraiohung  ynd  anleibea,  einer  guetten  B«mm»  geldea 
oder  dersdbenXredit, ,  vtisere  arme  Coedkores  jBa.contea« 
tieren-  vnd  also  mit  Erzb«i%oglichen  ehren '.Tttd  guelten  N»^ 
mea  sn  seheiden,  weil  wegen  vnainigkeit  trennagl  mifacicvt 
standt  vnd  eas^eristes  verderben  .dieser  betrüebten  Lande« 
wier  ron  deoQtenden'Timsers  zju.egeaagten  vnd  reosprocheR 
nen  vater halte. vnd  an (sstendtgen  schuldt  dieser  zeit  nicht 
bezalt  werden  khöneen«  Sondern  dadurch  mit  rnjie^'höehft 
aten  vngele^enhait  veraeumhnna  vnd  gefahr  aufgezogen  v«d 
in  schedliche  verlengerung  gesezt  werden,  wie  du  anfsfaer* 
lieber  dan  aichs.  dieser,  ^eit  schreiben  HiGit,  brer  L*  .wcl 
wierstanaumelden  vnddieaelb  zn  bewegen  wissen  etc  wier 
weiten  msinen  wan  du  S.  L.  oder  des  Capittels  *  Conaeai 
hottest,  sehest  zu  Cöln  leuchtlieh,  hey  den  'KbavftLeetheii 
oder  dem  Bebt,  vnd  sonderlich  hey  dem  Bargermaister  Pol* 
gram  so»  seine  Leuth'Vnd  Cactor  alhier,  vnnd  woi  rbekt^ndl 
iat,  soliohe  Siunma  wol  vnd- vnaeumblich  «oCbriegen  khön* 
nen  vnd  dovdi  wechaelbrif  vns:  ereignen^  sonderlich  diureh 
die  Staliaoer  flanimb  wier  dan  abeno^ls  an  dich  gnädt«» 
giat  beg^nee^   ifeHest  deines  eeseeriaie»  vlei£s  iilneeedee 


Digitized  by  LjOOQIC 


i51 

▼^  ftHe  fliitiel  .T»d  gdegonlMMiM  sMdi«»t  dimk  nntu  In 
dieteni  FaH  nfit  ebUieiii  gi^dienet  werden  möge,  Adkteii  die 
•■eaahendt  Fr&neklilol*tiflohe  Mesile  »ohe  sa  dessen  fortse- 
langend  deel» sohneUer  erli«ii4)ang aaeh  nicht  ynsatreglieli 
faUen,  weil  steh  dieKauffleulh  su  soUchen  weiten  der.weob- 
«el  am  maidten  gebraachen,.  auch  Irer  viel  sUiier  In  dieser 
Toreademng  «ooder  s weiffei-  gerne  wollen,  das  Sie  durch 
gewisse  Wechsel  ^le  das  Irige  fon  hinnen  also  sicher  auf 
Franckfnrth  Terhandlen  ynd  daselbst  hekhonümeir  mochleo» 
rnd  da  Sie  le  aufs  Tr:»achen  auf  die  Contrihutioli  nicht  ge* 
heu  weiten,  nagatu  auf  vnseren  Namen  bej  allen  denen  da 
etwaa  ei^eblibhes  3u  bekhomfnen ,  huf  ynnfs  jiur  ablenung 
md  gebrenchlich  Interesse ,  dieselbe  Samma  erhaadlen« 
wissen  Gott  lob  mittel  asu  vnaer  Pers5hnliehen  hinauskbomflr, 
Taaerer  FüerstKchen  «uesage  vnd  schuldt  ein  gendege  zu 
ihnen,  vndraolich  Credit  zvl  erhalten,  dann  vnnfs  nur  Jcao 
an  der  eill  vnd  ehisteti  gebüer  liehen  verreisen  aulli  diesen 
arten  viunermeidlich  gelegen,  Solichem  vnd  allen  anderen 
wolleatu  mit  allem  treuesten  vleifs  nachdenckhen ,  andere 
vertrauete  ynd  vnfs  y»nd  vnserem  Löblichen  hause  affec- 
tionicrieLeuthe  darinnen  gebrauchen,  vnnd  von  allem  aufs- 
(nerlichen  vnsenmblichen  bericht  thuen,  alfs.  vnaer  gnedi- 
gist  vertrauen  zu  dier  ist.  vnnd  du  darinnen  der  Rom.  Khajs. 
Majt  etc.  gehorsarobiste  dienst  (bei  welicherwier  esgebüer- 
lichen  iiachr&emben  wollen),  vnnd  vnfs  auch  zu  gnedigisten 
erkhendtnufs  verursachst.  Bleiben  diel*  sonsten  mit  gnaden 
wdI  gewogen.  Darum  Antorff  den-  Ersten  Augusty  Anno  etc# 
Ain  vnd  aohurig. 

Ann  Daniel  Prinz  etc.    <Fol.558  et  9S9.) 


60.)        Rudolffetc.  4.  August  iS8k 

Wir  haben  gleich  woUd^L.  £'^nnd  gehoraambs.  schreir 
hen  Tem  SS  Jul/  degsthin  mh  gnaden  eknpfaiigen .  darneben 
auch  aiifa  vniiaers  Uofdienners  Vnd  .getreuen  lieben  Daniel 
Prinsen  empfartgner  gehersambistea  Relation  vernomben, 
waCs  Er  »auf  vnnsiem  hieuor  au  thne  derwegen  eruolgten 
beneich  bej  D.  L.  wegen:  ei^terung  Irer  hindterste lügen 
HuMRsn  angebracht  vnnd  welicher  messen  sich  darauf  die- 
aelb  entschuldigt.  Nun  zweifelt »ynns  zwar; gar  nicht,  wie 
wir  dann  dessen  zimblichen.guetten  bericht,  vnnd  derhal- 
ben  ain  besonder  yitterliches  mitleiden  mit  derselben  haben, 
ea  werde  dtm  allem  wafs  D.  L.  zu  sol icher  Irer  entschuldig 
gung  fnrwenden  also  vnd  nicht  andere  sein.  Die  weil!  ober 
dargegen  die  nott.  Inmassen  d  L.  so  woll  auft  vnferm  Jfing 
aCen  achreiben ,  als  gedachte  vnsers  Khayserlichen  Abge* 


Digitized  by  LjOOQIC 


158 

iandUlfi  toM^lIicherflelatM«  «Hr  gwiig^TtfnioiiibMirMtgrofir 
rnnd  schirr  viiertrigUch ,  So  Ikahen  wir 'ftiekt  ymbgeheov 
sondern  D.  L.  hiemit  noohoialft  frenndlioh  f  nd  gncdijg  enue«: 
ehen  tollen ,  das  Sie  das  gemaine  weeseh  dem  besandev» 
farziehen,  Ttinfs  mit  erlegang  ainer  ersppifsUehen  Summ» 
gellts  in  absehlag  Ires  Aafsstanndts  ghor:  wtlCilupen,  vnnd^ 
sich  dermassen  ersaigen  wollen,  damit  andere,  so  funsermr 
hoehloUiehen  Hanfs  Oesterreich  nieht  yerwanlh  sn  gleicher 
naehaolgnng  ein  goetes  Exempel  nembenmflgta,  das  an 
dem  es  an  Im  selbst  billich  beschicht,  geraiohez«  dem  ge« 
mainen  haill,  vnnd  wir  sein  es  mit  Khatserlicben  hnldert 
F^nd  freondschaflft  vorder  woU  gewogen«  Gebta  Pirag  de» 
vierten  Aogusti  A^.  8i* 

An  Hert^og  ?on  Gfilich  etc« 

(Dise  nachüolgende  wort,  haben  ler  Hajt.  ete.  dem 
faeraog  sa  Gülioh  mit  eignen  banden  geschriben.)  '     ' 

»Weill  meine  obligen  also  geschaffen,  wie  E.  L.  aufii 
vorigem  meinem  schreiben  remomben,  :So  Ersseohe  lob 
E.  L.  ganz*  freundtlich  ynd  gnediglich,  Sie- wolle  nochmalle 
ein  Vebrigs  thaen ,  rnd  sich  meinem  Fortraden  nach  wilfa* 
rig  ersaigen.« 

(Fol.66a.) 


6i.)        Monseignenr    ^  9.Avigust  .i58i» 

U  plairat  a  Y*  A.  entendre .  par  messienrs  ses  deputes 
ce  qne  aat  este.£ait  en  ces  affaires  par  messienrs  ies  Estatn 
generaulx ,  et  comment  Je  me  suis  emploje  selon  ma  paie> 
sance  a  ce  qne*  Y*  A.  pnisse  teceroir  contentem^nt  auinant 
l'obligation  qne  tout  ce  pajs  ast  a  Iceüe  estant  tresmari 
qu'il  ny  ast  ea  plns  grand  adnancement,  mais  Jespere  qne 
a  ceste  fois  ilx  rapporteront  teile  responce  qne  V.  A.  en  an- 
rät satisftiction  a  qaoj  ne  ferajr  faulte  de  tenir  lamain  et 
•npplieray  treshamblement  V.  A.  de  prendre  de  ben  part  ce 
mien  serTice  oomme  de  cellnj  qni  serat  te«a)onra  prest  de 
memploier  qnaüt  je  aurajr  ceste  honnear  de  reoepnoir  aea 
eommandemens  sar  ce  apres  aooir  treshnmblement  baise 
Ies  mains  de  V.  A«  Je  prieräj  dien 

Monseignenr  vons  donner  en  perfaicte  sante  treahea- 
rense  yie»  de  Ylessinges  ce  ^^  d'Aonat  i58i. 

De  V.  A.  ^ 

tres-hnmble  servitenr 
GnilledeMasaan. 
'     (An  Ereh.  Matthiaa.) 
(Fol.668.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


tS9 

Monsieur  le  Pirestdent.  J^  suis  e6n]itraiDet '  cte  rtmt 
faire  entendre  ao  large  rexlt*eine  peine  du  Honseigneirr 
I/archidacq  Matthias  (nosti^  jadis  bon  maistre)  se  trenne 
a  present ,  par  ce  qu'il  ne  penlt  satisfaire  a  ses  credileurs  a 
faalte  de  payement  de  ce  qne  loj  est  den  desontraictement 
taut  par  les  ProTinces  de  l'unioii  qae  les  demaines ,  roos 
•caaez  Monseigneur  le  President  que  mon  dict  Seigneur 
Toyant  aller  nostre  estat  a  mg  ehangement,  ades  longtemps 
presente  reniettre  le  Goonernement  avx  Esiats  generanlx. 
les  fatsant  reqaerir  qa'ilz  lay  Tonlsissent  faire  fornir  ce  qoe 
\uj,  estoit  den  poor  en  payer  ses  credileurs ,  d<^  qooy  n'est 
rien  snccede  non  obstant  toote  longne  poorsnyte  et  splisita«- 
tion  en  faict  a  ses  grands  despens ,  fors  qoe  ceiitx  de  Plan- 
eres s'en  sont  aolcnnement  acquite ,  et  cealx  de  ßrabant 
sont  Tolantaires  et  prests  de  furnir  vers  ses  credileurs  ce 
qu'ilz  luy  doibuent  de  reste.  Mais  eomme  cela  estoit  de  pea 
d'lmportance  ao  regard  de  la  qoantite  de  ses  dl&btes  portant 
plus  de  55<n>o  pour  les  liareurs  et  aoltres  crediteurs,  sans 
y  comprendre  les  gaiges  des  gentilz  hommes  et  officiers  de 
sa  maison.  Nous  je  dis  cenlx  de  la  maison  de  sadicte  Äl- 
teze  et  Moy  nons  sömmes  aduise  de  requerir  cenlx  dn  ma^ 
gistrat  de  ceste  rille  a  ce  qni'le  ronlsissent  prester  a  8.  A. 
leur  credit  vers  lesdicts  creditenrs  Jnsques  a  la  somine  de 
Soooo  florins  patmi  recepuant  assignation  et  assenrance  sor 
quelques  parties  precedans  ou  dependans  des  demaines  qni 
lar  fnrent  specific  et  deliurees  en  escript  et  cela  en  taut 
moins  quil  estoit  den  a  sa  dicte  Alteze  de  son  traitenient 
qo'il  auoit  sor  les  dicies  domaines  Etapreslongnesetdiuer- 
ses  Communications  sur  ce  tenues  auecq  les  dicts  du  magi- 
strat  tant  collegialement  qoe  en  particulier ,  ny  auons  ob- 
tena  qn  un  refus,  non  obstant  que  leor  auons  fait  souvenir  les 
bieas  faictz  aduantages  et  profits  recenz  de  sadicte  Aheze 
et  de  sa  suyte  par  la  Tille  et  communs  habitans  d'Icelle  et 
qn'ilz  ny  pouoient  rien  perdre.  Or  considerant  ceste  faolte, 
nons  nous  sommes  addressez  ans  estatz  de  Brabant  leur  re- 
qnirant  setnblamblement  qn'ilz  Tonlsissent  assister  de  qnel- 
qne  moyenou  credit  sa  dicte  AltezeJusquesala  dicte  somme 
de  Soooo  florins  en  recepuant  les  dictes  assignation  et  a»- 
seurances  et  combien  queplnsieurs  difiicultez  sisoyentpre- 
senteea  principalement  que  ce  qu'estoit  den  a  sadicte  Alteze 
par  les  finanees  se  debuoit  trouver  sur  les  domaines  de  toa- 
tea  les  proninces  unies  et  non  point  sur  les  domaines  de 
Brabant  senl  comme  se  feroit  par  les  assignations'  des  par- 
tiea  susdtctes  dependans  seulement  des  domaines-  de  Bra- 
bant.    Taute  lois  co&siderant  les  dicts  Estatz  de  Brabant 


Digitized  by  LjOOQ IC 


combien  I«  pajrs' tanit  em  general  qne  pariiimlie»  eacoienl 
obligeta  satUpie  Alteze  poor  luy  donner .  toute  asd^iteiice 
potftible«  OBt  euparfin  tous  «ate  cooteDU,  aoauoir  lea  no- 
bUa  et  villea  (aolenneleoient  en  estant  reqaisea)  que  hora 
let  deux  cens  mille  qa'estoieDt  conaentidetroaverparyente 
oa  angagicirc  desbiens  d'eglUa  •eroieotprintleadictsSoooo 
ilorina  pour  a'en  ajder  yera  sea  dicts  crediteara  auecq  ce 
qaeatoit  dea  par  bsa  dicu  estatz  de  Braban^,  piojeooant 
qae  lear  aeroit  linre  acte  d'aasearaDce  et  Indemnit^  aar  lea 
dictea  partie»  dea  dooiaines«  tciaoir  ce  que  ^recederoit  da 
droict  dea  AIIuds  ,  Item  dea  offloea  de  l'Escoatet  et  amman 
d'Anuers,  et  aussi  ce  qa  eatoit  eachea  a  eauae  de  la  redenip- 
tioD  du  fosaage  du  Bourg  d' Anaers,  et  encorea  la  penaion 
qu'aToit  eate  accorde  a  sa  dicte  Alteze  par  lea  dicta  Estats 
de  Brabant.  Mais  comme  raolhorite  de  cealx  des  financea 
entre  tempa  et  depuia  qae  Ton  avoit  comBienche  a  negocier 
aar  ceat  affaire  estuit  changee,  IIa  estebesoing  aeloncefor* 
mer  Facta  de  la  dicte  Indemoite  et  asaeurance  qai  a  eate  ar- 
reate  ausdits  Estatz  en  la  fazoo  comoie  eile  a  este  enyojee 
et  exhibee  en  vostre  conseil ,  laquelle  fazon  oa  forme  nj 
seroit  trouTee  bonne  poar  crainte  de  contreFcnir  aax  arti- 
eles  oonclaz  et  arrestez  arecq  TAIteze  da  dac  d'Anjo«  et 
partant  y  aaroit  este  forme  vng  ai|l.tre  acte  contenant  aea* 
lement  promesse  de  tenir  la  bonne  main  par  aon  Excellence 
et  aultrea  Seigneura  du  dict  conseil ,  que  dans  trois  moia 
lea  dicta  3oooo  seroient  remboursez  aiidictEstat  deBrabant 
oa  que  a  faulte  de  ce  et  lesdicts  trojs  mois  paaaez  seroit 
fisicte  pertinente  ordonnences  par  ceulxdes  financea  aupro- 
fit  dea  dita  Estatz  de  Brabant,  Ce  qae  eatant  mis  en  delibe- 
ration  des  dits  Estata  a  este  resolu  qu'ilz  ne  se  poayoient 
aulcanement  contenter  d'une  teile  forme  d'asseurance  ne 
contenant  aulcune  Obligation  et  moins  asaeurance  et  que  roB 
aaoit  prina  pea  de  consideration  que  en  cest  aSaire  lesdits 
Estata  avotent  eate  Contents  (poor)  gratifier  a  mon  dict 
Seigneur  rArchidacq  aana  y  estre  aulcunement  oblige)  de 
faire  fumir  lea  dits  coooo  florins,  et  en  attendre  lereboar- 
aement  de  ce  que  procederoit  dea  domaines de. Brabant aenlf 
en  lieu  que  les  domaines  dea  aultrea  provinces  y  debvoient 
eontribuer ,  qui  difFeroit  de  beaucoup  a  ce  qu'ooient  faict 
eealx  de  Flandrea  et  meamea  ceulx  de  Gand  qqi  ayanta 
aehapte  le  tollieu  de  Biersliet  ont  oonverti  les  deniera  en 
payeraent  de  ce  quilz  debvoient  a  S.  A.  non  par  les  domai* 
nes,  maia  de  leur  propre  an  traactement  de  S.  A.  promis 
par  lea  Estatz  generaulx.  Voila  Monaieur  toot  faillj  ce 
qa'aoons  trauaille  et  mene  ai  avant  qn'il  ne  restoit  qae  de- 
peacber  l'acte  arreate  par  lea  dita  ^tat«  de  Brabant  qui 


Digitized  by  LjOOQIC 


l6i 

^soe  fag  eztMme  erottdcoevr  •  SadicteAItecequiaperda 
la  belle  laison  poar  Foyager  et  contomme'  l'argent  qu'il  y 
eoit  employe  et  encoret  a  la  fin  na  rien  faict  et  aeroit  ap* 
ptreat  qn'il  ne  pooroit  partir  dier  tout  cest  hyver,  et  daal« 
lanl  ^e  le  principal  poinct  de  difliculte  ayant  mea  (comine 
)e  pealz  entendre)  aa  diote  Exeellenoe  et  aultres  Seigneara 
du  dict  Gonaeil  eat  le  traicte  fait  auecq  S.  A.  d'Anjou  poar 
7  Bon  contrerentr.    Je  n'ajr  pea  obmettre  de  youa  faire  •oii-> 
reair^  qaelea  domaiaea  ont  eate  obligee  et  affectez  reeUement 
poor  le  traictement  ordonn^  de  mondict   Seigneur  L'archi* 
doc  juftqne«  a  36ooo  par  an  de  aorte  que  a  ceate  cause  mon- 
dict Seigneur  (comme  toua  ses  predecesseurt  en  mesine 
eatat)  a  eo  et  doibt  auoir  preference  de  payeinent  devant 
toos  lea  Bentiera  dea  dita  domaines  comme  a  eate  tousioura 
Tse  et  practique ,  Et  ule  (?)  Icelluj  traictement  au  regard 
dea  domalnea  aulcanement  eate  personel  a  quoj  ana^i  ny 
a  eu   peraonne   layant  promia      Mais    le  traictement  dea 
estats  a  quatre  yingts  quatre  mille  ayant  este  exiraprdinaire 
penlt  bien  estre  personnel,     3ien  est  vray  que  Tunzieame 
de  Julet  demier  les  Estats  generaulx  semblent  auoir  resoln 
que  le  reate  deu  a  Mondict  Seigneur  a  eauae  de  son  traicte- 
ment aar  les  domaines  seroit  par  repsrtition  fuiny  par  les 
particulieres  provinces  non  point  pour  j  estre  oblige ,  mais 
a  cauae  que  Icelies  provinces  aroient  apprehende  les  do- 
maines et  par  tant  estoient  tenu  porler  lea  chargea  d'iceulx, 
y  adjouslant  et  declairant  par  expres,  que  en  cas  de  nonsa- 
tisfaction  des  dictes  domaines  ausi  au  regard  demonseignenr 
le  duc  d'Anjou  in  yerbis.     »Midts  dat  in  allen  gheualle   de 
▼oersz.  tacbterhytblyft  en(de)  behortgheanden  leyboerden 
laste  bay  voirsz.  demejnenoopk  in  Aenschauwinghe  Tanmy- 
aen  beere  den  Iverloge  van  Anjou,«  qui  fait  une  manifeste 
resolution  de  ce  poinct  et  que  ne  sy  dcbyoit  mettre  aulcune 
difiiculte  aoubs  rmbre  que  le  dict  trai9tement  des  domaines 
eonsistoit  en  Obligation  personelle,  aussi  la  resolution«  ou 
xepartition  faicte  par  les  Estats  entre  les  prouinces  sqauoir 
quelles  payeroient  chacune  sa  quote  ence  que  restoita  mon- 
dict seigneur  i'Archiduc  de  son  traictement  sur  les  domai- 
nes ne  peult  changer  ny  transferer  robligationreelleenper- 
Sonnele  qnia  pacta  debitorum  creditori  non  nocent,    £t  par 
dessua  ce  lesdits  cstatz  de  Brabant  et  tous  aultres  iogeans 
de  c^st  affaire  ne  peuuent  croire  que  son  Alteze  d'Anjou 
prendra  mescontentement  du  passement  de  lacte  comme  iL 
at  feste  pouriette  ausdits  Estats  ou  que  Monseigneur  Tar- 
ehiducq  fust  payö  de  son  dict  traictement  des  denier  proce« 
dana  dea  dits  domaines  (encore  qu'il  ny  eust  que  Obligation 
personnelle «  mais  plostost  au  conlraire  seroit  tresmary  que 
L  11 


Digitized  by  LjOOQ IC 


l62 

Ion  enst  faict  fanlte  äassister  mondiot  Seign«iif  ^rg^efaidttc<( 
par  le  moyen  ausdit»  Et  dauantage  il  yoiia  plairat  Monaieor 
le  President' considerer  qne  par  les  pärtiea  comprinaea  a««* 
dict  acte  ponriette  ausdita  Estota  ne  ae-seroit  quelqpe  dimi«* 
nntion  ou  alienation  des  domaines,  mais  a'employeroient 
aeolement  deniera  Ja  paraennz  et  a  parnenir  dea  depend^n* 
cea  dea  demainea  assez  extraordinairea  au  rembonrsen^t 
dea  dita  Estatz  de  Brabant,  et  Jespere  qnelaplüfl^grandjMirt 
des  dita  3oooo  florins  setrouvera  senVementparlabajdanga 
d'ang  proces  de  TEscoutet  ou  Marcgraye  d'Anvera  'contr^ 
Jaqnea  le  Maire  comme  il  vooa  en  peult  souTenir,  Toua  pri* 
ant  bouloir  faire  depescher  a  ceste  fin  lettres  closea  an  Ma« 
gistrat  d'Anners  et  me  les  envoyer.  Par  qnoj  Meoaeignei» 
aa  dicte  AUeze  cognoissant  Taffection  qne  port^s  aaeatffiai* 
res  se  confie  et  moj  tant  qae  m'est  possible  roaa  prie  de 
▼ouloir  redresser  cest  affaire  et  que  lediet  acte  pniase  eatre 
depesche  aultrement  ny  a  espoir  quelconque  qtte^'fa  dict« 
Alteze  puisse  partir  d'Jcj ,  yous  poqea  Monsienr  cenaidevtr 
qüelz  Inconyenxens  a'en  ponrroni»  engendrer* 
(Fol.667et568.) 


63.)  1 1 .  August  1 5d  1  • 

Bndolff  der  Ander,  yon  Gottes  genaden  Erweiter  RÖBiiacber 
Kaiser  zn  allen  Zeitten  Merer  des  Reichs  ete. 

Dnrchleuchtiger  Hochgeborner  frenndtlicher  geliebter 
Bmeder  ynnd  Fürsst.  Wier  ffiegen  Euer  Lieb  freundtlick 
ynnd  Brfiederlich  zu  wissen,  das  wir  yeber  das  alberait  zu- 
nor  bescbehnen,  Ire  Liebden  dem  Churfürsten  zu  Colin, 
ynnd  Herzogen  zu  Gülich  etc.  sowol  in  schrifft,  wie  aufs 
heiligenden  Copeien  zu  sehen,  als  durch  ynsem Abgeaand- 
ten  Hofdiener  ynnd  getrewen  lieben  Daniel  Prinzen ,  vmb 
richtig  mach:  ynd  fürdersamer  erlegnng  der  bewnaaten 
Summa  gelts  in  abschlag  der  Jüngst  zu  Regenspurg  bewil* 
ligten  Reichshülffen  Irer  angebüernns,  an  Jezo  abermal  er- 
snechen  thuen ,  des  gnedigisten  Versehens,  es  werden  sick 
gegen  yns  nicht  allein  S«L,  derChurffirstaladersichgleich- 
wol  dessen  etlichermassen  erboten ,  sonder  auch  der  Her- 
zog zu  Gülch,  gewer  ynd  wilfarig  erzaigen. 

Nichts  weniger  aber  ynd  damit  Euer  Lieb  ymb  aouii 
desto  mehr  ynnd  gewisser  geh olffen werde,  haben  wir  yn- 
sem Hofzal-Ambt  Contralor  ynnd  getrewen  lieben  Hannsen 
Bietman  zu  den  Fuggern  nach  Augspurg  abgefertigt ,  mit 
gnedigisten  beuelch,  das  Er  mit  Inenauf  die  Jenige  richtige 
mittel,  die  wir  Ime  ynserm  Abgesandten  alberait  nambhaill 
gemacht,  auf  dreissig  tausent  gülden  handlung  pflegen  ynnd 


Digitized  by  LjOOQIC 


163. 

mfiglicliitten  vleiJb  fttrkkeren  soll,  datiut>ilte$elb^al£ibaldt 
Tnnd  Tnaerzogenlich  ge«oUo§se»  werde* 

Nachdem  wir  aber  die  genedigiste.Beilorg  tragen,  Sy 
die  Fagger  möchten  sich  des  haaren  gellta  halber  Inmassea 
es  Tnlengst  in  ainer  andern  gelthandlung  gleichsfalfs  he- 
schehen,  mit  Irenn  nambhafilen  grossen.  Aufsgaben,  aber- 
mals entschnldigen.  So  haben  wir  für  wn  guettes  mittel 
geacht ,  aach  darauf  gedachtem  ynserm  Abgesandten  aufer- 
legt ,  das  £r  mit  Inen  denn  Fuggem  dahm  handlön  solle, 
damit  Sj  gleichwoll  £ner  Lieb  ain  erspriefslich^  Samma 
gellts  mit  deren  Sj  von  Antorff  auf  Cöln  khumben  mugen, 
saeordnen,  mit  dem  Yebrigen  aber  dieselb  bej  den  Jenigen 
Farthejen  denen  Sj  schuldig  sein,  enthebjsn  weiten,  Tnnd 
werden  Euer  Lieb  auf  soliches^  bemelten  rnnserm  Abge-. 
sandten  Tnbeschwärt  ain  Yeraaichnus  bemelter  Irer  Schul- 
den nach  Augspurg  vebersenden  lassen,  damit  Er  sich  darin- 
nen der  Nottui^  ersehen,  ynnd  die  sach  darnach  anrichten 
mdgen.  Das  alles  weiten  wir  Euer  Lieb  freundtlioh  ynnd 
Brfiederlioher  freundtschafft  allezeit  forderwoll  zugethan 
Terbleiben.  Geben  auf  Ynnserm  KhünigUchen  Schlofs  zu 
Frag  den  Ailften  tag  Augustj  Anno  etc.  im  Ain  ynnd  seht- 
zigisten,  ynnserer  Reiche  des  Römischen  im  Sechsten ,  des 
hangerischen  im  Nennten,  ynnd  des  Behaimbischen  auch 
im  Seehsten« 

Euer  Lieb 

Gnetwilliger  Brudep 

Budol£F  m.  p« 
Ad  mandatum  Dni.  Electi  Imperatoris  proprium 
F,  Hoffman  Frejherr  etc. 
Anfshelm  yon  Velfs  etc. 
Bigolins  (?)• 

(Fol.  67001571.) 


64.)  (s.  d.)  August  1 58 1 . 

Memorial  wegen  Irer  FürstL  Dht.  etc.  Ertzheruogen  Mat« 

thiasen   zu  Oesterreich  etc.  für  den  wolgebomen   heirn 

Adolph  Grauen  zue  Neuenam  ynd  Limburgk  etc.  Herrn  zu 

Alpen  ,  seine  Ralfs  ynnd  yerrichtung  betreffend« 

Ire  Fürstl.  Darchl.  Achten  yor  notwendig,  wogendes 
angestelten  Chur  ynnd  Fürstentags  zu  Wormbs ,  auf  den 
19  Aprilis  khünfftig,  das  der  herr  Graf  erstlich  ynnd  zum 
ehiaten  für  ernenter  Tagzeit  zu  baiden  Churfürsten  Sach- 
sen ynd  Brandenburgk  yerraise ,  ynnd  dieselben  yermöge 
seiner  Instruction  yon  allen  dieser  Zeit  alhiero  gelegenhait, 
aofaffterlichen  berichte ,  damit  Sie  Ire  Deputierten  gegen 


Digitized  by  LjOOQ IC 


l64 

Wormbs  von  soUchcm  genuegsam  Informiren,  ynd  aich  Ires 
willens  Aldar  desto  zeitHelver  erkleren  khönnen. 

Neben  solicKera  will  Im  gebüeren,  das  Er  baide  Chur- 
ffirsten ,  Ihre  SÖhnei  vnnd  Tochtere  freundlich  vnnd  dienst- 
lich begrüesse,  ynndlre  Fürstl.  Durchl.  etc.  für  derselben 
treuen  frenndt  zu  halten  begere ,  Fürnemblich  der  Chor' 
fÜrstin  2u  Brandenburg  anmelde,  demnach  der  Churiörst 
ler  Dht.  etc.  für  ein  «Sohn  angenommen,  so  wurde  sie  nnn- 
mehr  auch  fraw  Muetter  sein  müessen,  vnnd  denherrnVat- 
tem  zn  des  Sohns  treuem  vnnd  besten  Beystandt  zuuerman- 
nen  wissen« 

Es  soll  auch  sonderlich  der  herr  Graf  nit  vnderlassent 
die  Chnrfürsten  zu  erinnern,  nach  gethanner  IrerDht.  eic« 
entschuldigung,  das  Sie  dieselben  nit  eher  durch  Pottachaffc 
ersuechen  khönnen,  wegeii  des  Feindts  thättlicfaen  einfals 
rnnd  anderer  vngelegenhaic,  was  für  nuz  ynd  Authoritet 
Inen  des  heiligen  Reichs  Stenden  ynnd  Seulen  erfolget  sein 
wurde,  da  Franckhreich  diese  Landt  ynder  seinen  gehor- 
samb  ynnd  gewalt  bekhommen ,  wie  Mez  ynnd  andere,  ort; 
mehr  dem  Reich  entzogen  ynd  dem  ganzen  Deolschlandt 
mit  gewerb,  Kheuümanschafir,  Zolin  vnd  andern  wegen, 
^elegenhait  dieser  Lande,  seines  gefallens  Ordnung  gege- 
ben hette,  weliches  durch  beweiislichen  schein  aigentlich 
ynnd  gewifs  geschehen ,  ynnd  alberait  im  werckh  gewesen, 
da  es  nicht  sonderlich  durch  Gott  ynnd  Irer  Fürstl.  Dht* 
etc.  Eilendt  hochgefährliche  leibs  ynd  lebens  darwagung, 
dem  Ueylichen  reich,  ynnd  dem  Haufs  Oessterreich  zu 
guet ,  were  aufgezogen ,  vnd  ob  Gott  uill ,  nuhnmehr  ver- 
hindert worden. 

Darumb  dan  Ire  Fürstl.  Dht.  etc.  desto  yngezweiffel- 
ter  dafür  hielten ,  es  wurden  soliches  baide  Churfürssten 
nit  allain  freundlich  erkhennen ,  sondern  auch  mit  wirckh- 
licher  handtraichung  ynd  Beystand  gegen  Irer  Dht  etc.  Inn 
diesen  hailsamen  werckh  beweisen  vnd  ynseumblich  erzei- 
gen, wie  soliches  der  herr  GrafFschickhlicher  ynd  besser 
Mol  fürzubringen ,  vnd  zu  erspriefslichem  effcct  würd  er- 
aignen  wissen. 

Vonn  dannen  wird  der  Herr  Grafi  seinen  weeg  zum 
nechsten ,  nach  Irer  Mnyt.  etc.  der  ßömisch  Khaiserin,  ge- 
gen Prag  nehmen ,  nach  erlangter  aiiciienz  ynd  überge;^eb- 
nen  gehorsamen  schreiben,  Irer  Khajs.  Mayt.  etc.  vermel- 
den, das  Ire  Dht.  etc.  aufs  khindlichervndterlhenigkait  ynd 
gehorsamb  nit  vnderlassen  khönnen  .  dieselb  durch  Pott- 
schafft zu  besuchen,  ynnd  demüettigist  die  hendt  zu  khüs* 
aen ,  neben  khindlicher  bitt ,  Es  wolten  Irer  Khays.  Mayt. 
etc.  aigentlich  ynnd  gewifs  dafür  halten ,  das  In  allem  Irer 


Digitized  by  LjOOQIC 


105 

Dht.  etc.  thaen  vnd  fumembon ,  dieselbe  khain  andern  Sin 
Tnnd  mainung  hettc  vnd  habe»  woUe «  dan  wie  aich  gegen 
Irer  Mayt.  etc.  schrifftlichen  gehovsainbist  ercleret*  Ynnd 
verhofien  derowegen  Ire  Dht.  etc.  es  wurden. dardurch  vnd 
in  bewegaog  aller  gel egenhait  Ire  Khays.  Majt.  etc.  nit  al- 
lain  bejr  voriger  Khajserlicher  müetterlicher  gnadc  suyor- 
bleiben ,  sondern  auch  dieselbe  (da  es  möglich  were)  gne- 
digist  zuuermehren,  ynd  soliche  grosse  der  Khönigl.  Wür- 
den zu  Hispanien  vnd  dem  ganzen  Haufs  Oessterreich  ge- 
thanne  Dienst,  miUiglicb  zuerkhennen mehrer  dan  genoeg- 
sambe  vrsachen  haben ,  auch  gnedigist  vernüttlen  helffen, 
damit  Ihre  Dht.  etc.  vnd  die  hochbeschwärtten  Niderlande 
von  Don  Jokans  de  AusCria  feindtlichem  vnnötigem  bekrie* 
gen  ynd  schedlichen  fürnemben  entlastet,  Vnd  in  begerte 
ruhe  vnd  fridt  In  der  khönigl.  Würden  gehorsamb  vnd  vn* 
derthanigkait  znuorbleiben ,  efaistes  ges^e^t  werden  möch- 
ten, darumb  dan  Ire  Khays.  Mayt.  etc.  die  FfirstLDht«  eto* 
gehorsambist  vnnd  khindlichen  bitten  vtfd  sich  derselben 
zu  Khayserlichen  gnaden  entpfelen  (hue* 

l^ach  diesem  soll  der  herr  GrafTbey  der  Khönigl.  Mayt» 
etc.  aufs  Franckhreich  witib  Irer  Dht.  etc.  Brüederlichen 
dienst  vnud  gruefs  verrichten,  das  schreiben  an  Ire  Mayt. 
etc.  überantwortten ,  vnd  gleichmässigen  bericht  omistis 
omittendifiy  als  an  die  Khaiserin  geschehen,  gebüerlichen 
anregen. 

Alfs  dan  auch  baide  Junge  Khönigin  ,  wegen  Irer  Dht« 
etc.  freundlich  vnnd  Bruederlich  begrüessen,  Irer  Dht.  etc. 
sehreiben  überantwortten,  vnnd  begern,  das  Ire  Dht.  etc. 
vonn  derselben  herrn  Bruedern  Irer  Dht.  etc.  nichts  anders 
als  sondere  Bruederliche  Dienst  ?nd  freundtsohafit  gewart- 
ten,  vnd  alles  diz  Ir  fürnehmen  dem  ganzen  haufs  Oesster«» 
reich  zn  wolfart  geschehen ,  achten  vnnd  hallen  weiten.   , 

Irer  Mayt.  etc  der  Khaiserin  hofimaister  soll  der  herr 
Graff  erinnern,  das  derselb  wegen  Irer  Fürstl.  Dht.  eto. 
dem  ganzen  löblichen  Khayserlichen  frawenzimmer,  Irei^ 
Dht.  etc.  gnedigisten  willen  vnd  gruefs  anmelden  weite, 
weliches  der  herr  Graf  als  ein  hoffman  mit  gel  egenhait  zu 
bestellen,  vnd  darinnen  des  herrn  Prowfskhowfsky  oder 
herrn  Trautsons  anweisung  wol  zu  gebrauchen  wissen  wirdt« 
Wie  Er  auch  in  acht  nemben  soll,  den  herrn  vonPemstain, 
herrn  Profskowfsky ,  herrn  Trautson  vnnd  andere  ansehen- 
liehe  Irer  Khays.  Mayt.  etc.  zuegegeben  Rath  vnd  diener 
1/1  meliori  forma  von  allen  dieser  Landt  Sachen  gebüer  zu 
inforrairen.  Sonnderlich  aber  bey  dem  herrn  von  Fern- 
staia  zuerwenen,  dafern  die  Khöniglichen  l4andto(ncierer  der 
Cron  Behaimb  ,  oder  sonsten  die  Landtstende  verbanden, 


Digitized  by  LjOOQ IC 


i66 

das  ler  Dht.  etc.  gnedigUt  an  henm  von  Pematain  begere, 
das  Er  neben  dem  herrn  Graffen ,  denselben  allen  in  pu« 
hlico  Irer  Ffirstl.  Dht.  etc.  gnedigen  willen  ynnd  gmefs  yer- 
melden  I  die  yrsacfaen  Irer  Dht.  etc.  eilenden  abraisens  an- 
genommener dieser  Erb  Niderlande  Regierung  ynd  aller 
Sachen  suestandt  erzelen ,  vnd  Irer  Dht.  etc.  wolffenaigtes 
gemüet  gegen  dem  ganzen  Erb  Kfaonigreich,  auch  die  gnette 
gebuerliche  zauorsioht  zu  Inen  vleissig  ynnd  nottnrfilig  an- 
khündigen  wolte. 

Nach  erlangtem  Abscbiedt  zn  Prag,  soll  der  herr 
Graft  rnseamblich  nach  Khayserlichem  ho£P  rerraisen,  alda 
er  yermöge  seiner  habendenlnstruction  bey  der  Khayserlicben 
Majt«  etc.  seine  Werbungen  woll  wirdt  zuuerrichten  wissen. 

Neben  demselben  aber  soll  Er  baide  Ire  Fürstl.  Dht. 
etc.  Erzherzoge  Ernnst  vnd  Maximilian  zu  Oessterreich  etc. 
dafern  Ire  Dht.  etc.  hej  Khajserlichem  hoff  anwesend,  Irer 
Fürstl.  Dht.  etc.  schreiben  überantwortten ,  Irer  Dht.  etc. 
trewe  Bruederliche  Dienst  anbietten,  aller  Sachen  gelegen* 
hait ,  yermöge  der  Instruction  anbringen ,  ynnd  dieselben 
ymb  Bruederlichen  raht,  ynnd  yleissige  erinnemngbejder 
Khajs.  Mayt.  etc.  dem  Haufs  Oesterreich  zum  besten  zu 
thuen ,  freundlichen  anlangen« 

Endlich ,  wofern  In  deren  raisen  der  herr  Graf  an  die 
ort  khommen ,  ynnd  Passieren  mneste ,  da  fürstlich^-ii0ff- 
hallungen  ynnd  Fürstliche  Persohnen  anzutreffen,  ynnd  er 
sich  bej  denselben  zu  erzaigen  yerursacht ,  Soll  der  Herr 
Graft  in  gebüerendcr  Forma ,  denselben  Irer  Ffirstl.  DbL 
etc.  Dienst  freundtschaftV  vnnd  gruefs  vermeiden ,  Sie  Irer 
Dht.  etc.  mainung  ynd  derer  ort  gelegenhait  yerstendigen, 
ynd  zu  treuer  Freundtschaftk;  Correspondenz  ynnd  beyfail 
ermahnen.  Vonn  solichem  allem  ynd  was  sonsten  fürlauffen 
mochte ,  daran  Irer  Dht.  etc.  gelegen  ynd  zu  wissen  yon- 
nötten  were ,  soll  der  herr  Graf  ehist  ynd  oftl,  es  sej  darch 
oder  andere  gelegenhait ,  Irer  Fürstl.  Dht.  etc.  schrifiUich 
aduertieren  ynd  In  allem  khainyleifs  noch  mühe  sparren,  Alfa 
sich  dan  Ire  Fürstl«  Dht.  etc.  genzlich  vorsehen ,  ynd  hin 
widerumb  gegen  Im  In  gedenckh  sein  wollen. 

(F0L578— 68i.) 

65.)  Matthias  etc.  1 3.  August  1 58 1  • 

Instruction  auf  ynserm  Truchsäfs  vnd  lieben  getrewen  Emat 
von  Eckh  etc.  wafs  in  vnserem  Namen  Er  bej  Irer  MayU 
etc.  der  Römischen  Khaiserin  auf  jeziger  seiner  anbeaclnen 
Raifs  verrichten  solle  etc. 
Vnnd  Erstlich  soll  Er  sich  alsbaldt  ynnd  ynseomblich 
von  hinnen  nach  Cöln  am  Rhein  begeben ,  alle  mittel  inn 


Digitized  by  VjOOQIC 


«6t 

([Ol^iiliaU.braiielieo,  damit  Er  sicher  rod  auf«  vnbeken« 
dest  durclikhombe ,  oder  doch ,  da  er  Je  sich  mfieste  2oer» 
kbenaen  geben,  fürwenden,  das  Er  in  sein  Partiealarsa- 
eben  nach  haufs  Yerraiset. 

Zu  Coln  soll  Er  sich  gar  nicht  senmben  oder  viel  se- 
hen lassen  9  sondern  alsbaldt  dem  Daniel  Prinz,  welicher 
beim  Gropper  Canonico  an  erfragen  sein  wierd,  anmelden, 
Tnnser  schreiben  Im  znestellen ,  der  wierd  Ihm  alle  anlei- 
tnng  thaen ,  damit  er  alsbaldt  die  Posst  bekhommen ,  ynnd 
derselb  ferner,  znnolbringung  seiner  Heise  sich  gebrau- 
chen möge,  ynnd  soll  alfsdan  eusseristen möglichsten Tleifs 
SU  ehister  fortsesnng  bej  tag  vnd  nacht  anwenden.  Zu  Hein- 
hausen  vnnd  Augspurg  sol  Er  sich  Yleissig  ynnd  ynuer- 
merckht  erkhundigen ,  wie  es  eine  gelegenhait  habe ,  mit 
Irer  Khajrs«  Majt.  etc.  y  er  raison  ynnd  wo  dieselbe  am  ehis- 
ten  ynd  richiigisten  anzutreffen«  Nach  demselben  sol  Er 
seinen  weeg  richten  ynnd  kheine  mögligkait  sparen,  an  Ire 
Majt.  etc.  hoff  in  eill  zugelangen. 

Wann  Er  dann  zu  Irer  Khajserlichen  Majt.  ete.  hoff^ 
leger  ankhommen,  sol  er  sich  alsbaldt  bei  ynnseren  freundt- 
liehen  geliebten  herrn  gebruedern  beiden  Erzherzogen  Irer 
L.  L.  oder  deren  L.  einen ,  wolicher  aldar  gegenwertig  ge» 
buerlichen  anmelden,  denselben  ynsere  Brüederlichc  freund- 
liche dienst  anzaigen,  die  schreiben  überantwortten  ynnd 
warumben  Er  yon  ynnfs  abgefertigt  berichten ,  auch  Irer 
L.  L.  wolmainuDg  in  solichem  ynnd  seine  gnedige  beförde- 
rung  gehorsambist  bitten «  alfsdann  sich  nach  solichem  yer- 
halten ,  ynnd  derowegen  In  ynnserem  Namen  mit  dem  yon 
Stozing,  Octanio  ynnd  yon  Hochenburg,  denen  Er  ynnser 
gnad  anzaigen  soll ,  sich  yleissig  bereden ,  damit  Er  alle 
Sachen  desto  schiokhl icher  ynnd  gewönlichem  gebrauch 
gemefs  yerrichten  möge. 

Folgendts  wirdt  er  sich  auf  eingenommenen  ynd  er- 
fragten rath  ynnd  guet  befindung  hej  ynnser  freundlichen 
geliebten  Frau  Schwester  der  Khönigin  aufs  Franckhreich, 
Irer  Majt«  etc.  ynnd  L.  gehorsambist  angeben  lassen.  Im 
fall  dieselb  bej  der  Khajs.  Majt.  etc.  anwesend  L  Irer  Majt. 
etc»  ynnd  L  gleichsfals  ynnser  willige  Brüederlichc  dienst- 
ynnd  wönsohung  glickhlicher  wolfart  in  aller  gebüer  an- 
deuten ,  ynnd  gehorsambist  berichten,  das  ynnfs  dieser  Zeit 
nichts  betrüeblioher  sej,  dann  die  ynuorsehene  ankhündi- 
gung  Irer  Majt.  etc.  der  Römischen  Khaiserin  eilenden  ab- 
raisen  nach  S  janien ,  weil  wier  durch  höchste  yngelegen- 
hait  in  dieser  eill  y erhindert  wurden,  ynnfs  zuuor  In  khind- 
licbem  gehorsamb  bej  Irer  Khajs«  Majt.  etc.  Persöhnlichen 


Digitized  by  LjOOQ IC  " 


16« 

einzustellen ,  aafsuwartten,  vnnti  AeriAhM  all^gnedljgi»!:« 
Khays.  beuehlichs  zu  erholen« 

Vnnd  ob  wier  noehwoli  in  hofinung  stünden,  das  sich 
höchst  gedachter  Irer  Majt.  etc.  ^erraisen,  deromassen  ror- 
weilen  wurde  damit  wier,  nach  verrichter  unserer  bifs  an- 
hero  Verhinderung  vnnd  vngelegenhait  dieselb  etwa  vnder- 
weegs  erlangen  vnnd  also  vnnser  khindlichc  gehorsambe 
gebüer  than  khanden.  Zu  weliches  volbringung  wiervnnfs 
an  Je20  nichts  hefFtigers  angelegen  sein  lassen.  Alfs  bet- 
ten wier  doch  über  difs  alles  nicht  vmbgehen  khönnen ,  In 
den  vonn  Egkh  auf  eilende  Post  zu  Irer  Khays.  Mayt.  etc. 
abzuferttigen ,  vnnd  durch  Ihn  vnnser  gehorsambist  khind* 
lieh  anmelden  vnnd  entschuldigung  zu  thuen,  so  woU  der- 
selben Khayserlichen  raifs  gelegenhait  vnd  ob  vnnfs  Immer 
möglich  Persönlich  einzustellen ,  zu  erfahren.  Demnach 
wier  aber  bifs  anhero  In  solichem  vnd  allem  andern  von 
Irer  Mayt.  etc.  vnnd  L.  soliche  schwesterliche  Zuenaigung 
vnd  wirckhiiche  freund tschafit  befunden,  deren  wier  vnnfs 
zu  Danckhbarkait  nicht  allain  verpilicht  erkhendten,  Son- 
dern auch  in  solicher  Je^igen,  so  hoch  angelegenen  gebuer 
derselben  Assistenz  vnnd  bessern  fürbringung  Irer  Khays. 
Mayt.  etc.  rnnserer  gchorsamben  khindlichen  entschuldi* 
gung  zu  thuen ,  genzlich  getrösten.  So  hetten  wier  ler' 
Mayt.  etc.  vnnd  Lieb  Brüederlichen  bitten  mit  solichem 
vnnfs  freundlichen  zu  wilfaren,  auch  Inen  den  von  Eckh 
zu  allergencdigister  Khayserlichen  audienz  zu  befördern 
helffen,  vnd  vnnfs  Jederzeit  vor  derselben  treuwilligisten 
freundlichen  Bruedern  zu  halten. 

Nach  solichem  wird  sonder  zweifFel  folgen,  die  Khay- 
serliche  audienz,  bey  welicher  Er  der  von  Kckh  mit  aller 
vnderthcnigister  Reuerenz  Irer  Khays«  Mayt,  etc.  vnser  ge- 
horsambist khindlich  schreiben,  so  sich  auf  seine  Relation 
Referieren  thuet,  überraichen  soll,  vndauf  allergenedigistes 
Khaiserliches  zuelassen  lt;e  Khays.  Mayt.  etc.  demüettigist 
berichten,  weil  wir  in  eill  vnd  vnuorsehens  durch  aignen 
Currier  berichtet  worden,  das  Irer  Khays.  Mayt.  etc.  aigent- 
lich  entschliessen,  aufs  derselben  Landen  nach  Spanien  zu 
uerraisen  80  hetten  wier  aufs  khindlicher  gebüer  nicht 
rnderlassen  wollen ,  weill  vnnfs  durch  vngelegenhait  vnd 
höchst  beschwer  der  Zeit,  vnnd  mangel  erheisehendernot- 
turffl  In  dero  eill,  vnnd  so  vnnersehens  auf  diese  Zeit,  wie 
gerne  wier  auch  geweit,  Persöhnlich  gehorsambist  zuer* 
acheinen  vnmöglich.  Inen  den  Eckh  eilendts  abzufertigen, 
vnnsx:e  wäre  vndvnuormeidlichiste  entshuldigung  zu  thuen, 
auch  sich  vndterthenigist  zu  erkhundigen,  wafs  Ire  Khays« 
Mayt.  etc.  allergenedigist  vnd  müetteriich  vnnfs  befehlen 


Digitized  by  LjOOQIC 


169 

mnd  aalbHegeta  wordeiit  dsmselben  khiiidiiclien  zu  gehör* 
•amben ,  wolteii  wier  mit  Innerster  begier  die  Zeit  ynnsers 
leben»  willig  ynd  berait  erfanden  werden.  Nach  diesem  soll 
Er  mit  Khürz  frer  Khays.  Majt.  etc.  dafern  es  schickhlich 
geschehen  khann  ,  gehorsambist  ercleren  den  Jezigen  hie* 
gischen  Je  lenger  Je  mehr  rerderblichen  Zaestandt,   ynnd 
das  wier  bifs  anhero  anfgehalten  ynnd  alles  gerne  zum  bes* 
tten  yermittelt  betten,  so  lanng  ynnfs  Immer  möglich  ge« 
Wesen,  mit  höchster  gefahr  beschwernufs  md  vngelegen« 
hait,  Tnnd  soliches  nar  allein  zu  erhaltnng  ynnser  Catho« 
lischen  Religion ,  erkhendtnafs  ynnd  gehorsamb  Irs  herrn 
dea  Khonigs  zu  hispanien ,  wolfart  ynnsers  löblichen  Hanfs 
Oesterreichs,  ynnd  befridignng  der  betriebtenLande  yermöge 
Tnnser  znuor  yielfaltig  gethanen  gehorsambisten  erclerung 
gegen  Irer  Khajs.  Mayt.  etc.   An  Jezo  aber ,   aldieweil  es 
endlich  yon  kheinem  Thail  hat  wollen  erkhendt  sonnder 
übel  erger  werden  wollen ,   betten  wier  znuor  ynnd  eher  ynn- 
•ere  Catholische  Religion  bey  ynnserem  Gubernamentgenz« 
lieh  anfagetilget  wurde,  anch  andere  gefahrliche  ynd  ynnse- 
rem haofs  ynnd  Intent  nachthejlige  beyfelle  geschehen  ynnd 
effectttiert  werden  möchten,  ynnser  Gubemamentfrejwillig 
ynnd  durch  öffentliche  Pottschaffl  In  der  General  Stende 
banden  yon  welichen  wier  es  empfangen,   resigniret  ynd 
vnnfs  also  ynnserer  Pflicht  ynnd  alles  zuestehenden  ferners 
Yebels  mit  fürstlichen  ehren  ynd  guetten  gewissen  entlastet. 
Wolten  kindlichen  yerhoiFen,    das  alles   yoriges  ynnd  difs 
ynnser  wolmeinendt  furnehmen  yon  Irer  Khajs.  Majt.  etc. 
nicht  anders  den  In  Khaiserlichen  müctterlichen    gnaden 
wurde  aufgenommen  ynnd  yermerckht  werden,  darumbwier 
dan  In  khindtlichem  gehorsamb  hochfleissig  wollen  gebetten 
haben,  auch  genedigist  dafür  zu  halten,  dafs  wier  ynnsere 
'Zeit  des  lebens,  ob  Gott  will  nicht  anders  zu   gebrauchen 
gedenckhen  dan  zu  erhaltung  ynnsrer   Catholischen  Reli« 
gion,  einigkait  ynnd  aufoemben  ynnsers  hochlöblichen  Hanfs 
Oesterreichs. 

Weill  wier  ynnfs  auch  zum  höchsten  stündlich  be- 
müeheten  ynnd  alle  gelegenhaiten  suchten ,  wie  wier  Ire 
Majt.  etc.  etwa  ynderweegen  In  derselben  Raifs  Persönli- 
chen In  gehorsamb  aufwartten  ynnd  ynnfs  erzaigen  khönnd- 
ten,  betten  ^ier  Ihn  belastet  soliches  Irer  Mayt  etc.  ynder- 
thenigist  anzumelden,  ynnd  derselben  allergenedigisten  wil- 
len darinnen  gehorsambist  zuuememmen.  Auf  soliches  oder 
auch  zuuor  wie  am  thnelichsten  Ihm  wierd  gerathen  wer-^ 
den ,  soll  Er  ynnser  auch  ^enndlichen  lieben  fraw  schwe- 
der Khönigin  Margaretha  Irer  Lieb  ynnser  Bruederlicb 
(mhreiben  fiberraicbep»  ynnsere  freundtliche  Dienst,'  ynnd 


Digitized  by  LjOOQ IC 


170 

das  wier  derselben  alle  gUcUiASlig«  woUaii  tcealieli  wBn- 
sehen,  anmelden,  aueh  wegen  ynnser  erinnern ,  Tnnfs  Je« 
derzeit  für  ler  Lieb  treuen  willigen  Brnedern  zu,  achten, 
'Tnnd  ynnfs  In  sonderer  Khajserliehen  Maetterlicben  gna- 
den zu  erhalten ,  bitten. 

Der  Jungfraw  Donna  Johanna  von  Pernstain«  wirdtEr 
vnnser  schreiben  anch  zn  überiififem  wissen,  vnnd  Ir  ynnser 
sondere  gnadt  vnnd  graefs  anzaigen ,  vnnd  weil  wier  die 
Zeit  hero  mit  gnedigem  begnüegen  Ir  wolmeinendt  yerrich- 
tung  wegen  vnnser  bey  IrerMayt.  etc.  der  Römischen  Khai- 
serin  wol  yernommen  begeren  wir  mit  gnaden,  Sie  wolle  in 
soliohem  Jederzeit  fortfahren  vnnd  souii  an  Ihr  vnnfs  bey 
mehr  hochstgedachter  Irer  Khayserlichen  May  trete,  in  muet« 
terlichen  gnaden  vnd  Ingedenckhen  erhalten  helffen ,  ver- 
bleiben sonnsten  in  alweeg  Ir  ynnd  allen  den  lerigen  mit 
genedigisten  willen  gar  woU  gewogen.  Weill  mfs  unbe« 
wüst  was  ler  Khays.  Mayt.  etc.  voransehenliche  Bähte  ynnd 
Landtleuth  bey  ler  haben ,  Stellen  wier  Im  yon  Eckh  in 
seine  Discretion  bey  allen  nach  gebäer  Hannfs  ynnd  Weiba 
Persohnen  ynnsre  gnad  ynnd  gruefs  anmeldnng  zu  thueUf 
wie  Er  soliches  nach  erheischen  eines  Jeden  qualitet  wird 
zu  uorrichten  wissen.  —  Soll  In  solichem  a^lem  hdcbst» 
möglichen  treuen  yleifs ,  beschaidenhait  ynd  eill  brauchen, 
ynnd  alles  dahin  richten  dasEryberzween  oder  drey  Tage 
zum  längsten  sich  bey  hoff  nicht  aufhalten  lasse ,  damit 
wier  durch  soliohe  ehiste  wissenschafft  ynnd  seinenn  münd- 
lichen berioht  ynsere  Sachen  nach  erheischender  gebuer  an^ 
Bchickhen  mögen.  Auferlegen  Im  hiemit  woU  ernstlich  sich 
In  solichem  allen  so  bedcchtig  ynnd  yerantwortlioh  znner- 
halten,  alfs  ynnsre  Fürstliche  ehre  ynnd  Dienst  erheischet, 
ynnd  wier  Ihm  gnedigist  zuegetrawen,  auch  khunfftig  aa 
mehrern  gnaden  ynnd  beförderung  Ingedenckh  sein  wollen, 
vnnd  soll  sich  sonnsten  aller  ynnd  Jeder  vmbstende ,  wer 
hey  hoff  ynnd  wie  die  rais  angestelt  alles  aulsfüerlich  ynnd 
Notturfitig  erkhundigen  zu  ynnsrer  sondern  nachricbtiing« 
Vnnser  gehorsambist  schreiben  an  Ire  Kays.  Mayt.  etc.  ao 
woU  auch  difs  an  vnseren  Gamerdiener  den  Grenz  soll  Er 
durch  den  Daniel  Prinz  ehist  bestellen,  Im  fahl  auch  rnn* 
ser  geliebter  Herr  Brueder  Erzherzog  Ernst  lerL.  alberait 
von  Irer  Khays.  Mayt.  etc.  der  Khaiserin  hoff  abgeschaiden, 
soll  Er  ynnser  schreiben  durch  den  yon  Hochenburg  oder 
sonsten  zu  gewisser  ehisterPottschaffl  bestellen  lassen.  Ann 
'solichem  allen  yerbriogt  Er  ynnsern  gnedigisten  willen  ynd 
mainung«  Datum  Antorff  den  fnnfzehenden  Auguaty  Anno 
etc.  Ain  ynd  achtzig. 

(Fol.  682 —  587.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


171 

66.)  sb.kngauiiSB%. 

An   die   Furstliclie  Darcblaacht   Ertzhertzog  Mattbia  zu 

Oesterreich  obersten  Haubtman  ynd  Gubernatorn  der  Ni- 

derlanden ,  meinem  gnädigisten  Fürssten  rnnd  herrn. 

Durcbjencbtigiater  ynd  bochgeborner  gnedigister  Fürst 
Tnad  Herr.  Mein  yndtertbenigiste  trea  willige  Dienst  seyen 
£•  Fürstl.  Dht.  etc.  Jederzeit  bessts  yennügen  zauor. 

Ich  hab  E.  Dht.  etc.  schreiben  yom  29  Jalj  diser  ta- 
gen empfangen,  das  Ich  derselben  mitlerweil  nit  gescbriben, 
ist  daramb  yndterlassen  worden,  das  die  Zeitungen  yon  des 
Ton  Alanzons  fortzug  so  gar  zweififelig  ynd  widerwärtig  für- 
geloffen,  ynnd  das  erst  diser  tagen  bestendige  khandtschafi[t 
▼on  mehr  orten  einkhommen ,  das  Er  sein  Zag  aufs  Nider- 
landt  fortzusetzen ,  ynnd  sich  danon  nit  abwendig  machen« 
zu  lassen  in  yollem  werckh  sej«  Item  das  der  Khonig,  on* 
aogeaehen  alles  widerigen  fürgebens  Im  fursohub  ynd  bey* 
fall  tbnee,  wie  wol  daneben  yon  yillen  noch  dahin  difscau- 
rirt  wirdt ,  Er  werde  mit  dem  yolckh  so  Er  in  Picardey  ge- 
schickht  tenporrisiren,  bifs  man  sehe  wie  dem  yon  Alan- 
zon  die  schanjs  gerathen  welle,  ynnd  alsdan  sich  erst  o£Fent- 
Ijch  ercleren,  oder  Im  fall  eins  widerigen  znestandts  sich 
durch  yerfolgnng  der  seinigen  sonderlich  der  Hugnodenge* 
gen  dem  Khönig  yon  Spanien  wider  Justificieren  wellen. 
Lanffen  also  die  Sachen  wunderlich  durch  einander»  Mier 
ist  treulich  laidt ,  das  E.  Dht.  etc.  so  lang  Im  Niderlandt 
aufgehalten  ynnd  also  yerlassen  wirdt ,  Aber  da  ist  nichts 
anders»  dan  mit  Gottes  hilff  ynd  mit  grossem  gemüeth  ynd 
bestem  glimph  ynd  ehrn  sich  herauTs  gerissen.  Yonyil  an- 
dern Sachen  so  fnrlau£Fen  schreib  Ich  Euer  Dht«  etc.  nichts, 
dann  Sj  yon  andern  orten  dauon  genuegsamb  wissens  ha* 
ben  wirdt,  Tnnd  tbne  mich  derselben  hiemit  ^u  gnaden 
yndterthenigist  beuell^en«  Datum  Kilchofen  deu  a6«  Au- 
gusty  A*  81. 

^uer  Dht  eto^ 

Ynndterthenigister 
treu  dienstwilligster 
Lfisarufs  yon  Schwendi  Frejherr  zu 
Hochen  Landsperg  etc. 

(Fol  596.) 


67.)         AnPrintzyonYranienetc.       3i  •  August  1 58 1. 
Ynnser  freundlich  Dienst  ynd  was  wier  sensten  mehr 
liebe«  ynnd  guetes  yermogen  zuuor.  Hochgebomer  Füerst, 
freundlicher  lieber  Oha^nb  1  Aufs  erhaischender  ynnserer 


Digitized  by  LjOOQIC 


172 

Notturfft  Yndgelegenliait  haben  wier  nicht  ynderlassenkliSn- 
nen,  den  Gestrengen  vnseren  lieben  getreuen  Balthaser  yon 
Danewiz  zu  Karbiachaw  zu  Euer  Lieb  abzufertigen  ynd 
durch  denselben  mündlichen  ynnsers  freundlichen  gemüets 
erkhlerung  ynd  notwendig  begeren  an  Euer  Lieb  gelangen 
zu  lassen,  Bitten  dieselb  freundlich,  Sie  wolle  gedachtem 
yon  Danewiz  nicht  allain  gnedige  Audienz  ynnd  glauben 
geben,  sondern  auch  die  freundliche  yerordnung  thuen, 
damit  ynserm  ersuechen  yollige  genuege  widerfahren  möge. 
Wie  wier  ynnfs  dessen  genzlich  zn  Euer  Lieb  yersehen, 
ynd  derselben  mit  aller  frenndtschafi^  ynd  diensten  woU 
zuegethan  yerbleiben.  Datum  Antor£P  den  lezten  Augnstj 
Anno  etc.  81. 


Euer  Lieb 


(Fol.  598.) 


Guetwilliger  Obaimb 

Matthias  etc. 


68.)  Monseignenr.  d«  Sept.  1 58 1  • 

J'aj  recen  la  lettre  quil  a  plen  a  yostre  Alteze  naes- 
crire  par  le  sieur  Baltesar  de  Dannewitz  et  entcndu  parti- 
calierement  la  Charge  qu^il  auoit  de  me  dirc  de  1a  part  de 
y.  A.  Icelle  se  peult  asseurer  quo  comme  j  ay  tousjours  eu 
yne  yraj  desir  et  affection  de  lujestretreshumbleseryiteut 
que  cella  ne  manquerat  jamays  en  mon  endroit  et  que  jere- 
pueray  a  grand  honneur  quand  V.  A.  me  youldrat  honorer 
de  ces  commandemens  comme  je  prie  a  ce  gemtilhomme  de 
y.  A.  de  luy  asseurer  de  ma  part  comme  il  ferat  ausi  Mon- 
seignenr de  ce  que  y.  A.  desire  qui  soit  faict  tant  des  ba* 

steaulx  Ires  que  tout  aultre  choses  a  quoy  ny  aurat  faulte  de 
ma  part  quelle  soit  seruie  a  son  contcntement  que  serat. 
En  baisant  treshumblement  les  mains  de  y.  A.  Je  prieraj 
le  createur  de  vous  donner 

Monseigneur  en  sante  treshenreure  et  longe  yie  de 
Gand  ce  2«  de  September  Anno  i58i. 

De  yre  Alteze 
Treshumble  seryitenr 
Guille  de  nassau* 
An  Erzherzog  Matthias»     (Fol.  6ob.) 


69.)  Matthias  etc.  3. 8epti58i« 

Getrewer  lieber.  Deine  gehorsambe  schreiben  yon 
13  ynnd  i5  Augusty  seindt  ynnfs  den  lezten  desselben  wol 
enekhommen.  Lassen  ynnfs  deinen  treuen  yleifs  In  sonderen 


Digitized  by  LjOOQIC 


1T3- 

{naden  wolgefallcn.  Angehend  die  venrichlttng  des  Johann 
Rietman  haben  wier  von  Im  voiq  95  obgemeltea  gehor- 
sambe  andeutang  entpfangen,  das  dieselb  (laider)  ynfracht- 
bar  zaegangen  ist,  davon  Er  dan  auch  darch  aignen  Currier, 
wie  es  meldet  Ire  Khays.  Mayt.  etc.  vnnd  die  hofFcammer 
Tndterthenigist  berichtet.  Wollest  derowegen  lipthstes 
rleifaes  anhalten ,  andere  mittel  yor  die  handt  zu  neipben« 
Die  benenung  der  Creditorn  alhier  ist  yorgebens ,  weil  sie 
maifttentheil  wie  dierbewust  arme  ParticuUr  Personen,  bei 
welichen  khein  solicher  yerweifs  khann  erhandelt  werden, 
baben  aber  Im,  dem  Rietman  andere  weege  fürgeschlagen, 
dadurch  die  Summa  der  dreissig  Tausend!  Reichsgulden  za 
Aagspurg  möge  versichert  vnd  guetgemacht  werden,  vnnd 
wier  dieselben  alhier  ziehen  lassen  khönnden ,  vnnd  dar- 
darch  vnnsere  Creditorn  zu  fride  stellen,  versehen  ynnfs  Er 
werde  seinem  erbietten  geroefs  eusseristen  echisten  vleif» 
thuen.  Wollest  nur  bey  der  Hofi  Cammer  antreiben,  das 
Er  von  Ihnen  vnnd  durch  denllsung  secondieret  werde,  £a 
sej  bej  den  Fuggern  oder  andern ,  denn  ausser  solicher 
handraichung  ist  es  vnmöglich  vnseren  hochnotwendigen  auf- 
brach fortzusezen ,  vnnd  hast  sehr  wol  getban,  das  du  es 
den  Hoff  Cammer  Bäthen  gründlich  zu  uerstehen  geben, 
wollens  Ihnen  gleichsfalfs  zueschreiben  lassen,  dasdieGnt- 
tcbj  vnd  Rofs  so  langsam  zueberaittet  vnd  bastelt,  Ist  ynnfs 
nieht  wenig  beschwärlich ,  darumb  du  deinen  embfsigen 
rleifs  soliche  zu  Sollicitiern  nicht  sparen  wolst. 

Des  Schwarzen  anzaig  in  solicher  handlung  were  so 
Tngelegen  nicht  gewesen,  wann  es  der  Hoff  Cammer  bette 
gefallen  wollen,  versehen  vnnfs  derowegen,  Sie  werden 
aaf  andere  wirckhlichere  mittel  bedacht  sejn ,  weil  es  Je 
vnnsere  höchst  vnuermeidliche  notturfil  vnnd  wier  allain 
difs  begeren,  so  man  ynnfs  schuldig  ist.  Wier  erwarten  mit 
rerlangen  deiner  Zeitung,  wie  es  mit  Irer  Mayt«  etc.  der 
Rhöm.  Khaiserin  raise  geschaffen ,  auch  von  allen  andern 
beyfellen ,  dauon  du  vnnfs  ehist  aufsfüeriichen  berichten 
wollest. 

So  baldt  wier  ferneres  andeuten  von  Augspurg  vnnd 
Coln  bekhommen ,  wollen  wier  Ire  Khays.  Mayt.  etc.  auf 
derselben  gnedigist  schreiben  gehorsambist  vnnd  Drueder- 
Ucb  beantwortten ,  miticr  Zeit  wollest  du  alles  difs  fortse- 
sen  helffen  wafs  zu  vnnserem  Dienst  vnd  besten  auch  ehister 
behendigung  der  gelder  geraichen  mag,  aU's  wier  dier  ge* 
nedigist  zanortrawen ,  auch  in  gnaden  damit  wier  dier  wol 
gewogen,  khunfiftig  erkhennen  wollen.  Datum  AntorfT  den 
Andern  Septembris  Ao  etc.  Ain  vnd  achtzig. 

An  Creutz.    (EoK  608  el  609.) 


Digitized  by  VjOOQIC 


174- 

70.)  An  ErslL  Matthias  9*  Sept  1 58 1  • 

DarcTileaclitiger  y  frenndtUcher  lieber  Brueder»  Ich 
hab  Euer  L.  schreiben  Yom  ^3^^  neehstyersehines  Monats 
Aagnsty  eropfanngen,  ynnd  derselben  ferner  Bruederlichs 
begern,  yonn  wegen  richtiger  rerordnung  ainer  Summa 
gelts  frenndtlich  rernomben.  Nachdem  Ich  nnhn  nichts  lie* 
bers  sehe*  alfs  das  Eaer  L.  mit  ehistemaufs  denn Niderlan- 
den  kommen  mochte,  hab  Ich  bifsher  nit  ynndterlasseii,  2U 
befürdernng  solicher  E.  L.  Ralfs ,  ynnd  das  derselben  mit 
der  begerten  Summa  khönnte  geholffen  werden ,  alle  mög- 
liche mittel  2u  suechen ,  wie  dann  Euer  L.  dessen  zum 
thaill  hieuor  erinnert  worden,  yersiche  mich  auch  zu  Augs- 
purg  mit  den  Balerischen  ynnd  weissischen  ain  soliche  hand- 
lung  getroffen  zu  haben,  das  bey  Inen  Zwainzig  tausent 
gülden  richtig  seyen ,  ynd  Euer  L.  zu  Antorff  in  kurze  er- 
legt werden  sollen ,  Neben  welichenn  Ich  gueter  hoffnnng 
bin,  es  werden  bey  dem  BischofF  yon  Wirzburg,  zu  dem 
Ich  dann  defs wegen  yor  etlichen  Tagen  ein  sondere  Persohn 
abgeferttiget ,  auch  fünfzehen  tausent  gülden  richtig  ge- 
macht werden« 

So  ist  der  Churfürst  yon  Colin  seines  thailfs  zu  friden, 
dafs  auf  sein  L.  ynnd  dero  Thumb  Capitel  ain  Summa  auf- 
genommen, yedoch  defshalben  zuuor  mit  yezt  bemelten 
Thumb  Capitel  auch  gehandlet  ynnd  dessen  bewilligung 
erlangt  werde ,  darauf  Ich  dann  alberait  den  Danieln  Prin- 
zen notwendigen  beuelch  geben  hab,  des  Versehens,  ea 
werde  durch  disen  weeg  auch  etwas  zu  bekhommen  sein, 
ynnd  dennoch  ain  soliche  Summa  In  kürze  zusamen  gebracht 
werden ,  dafs  E.  L.  ler  yorhabende  Raifs  zimblich  woll  ver- 
richten möge ,  wie  ehe  nun  dasselb  geschehe ,  ye  besser 
es  were. 

So  Ich  Euer  L.  zu  antwort  freundlich  nit  verhalten 
wolte ,  deren  Ich  mit  Bruederlichen  hulden  ynd  treuen  je* 
derzeit  gannz  woll  zugethan  bleib. 
^  Datum  zu  Prag  den  9  Septembris  i58i. 

Euer  Lieb 

Guetwilliger 
Brueder 

Rudolff  etc. 

(Pol.  674.) 

81.)  ii.SeptiöBi. 

Durchleuchtigister,  Hochgebomer  Ffirsst,  Euer  Fürstl. 
Dht.  etc.  seindt  meine  yndterthentge  ganz  willige  ynnd  vn- 
uerdrosene  Dienst  höchstes  ylcifs  zuuor«  GenedigisterHerr 


Digitized  by  LjOOQIC 


17Ä 

Euer  Ffirid«  Dht,  schreibeh  den  lezten  Angvstj  su  Antorft 
datiert)  hab  Ich  rnlangst  yon  derselbigen  dieser  Blilthasar 
von  Daonewis  enpfangen ,  Torlesen  auch  darbeoeben  was 
aonst  Faer  Ffirsil.  Dht.  etc.  ermeltem  Dannewia  ferner  mir 
ananzeigen  beuolchen  angehöret.  Darauf  aoli  Ich  £uec 
FurstL  Dht.  etc.  nicht  Pergen,  daa  Ick  nunmehr  in  die 
secha  Monat  mit  allem  yleifs  gearbeitet  ynd  in  der  hofihnng^ 
gestanden  meine  aachea  dahin  zu  bringen,  daa  Iohinit£uer 
Fürstl.  Dht«  etc.  aufs  diesen  Landen  ziehen  ynd  der  gehör* 
samblich  auf  den  dienst  warten  möchte  9  Ich  hab  aber  wi- 
der allen  meinen  willen  die  Sachen  zn  kheinem  Ende  brin- 
gen mögen,  denn^ie  schwär ynnd langsam al hier  diegeldt* 
Sachen  fortgehen,  wissen. laider  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  seihst, 
werde  also  auch  difsmall  wider  meinen  willen  Euer  FürstU 
Dht.  Qtc.  aufzuwartten  abgehalten ,  yndterthenig  bittenden 
Euer  Ffirstl.  Dht.  etc.  wollen  mich  hierinn  gnedigist  ent- 
schuldiget halten,  ich  bin  aber  -der  gänzlichen  hoffnung, 
meine  aachen  in  einem  Monat  mit  hülff  des  Almeehtigen  in 
ein  oder  ander  weeg  auf  ein  ort  zu  bringen,  wil  Ich  mich 
alfsden  ynsaumblich  auf  den  weg  begeben ,  der  hoffnung 
Euer  Fiirstl.  Dmrchl.  eto.  noch  zu  Cöln  anzutreffen ,  dann> 
Ich  khainsweegs  gesint  bin,  Gott  gebe  was  vor  gelegenhait 
mir  Toratehen ,  oder  noch  rorstefaen  möchten,  mich  lenger 
alhier  aufzuhalten ,  so  wissen  auch  Euer  Fürstl.  Dht.  etc. 
das  Ich  mich  auf  derselbigen  gnädigist  schrifftlichs  ynnd 
mücdli<;hs  begehren ,  anher  in  diese  Landt  begeben ,  sonst 
sotten  mich  acht  Pferde ,  wie  starckh  die  auch  sein  möch- 
ten, anher  nicht  gezogen  haben,  ynd  ist  mein  Sün  ynd 
meinnng  allezeit  dahin  gericht  gewesen,  Euer  Fürst.  Dhtf 
etc.  alle  yndterthenige  Dienst  zu  erzeigen,  das  aber  Euer 
Färatl.  Dht.  etc.  meine  dienst  weliche  nicht  yon  den  Sten- 
den  nachgelassen  so  geringe  geacht  ynd  derer  nicht  bedürffV, 
stelle  Ich  an  sein  ort,  muefs  aber  daa  auch  darbei  bedenc- 
khen ,  da  mich  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  in  yillen  Sachen  ge- 
braucht ,  das  Ich  nunmals  auch  yiel  zu  yerantwortten  ge- 
habt bette ,  weliches  Ich  nunmall  Gott  lob  frei ,  Ich  halts 
aberdanor,  wann  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  meiner  gering- 
schezigen  Persohnen  sonil  glaubens,  als  sie  etlichen  schlech- 
ten ynnd  gering  hiernigen  leuthen  gethann,  zugestelt  bette, 
selten  Sachen  meines  YerhofFens  in  andern  Terminis  ste- 
hen, die  weil  es  aber  Euer  Fürstl.  Dht.  etc.  also  gefallen. 
So  mnfs  Ich  auch  billioh  darmit  zu  friden  sein.  Souill  der- 
selbigen rais  anlangt,  Rath  Ich  Ewer  Fürstl.  Dht. etc. treu- 
lich ,  das  Sie  derer  in  gueter  achtung  nemben ,  ynnd  nicht 
suuiel,  wer  die  auch  sein  möchten,  yertrauen;  das  Ge- 
laidt ,  daa  Sie  yon  den  Chur  ynnd  fnrrssten  auch  andern 


Digitized  by  LjOOQ IC 


176 

ttenJTen  begeren  werden ,  starckh  geaneg  nemben  t  auf  das 
derer  kbain  spot  widerfahren  möge,  dann  in  khor^  aooo 
Pferde  in  TeuUchlandt  dem  Xhonig  zu  Hispanien  zum  beft* 
aten  anreiten.  Soiiches  bab  leb  Euer  Ffirsti.  Dht.  etc.  anfa 
yndtertheniger  treaer  wolmainang  nicbt  verhalten  wellen, 
mit  wünschung  zn  derselbigen  vorstehenden  raise  glickh 
heil  vnnd  alle  wolfart.  Thue  mich  Ener  FfiratL  Dht.  etc.  za 
allen  gnaden  beneichen.  Datum  Gent  den  ii  Septembria 
A*  8i. 

Eaer  F&ratL  Dht.  eto« 

Yndtertheniger  Geboraamber 
H.  G*  za  Schwarzenbnrg  etc. 

(An  Erzherzog  Matthias.)    (Fol.  bsa  et  683.) 


72.)        Monseigneur*  16.  Oct.i68i. 

Yostre  Alteze  entendra  s'il  Iny  plaiat  par  le  Sienr  Syen- 
brng  comment  son  affaire  a  este  Icy  passet ,  et  ausi  par 
l'acte  qu'il  Iny  est  ennoye  a  qnoy  me  suis  employe  selon  ma 
puissance  comme  anssi  J'espere  faire  ponr  le  regard  de  Tas- 
senrance  de  l'assignation  de  pension  quo  doivent  faire  mes* 
sienrs  de  Flandres  a  Y.  A.  Comme  aussi  en  tonte»  choaes 
qui  luy  appertienent  Je  seray  toujoars  prest  de  iny  faire  tres* 
huinble  service  le  snppliant  treshumblement  de  vouloir  ae* 
cepter  ma  bonne  volonte  la  quelle  Je  luy  dediet  Sur  ce 
baisant  treshumblement  les  mains  de  Y.  A.  Je  prie  dien  luy 
donner 

Monseignenr  en  bonne  sante  treshenreuse  et  longne 
vie  de  Bruges  le  16"-  Jonr  d'Octobre  i58i. 
De  Y.  A. 

Tres-humble  semitenr 
Gnille  de  Nassau« 
(An  Erzh.  Matthias.)    (Fol.  652.) 


73.)  s.d.  (OcLiSBi.) 

Moyens  plus  prompts  dont  il  semble  qne  Ion  ponroit 

servir  a  son  AIceze  en  ceste  sienne  necessite,  et  ponr  pou« 

voir  sortir  la  ville  d'Anvers. 

Premieremcnt  de  la  part  des  Estas. 

Des  18000  Livres  qae  les  Estatz  de  Brabant  doibuent 

a  sa  dicte  Alteze  pour  leur  contingent  an  traitement  que 

messieurs  les  estatz  generaulx  ont  promis  a  Ic^Ue  a  fnmir 

de  leur  part. 

Ceste  somme   est  consentyc  et  assignee  aulx  crediteurs  de  son 
Alteze  reste  seulement  trouvcr  les  moyeos  pour  la  furuir. 


Digitized  by  LjOOQIC 


in 

De  12)000  ESiiWs  irornme  re^tiä  (fe^  ^Jfriote  et  contin-* 
gentcomme  dessus  dea  par  les  <}uatre  m^^mlirei  äeFIandred» 
Cesle  aomiiie  est  aaai^e.Aux.  €veditl»ur«:  de  sonAUese  «t  Jon  la 
Uent; J>dnne«  . w        .  ;   .        .  .,::•„[.. 

Depuiron  12000  Li^rea  a  quoy'ipQhlerQU  par  eadma* 

tion  la  part  «t  portion  de.  qe^lx  de,Flai?dire%,  j^ja  la  p^aioa 

qiie  .aaea  dieta  Seigneora  lea  >£auta  geoeravlx  «ont  promia  a 

aa  dicte  Ahesre  ponr  lea  bona  ei  ag^^re&blea  ofiicea  par  eile 

faictjs  an  gooTernement  de  sea  pajs.         '  i    * 

De  cc&^  qvote  coiaipp  de  len^vivant  Bß  ^iif^pßnt ^soViciUr  ]ea 

acte»  etppur  cftM^  c*«5q  J^  npen  ^oy,.^«  p^itwr.a  Gand.  II 

plairar  a  son  Excellence  faire  soliciter  le.^Vbap^ae.  act  pour 

cculx'des  £atats^df|[jJi^rabapt^  .  .^      -it:,   -;        .         » 

Denairon  8000  Liurea  qae  monte  en  ceate  iiieame 
penaion  la  quote  de  cealx  de  Brabaiit  '  '  ■■'     -  *  ••    •  ^ 
De  la  part  dea  financea.  - 

Premiera  dea',i4oooLiare8  assignezpar  conaentement 
et  aduea  dea  quatre  m^mbres  de  Flandrea  aur  lespter  de 
Brugea  a  piiyer  eh  Iroia  ans,'  du  cler  ^euenüe  du  äict  espier, 
eaecq  slipalation  de  rehte  au  denier  quartorsienie  Jusquea 
a  ce  qae  lea  erediteura  y  aasi^nez  seront  contentez. '        ^_ 

De  2000  Liarea*  deaez  par  Charles  de  Calonne  mre 
en  la  cliambre  dea  compies  u'  Gand,  'comme  coramia 'd^ 
treaorier  de  Lespaigne,.  lea  qaelz  aussi  ont  este  conaente^ 
an  profit  de  aon  Alteze  par  lea  dicta  quatre  membres- de 
Flandrea.'    '  '  •  '  '  '\    '\[' 

De  20000  Liures  que  loti  asaigne  a  son  ATteze  aar  le 
droit  dea  sica  aous  gros  den  a  aa  dicte  May ^«d ei  AUana  ar« 
riaanta  en  la  ville  d'Anuera.  Daultres  20000  Liurea  pcoufic^ 
tez  par  lea  quatre  membres  de  Flandrea  ou  ceulx  de  la  villo 
de  Gand  aiir  leur  quote  au  traiotement  ordiriaire  de  aoii  Al^ 
teze  etlesquela  Ilz  ont  prinaiioradademaine  lors  qni  Ii;eal3C 
prindrent  en  engagier  letoulien  de  Bierculiet' dont  Ion.  de- 
mande  reatitution  ou  .dumoinga  que  a.  ladueoatit'^ijlcplli^ 
aomme  Ilz  prennent  ä  leur  charge.le  pajement  des  crfiäi^ 
teurs  de  aa  dite  .Alteze  a  leur  Charge.  Et' ce  au  Heu  .de  doqi« 
ner  dea  obligationa  quilz  aoint  contentza  ceulx  des  fi)iancea 
pour  auoir  profitte  dlcelle  aomme  hora  du  d^mäine ,  affin 
de  payer  leur  debte  propre«  .        \       r      . 

Denuiron  8000  Liurea  que  pöuront  proce.der  de  quel- 
ques noavellea  ferroes,  que  Ion  entend  faire  en  Flandrea, 
tant  de  quelquea  officea  ae  dominanta  ordinairexnent  en  forme 
que  d'aaltrea.  \       '.    i 

CommeaaMat«  doibt  a  ceulx  de  la  Tille tl'Aiittera  notable  aomiiie 

des  debles  vieilles  dont  Ic  descompte  du  temps  du  graiyl 

commandeur  a  eate  arreste  ont  Iteüli  d'Anuers  obtenu  sui* 
1.  12 


Digitized  by  LjOOQ IC 


.    le  partcmftttt  dRi  -Soigi^pur  llftijffflHS.  4^W9  «»lafltwoins  de 

leur  ftWtp'^GHii,  assig(iation  sjifccc  droit,  de  Sooooiiurcs  artoU 

*      ''ulic  föis  ivccißpuoii*  icciilxm'a'  fil  iclonqueles  Nietes  alluns 

ciitrer^t>«i94£C^iU«i'dluiv«i^Si'itiai»l«natt€  «cult  dils  finances 

'vouldroient  ballier  a  son  Alteze  sur  1e  mesme'drolOMsigna« 

^tion  de  !iooo9Liure8  vniie  fojs  et  ^on  Altcze  deaire  quo  eeuh 

"  '.*    <ie  la  dftfc  vilife  S^ent  pafieiice  auefc^  ^^^^  dicte'  ässfgnatioD 

*""    «t'ce^stftft  difir*Ki  fecepuoiK3^s4^ii^5  qüe  sa  dicte  Altese  ajst 

..     i.  reofuaea  aiooooiLhirea  pormactantfvMlle  aon-Mrue  dca  dcu 

«)'>';  niers  proeedapAjjl/BS  allui^,  .^^^s^  jB^rriu^s ,   ce  que  aeioble 

qu'ils  ne   doibuent  refuser  a  $a.  d|,Qte  AUese.,  pjour  ce.njue 

leur  assignation  a    este  donnce  poiir   payemenC^  de  vicilte 

'*'  '  debte  et'mb^Mbs'ifue  les  diattes'dela"vilt\c'doiinchfc'l>{en  at- 

'1   *^  'terminlii^6d   dHin  'an  et'  plus-  äjxi  inarchans '  appörtans  Ics 

Pour  practiquer  ceste  etift'tiartiä'cAsuyttaiifeJe'iDta  vois 
(Fol.  659  et  660*) .        .    •>   .j-'^j  j   ....  i. 


'74.)  '   ,  ^..        s/a;(Octoberi58i.) 

Cc  qud'aemMe  (jue  aon  Alteze "^oit.rrat  ord'önner  poup 
la  direction  et  aäministrätidn  de'  ses  alßaires  en  ces  j^ajs  bas 
soubz  lä  tresliumble  correctibri/ 

*_  Comine  'son  Alteze  ^est  sor  son  partement  de  ce$  payt 
bas  et  qu'it  nest  possible  qu'eile  n'y  laisse  beaucoup  des  af- 
faires a  pour&urüre.  denaers  les  l^stats  et  prouinces  vnies 
tant  a  c^use  Jes  festes  a  jccll^  deues  pour  la  parpay.e  de  son 
traicteinentquVdsi  ]pour  recepuoir  la  pension  de  öincquänie 
n^llc  florin3  par  an  a  Icelle  promise  par  Jesdicts  estats  ge- 
neraalx  Qt  procure'r  que  Icelle  soit  bieii  assignee  sur  Jbo^nes 
ct'fermes  hjpqtecques  ct^generälmeht  pour  tehijc  ie  sa  part 
tpute  bönne  et  amiable  correspoudence  auecq  les  d^icts  estats  et 
prouinces  vnies,  U  est  necessaire  que  son  alteze  a  ce  depute 
quelque  persönne  bien  qüalifiee' qüe  soit  aq.  serement.  oa  en 
office' des  estats  oü  auUres  seig'neurs  pariiculiets'  m'ais' te- 
nantseulement  son  serement'a  sä  dicfe  Alteze  anin  qa  if  püisse 
fant  plus  ] librement' et  hardimentet  sans  porter  respect  a 
auliie  serement  Iraiier  les  affaircs/soübz  tiltre  äeconscilliier 
et  agehtd^  Mönseigheur' L'Archidücq  Matthias. 

'ÄuqueV  Conseillier  bu  agent  eile  donriera  antliorite  et 
poüVöir  de  i'raicter  touts  et  quelcon^ues.  aATaircs  qu'icelld 
aurat  en  ces  pays  b&s  tant  aaedq ' les, dicts  estats  geoerAulx 
proatnces  et  yilles  yhies,  *qu|&'"Frin'ces  fleigneui^s  ou'aultres 
particulieres  p^rsohnes  auecq  prdcuratiön  ad  Lltes  ad  reci* 
plehdum  cüin'pötestate  substituehdi  auecq  c1ausule;äe  ratun 
habendo. 

'  "  Et  affin  que  le  didtConsdllierou  agcdt  solVfatlltni^ax 
3res8e,,et  as#is.ie  esdicts  afTaires  de  sön  Alteze  seroit  con* 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 

•eiile  quelle  eust  par  chascoime  des  dictes  principales  pro- 
uineea  qnelqae  perBoxine  hoDorable  ,et  d'Au^Imrite  pour  en 
toates  difHcalreiS  et  ecrärreiices  a  -  Iceuli: -^voir  recourt  et 
en  preodre  cooseil  aduU  et  assisteneb  auxqaelz  sa  dicte  Al- 
teze  poarrat  aasi^oen  qaelque  ^racicuae,  f  Cji^si^n  annuelle 
sor  les  dictes  cinquante  milli  florinspär  an. 

Et'e^mnie' ?e  drot  Con8eilliep*4u^ag<)ix^i»erai  ten%L'de 
tendre'comptede^ooieiiitremi'Se.seroitbGrfi  qutfles  dicoeapen« 
sionaires  fusent  authorisez  pour.  ouii*  l^a-.epittptea  d^icf 
agent  %t  ^pesefaei*  1^9  jordonnances  dea  pajcfpents  qßi  ae 
fOuxToyent Saisce  esU'aQi'dinair«d)eht.qai..»e.4e  peuuent  a^Vs 
cunes  fojs  euiter  a  lendroi^.de  pleoaieara,de  qoi  )oa  at  de« 
beBQiti^'poor  plus  laeili^Dlent  impelrer .oe  que  sera.apticite. 

'  U  ffemhle'  aoiibz  tr^hunible  corr^cttie»^  que  a  }8k  dicti^, 
Charge  et  peosian  Ion  pouroit  denommer  les  «^anoeliera  .^ 
BrabArUi.eli  du  Gueldr.ea.la  prasideaüjde  Fia4dres  Ii'Andieii- 
eier  d'Asseliers  et  qaelquun  en  Heilande  paraillementr  0tk 
Zelandjfe'^:i  .•■      •    '   .  -   c,   ...  ^    ,  .     .    /    .    .^  f  \ 

.  11  a'cst 'aulimoeioeiil,  Qcfnseilie  de-^eputer  ploa  qa'un 
conseillier  on  ttgentV  aitis  ais  coniraire  ^  s^o^  efiaae  ejvt 
tiei:enielDt.«preifidiQUht9.9  saQ,:AUe^e  .iloq..ad|iiein0iitrpour 
lea  gaiges  et  despens  qni  cn  8ei!Q^ent«.p)ua  gr4io4eaf  DMI^ 
ausi  pottreuUer  confi^aien  qtti.ordinaircUilQlkt.aäuieidtiquant 
plaaieura  sont  depu^e»  pQtlv  exploicter-^un  iiqe^^.^  .afi'aire^ 
car  se.peii4antfqiie  rang.r«iia«otetfoit  lea  aif^ines  aar  aon  oom- 
paignon'son:AUeze  ßt.  les  pa^ttqs,  se  treiu^ero^rent  malaera 
nies-äüM  pouCiffiuie/lii  r^aepte«  de  ladioie.pens^on  aerpit  an« 
perflae  et  fort  inconvenient  de  deputer  trojs  ou  quatre,  eair 
la  aaituifte  it'i^t/paa.slgTaQdet  •(  ne  fault  poiirrur^  f|^ct  com-* 
mettr<L  tmt  oa-  qnatre  j^e€y6^»eai;a  o)^Ka§Wlf^^    .. 

Finablement  i(  souffira  coiDme  dict  est  de  eOB|iBe(tV|i 
Tngaeol'qai  aoit  bcname- Jinjiis^rifiuae.^yigiJAntiet  bifn  ha« 
lolds^i'  qiUiJ>t'ajit  .ai»ta*&^ ebai^ge  av^UrcigD^^l.ü/eatta  prfindre 
que  son  AUeze  tirera  de  sa  pension  peir  de  fraiot)  le  q^Jf 
aarait  teliQOAiaie  s^ra  la  diligejic^  prf^dbQmvrie  ^t  val^ar  de 
celoy  qui  serat  eommtsa  radminiatratioi|!e;|f;xec^pt^.4'lcelle 
pension  car  pois  qim  Qon  A}tßze  ae.  troa^^/ si.«i9al  paje  en 
aa  preaepce  il  leat  a*  pre^nm^r  quo.  p ja  adaieodra/en  aon 
absence.  ,  ,.  ?  •    .  ! 

(Fol. 6j(>i  et  669,)' ^  .  .  N«    .     ^^. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


180 

XIV. 
H«.T9W.  Codex  Ms.  Nro,  7958. 

(Hist.  prof.  176.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s.  XVL  (FoII.  80.). 

AdTertariaH.F«  Btotii.  tSjS.  (Eputolae.)  (Concepte.) 

*Fol«i.  £p.  Buperti  a  Stoteingen  ad  Blot.  PragaCi 
VI.  H.  Martii  1576.  (i  8.) 

Fol.  9.  Bibliotheca  Caesarea  augebda  et  emeada  Biblia 
Hebraica ,  at  in  litteris  indicatnr  N.  Haalnoldo  a  cognat» 
ano.  Brerslaa,  3i.  Jänner  iSqi. 

«  Fol«  3.  Ad  amplissimnm  celeberrimumqne  vinim  O« 
Jo.  Bapt  Veberam  S.  R.  Iniperii  Procancellarinm.  Yiennae, 
14.  Martii  1675. 

*  Fol.  4.  Bomino  Rnperto  a  Stotcingen«  IX.  Kai.  April. 
1675. 

Fol.  5.  Petro  Victorio.  Yiennae,  V.  april.  1675.- 

Fol.  6.  Ad  amplissimam  D.  Jo.  a  TraaUon  anpremiim 
Aiilae  Caesareae  Praefectntn.  a8.  Martii  iSjS» 

Fol.  7.  Georgio  Banehino.  Titanae,  1 9.  April.  i57Si. 
(Heirathsangelegenheiten.) 

Fol.  8.  V.  Arehiepiscopo  Pragensi.  4.  April  1S70. 

Fol.  9.  Eidetn.  Nonis  April.  1 575«  -- 

Fol.  10  b.  J«  Carolo  Lorchero,  in  civitateArgfntorar. 
Tribnno  plebis  et  Scholarcbae.  26.  April«  i575. 

Fol.  1 1.  Jo.  Starmio.  (Yieona ,  ex  lecto  VI.  Kai.  Maji 
M675.) 

Fol.  19.  Caacellario  Listio.  Viennae,  April.  1675. 

Fol.  1 3.  Ad'Atitoiiiam  Archiepisco^m  Pragensem.  1 9. 
WUj  1675.^ 

'  Fo1.>'4i  Ad-Baendinm  Patrem.  iS.Angosti«  1575. 

Fol.  i4*  '▼«  Doctori  Leonhavdo  H07  qai  duxit  Wolso- 
giau.  19.  Sept.  1575. 

FoT.  i5:  Ad  Leonfaardnm  Hoe  J.  U.  D.  (91.  Sept.  157&) 

Fol.  i5.  Ad  H.  Gaettium.  91.  Sept.*  1675. 

Pol.  i5.  Adr  W«  Padleram.  91.  Sept.  %5j5. 

Fol.  1-6.  AdEpiscopum  (Hungariae)  N.  (?)  a.  Sept.  1  Sj5. 

Fol.  17.  Trautsonio.  99.  Sept.  iSjB. 

Fol.  18.  Stotsingerio.  Nonis  Oetobr.  «57$. 

Fol.  19.  Sjngrapha  de  la  Thalerorum  debito.  9.  Octo- 
ber  1575. 

Fol.  19.  y.  Ad  Trantsonium,  i6«0ct.  1675. 

Fol.  90.  V.  Apocha.  (Pro  Joanne  Habero,  camerae  bei- 
Ucae  Secreiario,  a  qao  recepit  nomine  D.  Rnperti  a  Stotzin- 
gen  9    Serenissimomm  Principum  Matthiae  et  MaximiliaBi 

\ 


Digitized  by  LjOOQIC 


181 
Ardiidirrani  Anttriae  etc*  tupremi  aiUafi  pra^ecti  Tlmuae  Vro,795& 

Fol.  so.  y.  G.  Lud.  Hatteno.  Nonis  NoTembr.  i575* 

FoLsi.  L.C.  MatL 

Fol.  22.  Liter«  Revertalea  pro  Gnardiano  Monasterii 
8.  Cmcia. 

Fol.  23«  T.Trantaooio. 

Fol.  23.  V.  Caesari. 

FoL24.  Caeaari« 

FoLaS.  N   (Glasero,  CaTallerio  Principia  N.  ?) 

Fol.  $7*  Canoellario  Listhio.  (27.  Des«  1 575.  Bittet  sehr 
weh-  und  demüthig  um  ein  Darlehen  Ton  5o  Thalern  auf 
drej  Monathe.) 

Fol.  28.  Richarde  Strein.  i575. 

*  Fol.  28.  Heifrico  Guttio. 

Fol.  29.  Ad  D.  Taddaeum  ab  Hageg.  i2.  Auguati  157$. 

Fol.  3o.  Capita  proposita  Generoso  Domino  a  Boggen- 
dorff  Pronotiae  Auatrie  Marisacalco.  aS.Januarii  1576. 

*FoL3u  N.  3 1.  März  i575.  (Bup.  a  Stotsingen.) 

Fol.  32.  Trautsonio.  3 1.  Mars  1 575. 

FoL  3a«  y*  A.  M.  Gaapar  Thannewiu,  3i«  Mars  i585. 
(Franzoa  ) 

Fol.  33.  Ad  Joh.  Trantsoninm  9  topremum  aulae  Cae- 
aareae  Praefeotum«  (De  Bibl.) 

F0U34.  N.  (Trautsonio?  —  BoggendorS?)  24,  Au- 
gnati  1575. 

Fol.  35.  N.  (Scotaingen?)  24f  Augusti. 

Fol  36.  Dodori  Hoe.  28.  Febr.  1576. 

Fol.  38.  D.  Christophoro  Althan.  Yienna,  24.  Jan.  1576* 

FoL  39»*  Ad  Nicolaum  Habicht  Canonicum  Yratialanen* 
tarn.  «6.  Jannari  1576« 

Fol.  39.  y.  Oratio  H.B,  ad  Senatum  Imperatoria  Max.  IL 
intimnm  JoannemTrautsonium  Joannem  Babtistam  Weberum 
et  N.  Viebauaerum.  (Ist  ausgestr.)  —  Pro  BibliQtbeca  Im* 
peratoriaHugonisBlotii,  S.  Caes.  Maj,  Bibliotbecarii,  Oratio. 

Fol.  42.  Ad  Sapevintendentem,  Priorem  et  Collegium 
Arcbigymnaaü  Ytdno^naia. 

Fol.  43.  D.  Sebaatiano  Glaserq  Ulustr.  Principia  Hen- 
penbergentitim  comitia  Cancellario.  ao.Martii.   (Musaeum.) 

Fol,  44.  AdLegatoaPolonicoa,  (Laakjetc)  Bittet  um 
ihre  Porträte.  Yiennae^  32.  Martii  1576, 

Fol.  45.  Ad  iUo9,  qui  in  haec  r^ruoi  Polonicarum  mia* 
ceUanea  forte  inciderint,  25.  Martii  1576« 

Fol.  45.  T.D.  Btatthiae  Lubau^r  (?)  Phüoaopho  eximio» 
»  collegio  Archidooali  profeasori  Pbiaicea  primario.  (Um 
aeine  YeyrwenilQng  wegen  der  Profeaaiir.)   26.Martii  i576<. 

Fol.  46,  D.  Eliae  Coryino  Poeue  coronato  et  in  oolle- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


182 

dung;  er  soll  sein  Mitarbeiter  werden  hey  4ew'  Bio^r«»* 
phien.)  «6  Mftrtii.  •  .    o  •  ;.   . 

Fol.  46.  D.  SigisRiundo  ab  Oedh  '6.  C.  li^*  CönsEliario 
et  academiae  Vieriiiertsi*  superintehdcfnii'.  •  •  < 

Fol.  47.  D.  D.  Nicoiao  Yolski  a  Pothaize  «GladiferÖ 
RegniPoIoniaeCapitaneo  Czrepiae^nsr.  (Porti^ät.')^dfr.lllartii. 

Fol.  48.  b.  Imperator!.  Ueber  seine  Biblioth^kserbei- 
ten ;  bittet  um  die  Professur,  um  die  8elireiber  l^iohter  zu 
erbalten,  •      »       .  ..t   . 

Fol.  4q.  D.  Webero.  (S.  R.  J.  Procancellario;)  )o»Harlü 
iS^b.  .....'.  •  .    .  ^.  .      .  ,  .. 

Fol.  49.  b.  Nomine  Trautsonii  ad  Saperintendentem' eh 
Priorem  et  collegas.  3o.  Martii  ^576.  '     >  » 

Ibid.  Nomine  Weberi  ad  eosdem.  3i>.  Martii '1S76« 

FoK5o:  Ad  Iitiperatorem.  (tjeber  die  Professur.) 
•     Fol.  60.  b.  Ad'N.  (Trautsonio?)  6.  Martii  i6ib. 

Fol.5i.  Ad  Matthiam  Dornemissam,   14.  April  iSt^« 

Pol.  5t.  Ad-Canoellarium  Hungariae  Listbiam.  14. 
April.  1676. 

Fol.  52.  Ad  Imperatorem  (T^rmehrong  des  Gehaltet.) 
8.  d. 

Fol.  53.  b.  '  Ad  Caesarem ,  Praeflgbiida'  fnveatario« 
y  Sacrae  Caes.  Mtis  Tuae  jussis  ae  promisfetis  midis  Aatisfaetume 
böc  inventarii  volumen  antequam  Ratiabonam.  ad'  c6mitia 
discederet ,  supplici  animo  eidera  exbibendum  duxi ,  at  ex 
eo  Bibliothecam  tamquam  ex  ungue  leorrem  aestimams  7879 
yoluminum  corpora  (qoae  si  in  Hbros  diduCantor  facile  ad 
Dumerum  aoooo  asoenderiiit)  non  temere  negligenda  indi- 
oaret.  Si  qats  enim  vera  aestimatione  totam  Bibllotheoam 
censere  voluerit  5o  aureorum  florenorum  millibot  eam  oon* 
atitisse  deprehendet.  u —    In  dre]^  Jahren  will  er  «nedere  He- 

Utn  etc.  

Fol.S^.  Ad  Iiiiperatorem,  (Yoreüglteh  gegen'jas'MU 
ÄOritenkloster.)  •       •     ••• 

-'  «Peto  itaque  ä  Sao.  Caes.  Mlaje^tifle  suA  ut  aiitö'saum 
hinc  Ratisbonara  discessum  mandato  tfdAbbatem  SoQtefeoill 
et  reliquos  Religiosorum  locorum  eoufoissarios  ad  Guardia* 
tidmmonasteriiet  reliquos  fratresmissd  severe  illiv^tiBperelt 
tit  sine  mora  illum  locum  Sibenbergera  tnspiciesidiini  et  si 
idoncus  videbitur  et  100  floretiis  ad  usann  Bibliothectertt  et 
tcd  reponendas  multas  qoae  in  BibUotheea  locum  impediunt 
arcas  adaptari  poterit,  Bibliothecae  adiungendimi  sine  nUa 
tergiversatione  aut  proteslatione  resi^rant-etc.«    '    '    t 

Fol.  56.  b.  Zeugnifs  für  denßibliöchefcs^Amanüenai« 
{laimAnd  Summer  Von  Augsburg.   YioanM  s8.  Aprik  lSt^h 


Digitized  by  LjOOQIC 


IBS 

April.  1576.  i  .  .'. 

Fol  67.  b.  AäB:9ittiA.  1676.    *  »7  ' ' 
Fol.  57.  b.  Ad  i>ttärinto  jpdi!toKctttii'JAfjn^lfl<tffrt>fc'  T>||u 
rieeDorom' Episcoputm.  4.KBJi  >576. '*    <   - 

Fol.  5Q.   H.  Bl6tii  Adrer$aria  '^Mriaftefil  r^am  scripU 
a«  1976  mense  Janio  i0f  Se^n^mibud  U<}ke'ädV«'.. 

Fei.  60.   Bes  Yariae.  6ehatdiKili<otiif*ioit  loofl/—  fQr 
Dcrctor  Andreas  Dadras/ Belga,  Med.  DtMstoife'et  m  Aeirde^ 
mia  Yiennehsi  professore  publioo.  VieiMae',  - 1;' JkBaarii  16761 
FoI/60.   T.  Liiverüe  cfoknUeüdatMae  Laurents  Tharii 
pnblicae    ^.Jiinii  1676.      'i*  •    '  •  '    *  •'"  -  •  ♦    ' 

Fol.  60.  T.  Ad  M.  Di  Hieetorem  iet  "VeAet*äbiW  cbntU 
störium.  3o.  JanH  «676.  (FlMi^H  übereme  £Me;) 

Fol.-6i    Oeffentlichei^  Ansclilog-:  ^'   ' *  ^ 

Hago  Biotins  S.  C.  Mcfis'BiblioYhecfttlas -celeberr^Mfc 

hnins  ArchtgTUinasticoHegarnm  benetick»,  '{»pinil^tii  Senatna 

comprobalione  ipsinsque  RdmanorumlmperaCoris  Donriul 

Bostri  Giemen tissimi  oonfirinalione  Artia  eratoriae  profeator 

declaratus  hodierno die  bonin  nendie  pmM'ln  än\ä  aniani; 

loco  quo  alii  eandem  artempvofiteri  «olentv  orationem  in 

laadem  Eloquentiae  habebit ,   et  eraatino  die  ibidem  in  ea^ 

dem  hora  Frimum  Rhetorioomm  ad  0ei:*ennini&  librnm  in- 

terpretandnm  aggrediefnr.  •    •  » 

Pol.  6*1  •  r.  Ad  Ar<;bidaoem  KaroHim.  i;'0'et*  i5^6/-  * 

Fol.6i.  T.  Ad  Praefectnm  Aerarii  ImperatoriL  (Bittet 

nm  seinen  ausständigen  Gehalt  für  sechtfMonsfthe  per  loofl.) 

i.NoT.  1576. 

Fol.  6s.  Ad  Universitatia  consistot^dtn/ ' 
Fol.  63.  b.  Ad  Caesarem  Rudolphnm  It. 
Fol.  63r  Ad  cameram  auUcaro.   (Bittet  um  einige  Fuh* 
ren  Holz,  damit  das  nen  gebaute  Hausj  nn  der Bibliotbek^ 
worin  der  Biblioihef:ar'  wohnen  soll »   eher  «usgettt^cknet 
werde ,  durchs  Heitzen.) 

Fol.  63.  Ad  Gaesarem.  sS.  I>eo.'  1576«  * 
Fol  64«   Programma  pro  Rectore  Atad   Yiennens.  iil 
fiinere  Matimil.  II.  Imp.  Rom.    i3.  Jairnarii  affigendum  yal« 
Tis  1577. 

Fol.  64«  ▼•  Ad  snperintendentem  Sigisintindnm  ab  Oedt^ 
ad  pnrgandas  oloacas  eollegii  Tiennenais.  * 

Fol.  65.  Rector  Archigrittnaaii  fotins^e  Aoademiae 
Tlenntesis  16.  Febr.  1577.  (OreVorleaattgen  beginnen  wie- 
der, nachdem  die- Peat  aufgehört  habe.)  >        '    < 

Fol.  65.  y.  Ad  Consistorium  Uniyera.  19  Martii  15771 
(Nach  sehnHonatben  derVerwaltEng  der  Professur  derBe- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


184 

srn>.795^red»AinkeUi  bUtetwDir,.  ihm  «^rbefttijoiiites  Honorar  »osza* 
sprechen.) 

FoL  66.  Ad  Praefectq«  a^airii  Iqpp^ratorii,  (Bittet  tun 
daf  Honomr^  ffir  fj^nf  Monathe  ausataadig.) 

Fol«  66.  Rector  Archigymnasü  YieDoenaia«,  (Ladet  alle 
UnirersitaUgtieder  isur  ßegräl^oi{a  d^^  ^ngri8chen  Kanzlers, 
Bischof  Li^thii^a,,  ^^er  jum  die  Universität  yerdient  ist.) 

FoL6(>.  ift  .A4  Caesarein«  (Bittet  nm  Bestätigung  des 
Bibliothekar -A^Hilßl^jt.  Anweisong  seines  Honorars,  da  die 
Beamten  sieh' aosredeo,  sie  wissen  nicht,  ob  er  bestätigt  sej« 
.  .,  Fol.  66.  V. ' >»Hodie  hora  i a*  In  Aeademiae  Archigym^ 
.  nasio  Hugo  Blotius  Artis  oratoriae  professor  et  S«  C«  M^** 
BibUotheQfin^A  recit^ibit  Oratronem  de  l\«sargentis  Christi 
Tictoria  ac  triompbo^de  honorib.us  yigtori  ao  Redemtori  no« 
atro  tribaendis  ac  de  Votina  ipsi^Sjßloitii  gratiarum  actione 
naper  in  Natalicia  oratione  pr^oiissa*  c  S.  d«  (Ostern  1577.) 
,.  Fol.  67.,  .An  das  Universitäts-^Consistorium.  ao.  April 
t577« '  (Bitietf  ihfn<  zn  Yerg.önnen ,  dals  er  bej  der  Biblio- 
thek wohnen. diirCe,  nach JBeriitpllang  der  Indices  will  er 
wieder  «nm  geq^^schaftlicben  Leben  zurückkehren.) 

Fol*  67.  b.  Ad  Aeracü  Imperatorii  Fraefectos«  iS.Febr« 
1678.   • 

Fol.  68.  Quit^uTig  aber  aS  fl.  für  das  Quartal  bis  Mi- 
chaelis 1576.  (Von  D.  Peter  Muchitsch.  S.Theol.  Doctor 
et  Arcfaigysnttasii  hoc  tempore  Prior,  empfangen.)  29.  May 

ifi77. 

Fol.  69.  Carmen  Maccaronicum. 

Fol.  69.  V.  Testimonium  Joanni  Eislero.  Idibus  Sep« 
tembr.  1677.  (Yiennensi«..  insigni.) 

Fol.  70.  Ad  Caesarem.  (Ueber  sechs  Holzfuhren  für 
die  Bibliothek  )  Contra  Sibenburgerum. 

Fol.  71«.  Syngrapha  cognato  meo  Eliae  de  Bie  de  aoo 
ooronalis  fl^  missa  a5.  Januarii  1578.  Antuerpianu  (Corona- 
tos,  Francicos,  Solares.) 

Fol.  73.  Programm  der  Universität.  XV,  Kai.  Febr.  1578. 
C^röShung  der.  CoHegien  nach  der  Pest. 

Fol.  -3.  V.  Sanitatis  testimonium  (Rector  uniy  )  pro  An- 
tonio Dalmann'^Angiensi  Ued.  studioso  (pestfrej).  Viennae 
]Pfon;.A^rilis  1678. 

Fol.  73.  r.  Procuratio  Hug.  Blotii  J.  V.  D.  (i3.  Oct. 
i577«  Prorcnpator  der  Rhein* Nation.) 

-  .^  Foh  74.  Univeraitäts  •  Angelegenheiten  (Inscriptio)» 
Protest  der  Jurisconsultorum  Yiennensium  gegen  seine 
Pröcurätur« 

FoL  75.  Testimonium  Unirers.  pro  Paulo  CrepideUo  Yra« 
tislaviensi,  inense  Julio  1578. 


Digitized  by  LjOOQIC 


181 

Fol.  75*  ▼•  CoaMBMdAlio  ipttaa  VmH  CrqpiaelU  perHto.79S«* 
Httg.Blot.  Kalendis  SexUlibos  1578. 

FoL  76.  y.  Samaa  quaedam  capilii  oondütioaaoi ,  qat-r 
bos  UlastrUainio  Comiti  Jalio  a  Salmis  Hogo  Bloüaa  dcK 
aam  anaoi  locare  sit  parataa.  (Far  sooo  geli«li«nd  Gnlden 
soll  er  daa  Haus  bewohoen,  bis  er  bezahlt  Ut  ete. 

Fol.  zw.  77  n.  78*  Her2ensergief8ang0nde8Blotiaa(aU 
SCrein  die  Bibliothek  fibernahm). 

It.  Notate  über  das  Mos.  Blotianam  Enropaeam» 

It.  Zwey  Briefe  des  Jos.  Scaliger  (Jul.  Caea.  fil.)  an 
äeinrich  RanjBOW.  Prodiioeni  Cimbrioom*  Lu((d.  Bat,  YIII. 
KaLOot.  15^5.  II.  it.  YIL  Id.  Nov.iSqS. 

FoL  78*  Notanda,  (Memoria^  oaosa.) 

FoL  790. 80.  BercenaergiefsaDgen»  Yorsatxe  des  Ter- 
folgten  Blotioa« 


Beylagen  (34,  aas  dem  Cod.  Ms.  N»>*7958). 

1.)  5i4*MIrst576, 

Domino' Bnperto  aStotziogen.—  S.P,  Amplissime  Domine. 
Saepe,  sed  naniqnam  illastrioa,  quam  tnia  acceptia 
litteria,  perspexi,  Y.  C.  res  meaa  tibi  esse  oorae«  llla^ 
eoim  non  tantum  dtotioais  elegantia  et^yerboram  seotenti»- 
mmqne  gravitate  constabant,  yeruin  0tiani  animom  erga  me 
tuam,  cam  ipsa  re  coniaaotam ,  et  apixilii  ferendi  prompti* 
tudinem  ita  elarc^  testatam  reliqaeront,  ut  nollaai  iam  dnbi- 
tationem  habeam «  mihi  in  te  aao  deineeps  in  hisce  rebuSf 
qaae  taa  gratia  et  autoritate  istic  confici  honesle  et  com- 
mode  poterunti  satis  subsidii  fore  positam,  Qaocirca  ob 
tantam  taorum  in  me  meritorum  magnitadinem,  caram  mihi 
iniectam  video,  qircomspiciendi,  quemadmodumt  non  dioOt 
gratias  tibi  dignas  agam  (nam  hoc  vulgare  est)  sed  quo  modo 
re  ipsa  atque  animo  me  quam  gratissimnm  erga  te  declarem. 
Ex  rebus  enim  aoa  ex  yerbis  amica  —  ia  dos  voluotas  judi«- 
canda«  Ego  qnidem  eo  semper  fui  animo »  ut  amicam  me 
objargantem  et  re  tarnen  ipsa  mihi  se  non  male  cnpere  t^ 
staatem ,  quam  aliquem  auribns  jncunda  proferentem ,  ma- 
liaque  etmontes  quoddiciturpollicitaniem,praeatantem  plu- 
ris  facerem  synoeriusque  colei:>em«  Ex  priori  genere  Heroici 
animi  Timm  Baronem  Lazarom  Suendium  affinem  tanm 
/Bsse «  postremis  riua  litteria,  quas  in  toaa  c^nieeeras,  com* 
pertom  habeo ;  ex  posteriori  autem ,  yereor  ne  Doctorem 
Weberam  esse  vere  existimare  queapaus»  conieetura  enim 
assequi  Tideor  9  de  illo  9$%9  dicta  i  quae  de  frigide  Not! 


Digitized  by  LjOOQ IC 


IfäficennttsirtlcK  Mfifio  in  Uttcrf«  Ad  me  tuis  aUigfsti.  8nen- 
dius,  cum  antea  litteris  cJuibülfdAHl  dü'riusoule  ad  tee  acsrip- 
ti#^^  qubd'ttidtorem'  GancellaHl  LUtij  '^^aam-  sai  rationem  ha- 
btiisse  fisBS  eiaem,'  me  in  sammam  solicltftdtnem'c^onleeia" 
A^t,  acMeiiflde'^tiam  silentio  satts  diatumo  alienfati  6\at  a  me 
animi  opinionem  mihi  autisset',  «eoqae  plane  redegtsset,  nt 
pieiUehtia  animi  m0i  victa  illa  'döriberem,   qaaetiHperad  te 
raisi,    repente  ac  inopinato,    hoe  quas  cum  tuis  aocepi'eiua 
]tttera0,'Oitfaetti  taltht  ex  eBimo  aegritndtnem  {»rofligarunL 
Sbrtbit  enim,  meam  erga  se  iidem  et  diligentiam  probari; 
Büam  «rga  m^  ahimum  esse  eundem,  qui  antea  futt, '  hoc  est 
mei  studiosissimum;  'auxilium' auum  mihi  non  deftttftrom, 
si  hie  mihi  nihil  ex  aentettlia  Snecessent ,   ad  se  ut  domum 
veniam  cupere,  illie-  meeum'de  Spirenstara^^mm  forensium 
praxi  et  caeleris  rebus  ad  salutem  meam  pertinentifaui  con« 
silium  capturum.    Quid  amahilius,'    quid  mihi  gratius  aut 
meis  rebus  magis  accommodaie  a  tanto  yiro  scribi  potuit? 
At  contra  Weberiiscum  piy>Ii3i9e  ttiibi.auum  Studium  et  öpe- 
ram  esset  pollicitus,  nescio  quo  leyi  vento  impulsus  animum 
subito  motavit ;  "ex  illo  enim  tempore,  quo  filius  exHispania 
domum  adrenit,   a  me  alienior  factns  est  yisus,   idque  fac- 
tum yel  quöd  fitius  aliqüam  de  mä  calumniam  apud  patrem 
fortasse  clam  <e)it''ttaehinatüs','  att[üe  sie  suae  ipsiUa  culpae 
casum,   quem  tit  'ego  subodoratus  videor  ipsemet  sibi  apud 
Rumfiüm  Oratoröm  Jannae  Ligurom  mentiendo  contraxerat^ 
nlcisci  in  me  voläit/  de  quo  alias  me  apud  Amplitadinem 
T.  verba  fecisse  memini,    vel  qnod  ignarus  consuetadinia 
attlicaef,   ut  fieri  potuit,  per  imprndentiam  aliquid  apud  pa- 
trem peccarim.  Ausiks  est  enim  fiKus,  cum  pertinacitim  soani 
summa  mea  humannate  et  obseqaio  ita  expugnari  yideret, 
tit  nisi  immanibua  plane  moribus  praeditus  haberi  yeliet^ 
me  in  colloqüium  familiarins  admitfere  deber^t,   ihter  alia 
multa  pätrt's  sni  sbnsus  in  haec  yerba'referre,   me  senaim 
et  yeluti  per  gradus  ascendere  ad  honores  deb^re,   etenim 
aut  raro  aut  nanqnam  eos  emergere  solere,  qui  iaitio  nimia 
magni  evbdere  atudeant.     Tum  sane  quidem  ego  errorem 
meum  licet  sero  agnoscere  incepi.    Indicaram  enim  per  lit« 
teras  Webero,  st  c<»rta  yel  yerisimilis  spes  mihi'  fieret,  fore 
nt  tandem  a'liquando   Caesari  a  *8eeretis  esserin ;    me  tote 
ifA\^iite  et  aitinio  in  exercendum  eius  generis,   quod  in  teU 
«rranere  requiritvr ,  stylamr  inoubiturum  meque  in  auum  in» 
^eirim  tabulariuin  Seu  canceUariam  utVocant  dattirtIA),  uttan^ 
dem  ex  huius  laboris  et  studii  pei^set'crantia,  cum  m)hi  ipsi, 
tum  S.  Caea.  Majestati 'de06rt  et  ornamento  esse  poisem* 
ilaec  ille  aegre'tulit,  tataiquam  a  paedagogo  et  homine  pad- 
|>ere  ninus  altä  ^»ecTame  profeett.   Attamen  ego,  ne  niaiio 


Digitized  by  LjOOQIC 


tat 

qnidl»rnF,  '^ni  ititei»  iiifiiiitlBii^'tempörli  petms^  tnlht  yideor,' 
qaommttWtfäibyaiileDeO''et  «dntteniilras  patronis  (ih  qutba»^ 
Cibiy.  G.'^primamsenipey  löcaiaislatao)  spcfräre  debe^m  possci 
me  alicftfändottd  idipsufn  vel  Aitnile  aliqaod  munos  perve« 
ntre*  Sed  ad  hanc  rem  et  tempore  et  diligentia*  opua  esse 
non  ignoro/  Tempus  exspeetare  mihi  molestum  non  «rit,  dt-« 
ligentiaih  'ipM  adhibebo«  reliqua  forsdn  Dens  temporö^ 
oportuno  per  patrcmos  conficiet;  Interim  in  rebas  minori-^ 
bns  acquiescam,  ncWeberas  ambttionem  mihi  erprobrandi 
canssam  ba-beat.'  Exiguum  certe  quiddam  esse  videtur  qaod 
nunc  pfeto;  Heere  mihi  in  Bibliotheea  Caesar&a,  vel  gratis 
impehsa  opera,  indostria^  alicaius  meae  specrmen  exhibere^ 
an  aliqaid  in  me'  sit,  qaod  Iroperatori  gratum  aocidere  queat,' 
pericalam  facere.  De  artis  oratoriae  professione ,  quae  ad 
me  rcfata  erant,-  ralde  intricata  inyenio.  Is  qiii  eam  abti- 
net Doctor  Ba^eiins  licet  muilerom  mohitadine  obratas  et 
löcnples,  crriAm  hanc  bolüm  licet  exignam  ex  faacibus  amit** 
tere  se  noMe  affirmat,  «edanimi  caussa  (sie  iHe  loquitur), 
illara  pröfettsionäm  rc^ln^re.  De  qua  re  ad  D.  Marchesinum 
plara  seripii  9  sed  dum*oninia  perseqnor,  vid^o,  me  nimirf 
prdiziini  ertfdere,  modam  itaqae  statnam,  si  hoc  unom 
adieeero';  nie  a  te  Y.  C.  rehementer  petere,  ut  hanc  mihi 
teniam  des,-  ne  cogar,  ad  te  scriptnms«  yeterem  scribendi 
eonsnötttdindm  relinquere,  aot  supersthiosis  huius  nostrae 
adtatis' titnlis  nti.  Neque  enim  Cicero  aat  alii  Latini  aetatl 
Ciceronis  proximi  principes  et  imperatores'eias  temporul 
compellantes,  Amplitadinis,  Excellentiae  vel  Celsitudinis 
ant  similibiis  yoeibus  sunt  nsi.  Equidem,  *nt  veredicam  {{9* 
tertdam  est  enim)  yix  me  stylo  isti  Hungarico,  nbi  Domina- 
tiones  pro  pensonis  ponunenr,  assuefacere  possnm.  QüarCi 
non  ttt  er  Terbis ,  sed  ex  animo  et  rebus  ipsis ,  quas  secu- 
turas  spero-,  =  quanti  te  faciam ,  indices ,  veürn.  Hoc  certD 
tibi  afflrmo,  me  clientum  tuorum  nemiüi  studio  tni  aut  ob-* 
serrantia  eessterum,  neo  quemquam  omnium  dignitatis  et 
amplitndimft  Hiae  amp4ifioaddbe  mägis  studiosum  esse.  Yale^ 
Maecenäs,  yei*e  iaquam  Haecenas«  Yiennai  IX.  Kai.  April; 
1675.  •  •  •  •, 
(Foh4*) 

a.)        ' '"  '  '28.März  i$73. 

Ad  annplissiiiiaiti  ;Dnm  Jo«  a  Trautson  supremum  Aolae 

Caesarede  Praefectum. 

'  '     Btai  non  i^oro,  Aroplistime  Domine» .  te  et  multorum 

et  maidiMPrum  negoniorani'ttd  Imperti  ^  fimilmorum  Regno- 

xvmk  aalatem  pertiaeatiim'  bohooran  iia  impeidirt ,  ut;  revuiA 


Digitized  by  LjOOQ IC 


1»» 

minatarnm  rationem  habere  neqseaa»  apero  tarne«  .haitu 
meae  epiatolae  memoriae  tantum  caoaa  tcriplUe.  leGtiopeni 
parum  aat  nihil  necessarii  temporia  grarioribas  rebva  debiU 
tibi  ademptaram.  Clarissimas  vir  p.  Rupertps  a  Sl.atzingen, 
mihi  per  litteras  significare  non  est  dedigDatoa :  Negotiam 
de  bibliotheca  imperatoria  meam  in  eum  statoni'  etae  de- 
dactum,  ut,  (qaae  summa  tua  est  haroamtas  et  erga  littera« 
ram  studiosos  viroa  animi  propensio),  reeeperis«  te  id  ad  &• 
Caes.  Mtem  esse  relaturum.  Has  itaqoe  supplex  memonae 
toae  refricatrices  mittOf  te  Heros  Generose  etiam  atque  etiam 
yefaeroentissime  rogans ,  at  quoad  commoditaa  tua  et  tem-» 
poris  oporiunitas  patietur ,  optatis  meia  aafjCrageria ,  et  qua« 
rum  reram  spem ,  tua  benignitate  fretns ,  conoepi,  eamm 
fracttt  in  reliquam  me  faciaa  alacriorem.  Nam  non  minna 
posae  te,  quam  yelle,  mihi  persuaaum  habeo.  .Profecto 
haeo  mea  aemper  fuit  sententia:  <^aicnmqne  hanc  Bibliotbe- 
cae  Imperatoriae  curam  mihi  a  S.  C.  M^*  impetraverit,  eum 
totius  salutis  et  felicitatis  meae  autorem  fore «  quem  te  Y«  C« 
et  opto  esse  et  confido  futurum.  Gerte,  ai  voti  mei  eompoa 
iaetus  fuero,  incnmbam,  ut  negotium  celeriter  ex  aententia 
perficiam ;  et  quidem  apero  in  hoc  futuram  magnam  et  gra« 
tiam  *et  gloriam,  si  me  mediocria  modo  fortuna  juFeritt 
meae  de  reliquae  vitae  feliciter  exigendae  aolicitodinia  bie 
finem  reperiam.  Faciam  enim,  ut  sedulitas  mea,  uti  quidem 
spero,  et  mihi,  et  ipsi  S.  C.  M.  fructum  et  tibi  dentqae  V«  C 
qui  me  commendatione  tua  juveris,  laudem  sempiternam 
{erat.  —  Primum  quidem  opus  gratis  aggrediar«  nihil  dubi« 
tans ,  quin,  si  S.  C.  M'*«  me  optime  merilum  de  bibliotheca 
sua  anni  spatio  deprehcnderit,  in  sequentes  annos  mihi  bo- 
norarium  aliquod,  quo  vitam  meam  deinoepa  tueri  posaim, 
libens  acultrositconstitutorus.  Quod  quidem  longo  erit  gra- 
tiua ,  quam  si  statim  ab  initio  Stipendium  mihi  constltuere- 
tur.  Semper  enim  mihi  ita  viaum  est:  Id  quod  munena 
loco  post  operam  et  industriam  egregie  ac  cum  lande  naFa- 
tam  alicui  a  Principibus  et  Monarchia  defertur,  reri  honoris 
noroen  mereri ,  id  autem  quod  spe  taotum  futurt  officii  yelnti 
merces  laboris  adhibendi  ab  iisdem  statuitur ,  mercenarium 
Tideri,  non  honorarium.  Equidem  cupio  oroaia  domas  4u« 
striacae  canssa.  Id  me  in  re  aliqua  comprobare ,  si  non  li« 
cebit  moleste  et^dolenter  feram.  At  spero  rota  mea  Deo  et 
Imperatori  grata  acceptaqne  futura.  Proinde  hanc  in  meip« 
sum  aeotentiam  fero  Heros  generöse ,  nisi  in  omanda  expo* 
lienda  illustrandaqne  illa  bibliotheca impetoa  animi  mej  fue* 
rit  cognitus  singularis,  et  opera  praecipoa  nihil  adfortunam 
meam  in  posterum  accedere  voloaut  aufiFragatioae  tna  aut 
Caesarta  Uberalitate«  Diotum  de-BiUieUieea  et  m^Qin  illam 


Digitized  by  LjOOQIC 


189 

anlmo  Mt-Ti^tar.  Reltqnniivest,  ut  de  artis  oratoriae  pro- 
fesstone«  de  qua  Doniniia  a  Stotsingeo  ad  Amplitadinem  T. 
retality  paaenla  adjiciaaD. ,  Eam  obtinei  in  collegio  Archidu« 
€ftM  Dector  Theologiae  Badelias  in  ^ccleiiia  Vivi  Stepbani 
Cinoaiofi^,  et.Ej^tscopi  PataTiensia  eaosaram  ecelaaiaatica- 
vaaioogniier  et  Jodfx«  qvem  volgo  Ofiicialem  Foeant«  ,Oi« 
citar  pmeterea  qnibosdaa»  aiii«  o&oüa  oneratna ,  ex  qaibai^ 
qnelawaia  dintias  aatia  aoperque  magna»  peroipial.  Mec  ta- 
nen  n^t«  lioeC  coUegia  ideniidem  ipsem  monentikaa  aese 
illa  profeasione  ezigui  liicri  caoaa(ioo  enimflorenoa  Untuai 
qaeUBBaia  inde.peroipin)  al>dicare«  maimltqae  mulu  manera 
peUieaeiBolementi  gratia  viale  obirei  quam  pauca  recte  et 
com  heuere  gevere.  Aeeeasi  ipsemet  hominenii  rogavi,  ut 
»iU  filteret.  Reapondit,  illam  ae  profetaioDem  in  aliun^ 
trasicribere  noadomatataiMe,  ae  namque  aliia  negetiis  de- 
fatigatom  ad  Ciceronem  docendam  animi  eauaaa  aceedere 
•olere«  Praeterea  Profeasorea  novea  deligeedi.Joa  non  ad 
Ii^eralorem  aed  ad  oollegaa  pertinere»«  el  manera  illio  va« 
eaalia  artiam  magistria  debeRi«.  Mnltaque  in  eam  aenien« 
üaa  alia  protqlil,  qeibpf  me  »  petitione  deierrere;  aibique 
•na  omaia  leera  aervaro  inlegra  atndebat.  £qaidem.attmmum 
paeia  tranqnillitatia  et  concordiae  studinm  temper  prae  me 
tali,  mihiqae  ilUm  laudem  omniam  teatimonio  deberi  volui* 
Neu  iuqoe  eat  sententiai  hanc  camerinam  movere,  ant  cuius« 
qnam  odinm  in  me  eoneilare.  Alioqui  difficUe  mihi  nen 
foret,  probare  privilegiom  hoc,  quo  eollegii  Arehiducalia  so* 
dalitas  maxime  inniiituri  astnta  »ec  Fera  indicatione  a  S,  C« 
M**  extortnm  ease  potios  qnam  impetratuei,  nee.  n\Um  am- 
qaam  rem  magis  aat  eontra  sludiosorom  ntiiitalem ,  eat  in 
ci?itatia  Vienoensis  dedecas  aat  ad  Imperateriae  aathorita- 
tis  demiaalionem  coneeasam  esse.  Gerte  qai  unam  tantnm 
srtem  ezeolendam  snmit,  is.inea  ezeellere,  et  per  eanden^ 
Prineipi  etqne  civitati  aoae  deevs  ae  omamentwm ,  sibiqoe 
ipsi  laiidein  et  gratiam  parere  poieat.  Multa  aatem  simul 
male  agere  idqne  lucri  taütam  causa  tarpissimom  est  et  Prin* 
eipi  civitatiqne  ignominiosum.  .  Sed  dam  osania  perseqaor 
proUxoa  erado.  De  hac  itaqae  re  aliis  in  liieHs  tempore 
commediore  tractabo.  Illoc  tsntum  jredtbo  le  ot  orem  He* 
res  Generose ,  nt  in  bibliothecario  negotio  mei  memeriam 
depooere  ae  relis«  <^aod  si  foerit  perfectum  «>  me  divinq 
benefieio  ab  amplitadine  tua  aactam  patabo.  Vale  Haece- 
aas,  roeqae  taa  aatboritate  et  gcalia  ornaadam  beandumqoe 
saseipe.  Vieaaa  a8  Martii  i57& 

(FoL6et7.)  


Digitized  by  LjOOQ IC 


a.)      .  j       '     ^iiMirMJSffS, 

..  S.  P.  :V.  C.  (Rapetta  a  Siolziiigei»^)  •'*  -> 
Nescio  ^mdCi'afoneni  rriovmt*'V.G.Vüt  -(tjjt^ '061*1^ Ja-« 
j^iscorHÄülti  eulpam  rotamt)  iinthtsyei*ef  s'e''*e)*,'  Hd- ee' «nihil 
pcrtinenti;  •  eti'ine  nihil  tale«  p^tlniß',  äe'^meia  l^öbös^S. 
Ca^sareaiB  Maiestatem  cofti^llat'^f ^  v^l  inteff  e4)ar€|  potfoi^ 
hnportune.  SciöbAm  e^äideti>  iiraAaf  g4oHa(i;lth'^siJd'tftid«uit' 
ot  oionia  <|oae  'in';neg6tti«'liU6i*atil(  corifici''pos^e' y$^^iii?ttr 
ad  hiideiri,  in  his  illum  labbrarey'ut  laiiidis  nHiii  pötfiiiifGO-' 
)am  aliqaam'delibet  et>ftlii9t{uoddAimod6  pra'€¥ipfaO*It8|q«ie' 
Aupör,  cum  piscis  ossd -yaM^  acamihetdf 'ui-4totmile)liiiiei 
orificio  periculoseinfird,'  faace«  pier  die^  4 -tiitgl^lk^reiit, 
^t  inflaiDinatio  sdqai  videretat*  ,'ceten4ter  pef  V^i<edtfi^8  ve« 
loces  illi  nf^alum  meum  indicari, 'consiliüm  el  aukitkiinWii  rfr 
periculosa  expe^t^fr^/  £t  tumquidein  lef  it%i^'d\3/l)^l'6th^ca 
äsperai,  non<  ut  se  ioiYnteceret;  fted  at  apo^d'  docf€M  Virda, 
^um*  usiid  po^taloret  y  ostertderet^'  tpiam  parttni'*pt-osii>r  illiae 
bibliothecae,  *quä(9  ntt)U  ätit-patieissitois'  amquani'pfeltieAaAt, 
cum  illarum  tabetittsuB  laiiaiif'M'e  patere  d^b^ret^  h<^  mino« 
i^em  in  hift  quam  ih' agris' ist  hot>tra'V2uUurätti'ietiaceiit»atQn 
expoHtör^m*  r^quiri  ^  ut  usua  ejufif  bxpeditns  öMAibiltTAlqU» 
in  ppompta'ess«  qtfeat,  si  odi!>asio''fbpret ,  tii  modelte  Kaeo 
et  sirailiat).  Tröutaonio  D:^Weber6  aut  alii^doetii'-indicari 
a  se  potfsent,  non  ingratom-  id  mihi  faturum.  !>&  ^lioitanda 
V^TO  Caesarea  Majeslate  yerbam  prorsus  nailiiiti  fe^i/  At 
iUe  nunc  ad  me  Mnribit,  haec  ip»a  quae^üfoii^io'iTerha: 
^Taam  eausBam  €t  apudJmp.  MafesläUm  et  apad  D.Prae-' 
feetum  ^gL'D.  rP^aefeeius  mandatam,  habet 'te'^ecersendi; 
uhi  adi*€neri$',  m^utfi  libiexponanx  vonsiliiim.  •  Ferdi*  aüMn 
ttcum  ctüi^^s  domi  meae  relidlAs:  Nam  sima^-nc-per^chira^ 
grahi  Dömm^^  praefectus  scribere- poterit  ab  MiiiUrWucel^ 
pie^,  Jnl»nni  te  adprofetilohem  parä,<^  ^Haee'GratO]  -^a«^ 
quidem  mihi  somnii  initar  esse  ndentur»  adeiHjüe  animatn 
nueBin  in-  spe  el  metu  suspeinsum  teneat,'  ut  l]liod']^H96  B«t 
p<mei*ius  co^ttem,  nesoiam.  (foEt  qaidem  tct'plapofirnf  qaae 
de  mea  Pragam  evocatione'  scribit ,  ita  dtspliee^t  ^  quao  ie 
fraa  Caesaris  eompellatione  nari^at;'  Multum  veifaForne  sua 
i^&?iv'iepwypdSviHf  aüitnatn  D.  Traolsönii  a  me  tatidetn  alfenet« 
Seri'bam' iuqaead  homiaem  et  obiiixe  pogabo,  'neaeistia 
rebn»,  quae  per  tuam  ppudehttam'patzlo  atite 'iii"«atti  atatum 
ded«H5tae  ei^ant,  utomnia  boaa  4ii  bpehikberevnj  imrttrisGeati 
neyeutiliieif  <ee  aalatariter  iocepta  »Uia  fei^vidi«^  tf6  litapcHrta- 
nis  irapetibus  penitas  sab  vertat,  kc  *^)  6ane  '<f#^isv  h^tit^  ret 
eventus  exspectio  me  angit  et  sollicitum  habet;  idqae  pro-» 
fecto  eo  magis ,  quod  Comes  Nicolaus  a  Salmis  per  Samba- 

*)  Die  eingeklammerten  Worte  sind  ausgestrichen. 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 

eam  omiiA«itiii6claiiiB«r9m^.  i6|inp|>8  Iif4&.p904<lgog2a9i^.o^im 
maximi  «woluiaenü.  s{^  suscipiendam  qiiltt. djetaUi  ,e^  rpspon»; 

qnetUn  carom  e»l  pel^^v  ut^pu»ad  ^eii)dt.dii^oita»';(ua  atquf^ 
enstimaUoms  m^e  .integrita^-patiekcir.s'.effi.^jei,'^  t^Us,..^ 
aate  deetio«m  iii9iisia.4.pj:ili3.dii9m  dci  on^ibH».  cc^ua.exUr^^ 
mom  <reap<Mi»iita in  akeratram-purteim  habere  q^i^ain,.  nai^ 
longiaa.  ^lalifnna  deüher^tidi  aC^miie  Kipolfio  mihi  oon  coon 
ceditar.  S^c  meaQ  f^^iUtaUa.ferunt,  «it.diU'aUie^&Upendipt 
mam.'  Nao»  etai  gratif^j^p^e^r««»  i9^aiQ  ßihUaliiacvi(3  Impe^^n 
toriae.  naraodan»  deytal^rim ,.  «o  tamen  oonailio.  i4  A.ne  .^|( 
ÜMHiim,  «1  ;p^oii  dobitftSCQlKli  ^mß  ptobat^CaeaMrilabpr^^t 
iadttitria  m^A^  d^incepA  liheivi,«t.iiJlir^;Biihi.Afi:ftttm)0|i  an-» 
SM  siiModiUin  .tpJeriahile  aliqupd  ^o  me  ^a^rer  cQnfititq^« 
ret«  AJBeimatainh)  p0U@rflio,ooo,cocQnatoa'anna4>s  femajaipi 
pr<^^«a  qtibiiiar^oi  9E€$kriun  (si  .qup  pirpfipta^JQ^mn  fpret^i 
Taatttram  libetam.'  Dß  qt|fr  re  nihil  adhao^uto>  JE^o^ii^uAg 
faod  haue  paeda^ogia^  iUiaa  praeCer^ov  THioti^nio)  «f^oN 
illio  dKOt  e^^eiit,  cwraoAi)  .hicparrua,  iilic  lOfügan^de  evQp^ 
matua  eisape/c^QI^Ha. .  jgUuraho  .tamen  in.cmnihn»:  mm  Aiptif 
H  faot|a.coi)aiAn»4  m^ip  r^sppn^a  ulti:».,  4e«imnii^.  ApriU» 
diem;iPOA.piu>|vahanCtfr..  Qa^d  si  c^nte  iLl^d  teapp^a  i^uHui^ 
admi»Ät«  ,acUi<^^in^enigMq^  ^mhUeaae.^cittm:  ^  iji  pr^ff 
Rogationen»  OmporASaJ^^Ufttn  2«^.  ComiiLe  NicDÄaQ.ipii>;etri|vei;p^ 
Uceape  oiilu  pfiiabp«  9h#49<^ ^U  inoo4s^ii,iia(0  piiif^.ipe^ij^fiiV 
lerABA  (aat#^ev^  9  ne- p^te4»4p^ 'dolibexai^a .  diesqjue  pppl^ 
taiid^  o|KlataV4a^UomJ^tMDAß  p/Qcaaioneß^ojrumpamt  lQ^Q4 
lainaLiim  partein  a  aemißßf  .ne.4  (>e»are^.qai,dew  acq^ptupi 
iricQnfido.  'Qoidquid  e^eoecit  et  ad  qiia<90tiBqii^,proyinti^uj 
nie  f|itA  rapnerint,  utiqaein  t,&  atudioae  «coiea4<^:>Hec^ena#s 
noiiqaafia.piv^Ce^^tQ  cuiqvt^m  hP^)iPAn\p^fti^,.,^>qaa^  ^d  Qf 
Tra^taanittia  aeribo  UU)f (4[^4pti^h4kjb^(^^sI^i>§ignflri.  el^  rp4^ 
ipti  |ier  iadnuittiii.  ta^mt^leruptv  ..ainmii^pa  c^fna^^ndi  a<a 
in  igpen.ijoinnct.  .Lill^|:|is  )^^  p^tr^WP  mßRißs^v^i  ß^^^A\o 
iasaripu«  eiaa  fp«e:app4ii|ff94^:ppnd^i^.jpQr/^u^ji;n»iiÜI^HP> 
100  Th$i9VQr^fin  .e4|p!|^9^n>l9m  *  mihi  aiu,^  all|fit.arae.rrr3ttiff 
C0B9^tY,,i^^q]fk%m  Telii^  iöjw.r^/Cte  ad  ipa»yj^cprari.,Qa94 
pertiM||D>htfmaniutam.nihi^npfi.negaUiB.  iri  cop@jdp../\>le| 
Yieana  Pvidiei^alenda^  Äpnil^sa575.    (FoL.^«.) .  <.    .  r...« 

4.).   .;     •  '•-.•-  t     '« ...!4.Ap.^il»•57•^-».-. 

Ad  Reviereodiaaimsm  pjfa^snlem,arcbi^pi^<(ap^fa:  Pragenaem 

Legalmo  naum  etc.  Dom^oopi  ipeum  pe^^tn»  fib9.?irrimy¥ 
*   r"  ,  '  •  ^Alendiiin,  .  -  .-v  'i 

Dt  praeter  nerUom  menv^  ita  praeter  cgpiifv^em  ßc^ 

dit,  AiütifVe«  RevpreAdw^iWi  .««..'RgP.  >.«41iH%iÄ»*«^*i#$^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


193 

homiineio  AAipHtuditiit  T.  Küeri»^igiiQ8  haberer.  Itaqoe* 
eo  maior  esset  laelitia  infa,'qao  magis  insperatomiht  con- 
tigit  peropportnna  ooeasio  me  itt  amioillam  AmpHtadinfs  T. 
üisinoandh  si  id  qucfA  Utteris  tois  nomine  lUastrissMii  Do- 
ibini  a  Bemaiain  signifioatar  ^  suscipere  et  re  ipsa  tantani 
celeberrimorttm  Tirorom  beneToIeotiam  «sompensare  mihi 
i^tegrom  foret.  Sed  cum  a  S.C.  M^  Bibliolbecae  soae  pri- 
märiae  praefectara  mihi  eam  iampridem  petenti  iam  tamdem 
ait  delata«  non  possnmi  id  qaod  a  S.  sua  M*«  petii«  impe- 
tratom  noa  soscipere;  Hoe  accedii^  aetatem  meara  iam 
esire  eiusmodi,  ot  a  pueroram  ooraet  a  peregrinaliöM  ad 
ritae  genua  eonstans  stabile  et  tranqttillam  traasferri  debere^ 
Tideatur.  Tanta  tarnen  apud  me  fait  iUastristfiMi  eifere' 
prineipis  viri  Domini  a  Bernstain  afatörita»,  ut  st-  ea  ^ae  ad 
Habichthium  scripsi',  ab  eins  ampUtadine  fuissenr  eoneessa,' 
Kbenti  ae  ataeri  animo ,  vigitique  istudio  proTinolam  fuerim 
aasceptunis ;  si  modo  Amplitaditiis  suae  Yolniitas ,  eitint 
quam  Biblidtheearivm  negotiam  faisset  ad  meperlata«  N«i^ 
enm  res  non  sit  integra  spero,  menontantam  ab  Amplitudine 
T.  verom  etiam  ab  Illustrissimo  Ddmino  a  Bernatain  neoes« 
sftatis,  coiotf  caussa  paedagogiam  hanc  suscipare  impedior,' 
teniam  faeiilime  impetraturam'.  ^quidem  nihilominnsqni^ 
b^seonqne  -  aliis  in  rebus  Generosisstmo  Heroj  aut-Ämplit«« 
dini  T.  gratificari  potnero,  in  his  omne  moum'  aindiumf 
6mnis'  labor,  opera  atqae  indastria:  senfper  pronptis«ima 
Invenietnr;  adeo  sane,  dt  sperem,  me-et  absq^oe  anieept« 
hae  paedagogia,  nihilominns  in  amieitia  et  etienteta*T««tra 
permansunim,  meque  Y.  Dominationibns  ampKseimisaem* 
per  aeceptiim  gratnmqne  futurum  Cuius  rei  ht  iäm  nono 
specimen  aiiqnod  exhiberem,'  diligenter  Yiennae  inter  ho* 
mines  dootos  in<]Qisivi,  eequem  rltütn  erüdtttrm- et  apfondi- 
disaimi  Domini  a  Bernstain  anthoritaHe  dignum  noasent,  qat 
cum  lande  hnic  tam  inatgnt  paedagogiae  praefiei  posset.  £€ 
qnidem,  nisi  omnia  me  fallunt,  eüm  profecio  iam  inreni 
Timm,  quo  uno  aptiorem  ad  eam  rem,  non  faeiie  qaisqiiam 
nspiam,  etiamst  dia  quaesiverit,  inreniet  la  estSebaldua 
Fenninger  Wasserburgensis  natione  Baramfs  artium  Itbera* 
linm  Magister,  qui  antea  serenissimi  Arehidnois 'GaroK  no* 
bilium  pueromm  praeceptor  foit.  Htiina  ernditilo^,  atatnra; 
aetas,  mores  et  reliqua,  quae  in  etnsmodi  homine  desiderari 
possint  nihil  aliud  loquuntur,  quam  eum  ad  tale  munua 
recte  et  utititer  adminislrandüni  A  niiura  esse  faotna.  Ye« 
ram  tamen  Höndam  ita  'res  snaä' habet  expeditas;  nt  subito 
illam  provintiam  (etiamsi  ab  Illostrissimo  Domino  ea  dignua 
jndicaretnr)  anscipere  posset.  Etenim  qnamqnam  mnneris 
ilui  Tacationem  a  Serenissimo  Arcfaiduce  iihpetrattt  fttque  äfc 


Digitized  by  LjOOQIC 


omii  «Mre  Nber  tu  'ArehMaMiH  c^Hegi^  mi  $iuäik  raeat, 
est  tMien  adhüc  iö  «tti^yriati]^  stfpeiiiii^.    8ed  tpemc«  tr 
Tel  AnmKnido  T.  Re^ereodi^ni«'  ¥el  lltaalriMmiii  OoHriirat 
a  Bemslain  per  literaa-id'll-'8^i¥niai{lilö  ArcÄfkiuee  petafH^ 
digntretaTf  facile  ae  phyftMfhirii  sasdfpfendi  fatttitavem  itti4 
petratnnnii;     Dae«totia  l^ilaM»' eonteaml' fiiluraa  ttdetar«' 
node  ftnaultta  et  hy^edMaaetilvia  cotic§dteMiitar.    Eil  cerlet^ 
«t  r«f  re^a  repatetnir,  'r)t  Wfi  esfctiiifüa  IkOmiMik,  j^raefie^ 
tarn  simal  et  magittram  wefttt,    GbpcümtflCitittnha,  ratk»^* 
nes  tcribendae«   fcAiiliie  6tirl' |»ef endii ,   dia^ifkiK,   faniiilt^> 
et  domeitiei  omnea  in  öffl^i^  dOAtiiieridf',  if*'  U<Arg[d  Mttla-^' 
tier  eaae  debeat,  ^üi  'ifr'eMM^A  'pliiies  'tiftemaa  ease  'velit/ 
Qttiboa  reb*a  ti'eiMih  te^edrit'dbei^tidi  mitia,  k*eliqaa  iimua' 
i*eete  mHtoaq^e^iiKtetf^^w^ibMlüi^'  et -V^I  diMpolia  Tel  rei> 
domesticae  damnuin  accedet  taotuni^   ut  etiamsi  praefMftua 
•poBte  aaM'ilolifeü  ettitlia^oblr^'^^et^fiHi^^c/aiasiaiaa  Heroa 
permittere  noa  deberet.*   Vl'aefttat  enim «  aie  instttuere  res 
familiarea ,  ut  quisqoe  pauca  bene  quam  dntiha  bM&  gerat« 
Ubi  enim  de  recta  et  utililiistilulione  liberorum  agitar,  ibi 
in  oegledla  quantumvis  parvo  rei  ad  diacipulorum  aaliCtem 
perlioentia  maior  iaQti)ra  fieri  polest»  qaaqi,  in  hominis  auxi» 
liatoris  stipendio,  licet  *  extra' oi'dihera  peri'olyendo.  Se*d'4^ 
hisce  rebus  frustra  sunisoircitus,  .cum  mihi  cum  iis  viris  res 
Sit,    qai  eiusmodi   in  negotio  me  inulip  auot  aculatiores, 
maiorique  prudentia  filiorum  auoram  salntem  ponderantes« 
Qoidqaid  sit  amplikaimd  Pr^eM .   tfdhqäaikü  ^^tiid^hr  post- 
hac  ob  eam  qiiaib  m  AtnpKtddhris  T.  b'et et^AMillla)^'1MI^^: 
ris  cognori  erga  me  befieVöI^tiam ,  de'  arnpHticandii  llieye^' 
rendiaaimacf  Dominationia  T.  et  G^neroAaimi  Herdts  tfrir 
Bemstain  latidibtri  *  tegitare , '  menmque'  VtaVfiütti ,  quanb^W 
animi  et  eorporia  riribttS  cönmtipoterö  j^timti)^  patronia  et' 
maeoenatibaa  probäre'deiMa^V  Vi  interhn'  RererendiasiifiA^ 
Amplicadd  rectiasime  ih  oihrti  fo'elfcitate  taitat»  Detttn  prd«' 
cabor.    Tieimae  I«!,  AprtRs  SS^S.       '  '/  '  f     '  •  "  .  •     •  ^ 
Rererendiasimae  T,  Amj^IttuWul  deditlfeaibii^  '   '^ 

'  'HüMMotiiral)/ 
(FoK8et9.)      '      *'  "-  -'  ,'" 

Berarrendiisime  Praesali  ampllsatinoqoe'  Ihnniriö"Dd« 
aiiio  ADtonio,  Det  H:  Apostolicae  Sedia  gratis^  Arcfai^^h^ 
cepo  Pragensi  Legatb'  tiato  etc.  Domihä  et"pittrono  nreoV] 
omni  obaervantia  aemper  eolendö. '         '  "'  •  '  ' 

Beref  ndiiaiaso  t  Ampliaaiaie  Prtnattl !       .»<  .»m 
Cam  iam  alleraeniae  meae  ad  Rererendiaaimam'INäai^ 
uftionett  28«  Uitet«e'eiseiit  per'seripue,'  aöcesait  m^  Magi*^ 
L  t3 


Digitized  by  LjOOQ IC 


ti  r^^  bavQ  q«a  de.agUMr,  u|i>^i  «^Ulfü  vel  alterii^  jBB#fi«U 
HH^rMB  pati  pqM€l*  Interoa  ei^im  Uimporis  S6.p«r  amicoa 
as^reniasiaii  ««i.I^riiipipia.aiiipiPiugi  »^epltare  posae .exptjprafe- 
que.y.anoe  .aU»f  pQanijiqD««  fpU^m#fn>i  peipr«i^  j^W  «f^e( 
coiieeai|iriu«,..Qiiar6  ai eiiaro^ dejbac  rßiP^ iitter^f: a)iftiuas 
Tel  ^injini  fafnalprum  Haferq^diMimae  Bomioaliooia  nobia 
xciipQpderetur».  aa  re^  aoaa  nmltjoi.expeditior^s.  etjc^cMiu» 
d^oa^itQtaa  btibitHram*.  Hoc  i^aad  Baverendisaivi^in.Do-' 
rnjoalioneia  Tr<[nQqiie.,perafiript]urum:ipai  recapL.iQ^ad  re^ 
lignuw  ^at,'  t(eum  pijq,  ut  AeF^^afU«Kip»aff>  D^inifiA^ioiiiem. 
TiiJ^miiUpa  aaaoii  felioefn  et  j^^^ojwfqeqico^aairy^  ip^ii^q^e 
lavfiatair  coromodam  aiiqu^ip  ippocU^i^ai^in  ip#A.,ftqi9«.^iua 
cnoiboa  coiiinio^is:  ii^iUteir  i^|#ffvi^M^M.¥iWBy|^£I9^ii^Afri-. 
IU,a57$^      /ö:  ..:.•>  iju    ,.       ...  :•..,.,•..         •  .  .1   ..  ,:i  - 

c    .      Ii^F^«Eidafp»atT.i;A^pUMidiaiie^^aaimi^ 
i    .  '  «ugoBU^^ifl».         ,;  ,,  ,, 

..  ^lWd..FQl9^)  ...         •.;  .->:.  ■  •    .  •  ;    ' 

Ainpliaaimo  vWQÜointnö  Joanni t]|aroI6  X<orchero  in  cSvitate 

ArgentoratensM^ribuno  picbis  et  Scholarchae«  Domino 

et  palrqho  mihi  samme  colendo. 

. ,  ..,^i)iil  Xf!m  PF^f^ter  spem  uQ^qqaiQ  piihi  acfB|idit «  rir  A^ 
pijfi^<f  .quam  ji|^p^.a  te  litlei:aa  lam  amice  el  de  tanta  tarn- 
q^^.^^ilu.s^j^ut^r^^ie  «crip(aa.^c.9^^  ^Quaa.^fi^^  doleo 

tabf |iarii,  |arfliia,te  minua  oporjui^  ^i^ipore  huq  eßse  allataa. 
(^|un,  enifn  äatf^^  hie  ^ mihi  aant 

red^itae«.  Q^od  .spy^tiujavL Jnt^  f^c^.va^ni^ijl  eal^,  Inlerea 
tgVfipofif ,, , 9001,  pi^niam  'ea8eAaJClQrw^ioaerta4|^,pec  quid-. 
q9W.W»«»jMWfV»  Ar^witQ^afi^fl^JbiM^^  •^TPWs  taa^o 
aludio  paran,  exapectareni«  in  ;i||4a  Ci^f aacis  n<(gotiui;i.bi-^ 
b1io^.f.9f^rjii)ffl  f^^^v^^fpr'jo.  Cratopen^  et  a)io9  jamicoa  ursi« 
QP^ft.^^MP^-^nt®''^^^''^'^  adiit,  causaam  meam  egit,  et  im- 
petrayit,  ut  Trautaonio  aupremo  Aalae  Pr^electp  nif^ttdatum 
Caeaar  daret  me  illuc  accerseodi.  Sed  vocatuä  primum 
p^^^pt^r  Ci^fl^qt.  in^Misttram  (.f  Misniaiii?)  diaceaa^m  me  in 
Tiafa.;^r^  ^(^l^ii  panlo  post  yei:o  pnim  gellem  pro.ptor  ^po- 
ateiba  quod^ain,.  qnftd  peadh^c^in  bcfodei^inet,  iioii.poi,uL 
dpero  me  tanken  hoc  triduo.  autquaindifo  ad  iter.  ipgr/^diein*. 
dum  aatis  firmam  fore.  Muiii  mibi'banc  dignitatem,  etiam 
magni  qttidaaa.  .tiri » .  yeloti  renlMMici^ifiaan  (fratulantar. 
M«iV|<^,qw44R<».«f««  •ffii'n>.»<P»ii;i  V  Ipcum 

H(Wi.  ^deipoi;«)n.,bi|be^^  ^ .  ,st  Cfeafurfm^ s«i^p^  AH.OflH^^^A  «^ 


DiQitized-by  LjOOQ  IC 


195 

umdem  attfais  «mergendt  oeaaiidoein  naticiici.   Qaae  oimri« 
ego  prefacfto  non  tanti  facio»   quin  id  quod  mihi  in  yrntra 
oiritate  offerliir,  longa  praeferendam  sentiam.  Nihilque  iam 
magis  optenif   quam  ut  primnm«   cam  Pragam  yeniam,    et 
miha  com  Imperatore  de  oooditionibot  et  honorario  agenduni 
erit ,  aliquid  incidat  diffieahacis  eiasmodi ,   qaod  yel  iolpe-* 
ratoria  conailiom  mutet ,   yel  mihi  honestam  elabendi  caas- 
sam  praebeat.      Plane  coaatitiii  non  temere  Austriae  Turci» 
tarn  yicinae  operam  meam  addicere.   Atqui  ex  Bibliothecae 
praefectura  snperioribat  annis  Caesar  Italo  cuidam  non  am- 
plias  quam  laÜoreno»  menstrnos  dediaae  oonstat,  nac  fota«-' 
ruoi  p«tOf  ..at  mihi  pkis  quam  atipendiamaulioaroUrgiaCar 
hoc  est  ao  ilorenoa  menatraoa.     Sed  praeterea  yacabit  hie 
propediem  eadem  auae  istic  artia  oratoriae  Professio,  Ezqaa 
loo  tantnm  floreni  ännui  percipiuntar.     Sic  itaqae  atatui* 
Niai  effieere  potaeror,    ut  naeo 'professio  com  Bibliothecae 
Praefectura  coniungatur,   et  ex  utraqae  3oo  Thaleri  aniiui 
mihi  proyeniant,  neu^am  auacipere.   Sed  nna  res  me  yaldo 
habet  aolKcitum,  qüod  ignoro.  quantum  mihi  istic  periculi 
in  mora  sit.  Ulinam  atestra  humanitate  mensis'saUim  unitrs 
atque  alterius  spatium  impetrare  possem ;    aut  tarn  mei  stn-  * 
dioaum  in  yestra  academia  invenirem ,    Ve\  D.  Doctoretn ' 
Bentherum  oHm  roej,    quod  certo  scio  et  nunc'  etiam  quod 
BOn  dubito,  amäntem,  vel  alinm  aliqnem  mihi  fiiyentem,* 
qnt  meas  yices  supptere  intereä  temporis  teilet.     Oömia 
profecto  eonsecotus  yiderer     £a  de  re  ad  Beutherum  et 
Stui^mium  elDasypodium  scripsi.  Speroyok,  quorum  meritä 
iam  in  me  tanta   sunt,    qnanta  a  me  per^olvi  difficile  est« 
etiam  hoc  beneficiute  mihi  non  denegaturös,  quo  minus  ^ui^ 
ignorami  et  non  petidnti  rem  totam  tarn  benevole  mihi  detu« 
leritia,  nunc  petenti  et  obsecranti  dnorum  tanliim  mensium 
moram  ad  expediendas  meas  res  concedatis.  Adtfeleritatent 
conficiendi  negotiimbil  mihi  reliquum faciam.   Elabar  quam 
citisaime,'  si  ulto  pacto  hone&te  potero,   et'iatuc  celerrime' 
arbyolabo.     Tantos  ardor  animom  meum  occupayit«  yel  de« 
aiderio  civitatis  yesirae  yd  odto  fumorum  aulicornm;  in 
qvibna  callidos 'quam  bonos  citius  emergere  solere  yideo. 
Protnde  pro  tuo  tarn  benefico  in  me  animo  iam  non  agam 
tibigratias,  yir  Clarissime,  coienim  re  yix  umquam  referre 
potero,   huic  yerbis  hon  patitnr  ras  satiifieri.     Gerte  qut 
tibi  pro  hac  re  ex  tikafructos  d^bentur,'  'eos  uberiores  et 
praestantiores  praesens^   st  Deus  mihi  l^tic.locum  eam  re- 
aerrarit,  capere  potierta.     Interim  I^ga 'saepisiime  te  et» 
celerrime  de  omnibua  rebus  feettioreiü  faciam.     Res  noyas 
non  acribo:  quod  eaePragaserius  ad  iios  perferuntur.  Con^* 
yivii  tarnen  Saxonici  ordinem  mitto,  quo  hospites  Principea 

i3* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


106 

cam  Imperalore  et  Imperalrice  eensedimiiil«  Ainnt  Impiu» 
torem  recte  valere  et  chorea«  ducere«  Regein  uaa  hera  qua« 
ter  cum  sperata  iponsa  cborean  duxisse.  Ipsüm  et  frairem^ 
luam  Ernestüm  strennue  polare^  laborai-^que «  at  ab  Htapa* 
nicit  moribus  ad  Germanicos  se  transtaliiae  judicari  qaeant. 
Tale  Yiennae.  Ex  lecto,  s6  April»  i575« 
(Fol.  10.) 


6»)  6.  August  1575. 

Ad  GenerotiMimum  Dominum  Bichardum  Streiuinm  Libe- 
rum Baronem ,  Sttuartaenavium  etc.  Fisci  Caesarei  prae» 

fectum. 

Generosissime  Domine  et  Tir  Clarissime. 

Magno  Ol  certo  aniroo  eoque  plane  consilio  a  te  nnper 
diicesfti,  ut  gratitudinis  ergo  et  quia  meum  erga  te  Studium 
probari  aliquo  modo  posse  semper  opiavi,  ßibliolhecae  inr 
dices  Caesareae  ad  te  mitterem  t  ut  ai  quid  10  ea  eMet  tuia 
8tudiis  dignum ,  eius  copia ,  ab  Impqratore  impetrata «  per 
me  ad  te  curaretur.  Sed  ordines  libiorum  in  Biblioüieca 
perturbati  Toteres  indices  inuliles  reddiderunt  et  nD\i  toto 
hoc  semestri  a  me  et  Helfenrico  Guet  cui  prima  Ubrorjam, 
recensio  a  Caesare  imperata  est,  per^ci  npqueunt^  Haec 
propterea  scribo  Y.  C«  ne  moram  meam  in  neglig/entiaro  aut. 
ttti  in  me  beneficii  mihi  Pragae  in  viatici  numerandi  acce- 
leratioiie  prestiti  oblivionem  interpreteris.  Gene  rebus  ma* 
Iuris  promissa  sine  mora  praestabo.  .  Litteras  et  libellum 
supplicem  in  hasce  tuas  coniectum  ad  me  misit  Jo.Sturmtus, 
Yidetur  vir  ille  dociissimus  paucis  verbis.plurima  elooulus* 
Quae  utinam  non  tantum  Gifanio  verum  etiam  Floriano  ho- 
mini  potius  inconsiderato  quam  malp  prodesse  possint.  Ye- 
Hm  tibiplaceat  Y.  C.  au  suplicatio  Sturmii  pro  Gifaiiio  Scripte 
placeat  et  Aug.  Caesari  exhibenda  Tideatnr  aobis  vei  tribus 
rerbis  significare.  Plus  enim  te  unum  quam  alios  meltoa 
\idere  scimus«  Canssa  quam  sit  odioaa  rideo«  quamque  mi- 
nime  aperte  tractari  debeat  non  ignoro.  Sed  cum  tuam  a«* 
toritatem et gratiam«  qua  apudplerosqueaulae  proceres  pol« 
les ,  considero ,  profecto  in  spem  venio,  posse  te  per  euni* 
culos  aliquid  agere,  quod  sine  cuiusquam  ofTensioiie  Gifanio 
et  Floriano  plurimum  pi^odessct.  Quod  ut  facias  (quoad 
quidcm  fides  tua  et  dignitas  patiatur)  te  nos  misericordia 
permotif  te  Gifanins  lacryroaua«.  te  Florianus  in  teterrimo 
carcefe  Titam  nu>rte  durioreui  agena„  oramus  et  ob^ecra- 
mus.    Si  miseri,  te  adnitente,  ex  taotis  suisaeruiuiiia  eluo 


Digitized  by  LjOOQ IC 


197 

tatifuerint,  te  yitam  et  fortanat  toas  omnes  tibi  debere 
•emper  agnoscent,  Vale.  Vienna  Postridie  nonas  Sextileit. 
1575, 

Nominis  et  dignitatis  toae  ttadtosittiniaB 

Hogo  Blotiua 
S.  C«M*»  Bibliothecariua. 
(Fol.  «8.) 

7«)  tS.  August  1575. 

Ad  Soendiom  Patrem« 
O  felieem  illom  dtem ,  quo  ex  litteria  taia ,  Heros  ge- 
nerottsrime ,  cognovi,   me  propediem  in  Hbertatem  et  yi- 
tam  honoratiorem  tue  beneficio  Tindicatam  irj.     Ymo  ad- 
lioc  apud  Uoilgaros  sed  invitas,  paopertatis  inopia  pressus, 
non  enim  snppetnnt  copiae  ad  aedes  alibi  corfducendas  in 
qnibus  me  et  famalam  taefri  in  libertate  queanii    yemm  si- 
oal  stqne  taa  benignitate  paalalam  modo  fnero  subleyatust 
domnm  mihi  aliqnam  condactitiam  quaeram,   ubi  nnlli  rei 
aut  homini  nisi  Dei  er  Caesaris  proscripto  obnoxins  tnas  et 
timiliom  Heroum  Landes  meditabor.    Magna  profeeto  llae- 
eenai  agitat  animns  9   qnibns  si  Dens  aspiravit  mente  iam 
prospicerc  yideor ,  neqne  Joyii  neqne  Bembi  ant  similium 
elaromm  rirornm  gtoriam  cnm  Blotii  gloria  fore  comparan* 
dam.    Non  qntdetn  qnod  tarn  arrogans  sim ,  nt  doctissimo* 
mm  bominnm  ernditioni  eedere  noHm.     Sed  qnod  animad- 
rertam   me   deleotn  institnti  omnes  illos  longo  snperare. 
Bembns  Htstoriam  seripsit  cnm  lande ,   idem  fecit  Jotuis« 
sed  non  absqoe  mendacii  snspicione.     Aliqnid  etiam  Jotü 
bmae  addidtt  Musaenm ,  qnod  in  agro  Comensi  ad  Lacnm 
tiiiinr,  in  qno  yirornm  belli  ant  ernditionis  gloria  illnstrinm 
imagines  ad  yiynm  depictas  habuit     At  ego  maiora  ansi^s 
Bibliotheoam  inatitnendaro  snseepi ,  Generia  hnmani  Impe- 
rialem f  omnes  omninm  Begnorum  nt  spero  bibliothecas  sn« 
peratnram,     Cuins  epitome  erit  Mnsaenm  Generis  hnmani 
Blotiannm,  qnod  eninsmodi  sit  fntumm,  ex  opnscnlo«  qnod 
sib  Kai.  Jannar.  edere  meditor,   constabit     Ante  id  tem- 
pvs  yix  qnisquam  sine  risn  Institntnm  menm  legere  antnar- 
rari  aodire  potent  eto« 
(Fol.  14.) 

8,)        S.P.Herosgenerosissime.  s4.Aognst  i575. 

Laetor  tsndem  tno  beneficio  adesse  tempns«  cnm  seri- 
bendi  materiaro  longo  aliam  quam  nnper  nactns«  Haecena- 
tibtts  non  lugubres  de  fbrtnniiemeae  tennitate  querelas,  sed 


Digitized  by  LjOOQ IC 


198 

laeta  de  proiligata  paupertate  gaudia  niintiare  potero.  Ba«c 
gaudia  comitabuntur  novarura  rerum ,  si  quae  scitu  dignta 
occurrerinti  scriptionea.  Sic  yeraa  Fortuna  officia  qucnjüie 
erga  patronos  mea  in  alium  nsnin  oonverientnr..  Nanqaam 
profecto,  Heros  iaolyte,  beneficium  taum  oportaniori  tem- 
pore in  quemqdam  quam  hoc  tempore  in  me  conferri  potuiu 
Aristoteles  in  exercenda  liberalitate  haec  considerailda  soa« 
det ,  primuro  qais  det ,  deinde  cui  quantnm  qoando  et  ca- 
ias  rei  caussa  detar.  Omnes  certe  notiones  istae  (qaascir« 
cnmstantias  Tocat)  ad  tuuni  istad  beneficinm  accommodatao 
egregiae  suum  omnea  locan  tuentor.  ,  Si  enim  hie  danlis 
persona  consideretur*  «—  Amplitudini  taaeparum  deaedere 
Tidetur,  si  de  locnpleti  aerario  particnlam  p^rpusillam,  qao 
me  primo  koc  anno,  qui  mihi  alioqui.difficilis  fataroseuatf 

{lenuria  lib^ret,  dempserit  et  mihi  eroergere  ac  honestis 
aboribns  crescere  cupienti  •  ff^licissimae  fortunae  non  longa 
post,  uti  speroy  consecutorae  fwndamentum  iacietur..  Nam 
Pragae  cum  esscm,  forte  cum  Golefrido  Scarfiio  olim  per 
triennium  tuo,  nunc  aulae  Caesareae  Doctore  Medico  toi 
Hominis  sanequam  atudioso  in  aedibus  Cratonis  familiarita- 
tem  contraxi.  Ja  com  de  matrimoniis  aermo  incidisset.  Et 
tibi,  inquiti  Bloti,  prope  iam  uxorem  delegi,  qua  tuis  re« 
bos  aptiorem  haud  facile  aliam  Yiennae  inveneris.  Vidna 
annos  nata  3o  prole  tarnen  carens ,  domuqn  habet  propriam 
novam  et  satis  laxam  non  procul  a  Bibliotheca  Caesarea  si« 
tarn,  sopellectili  bene  instructam.  Est  autem  filia  yereda- 
riorum  magistri  Woltaogü,  qui  nuper  moriens  Soeteoam- 
plius  florenonim  haereditatea  liberis  reliquisse  dicitur.  In 
huius  aedibus  ego  habitavi,  quo  mihi  de  eins  moribus  et 
facultatibus  disserenti  maiorero  fidem  habere potes.  Curabo, 
ai  quidem  tu  voles ,  ut  in  eins  domo  ea  cubicula  eaqve  hf- 
pocausta  eonducta  habeaa  ,  quae  mihi  ipsa  locaverat.  Ta 
ubi  recepta  fueris,  tibi  ipse  ne  desis  ride.  Haec  ille.  At 
ego,  tamelsi  rem  tan  tarn  non  temere  aut  inconsalto  aggre- 
diendam  soiebam  subito  tamen  in  aliqnam  spem  erectns,  ab 
]8  annomm  Virguncula  Hungara  a  mea  aetate  et  natione 
procia  nimiinim  in  moribua  nuper  in  dentis,  nonnihil  iam  ab- 
horrente ,  ad  vidoMn  Germauicam  cogiiationea  meaa  trans- 
tuli.  Neo  deest  mihi  iam  Yiennae  cognatna  quidam  ipsiu» 
yiduae  animo  minime  fucato  operam  suam  in  hoc  negotio 
conficiendo  mihi  promptam  pollicena.  Verum  dissiroulan- 
dam  meam  esse  roluntatem  duxi,  donec  ab  amplitudtnetaa 
subleratus ,  eulta  paulo  honorafiori  uti  et  pro  muneris  mei 
dignitate  me  gerere  queam.  Res  noyas  animo  quam  üben* 
tisaimo  aingulia  dieram  hebdomadibua  ad  te  acriberem,  si 
scirem,  me  non  cramben  bia  cocUm ,  quod  dicitur  «ppoii* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


190 

turam/    Mietno  eqnidem;'* ctiih  tdt  fantot^üe  vfrot  iibtqae 

habeat  tibi  operaä  ea  in  rt  abcaratam  harantea,  neeaauM 

ego  scriptonia  aim  taoti  apad  te  iion  futafa  aint ,   ut  iignä 

habeantort  qooraiii  cauasA  mercer  taballärita  adWatan  Scri- 

bam  tarnen  qaamdio  non  eaie  in  grata  *apenre  potaero«    De 

foga  Bechesii  io  Poloniam  noper  acripai.     Nunc  nihil  paene 

babemna  Yiennae  aeripta  dignam,  quam  Secretarium  Regu 

latuamfinm  Bndam  ad  Baaaam  miaanm  aoperioribua  hiace 

diebua  hac  rediiaae.    Qni  afiirmat  BaaaqiMiiotaaai  auperio- 

rnm  caasaam  a  aa  in  Bechum  Stgettanam  derirare*    Quod  at 

tarnen  auo  dnctä  rem  faisaet  aggreaana  patare  ae  juatia  de 

causaia  factnrnm  foine.    Conapectoa  enim  fnlaae  Caeaaria 

ittMite^i^in  eaatria  Bechesii  tnuUaqne  aiiaBaaaainin  facti  Tar- 

cici  excoaationem  adtuliaae     Nadins  tertlua  Pt*agabac  mia- 

aae  aant  litterae  a  Magno  Moacoriae  Doce  ad  Imperatorem 

noatram.    Q«ae  caitf  lingoa  Hoacovica  eaaent  consoFiptae  m 

nemine  inteiKgi  Pragae  potuerunt^    Hio  antem  infentaa  eat 

quidani  qui  Hungarice  aimul  etMoacomce  novit.     Caneelt«'^ 

riva  itaqae  Archidacia,  latnamfins  et  ia  quem  dixi  Hunga-^ 

ma  in  earuni  litteramm  reraionem  aednio  incnmbnnt.     Re 

confecia,  ai  quid  aciri  potuerit,   scribam  quid  contineant. 

Ainnt  inaaitatae  esae  prollxitatia ,    et   generatim  magnuof 

Magni  Ducia  atadinm  erga  Caesarem  prae  ae  ferre,  promilte« 

reqne  operam  a  Moscoritia  dandam ,  ut  rel  Magnus  Dnx 

ipse  vel  Cisesar  Coronam  Polonicam  obtineat.    Vale  Maece^ 

nas  omni  aemper  studio,   officio  et  pietate  mihi  colende« 

Vienna  34  Äugusti  die  Diro  BartholomeO  sacro ,   in  Gallia 

ob  funestum  atratagemai  quo  AmeraKani  periere»  aatis  ce« 

Icbris  1675. 

(F0L34.) 

9,)  n  1 .  September  1  Sj5f 

Ad  Leonhardnm  Hoe  J.  U.  D.  S.  P.  Y.  C. 
Litteraa  ad  me  tuaa  breyiter  et  ^nidite  acriptaa  legi 
recteqae  intellexi.  Ego  vero  idem  sentio:  fatalea  eaae  nup- 
tias, easque  divioitus  destinari.  Qoocirca  in  divina  yolun- 
täte  libens  aequiesco.  Tibi  Interim  grattas  ago  pro  praestitd 
officio  quss  possam  maiimas:  hisoe  litteris  yeloti  sjngraph« 
teatatam  consignatumquerelinquens;  me  Hoöorum  et  Wol- 
zogionim  fcmiliarum  semper  deincepsnihilominusstudtosts*  - 
aimnra  futurum ,  neque  hoc  me  Yeronicae  responsum ,  pro 
repnisa  iniqua  mihi^e  ignominiosa«  aed  pro  amicitiae  noalrae 
aempitema  uti  spero  familiaritate  colendae  autoramento  ha- 
bitarara.  Ego  jam ,  laus  superis,  recte  yaleo.  Attamen  prop;» 
terea  ipaemet  ad  ie  non  Tenio,  quod  domna  nostra  heaterno 


Digitized  by  LjOOQ IC 


200 

fonere  eluto «oq^ooi«  reddUa.iyip.maiie^t,.  ne  iemm^  mt  ho« 
nninnm  fnaltitudini  ifigcram.  Yal^.  Y,  C,  me<iae  tai  raoram* 
que  «nantissimmn  redamai. 

Yiennae  21  Septombris  i&'jS. 

Taus  loa  merito 

Hugo  BlatioB. 
(FoI.i5.)  .       '■    '.     . 

10.)  AdW^i*^ucllerum#  S.P.'MagiitficeDoininc« 

Quam  parvU.  (emporam  niQfiienti«.  qaantne  fiani  aaepe 
reram  conversionc$  y.  C.  hisce  c)iebj^a  sam  exp^rtua.  £go 
qui  nadias  qoitrtaa  pestia  initia  perseotiacere  Tidebar,  nano 
ita  suDi  sann»  el  incokimis ,  laus  japeria ,  ot  Duroquam  va- 
laerim  rectius«  Ax  imdtus  tertiva  miniafer  quidam  domesti- 
cna  post  coenattrepejDte  aegrcMa.re  iocipiens,  li«ri  antequam 
•xportari  in .  sabiu*biiim  potuerit,  inopinato  extifictus  esL 
Sei  morluus  est  ii^  loco  acdium  a  cubicuio  meo  yalde  re- 
nolo,  adeo8aii«t  Qt  si  eo  nomine  ego  hominam  conapee- 
tam  fogere  deberem «  perindc  foret  ac  si  uno  ia  tota  Yienna 
iBortuo  reliqui  omnes  viciniam  illam  incolentes  ab  homi- 
auiQ  reliquorum  oonsortlo  arcendi  esseni.  Gerte  domua  noatra 
imoiensa  laxUate  aoa  yici  potius  quain  f^edium  uDamm  instar 
habet»  Quod  etiam  eonsiderantes  morboram  cognitorea  com 
fqnus  efferretur,  aedes  nostraa  libecas  et  apertas  reliquerunL 
Haec  tamen  tibi  Y.  C  scripto  indi^are  quam  ad  te  Tenire 
malui«  nee  veniam  iimquam  nisi  voeatus,  ne  impudenter  ex 
funesfa  don»o  in  aliorum  hpminum  conaoriium  me  ingerere 
velle  videar.  Eadem  haec  AmpUssimo  Viro  D.  Guettio  si- 
gnificari ,  a  quo  responsum  aeque  atque  a  Magnificentia  T. 
exapecfabo.  Vale  Y.  C.  Yiennae  ai  Septembria  (i57d)« 
(ibid.  Fol.  15.) 

1 1 «)  29.  September  1  SjS» 

S.P«  Hluatrissime  Mque  Beverendissime  PraesuK  (?) 
Featinatione  niroia  factum  est,  ut  quasListhiietSuen« 
dij  effigies  nnper  in  litteris  ad  Amplitudinero  T.  meis  iatnc 
me  mittere  scripseram ,  eas  non  una  miserim.  Nunc  vero 
eas  mitto,  a  teqae  vehementer  peto,  ut  ad  harum  formam 
tui  qaoque  imaginem  mihi  depingi  curare  digneris,  illustrinm 
virorum  qui  virtute  aua  ad  altos  dignitatnm  gradus  ascende- 
runt  volumini  accessuram«  In  hoc  genere  multos  multa  ten« 
taase  video,  aed  nisi  omnia  me  fallunti  hoc  institutom  meum 
reliquorum  conatus  longe  superahiti  nisi  forte  ani  Faule 


Digitized  by  LjOOQIC 


ioi 

Jomio  €0dert  ^boero«    ^od  tarnen  M  üfßiuä  Mkmnlkok 

Harn  •!  Mylam  euUf  ai  »on  priiint  hUc«  «mi»^  at  mltmm 

Undem  aliquando  adaeqaare  atudebo  i    et  hiyenttone  rei  il« 

lam  facile  aoperebo*    Mataeom  ille  ad  Lacam .  Comanain 

eiaedificererat  lucalentem ,    in  quo  iroaginam  tabolaa  Kg« 

nett  longa  ordinom  aerie  oelioeataa  «apieere  lioebet«  Atqaa 

etiamnum  eaedem  tab«lee  et  apnd  eiua  baeredea  verae,  et 

apad  Floren tinorom  Dacen  pictornn,  imitatiene  exprea^ 

•ae  aatervantnr.    Illae  vero  tamdtu  aant  doralaraei   quam« 

din  lignom  a  Temiiani  et  cariei  inioria  vindicari  poterit. 

Equdem  tix  fieri  exittimo«  nt  Tel  nna  eamm  annam  dncen« 

tetimnm  aetate  anperet.    At  vero  ittae  meae  olealia  colort* 

boa  finniaainiia  maxianeqne  ri^aciboa  meaabtenis  iUitae  eur 

ad  bia  mUleaimani  annam  pertingere  non  poatint,   nihil  vi'' 

deo.  Siquiden  in  Bibliotheca  Florentine  Itbri  annit  abhine 

nille  acripti  ita  adbne  integri  inTeninninr»    nt  ettan  dein« 

cepa  tetiden  annoaanperfntnri  eredantnr,    Ne  ranltit  tede» 

tineanit  niaecenaa:  Auapiee  Deo «  eontrn  onmem  temporia 

et  Tetnatatia  edacitateni  pngnareinatitui«  neoqnidqnamprae* 

lermittere «  qnod  cam  ad  haiva  qoo  de  loentna  awn  volnmi» 

nia,  tum  ad  Bibliotheeae  Imperialia  et  Moanei  Blotianieen» 

serTationen  qnammaximediatnrnampertineat.  Qaodenina» 

modi  ait,  aob  Calendaa  Jannariaa  apero  ab  omaiboa  iatelli* 

getan     Non  eqaidem  anm  tarn  intipiena,   nt  qno  rian*  qni« 

bua  aibilia  et  cachinnit  qaidam«   nihil  niti  qnod  ante  pedea 

eal  proapicienteat  inttitutnm  hoe  rnemn  aintexceptariigni>> 

reoi,  aed  mihi  hnmor  pbiloaophicua  neacioquia  nentemoe- 

cnpaTit ,  qno  peranadeov ,  nnllina  rei  praeterquam  Tita  ne 

pudere  debere  nee  qnidqnam  eaae  dedecoroanm  qnod  ranl- 

lia  Tel  utile  Tel  honorificmn ,  atque  ad  poatremnin  antori 

aao  glorioanm  eTaanmni  etaeveritimiliaeatconieetnra.  8tat 

igitnr  aententia  qnaevia  hominttm  demeindicia  3Tel4annoa 

rarie  anatinere.    Poat  enim  Ulnd  tempna  mente  videor  iam 

proapicere  futomm,  nt  plerique  me  non  atnknin  ant  denen» 

teoi  aed  sagacen ,  et  qnat  rea  agan  rede  tcientem  eognoa- 

cant.     Qnod  certe  mihi  mnlto  erit  proeUvina ;   ai  iam  nnno 

Agrienaea  Janrienaea »  Weaprimienaea  et  aimilea  Unngariae 

P^eanlea  oaeteroaqne  einaden  Begni  preeerea  mihi  propi- 

tioa  habnero*  Ordior  antem  eo  libentina  ab  Hnngaria,  qnod 

aeacio  qaamdin  fatum  illnd  Begnnm  ait  eonaerratnmm ,  nt 

antem  qnam  dintiaaime,  conaerTOtnr  Denm  oro,   nt  etiam 

poateri  mei ,  altemm  Proeemm  Hnngaricomm  Tolnmen  ad 

aei  imitationem  eolligere  et  excndere  qneant«    Tale  rir 

praeatantiaaime  et  Illnatriaaime  BeTerendiaaimeqne  Praeanl 

mihi  ad  nlltmnra  Tilae  apiritnm  aemper  colende.    Yiennae 


Digitized  by  LjOOQ IC 


20X 

89^  86|^t6flilnri8  die ,'  Dito  MtöhieK  Mcro  iSyi.  '  Noihtnis, 

faniae  et  digntfwtit  toae  t^ropiteniit  encomii«  ceiebrande 

•tudio«iMioiM    • 

HogoBlotiQt 
SX.M'»  Bibliothecariad. 
Cum  oogneTero  qoando  Amplitudhii  T. 
Mmmedam  et  oportuiram  Sit  faioniiii «  pie* 
lOFen  admittere,  eum  illtco  ittae  mituin, 
(F0K16.)  •  ^      

19.)  39.  September  1575» 

Traatsonkh  *  P.  S.  Heroi  Geaerotisdime* 
Res  biUiothecaria  proeedit  illa  'quidem  ,   sed  lentius 
quam  velim ,  aut  quam  C.  Majestatis  utilitati  conveniat ;    et 
Terendoro  ett»  ne  etiam  procedat  )entiat|  ti  D  Woifgangoa 
Pndlerot  a  tait  eoliegis  (quod  impetrare  a  8.  C.  M<'  medi- 
tantor)  quotidie   senatni  intereste  cogator.     D.  Helfricoa 
Gvettius  iam  oance11o8  qoibas  foretnoctärni  a  Bibliothecae 
Caesareae  direptione  arceantur  confici  carat,   sed  publica« 
mm  remm  procnratione  diitractut  priratae  libromm  recen« 
aioni  qaolidie  tnteretse  neqnit.     Podlerus  Tero  et  ipse  io« 
terdom  a  Senatu ,  non  etiam  nomqonm  a  Tindemia  et  rebus 
tnit  domeaticit  sevocatur.     Qttae  tarnen  impedimenta  non 
tanta  sunt,  quin  matora  stnt  exspectanda,    ai  Pudlero  mihi 
ablato  alittt  quispiam  recenaionia  comet  in  eins  locura  auf- 
iictatur.     CeleiTimae  ezpeditionia  est  Guettiua,    tardioria 
autero  Pudlerua      81  tarnen  terttua  acceaaerit,  metno  ne  m 
tardiatimum  incidam,  et  recenaio  lata  prima  vel  in  anni  tem« 
poa  eictrahatnr.     Cum  itaque  negotii  Praefectum  et,  nt  to- 
cant  t  Superintendentem  habeam  prudentem ,  celerem ,  aa« 
gacem  ingenii  plane  aingularia  homtnem«  Guettium ,  Comi- 
lem  Tero  ai  forte  minna  ingentoaum  at  eerte  optimom  Timm 
atque  fidiaaimnm  Podlemm,  vehementer  ab  Amplitadine  T. 
peto ,  ne  etiamai  Senatua  quem  Regimen  Toeant,  Pndlemm 
a  Bibliotbeca  retrahere  TOluerint,  nnllam  tarnen  mutattonem 
fieri  patiatur,  aut  aaltem  aio  in  hacfunctioneretiheaturPad- 
lerua,  ut  altemia  diebua  Senatuialternia  Bibliothecae  racef. 
Altemm  quoque  mihi  reatat  ab  Amplitudine  T.  peten- 
dum,  «in  cuiua  oogitationem  me  impulerunt  quaedam  ani- 
madveraa  Monaaterii  Minoritamm  experimenta«  Etenim  an- 
perioribua -diebua  noctn  effracta  fnit  illa  porta,  qnaezarea 
domaa  hoapitalia  ad  Btbliothecam  patet  acceaaua.     Quare 
coenobii  Praefectua  quem  Oardianum  appellant  homo  Ger» 
manua  aed  Italiamonachiapraepoaitna,  aeram  extrinaecua  ap- 
pendit  et  rae,   Pndlemm  atque  adeo  Guettium  ipaum  a4 
Btbliothecam  accedentea  exclniit*    Quod  cum  aegm  ferret 


Digitized  by  VjOOQIC 


tos 

GMllitti«  atqm  m  de  Qa«mi  evn  Gardin«  «ipMiriarat^ 
cmr  mipisIros.InipDriaiea  ••  8.  C.  M^  BiUiotheca  anerel 
rogarot«  reapondit  ille,  auperioribaa  noclibna  qwotdam  ef* 
fracta  porta  ingreaaoa  Qgra&foaque  magnumatrepitniniaino- 
natterio  excitatae«  Ax  qoiiiam  huioa  rei  aaUrea  eaaentt  aeae 
igDorare,  ae  MimciQ  cli(?em  narae  appenaae  oobia  datoroa 
ette,  ut  iDor«  aoliio  ingvadi  ib  Bibliothecam  potaenma. .  Ignoa- 
cea  mibi  Horoa  Illnatria  ai  «laodaenlio  imllaouremriooettana 
elocatna  foero*  Plane  mihi  videtar  iiioiiaatei)i«m  illad  n^ 
bnloQum  fiirani  et  proiligatisairnaram  heminiun  eaae  eonei« 
liabnlam,  toi  hac  concaraanlea  Video  quotidie  peaaimaephi- 
aiognoniae  hominea«  tot  etiam  eam  monachia  faiailiartier 
agere  pauperea  Italoa,  at  omnia  mihi  profeeto.in^diea  aoa- 
pectiora  e^adant ,  adeo  aane  ut  ttmeam,  ne  ai  Itali  monaohi 
m  monaaterio  remanaerint ,  Bibliolhecae  etiam  cancellia 
adhibitia  insidiaa  atraant,  et  »i  binc  migrare  ceacti  faerint» 
yindictae  capiditate ,  Tel  ipsi  ?e]  per^taloa  qnosdam  ad  fa- 
cinora  patranda  audacet  Bibliothecam  incendant.  Hisce  ita- 
que  cooaideratia,  aapplico  AmplitndiniT.yiitaiaHaaindomo 
ilia  hoapitali  locoa  habitalioni  aptiiaanperait«  mihi  illaro  per 
domicilionim  aaaignatorem  auUcom  inhabitasdem  tradi  en« 
ret.  Pestis  noper  Caocellarü  Hungarici  Jo.  Liatii  doaauiiii 
in  qua  hactenus  babitaTi ,  inrasit «  qnare  locum  matare  co- ' 
actna,  nunc  incertis  sedibus  vagor  magia,  quam  /Qertia  ha* 
bito.  Nee  aedea  condocere  alio  in  loco  statni,  quod  Biblio* 
thecae  pericula  me  Ticinum  et  domus  hospi(a)is  inquUinnm 
reqairere  videntor«  ut  incendio  suborto  accarrere  4rel  aliia 
pericnlis  ingruentibnaadesse  celeriter  quearo.  Hoc  aimihi 
Heros  Generosissime  benigne  concesseris «  vel  Caput  meum 
periculia  ab  Imperatoria  Bibliotheca  avertendis  obiectare 
non  dnbitabo.  Yale  Maecenaa  omni  officiorum  ^ enere  mihi 
aemper  colende.    Yienna  pennltiroo  Septembria  die  i57$. 

Ulnstrisaimo  T.  nomini  deditiaaimua  cliena 

Hugo  Biotina 
8.  C.  VL^  Bibliotheearioa. 

(Fol.  17.) 

i3.)  q.Octoberi575. 

Ego  Hugo  Blotiua  Belga  8.C.  W^  Bibliotheearina  hac 
mea  ayngrapha  teste,  agnoaco  et  fateor  me  Doctori  Nicaaio 
£lIebodio  Casletano  itidem  Belgae  debereThaleroa  germa- 
nicos»  aeptuagenia  cruciatiaaesttmatoa,  dnodecim,  qnos  ille 
mihi  obnize  petenti  mutooa  dedit.  Quam  ipaam  pecnniae 
summam  illi  vel  hanc  syngraphamexhibentisolramanteldua 
apxflia  anni  proximi  milleaimi  nempe  quingenteaimi  aeptua« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


804 

Kesimi  texti',  bU  adiectit  conditkmibos  üt  si  eqovm  qaem 
ivb  Ilonas  Ocrobrit  ex  Belgio  Yiennaro  duxit,  ploris  Tendi- 
dero  qvam  ii  ThalerU«  omnia  illiut  lucri  quod  sammam 
lUam  19  Thaleroran  saperabtt«  dimidiam  partem  ipsi  quo* 
qae  fideliter  aim  aoiutttrua.  Ni  baec  ita  ult  doxi  ante  Idot 
Apriiit  proximaa  praeaiilefo,  Jna  illi  ealo  in  reaetaties  meat 
(ouiutcmnqae  conditionia  foeritit  antnbicufiiqaeloc^ninifae- 
rint  depreheaaae)  manooni  inieetionis,  nt  tamqaam  tuas  pos- 
aideat  Htqoe  non  aeeoa  ac  propriia  aait  facaltatiBna  utator 
froatar ,  doneo  sibi  tandem  recte  et  jaate  in  proba  moneta 
«ine  nllia  ania  avinptibiia  aatiafactnm  fuerit.  Fidei  maiorit 
cavata  hoc  a  meipao  aoripta  conmetachirographtnotaatqne 
aigiüo  meo  usitato  coniirtnavi.  Nono  mentia  octobria  die 
aono  a  Mato  Chriato  i6j5. 

Ita  est.    Hugo  Blotioa. 
(FoK  19.) 

« 
14,)  7.  Nor«  1575. 

<^nod  felix  fanalomqve  Mt* 
Die  mensit  Nouembria  septimo  Rererendna  Pater  N. 
Coeiiobit  Sanctae  Cmcts  apod  Yiennensea  Goardianut  con- 
aideratia  ineendii  et  aliomra  quommdam  incommodoruni, 
qnae  ex  itau  maiorit  hjpocanati  noper  ad  conficiendam  8. 
C.  M*'*  libremnif  qnae  in  bibliotheca  eins  primaria  snni,  re* 
centionem,  minittria  Caesareis  ei  negotio  destinatia  con- 
ceasi ,  oriri  possent  pericnlis ,  Eisdem  ministris  mntatione 
faota ,  itiinus  hypoctustnm ,  quod  Bibüothecae  in  saperiori 
monasterü  contignarione  proximum  est,  ntendum  permisif, 
sed  ea  tarnen  conditione  adiecta,  nt  recensione  libroram 
peracta  et  hac  exacta  hieme,  com  frigns  remissins  bypocanati 
calefactionem  amplias  non  reqairet,  iidem  ministri  claTCS 
einsdero  minoris  et  snperioris  hjpooausti  ipsi  sint  redditori, 
atque  iis  qnae  per  banc  bieroem  intolerint  ablatis,  hjrpo* 
canstom  racnum  et  libemm  in  osnm  monasterü  ^int  reite« 
tun.  Qnod  nos  Doctor  N.  Tbanner  et  H.  Biotins  ita  bona 
fide  facturos  esse  eidem  RcTerendissimo  Fatri  Goardiano 
atipulata  manu  promisirona  ac  recepimus.  Fidei  canaa  haeo 
consueta  cbirograpbaphi  nostri  nota  et  aigillo  nsitato  nter« 
qne  nostmm  confirmaTirana.  Aetnm  Yiennae  Die  7.  1675« 
(Fol  sa.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


205 

i5.)  a6.0€iobeffi676. 

'Ad  Trantf  oninm  onlae  prefectnm, 
lllustris  Domine  Heros  Generosissime* 
Meom  »emper  esse  exUtimavi  Maeoeaas »   de  .6«iiii))ttab 
Dibliothecae  Caeaareae  rebus  ad  AmpütadiBein  /f  uan  quam 
crebenime  pertcribere.    A  te  enim  mihi  proieeUftmeathoc. 
mooaa,  et  tibi  illud  toU  fycqeptoni  fero«  Aequiuoigitureat^. 
Qt  tibi  quoque  potiatimaoit   quid  ia  .eo  geratiir«  acomrate 
•emper  aiyaificem     Sati^  profecti»  leiue  fracteiuiaDeg^i»m. 
proceaait,    Sed  dato  mihi  niwc  potiega  ßqfilQre^Thaaiiero 
hoivine  nailia  pnbliciafanctiaiiiibiyf  impedile  ceipt^remprer 
greaaum  ^pero.    Yisdemadbuc  ad  dioudiaA  01111114«  Hbro-^ 
mmpanepi,  volamiivi  ai^v^aU  roceaseado  et  eorumiaaerip-« 
tionea  aea  titnloa  ot  ToqaAt  deaoribendp  perveejimta.     Ep 
praeter  hoa  omlM  aoadum  poaipacti  iibri  io.  «reia  latent« 
Ad  haec  iafinim  paeae  oat.ebarMivaia^MiaBiOgrapUiGaniniac^i 
chitetoraram,  imagiaum.  caeteraramqae  picüiiraraiii  copia« 
itidem  ia  ordiaexn  et  ia  calalo^qi  referead^*  Posuremo  hoq. 
accedit  xaalit  qaod  hieo^isjpaiaiitia  aap^*aai  frigiia  propa- 
diem  ait  aapenrentttrunif  qood  aiai  hypo^auf^ia}iqji|oin  Joeo- 
monaaterü  Bibliothjecae  vicino  exatrueadÄ  aeceaaijf^e  lenia- 
tur,  fieri  nequit,  ut  ia  ?aMa  illa  alqae  a4«o  feaealvanuo. 
maltiiudiae  aan,eque  frigide  Bibliolhepa  aerib^adi  reaeaaeA-t 
dique  offieiam  faciamua«  -Mooachi  in  hae  tfacnm'ume  et. 
D.  Pudlero  de  I9C0  aliquo  aobia  in  meaaeai«loab|FberBoaad 
hjpocaaati  exatractioaem  id^aieo  aoticitarentar»  aatiaaedif-. 
ficUes  praeb^^l*li|it,    Spero  tarnen  illoa  ad  D,  QaeuüaiiiMko- 
riutam  aoceaaui'oa.     Qaod  ni  jf^erintt    mandato  in^ecato.- 
rio  adigendi.  vid^ntur.    Sed  de.hac  re  propedieai  faciam 
Amplitudinem  T,  certiorem.  Opto  equidea»  quam  cialerrime 
rem  perfici«  et  me  deinde  pro  meo  arbitrio  in  Bibliothecae 
hoiua  ornamentum  yelia  et  eqaia  qaod  dicicur  incnmbere 
poaae*  Video  enim  eiua  uaum  bactenoa  paene  nallumfaiaae, 
qai  tamen  qu|tm  latiaaime.puteirc)  4«be|r^t«  Hoe  iiaqae,  Mae* 
cenaa,  ataioi  aimni  atque  recenaio.  isla. prima  pecfecta  fn#^ 
rit»  omniajea«  qaae  in  Bibliotbeca  cofitinen^or»  noa  tantam. 
in  indi^ea  locupletisaimoa  .aed..et  in  loQoa^  eomvianea  redi- 
gere,  ita  at  de  materia  ne  cogitare  qiiidem  quiapiaAi}  alle, 
potnerit  (qne  quidem  in  BibUotbeea  coDtiaeaKair)  qain  mos^ 
unica  Toluti  digiti  extenai^ne  iadicari  et  in  promptu  habevi 
qneat      E^empli  cauata  aiqaia.qnam.varii  de  venatione  Iibri 
acripti  in  ea  aint  acire  Yoluerit,  ia  indiii^ibMa  .aab  verbo 
y£NAT10,.omnia  illaaccarate  notata  inroaiet.  Mldem  de 
piacaiione«  agricnltura,  coaiugio ,  caelibata^./le  ridieaK%: 
iocpaia,  aevüai  de  ludia  ei.ape/Bta€uliffxMbMi#i^egMi9  pM^s^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


206 

(?)  de  magÜDis«  chimioit«  meullicii,  de  re  naatica,  de  arte 
honette  Tel  inbonette  amandii  de:iopruia.e«viUtate,  de  re« 
gum  et  principam  genealogiis,  de  arte  obtineixdi  favorea 
principam  in  aulis ,  de  purgatorio ,  de  paradiso  terrestrii 
de  re  nHitari^  degladiandt  aHe,  de  daelliSf  de  iieligendia 
princtpnai  exereitiia,  et  de  sexcentis  talibus  rebns,  quae' 
oaiqaam  in  mentem  venire ,  ut  eas  legat,  possint ,  est  jadi  - 
oandttm*  Geraboenim,  ut  atatim  deprompti  legi  qaeant. 
Qnerain  ti  rel  anom  qaedptam  Imperator  sibi'  antea  bxhi- 
beri  peatulaatet,  menaia  umua  inqcnaitione  rix  hiveiriri  in 
BtbKethecapotliitfeet,  adeo  omAia  distracta  adeo 'ordtiies . 
Kbr^mm  petorbatoa  ac  intermptoa  adeö  veteres  indieetj^a« 
ram  aeeurate  contcriptos  deprehendimiis«  <^tta  in  i^e  mihi 
eredi  nonpostule,  niti  baec  eadem  «D-Goect^o  etPüdlaro' 
fiierint  «ffirmata.  De  domieilii 'imbi  in  Xenodoehio  aS.C 
Ute.  aasignandineceaaitateiilias  ad  amplitodinem  T;  seripsi« 
eai^e  litteraa  Geaerosas  ?ir  Paülaa  Trauttonint  A.T'filina 
iatuc  mimt.'  Qnoeirea  a  te  Heros  generosisiisi^  petö ,  ut 
quia  praecipun -Caesareae  Bi'bliothecae  cura'moreri  nuper 
Tians  es  4  ne  i4laro  in  te  deinceps  deminni;  sed^potius  in 
dies  angeri  stnaa.  Res  profacto  digna  est,  Iffaecänä^,  et 
Caesaris  Auguste  nomine  et  ^othoritate  tna ,  et  mteo  magho 
desideriOf  quanta«  hoHoruro,  taqtam  qnoqtie  Bibirotheoae 
eaaeealtdram',  eum  non- minus  deleetabiles  in  hac  flösculi 
qu^sm  in  bOHts  tnveniantur.  Duo  igitnr  Belgae  floribasor- 
nabimus  nostra  n&nnera,' Carolas  Clusiiis  snum  horlulanam, 
ego  meum^^Bibltotheoariom.  Ille  sarta  corporis,^  ego  animi 
Golligam  qulbüs  S.  C.  Mtem.  caeterosque  SereniAsImos  prin- 
cipes'eius  ßlioaet  fratres  atqae  adeototamaulam  Imperato* 
riam  recreemus.  Vale  Illüstris  Ddminef  Ma^eenas  ete. 
(Fol.  19,  ao.) 

:     i       .    '  ..      I      f  •     -  ■  •  .... 

ib.)         SX.HajeaUaete.    .  (i*575.  Nor.) 

Ex  eo  IiirentaHo ,  quod  nunc  stimma  animi  rereren- 
tia-8ae.  Cliesi  M^  tuae  onero,  constat,  quaib 'ilnulti  prae- 
ctari  libri  scriptaet  tabulae  in  Augusts  Majeitatis  Tuae  Et- 
blffotheeaeofttineantiir.  Atid'cbnstabit  magiSf  tum  Indi- 
ees  illos  locuplelisstmos  et  aceuratissime  conbiiVnatös'  agp- 
grediar,  qaölrum  in  oraüone  quam  Inrentario  praefixi  men- 
tlonero  facio. '' fn  eadem  oratione  pstendo  me'sine  domici- 
Ilo  BibliothecaeannexO  et*aioe  sübtidio  pecuniäri'o  hon'tan- 
tum  non  augere  aut  Omare  •  sed  ne  bonserrare 'quidiem  bi- 
bliothecam  posse.'  'Domicilium  altern  ex  monasterio*  6anc- 
tae  orncia  l^n«  tantum  sine  tnjurtti  aut  incommodd  rerum 
eiium  eum  'hieM  mknrnchorute  mihi  suppeditari  potse ,  pe- 


Digitized  by  LjOOQIC 


20T 

cttniAviam  eiMn  ratlooetti  faeilUattm  •l<«b  «lewirii  jiminttn 
ti4Nue  remoUkio  pi^paaui*  fromitifae  maihiaaeisabtidüsum. 
facilibot  adiutvm  hoo  proxino  trionnio  eSectorim,  uthaeo 
S.  C.  M^  Tom  BiUiQÜi^ea  reliqnas  Regam  et  Priaoipoiii; 
Bibliothecaa  atque  a4o^  Taticanaai  iliam  Boaumam  uso  •«£• 
QÜUiata  fit  aat  superalara  aal  certa  adaeqaatiira.  Qoae  om« 
nia  aKgnmeaU  in  oralioae  ilia  faaias  iracUta  bic  referre. 
qaia.  loj»((«iii  easat,  p#4a..«upplax  a  Ma^alaia  tua  utendaa 
OKatiQniy  lainquaai  lihelld  atoppltci  omnia  ad  Bibliothacaat. 
MMaaAria  dara  at  diaarie  expanenti  aii;*ampiraabere  et  b«-*. 
nigB«  anauefa  digne&an.'Iaterm  meadpraoan  pro.SiCM^^ 
Tuae  «atuta  ad  Datt9i,fuiideodas  at  adexioiiia-ocaaodaaiper* 
poii^ndaoftqM  Biblioibeoaai  cofflnparabo. 

.     :    .: .  B^C.  ^^f  I^uaeclian»  at  iniAister.  ad  omnia 
..     ..•    .ob%aqi|iaiat  afiiaiapraaiptisfiauB.pcaatttaiidä* 
.  .  paratiafimaa.    .  .:...■         '      > 

^.,  .  HugoSleliaa  JuVkS.     '    * 

8*.a  U^»  &  fiibliaihecaritts.  .  .^ 


17.)  S.P.  yi|r^Aiii^liauiiiQ6»  .pecaml^er  157$..    . 

Magna  profieot0  virtnJCUvia.eat»  .EaJuamqtte  neo  iiuri«. 
domaaoalaniBUtldaiiiliiniy  nrecoc^ültari  dtasac  probenm: 
praedicati.onibaa:nbii>belabra'ri  pbteati  Uqaeiia  ie  ipao-Ti«' 
clariaaim^  coaiperiam  babeo.  Igaotoa  aniaiii  mihi  virtme  tuiii 
ita  iai»4ikloi«li ,  ttt  ia.piüaarrimo.meo  et  bemiooai.  mamoria- 
laadatiaaimo  iastiloto^  .ad  te  aenfugieadiNB  daxerim,  taam*.' 
qua  opem  imploraadam^  quatraboa  coeptia  i»oremeBtiiin  efi 
adoaij^ffaiis  plarunam  laQM  aecedava  queat».  lUad  antem  esa 
eittaaaedi»r  ^Cnoa  S4  G«  itltaa  dignyom  *mar  babaectl  quam  Bi*- 
blie£baea«,#nae  ImperaiioriaeppaefioereM  ^otpartam,  qaan» 
na^qA  aim  ofoare  capiana»  .meiuemqaa  in  omnem  «ins  rei 
oagitjHionemiiiiaadajDiai  tAPdaan.hoQ/eQoailiicapi laborarenu 
nl<q«i  fcoaiaa  ex  te  libi^ia.aapi  jpotaati!  ia  non  tantnm -ex^ 
nna  a^^la  hao  aai  praepaailiiaaam.  bibjaoihaoaaed  ex  trtplioL' 
paii  diaHüaepa  maxirnuaiqueat.  Ut  ai  vel  incaadii  vel  hoiii^i 
lia  inaoraiattia  ioiAriiaiteL.alia  qoona  eaau  tna  ant  altera' 
earuaa  peri^ritft  aaUem  fertia.aaparait  ptopagaada.  Prima' 
iiaqae  erithaaeipaaqiiamGaMari  conatitüia' in  .angmentnm/ 
ammo  Y4^ao,fUreaQrttm.yaatigaU.i.  paaaia  «nnia  «apero  loou- 
pletiaailnamJa8iGiet«.lM>Al«lqll^  auam  babebitiVianDae.aat' 
abi  laap^rator  BoiaaMrolnittttam  lortanaram.attaram  aedeaa 
fixerit.  Altera  da  mao  nomine  Blotiana  tel  potiuä  Mnaaenm 
Bloiiaaain  .voeabitnr  iam  jau^no.  vecana  .a.ma^  tnatitntnnt  aad. 
asaatia  a«i^.qQHiqae  W^:wüohlfi^mk$^,^0Mä9m*pnnderetk'^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


20ft 

AwA.  Exeiubftor'aiteiii  Tet^  8pif«e  Eitropta  «frpeÜMidtt 
«tqoe  omtiiun 'ir«0bMkBiiiia  fillttMctfiii«M«itteiiiiiBloiian«fli 
qttaedMD  mt  velutft  epito»«.  "Eront  itsqne  ^mninotretlni* 
peratoria  Europäer  el  Bloiiana'.  ^  Quarnm  usim  maxioie  dua^^ 
i*mn  p6stenor»in  umverto  homliiUiM  jeiieri,  quilDodo  de  hu 
bene  raerhi  foerint,  pat«bit*  Bene  aulem  merttna  is  jodn 
cabilur,  qai  yei  unom  in  collectam  inaiituend^M  Adrenam 
aoreuin  Tel  Taleram  «jontulerit*  la  enim  ai  Viennani  vene- 
rtt ,  aperiri  aibi  auo  jore  BibHoriieoam  Imperat^riam ,  ai* 
Spiram  Eurepaeamy  si  denique  FranoofäriiMii'  MUaaeam- 
Bielianntn  postalare ,  HbfiBqoe , '  tÄbdlU  ^  lignTa ,  »ttmiama- 
tia  el  reliqviaaiitiqeitatibfia  olnhibttaij[dB  iki  qoae  «denint, 
uti  poterit  nee  ai  quid  deacripiuai  voliäerit  eine  ,eopto  ipsi. 
denegabitur^  8ed  haeo  tit  iiNMfdita,  ita  obacura  et  incre- 
dtbiliA  Tidentttr,  enmtque  roakitf  ineeria « <donec  Bibliothe«* 
cae  Earopaeae  ideam  a  me  desoripiaai  -  Cae^ari  obtalero  et 
ai  juaserit  »•'laeeiift  edidero.  Plnribusigitar  bis  fusiuanaiv 
t*andia  auperaedebo.  '  Hoc  unan  addam,  qaidquid  evenerit« 
illuatrium  virorum  efiigiea  ad  vivi  vuhus  lineatoeHU  ek^rea- 
aa»  colligere  illorumqoe  Tilam,  quorum  imagines  impelra- 
rero,  memorabili  Pauli  Jotü  .  exempjo  .dea^ribere  institui^ 
jamque  ab  iia  qui  in  Imperahfrfi  äiAa' clarent  aum  anapida* 
taa,  Piotorem  domi .  alo ,  qoetlditfi  «1  4ii  ye-«iihi  operam 
naTanlem.,  'Nen-abteoi  e^go  ut  Joviaa  in  tabntitt  'Kgneitt' ^ed 
in  ine»branaqna:nihil  eat  dumbiMaa^depangii'iiffigiea'  volo« 
nt  Tiiia  deaoribendia  aum  eninaque  in^goanbji^rnr.'  <^tt0d 
opna  Qt  a  necoflMneildetnr  nihil  earneceaae.  Bea  aaMque 
in  aperto  eat.  Quid[  eni||i  fnenndiöa,  quidoonctnainavqvtd 
arida  cognoaoendi  poaCeriiate  digniii8*q»a«»longani  beronm 
aerienif  et  priiicipnai'?irorttin  proaaplaavitaaqne -etftain  ia 
laiidem  deacriptaa-  in  mille  seoula'ad  p^sterot  mananiea 
Ottaapicere.  Qnfi^  ai  poat  anaoa^nille  ex  inaignibva  et  ina* 
ginibna  eornm  qaornm  ritae-a  lae  deaeribenittr  generi«' ani 
nobiliutem  qoia.  probare  pt>ieei  ^aii  m»  emtlniandttin  eat 
eiun  manihuacnm  meia,  tnm  «iaa^nlinihi  naieriani  aeri* 
Kendi  auppeditavit benepreoaiuniaieaae.  Genereal  ettatiimi 
nolle  idem  aepidcraai  onod  corpaa  «exeait  etien  memoriam. 
aiti  obrnere.:  lUad  SaUostü  de  hÖRtiniboa  glei^M-  eeenrir 
loqnentia  locam  habeat  enra  mki  De^qaemm  Tita  et  nerte 
inxta  ailetnr.  Hee  itaqne  mihi  eat  prepeaitom^  Titam  aaer* 
taliom  in  memoria  heminumquam  marime  iengam  efficiam« 
Qaod  meom.  In^tiUunm  cam  inteilenäaet  Joannea  llellema 
Jnyenia,  Veatraa,  tuique  V.€.  eltoiPrincipiaatndioftRiatmaa, 
planeque  dtgtiua  eui  eine  aoriipnle  aKqood  mufttis  publicnm 
utUiter  et  cnm  lande  imponatar ,  noper  ex  Italia  DoMoratoa 
inaignia  tppefftamvvUiaaeique  me  omoibaairerTia  in 


Digitized  by  LjOOQ IC 


209 

eomii  iacambere*  Vlinam  inqnit  illum  videre  diem  poisenii 
CDin  Ulastritaimos  optimotqae  Prinoeps  meus  iam  sonex  et 
prole  caren«  tait  cäebratosmoniiiDentitetin  tribot  istic  Bh 
Uiotheois  depiotot  atqae  inaere  incuuspotteritaii  conserva«« 
tas  ceroerelur.   Postetinquiebalidipaam  praettare  Amplitti- 
mus  yir  (Sebattianu»  Giateras,  aiiagesu*ichen)  IHuttris  princi- 
pis  mei  GaneeUarios,  sed  vereor  ne  negotiorum  quotidianorum 
coDCurttt  impeditoa  otiaro  non  sit  habitumi  vitam  Principia 
ezacte  deacribendii  bortarique  me  coepit,   Ampiitudinem 
tnam  liuerit  ut  iaTiaerera ,  rogaremqae  ul  dignareria  totiaa 
Jllastrissimi  principis  vitae  cnrricalom  in  adversaria,  opere 
tumultoario  quod  dtcitur ,  coniicere.     Ex  quibus  tamqttaai 
commentariis  accuratum  quoddam   opus  meditando  expoli« 
endoqae  et  saepe  ad  lunamrevocandopxcitare  possem.  Hoc 
igitor  Qt  faoiaa  ampHatime  Domine  optimique  principia  gern- 
piterno  honori  consvlaa  rogo«     Musaei  Biotiani  tnitinni  de« 
dit  Lazari  Suendit  fiiiua ,  mena  olim  discipulua  60  florenoa 
in  eam  rem  largiena«     Ex  qua  re»  etsamsi  patre  auo  belli« 
caram  artiam  laude  multo  inferior  fuerit ,  non  minorem  ta« 
men  gloriam  quam  pater  apud  omnero  posteritatem  opera 
induttriaqoe  mea  est  consecuturua,  Cum  in  perpetunm  prae« 
dariaaimi  instkuti  author  ait  celebrandos ,   atque  in  bisto- 
riis  et  cbronicia  ea  eanaa  nomen  laudatissimum  habiturua« 
Non  antem  dubito  quin  ai  ad  stabiliendaro  Bibliotbecam  £u« 
ropaeam  Cacfaar  dtgnis  me  privilegiia  adjutarit,  author  iile 
qnieomque  liberalitate  tua  in  eam  coHata  initium  illi  dede- 
rit  et  tamquam  primum  fundameati  lapidem  iecerit,  sibi  glo« 
riam  apud  poateroa  aetcmam  ait  paritnrua.     Qui  author  uti« 
nam  Illaatriaaimaa  Princeps  esse  dignaretnr,   patereturque 
siium  illad  factum  «aternis  Ittterarammonumentisamecon- 
deeorari«     S#d  dum  omnia  peraequor  Epistola  excrescit  in 
imcnensam«   .Igitur  modum  mrno  statuam.  -  Sed  ai  tuis  V« 
C.  proxiflaisad  «0  KtteriSf  lUliairissimtttt  Prineipem  ab  hoc 
inatituto  meoaoa  ope  adiurando  non  esse  alienum,  cogno^ 
yero,  propediem  toasm  Bibliotheeae  illius  quam  moliol*  me« 
morabtHa  ideam  late  a  me  de^criptata  ad  ipsum  mittara.    Si 
i«a  processent,  magnaa  me  gratias  Hellere  nostro  debere 
agnoacam ,  qai  qua  eat  in  Pi^incipem  in  patriam  suam  et  in 
te  ipaom  Y*  C*  pietate  ao  studio  me  in  illam  mentem  impu- 
lerit,  ot  Iliustmsimo  et  Optimo  Heroi  primas  iilas  honoris 
et  gloriae  aetcrnae  partes  deferrem.     Quidquid  evenerit  a 
te  ampliaaime  Domine  etiam  atque  etiampeto,  ut  abillustris« 
simo  Principe  iüud  saltem  impeCres,  ut  se  in  membranade- 
pingt  Tel  medium  Tel  totum  curet,   ea  fere  magnitudtne, 
qoae  in  mei  hac  imagine  mditer  et  incondite  delineata  ap^ 
paret,  et  com  vacabit  et  lubebit,  aamma  oiiminm  eamm 
I.  >4 


Digitized  by  LjOOQ IC 


210 


icapita,  qnae  ftd  Ttnti  HeroM  Tttam  Mtenua  Ittteramm 
monomentis  mandandam  pertinentf  coUigere  el  ad  me  mit- 
tere  digaeris«  Denm  et  homines  testor  ine  summopere  la- 
borataraniv  nt  ea  res  cam  toae  Amplttodini  tum  Ulastria- 
aimi  PrincipU  ceUitttdini  honori  decori  et  gloriae -aic  Vale* 
y.  C  Yienna  ex  Bibliotheca  loiperatoria. 

(1575,  Deo«  ?) 

(Fol.ft5.) 

18.)  d3.  Janner  1 576. 

Capita  proposita  Generoso  Domino  aBoggendorffProyintiae 
Austrie  Maresscalco«  s3.  Januarii  1576. 
AmpHssime  Domine  Heros  Generoaissime* 
Qaia  lingoae  Gennanioae  oaiim  noa  ita  expeditum  ha-^ 
Jkeo,  ut  ea  qnae  anplitiidini  tnae  proposita  esse  copio,  rede 
et  copiose  eloqui  qaeam«  hoo  scripto  summa  eomm  capita 
complexns  sam.  De  doabas  itaqoe  potissimam  rebas  agere 
eom  Amplitadine  T.  statuersm «  hoc  est ,  de  domieilio  fii- 
bliothecae  Caesareae  annexo«  monachis  Franeiscanis  adi-> 
jnendo »  et  de  yertendo  in  Lioguam  Latinam  angendo  et  il- 
lostrando  Libro  Joris  consnetudinarii ,  quo  nniyersam  na- 
bilitatem  Aastriacam  domi  forisqoe  uti  statnisse  intelligo. 
Prius  propositionis  capnt  quamquam  parvi  esse  momenti  et 
nihil  ad  AmpHtudiniem  T.  reliqoamque  nobilitalem  aastria- 
cam pertinere  videtnr.  St  tarnen -quis  rem  penitas  consido- 
ret ,  eins  ntilitatem  latissime  patere  1  aeo  a  commedo  Au- 
striacoram  nobtlium  seinactam  e$$e  deprahendet.  Cum 
enim  nobiUtas  Austriaca  moaasteriam  illud«  qaod  nnac  pan* 
cissini,  iiqae  inntiles  et  malaeyitaemeinachioccnpantaaepe 
aibi  ab  Imperatore  ooncedi  (ut  intelligo)  posialaritt  »ec 
hacteaua  impetrarepotuerit,  cuaiciiUs  et  arteuteadnm  palo, 
ut  qaod  aao  tempore  totam  noa  procedit  idpaalatim  aosen« 
sim  ad  fiaem  perdocatar.  Cam  itaqae  totam  mcaasteriam 
cum  templo  impetrarineqaeat,  paalatimaaellendae  sunt  par- 
tes ,  donec  impnri  cucnllati  sacrißci  attrilis  paulatim  rebaa 
facilius  ex  eo  qaod  relinquitur  expelli  pössiat.  Ego  qai- 
dem  non  despero  quin,  etiam  in?itis  moaachia ,  Naatio  ap«- 
stolico  et  reliquis  reluctantibas ,  tandem  a  Caesare  domici* 
lium  quod  peto  Bibliothecae  annexum  sim  tandem  impa- 
traturus.  Deinde  eadem  opera  eflectarus ,  at  etiani  paeria 
Sereaissimomm  Principnm  Matthiae  et  liaximiliani  nobili* 
bus  cum  suo  praefecto  altera  pars,  eiosdem  monaaterii  adii- 
ciatar.  Incommode  enim  etiam  Uli  habitaat  et  saepe  do- 
micilium  mutare  cogantnr.  Cum  itaqae  iadigna  tes  sit  mo- 
nachis inepiia  ac  prayis  et  ad  frng^  taatumconsamendasa^- 


Digitized  by  LjOOQIC 


211 


tid  aedifid«  rap^roMe  raraa,  Ipäiiqiie  pUse  iMiiilM^: 
aaten  eadam  bonis  ae  fideliba»  S.  C*  M^  •t<iptiiia  Uberp« 
nun  niaistris ,  ntniniqae  me  Umiem  aTolattrain  tpei^-  £ta« 
nim  monachi  can  nihil  aegrivs  ferant,  ^aoi  turpi)  aiiae 
yitae  inspectorea  et  teatas,  nitro  tandem  alio  migrare  c(h 
nabantur  polius  qaam«  me  et  paeria  nobilibaa  aempe»  cotn« 
ipici  obaerrari  ipaoroHiqae  flaguia  per  aoa  diTolgari.  .  Paa- 
da  iatia  measibua  multa  oba«r?a?i  et  cooiperta  ä  Gaardiaoi 
famulodidici,  doloa,  fraudea,  riiaa^  aimultaleat  atupra«  liial«« 
taque  Iroperatori  Don  ferenda.  loaudi?!  quoque  libroa..ex 
Bibliotheca  Caeaarea  auperiori  aeatate  fnrtim  eaae  annreptoa 
et  civiboa  Teaditoa«  Daoa  monacboa  javene^  aingolia .  iere 
nociiboa  meretrtcem  uliqoam  in  cubili  aao  habniaan  ideaa 
Guardian!  üaflsniaa  nobia  affinnaritf  £onuA  aotenfvaitermi« 
j^r  anftigit  conaeientia.fbraan  aoeJerumaappliciomknatoena, 
Idem  apero  propediem  factnroa  etiam  alioaqnoadanu  ProAi* 
gatia  itsque  hac  arte  monaehia  ^  difficile  non  erit  i  Aaahria** 
cae  nobilitati  monaaterii  compagem  a,3«  Caea.  li^impe* 
trare«  Nam  nobia  üacile  aliaa  destinabitar  looua  i  ego  nti« 
qoe  non  dubtto  quin  ai  vel  trienhium  bibliotbeoam  pro  meo 
arbitrio  tractare  potuero,  apeoimen  mleae  indnatriae  eina*« 
modo  aim  exhibitnrua^  ut  Imperator  alio  in  loco  arci.  anae 
viciniori  aedificium  et  libriaauia  et  Bibliothecario  «it  exci« 
taturua.  Si  tarnen  nobilitaa  Anatriaea  oxiatimety  Telmeona 
Tel  puerorum  nobilium  domieilium  monaehia  adimendnnif 
ipaorum  inatitato  et  petitioni  incommodaturam  f  omni  pro« 
fecto  deincepa  petitione  atqne  apnd  Id^eratorem  aoUieita« 
tione  anperaedebo.  Et  haee  quidem  qoantmn  ad  domioiiiom 
Bibliothecae  dieta  aufficiant.  Nam  quamquam  mnltia  argn* 
mentia  planum  faeere  poaaem ,  ecillo  qnod  anpra .  mooio« 
rayi  domicilio  ineredibilem  fruetom  ad  omnea  homiaeai  non 
tantnm  philoaophoa  theologoa  medicoa  et  aimilea  dociSaa  ?e<* 
mm  etiam  ad  politieoa  viroa  et  adminiatrandia  domi  militi« 
aequo  robua  publieia  dealinatoa  perrenturum;  non  tarnen 
eonatitui  nolente  nobilitate  Auatriaca  aliquid  in  menm  neum 
ex  illo  monaaterio  delibare.  ■  .  .    • 

Ex  duobua  propoaitia  alterum  erat  Me  Conatetad^nea 
Anatriacaa  ^  Doetore  Wolfgango  Pudlero  Jnriaeonanito  in 
Bartholo  et  Baldo  airoilibuaqite  Juria  legitimi  interpretibua 
Teraatiaaimo  in  ordinem  redactaa  magnaque  aoeeaiion9  auc« 
taa  in  latinum  aermonem  convertere  aut  carte  auetiorea  ac 
enratioreaqne  reddere  conatitniaae.  Non  quidem  quod  lau- 
dem  praeripere  yelim  Pudlero ,  aed  nobilitatem  mihi  Au«« 
atriaoam  pro  mea  TiriK  parte  aliquo  officio  labore  et  in« 
duatria  mihi  a  Deo  tributa  demereri.  Quid  praeatiteril  Pud« 
lerua  9  quid  contra  agiopraeatiuirua  aim  aequi  terum  arbitri 

14* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


212: 

fodte^  jüJUbaMiit*'  SKbtlimhi  arrogo»  "St  qoM  4amen  iMile 
dignnni  effeoero  id^e  döcionun  Tirorom  judiciit  ftierit 
eottit»riibatiiiii  ipraeteseMidwD  neu.  esiüimo.  AdiwDenU 
CBTie  qafm  Pndlerus  habtiit  nMioradt.iiluatriora  mihi  Cae* 
aarea'  aoppeditat  BiblioÜMoa*  .Sunt  «oim  io  ea  Contufitudi- 
nes'Ct  ataiata  GenwciMi*  Beipablicaa^ .  Venetae  et  Lucasae 
Plttrimantin  praeter^a  oivitatuili  Patatrii  Veronae  Betgami 
FemriM  Manioae  Norimbergae  Argen torati  et  aimilium. 
Ex  Ina  eviniboa  aaconm  et  aangoiaefla.qiiod  dicitar  extrahc« 
tem  enoiqoe  IX  Fudleri  o{lere  conCeürenu  Si  quid  deetset 
adttcerem ,  ai  qaid  ihiiitta  recte  poaitam  videretur  matarem. 
Deniqae  nihil  qaod  CoBanetudiniboa  Ausiriaoia  commodo  et 
omaniMilö  eesfe  posset  praeterirem*  Quo  sane  locopletan- 
dämm  iKpelteBdaromque  conaoetudia^n  auairiacarum  aub* 
aidi^'D.i  Padlema  fuit  deatinuua*  Pro  hoc  avtem  meo  ]a- 
bore  BuHam  plane*  ttipendium  poatula,  neqae  enim  tarn 
Incri  eansta,  quam  amoriä»  et  atadii  erga  nobilitatem  An* 
atriaeamhaec  anseiperem.  Si  opere  perfecto,  id  quodprae- 
atiteriiD«  plaonertt^  ^aod?ia  gratitudinia  aignuni  mihi  ab  or- 
dimbssAuctriae  honofarii  loco  deteretum  mihiabonde  aufie- 
cerit;  Ab  Amplitudtiie  itaque  tua peto< Heroa  Generose,  ut 
mihi  Padieriani  libri  eopiam  facere-  velis ,  ut  illnm  perle* 
gere  et  com  aliaram  4^i?ttatam  ac  rerampnblicarum  atatu- 
tia  et  comuetndinilraa  eohferre  angere  et  emendare  horia 
anböetina  queam.  Nihil  adacribam  maiiginibos  libri  aed  fo- 
liia  et  Itneia  notatia,  in  peculiarem  qoemdam  librora,  quae 
mihi  probabnntor  fliiaque  probanda  arbitrabor  reiiciam« 
TBatromqne  de  omniboa  iudicium  aequar.  £rant  acio  qut 
odio  inndia  Tel  alm  qoa^a  animi  perturbatione  corropti 
»eae  famaip  aint  detrectuct^  Sed  hiaoppono  patientiam  animi 
mei  et  tempo^reriiatia  pitrem ,  oanasam  meam  tandem  ali« 
qnando  recte  nti  ajiero  probatunim.  .'Gratisaimam  erit  He« 
rot  Generoaev  'si  haeo  a  me  propoaita,  cum  aliis  viria  in« 
genioqaeJudieio  Talentibas  eommnnicata,  recte  perpenderia 
et  vesponanm  de  ommbna  mihi'dare  dignatot  faeria«  Yale* 
Amplissime  Domine  Maecenas  miht  unice  colende. 
Ampliladini  Taae  deditisaimua 

Client 
H.B. 
(FoL3oa.370 


19O        ,  26.  Jänner  1576. 

Ad  Nicolanm  Habicht  Canenteum  Yratialaüienaem« 
Tram  erga  itie  ofHcinm  grata  memoria  recolena,  qaod 
»6  itf«q[>Ml»ri  Atipo  llitttttir  firo  BciriiM^     eommendaria  et 


Digitized  by  LjOOQIC 


od  fMtiiMni  rrnUkfrem-ereker^  coiMtof  «b'Tit^IXiiSjiamii 

mhil  mihiprios  esse  daxt,  quam  aliqnam  tibi  gvatificandi 

invenire  occasioneni.    Eal^ero  antelMcnnlla  obIata/e8t.'>At 

miac  cum  mentis  ocalos  in  oa^aentdeliberatiaaiit.partem 

circumferens,  litteraa  ad  Amplkttdinflin  -tiiaBi  l^otOidij^saa 

mittendt  argameiHam  quaerereni  ^  oporlnne.  nef;ottakn' FoldS- 

mcom  materiam  non  «Sanrdam  Mippeditare  visaai  «st»,  liiito 

itaqne  ad  te  Hiatorioam  de  Legatione  Polonica  oarcationem, 

eaa  continena  re^  qvnra  Velipte  ridret  ^ndivi  yel  .ex^Pole- 

nomm  relatu  habdiv  -  Quod  ai  falta^reftaifariiit  iUi«  ^colpaa 

me  non  est  praetiattdar,  ai  quid  exploitaliea.magiaqiie  c6in* 

pertum  indagare  pdtitero  v    qno « iai»  scripta  emendiBii  poa« 

sint  ad  te  Y«  C.  peracribam;    Detoraäonibof  eqntdeai  nihil 

dobilo.  '        • 

Conquiro  auiem  quotidte  «naiorem  haroai  rennn«  ait- 

vana:  quam  tiactuss,  libtos  .teeom  :  conunnnicabo ,   präeamv 

tiro,  al  in  certum  hMiiaem- istae  eimtem  ineidero.  .Opon» 

.lune  nobis  adn4$  hoc  litteraa  perferendi' offlciana  oandidu 

tatqüe  atadtosissimtfa  rii*  Caspar  KoenelFrancosteninspime« 

aiitic     Idem  de  me0  cdUigendannn  yiroram.clarorum  et  Hh 

Ittsirinm  imagindnt  instttuto'  te  edoeere  potent»   .Yolamoa 

eHt  ingens ,  memoria  aatem  eomm  qnomoi'  Titaa  daacrip^ 

aero   in  Bibltotbeca' Gaesaria  eatabit   perpfetna  et  .poateri 

etiam  poat 'annoa  mille  nobilitatem  aoani'  ex*  imaginiboaet 

insigliibas  maioram  probare  poteraat^  .A  tO'  peto  vir  Aat* 

pliasime,  nt  qaando  geniüS'ineaamihitiaiqoaoi  vatea  dic- 

tat,  te  altqoandoad  Episcopale &atiginm asaurectiiviim,  tu 

qnoque  imaginemeodera  modo  quo  avqhiepiaeopi  Pragenais 

depictam  vides  dono  mittere  relts  ifieamque.  canasam  apiid 

lilastriaaimum  Princtpem  et  Praesttlem  Vratislaoenstnmapad 

BliBBtreni  item  Landecfciam  Epiacopnm  OloMueeoaem  deai^ 

gnatam  agere ,  nt  hi  quoque  idem  paaeaUce  dignentnr.  -  8i 

yero  ex  te  illorum  titalos  cognoscere  potuero  ipaömel  pro- 

pediem  hac  de  re  ad  eoaacribam.     Iraaginem  archiepiacopi 

Pragenais  rogo, ,  cam  oportanam  erit,  per  certom  ho|[ninem 

▼el  per  yeredarioa  publicos  in  domum  magistri  Postarnm 

vt  vocant-remitiasi   *^a1e  amplisaitne  Dbmiiie «  teque  a  me 

ajnfiere  eoli  patere.    Yienna  2b.  laoMiii  1676« 

(F0L39.) 

so.)  6.  Mar«  1676/ 

Generoae  Domioe  (D.  Weber  )f  Trautaonio?) 

Commodom  lin  aumma  mea  -  rea  fpecaniariae  angoalia 

Joannes  Raeberas-bas  inclasas  ad  me;litteraa.miait,  altera» 

<|u^O0  ad'AndvoAmr&iaterle  aerarübeUioi  qaaeatormdedil^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


zu  * 


«t  viiii'flto»'7«  fldTOMt'i  qvonün  in-goinliMi  Uta  Raebiii 
•t  eins  Secretarii  sfngrapha  meotio  fit«  «olveret.  CaosMi 
oar  id  qaod  primam  eaeo  Raeb^fi,  deinde  Raperto  a  Stotp 
singen, '«ox  Generös»  Baroni  a  Snendi  debebatnr,  iam 
tandeminiU  debealor,  haoc  est:  Com  Benediotos  Unzart 
D*  Rooberi  oUni  coens  Casaonia  Viennani,  mtsMoae  a  Do* 
mino  impetrata,  ted  idpeadio  n:ondam  aoluto  abiret,  Bae* 
berat  hano  ipsi  incluiam  .7a  florenornm  ajngrapham  «erip« 
aily'lit  bac  Viennae  .Secretario  tno.  Joamii  ^Itsero  oefensa 
ab  eo  pecnmam  iilam  «cctperet.  Sedcum  aaluiio  tarde  pror 
oederet «  et  cocas  ad  uiiiptiat  Barooit  Suendti  in  Alaaitiam 
eaoearetnr,  neo  iter  tngredi  vellet ,  antequam  7a  illos  flo- 
Mnot  aceiperet,  Stotatugenius  Saendii  aifinis  illofs  coco  soU 
yrit  et  nnper  RatUbonae  eos  a  Saendio  recepit.  Sueadiiu 
rerO'Cvmsntbi  ob  operam  filio  tno  in  Italia  per  bieanium 
na^atam  bonorarium  .promiaiaaet  r  nti^arnque  ayngrapbam  eo 
Bomine  mihi  deno  miait.  In  tua  itaqoe  ^tcollegaram^mana 
aitnm  est  beroa  generote«  nt  hoc  BarDoit  Saendii  erga  .me 
beoefietum«  voinntäte  iptint  Raebericoinprobatbni  etStot-* 
tingenii  tettimonio  confirmatam,  mihi  tine  difiionltate  pro« 
eedat,  quod  nt  mihi  mora  yacaum  et  expeditnm  praettaro 
digneria  a  te  etiam  aique  etiam  -TehemeiHer  peto*  Id  aateo^ 
2t&  fiet ,  ti  vel  levt  mandato  quaettori  Andreae  Snaterle.  ju^ 
beaa  eam^a  florenomra  anmmam  mihi  numerare«  Negat 
eniin  teid  ininttn  Yettro  facerepottefalioqain  te  liueraa 
Rneberi  facile  apndse-pondnt  baberepatsnram  Cuitte;  ma« 
xime  cnm  animad?ert^t 'debitum  hoo  %Z  i573«  etae  contrac« 
tnm.  Benignnm  ita^oe  ab  Amplitudine  Taa  retpontnm  m»^ 
gno  detiderio  extpectabo «  denrnque  orabo  nt  tuat  et  rea  et 
apet  Jid  optatniki  et  fanatum  exitnm  deduoat.  Hitto  ret  no« 
vatfaeri  a  me  Venetiia  acoeptat.  Yale  Herotgeneroaelta«« 
oenaanniee  mihi  colend^^  6  Martti  iSjtu  :  • 
(FoL5o.  k) 


ÄiO  ,  •4.A]jrili576. 

^Ad  Canoellariwa  Hnngariae  Jo.  diathiom« 
Iniquität  incredibvltt  et  importnna  omnique  bominlin* 
toleranda  Mattbiae  Bornemittae  impndentia ,  eaa  quaain  has 
ooniect  literat  mihi  extortit«  non  quidem  quod  id  reipta 
exeqoi  auod  minltor  in  animo  htbeam ,  ted  nt  enm  terri-* 
tando  aq  taniorem  mentem  reducam,  efficiamqne  nt  fitelli* 
gat  horiio  Tecort  qnantain  illnm  egregie  nicitoendi  facnlta* 
aemibaberemt  niti  reyerentiae  tnae  ampUtndinia  domui  de- 
•bitae  omnia  roea  pottponerem*  Hoo  tarnen  nolo  ignoreti 
^  atifeadio  meo  ante  tempoa  apud  Senatum  Fitci  bopera«» 


Digitized  by  LjOOQIC 


215 

torii  nuHiBt  inie^crily  me  meie  exMtiaiatloni  noti  ckfitta« 

mnit  efiecivromqve ,  ot  vel  Deo  et  bominibnt  periarafteTft- 

dat»  yel  solatio  iptt  Urdias  procedat  qoiBinsi  mihi  tantillam 

pecvniae  sooinnilahi  conoredit- tempore  internoapacto,  hoo 

.  est  rnense  Jolio  solveiidam»    Pragaesicinter  noa  oonvenit» 

nt  mihi  44  Thaleroa  crederet  |  pro  ijaibns  ego  anao  exacto 

6i^  Thaleroa  aolverem  ,   aed  in  tyngrapha  non  naarae  aed. 

mutut  mentionem-  facerem,    Feci  qaae  rolait,  pacta  con- 

Teota  aerranda  aant.    Maper  Potoaii  itemm  iSThaieroa  in 

menteatreamihierediditi  pro  qnibiia  mense  Februario  su* 

periore  aa  Taleros  receptt,    Quacosura  qaanto  interyallo 

Jadaeomm  nsitatum  foenos  saperet  nemo  non  videt.     8ed 

qaia  nemiiii,  ae  nitro  licet  ad  iniqna  se  obliganti,  fit  iniuriat 

ipsi  eam  ob  rem  non  irascor.    Qnod  yero  mihi  iam  ante 

tempna    molestas  importnnas.  et  intolerabilis  est,  merito 

mihi  ferendum  non  videtar.     Ferrem  tarnen  id  quodqne  ml* 

nua  moleste,  si  non  etiam  com  fama  mea  Indere  institueret* 

Corte  excogitare  canssam  ncqueo,  cor  yersipelliasenexhaa 

noyaa  rationes  repente  praeteromnemmeamezspectationem 

inierit,  nisi  forte  maioris  lucri   dnldecine  captns  aliqnem 

inyenerit  pecnniae  egcntem ,  qni  maiores  qnam  ego  nsuraa 

persolyere  sit  paratus.     Ita  forCassia   nimia  importunitate 

callidna  aenex   se  effectnrnm  sparst  <   nt  taedio  impnden* 

tiae  Bornemissaea^  affectns  Biotins  5o  Taleros  ante  tempos 

peraolvat  potins.qasm  longiorem  oerberi  latrantis  rabiem 

ierat.    Sed  oerberon^  non  offli  placabo  ne  latret ,  s«d  jastir 

tiae  fastibos  nt  taceat  compellam.    In  hac  aula  nihil  mihi 

praeter  solaa»  panpertatem  obstat  9  •  qnominns  honos  et  glor 

A*ia  in  dies  magis  magisqne  angeatnr,  quam  mihi  a  Bo^Or 

misaa  deminoi»  ai  aeqno  animo  ferrem  >omo  vilis  et^bj^cti 

animi  merito  haberi  ab  omnihns  deberem.    £nyero,  eitisti« 

met  bomo  insanna  me  Untnm  sonrram  nebalonem  a«!  wpp* 

atorem^ase,'  nt  snoram  5o  Thaleronun  canssa«  qn^ti^ibi 

«redidit  solnm  sim  yersnrns  foroqne  improbe  oessnrna:   Ki 

aomptna  qnoa  hoc  .anno  feci  oenanm  menm  saperept,  .norit 

iUo»  in  honorem  et«  ntilitatem  S.  G.  Majestatia  esse.lisctoa 

nt  antequam  bine  diseedoret  inyentarinm  Bibliotbecaia  conr 

leetom  daram.    Ale  iuqne  pevtotam  hano  qnadrageaimam 

aeribaa  3«  antea  alni  dnos*    Fosthac  nno  contentna  esro  yd 

Bullo  potina  nt  amiasa  recoperem.  I^aamobremnondeap^ra, 

futarnm «  qnin  Bornemissa  enm  mihi  jiocere  laborabit ,  ye» 

liementer  roeia  rebus  sit  jprofutoma»  non  enim  ea  qmu^fieri 

non  poasunt  yult  Caesar  et  eins  seaaitos,.  sed  pecuDiam  a 

miniatris  ntilUer  tantum  impepdi  cnpiunt«    Hoc  si  n^e  fe- 

eiaa^  pvobauero,  probabo  autem  ploribus  testibus ,  cur  non 

d«j>«am  ap^rare  mihi  propcdiem  Stipendium  auctum  irL  la«^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


21Ö  ' 

telligunt  entm  omnes,  inihl  aoa  fkureno»  «d  me  etfiMniliam 
quaiktttnivift  parvam  non  soffieere.  Si  yero  aolu»  abaqae 
nUo  rel  scriba  veL  famulo  Tidttare  yolu^ro,  eoqvae  gloria 
erit  Imperator!  tarn  miaerttm  et  inopem  l»ominein  BibliMhe«- 
cae  auae  ease  praefectom.  Ecquando  ^tiam  tandem  llloa 
quos  institni  locapletiasimoa  qaosque  meritö  pronontio  fbre 
memorabiles  indices  ad  coronidem  sotas  tine  alloi  auxilto 
perducam.  Nihil  itaqaeincommodi  dare  poterii  Bomemiasa« 
si  enim  quieverit,  existiroalioni  meaef  non>  ofiteiet.  Sin 
apud  Senatam  in  stipiendium  meum  tfiiTolarit  Wam  mihi  ad 
aagmentum  stipendii  aternet;  Noh  lameaproptereaminori 
ob  malignumet  nocendi  eDpidoin  eius  aniiiiiini:.odio  dignas 
est.-  Quidquidaatemevenerit,  Rerereodiasime  P^a«8u*,  non 
committam  ut  non  magnaro  rererentiae  tibi  debitae  et  deeo- 
ris  familia  tua  digni  rationera  habaisse  ?idear«  Vale  Mae« 
oenas«,  ... 

Vienne  i4  Aprilis  1^76.        n^        * 

(Ibid.  Fol. 5i.  b.)  1 


sa.)  i  4*  April  1576* 

Ad  Matthiam  Bomemissam« 

8.  Te   {amam   meam  palam  laedere  per  calamniam, 

miM  indicatom  est.     Hoc  etiam  additum ,  te  libellum  sup* 

pUcem  Senatnt  Fisco  Caeaaris  praefecto  exhibet^  atatui«se, 

qno  meam  mihi  stipendtnm  numerari  prohibeas,  qnoadtibi 

60  Thälerif  qni  ex  syngrapha  mea  menseJalto  debebnntnr, 

fberint  persoloti.*  Improbe  etstolide  senex  qntdagis?  Eqüi- 

demantea  te  tantuni  Last'aorum  (?)  libtdinosnm  et  avaruna 

foeneratorem  esse  credideram,    nunc  autem  tantopere  C« 

mihi  prödis  ,  nt  hominent  omnihns  paene  Titiis,  quae  in  im«- 

proM  tStfcm  oftdere  possint  ooopertam  j«dicav«  debeam.'M 

tibi  tantutn  ipsi  et  aliis  malus  ac  pemioiosoi  manaisses  me 

profecffo  rebus  tuis  nunquam   adtnisouisaemv  -  Cum    rero 

etiam  inrignem  istam  imprdbitatem  taam  Intneae  existimw» 

tioni«,  >ita  mihi  mea  longo  carioris,  labefactationem  exten- 

liis-;  Miuriam  meam  uicisci  in  te  acerrime  deereri,   adeo 

%aneiit  fraudes  doli  techite  versipelles  ^xquisiiamm  inandi- 

^aruYri^ae  üstirarum  qnibus  uterisrationealegtbMpro'hilritae 

-et  ä  magistratu  vlndicandae  deniqne  omiiis  nequitia  tua  tain» 

quam  in  tabula  depicta  Imperatori ,    Senatui,   plebi,   seni^ 

bus  pYieris ,  lippis  et  toii^oribua  ob  ocalos  ponatur.    Corro- 

gabo  enim  omnes  omniam  authorom  de  foenore  et  usum 

scribentium  Hbros  qudtf  mihi  abunde.  Bibliolheca  Caesarea 

anppeditabit.     Huc  adiungam  ^uidquid  ex  «aditu ,  tisv,  tih 

rorom  gravium  relatu  alque  et  ipsa  rernm  experieittia  un- 


Digitized  by  LjOOQIC 


217 

diipe  hanrii^  p«t«0ro,  «oqM  te-eimme»  tai  ivaSlm  fc»« 
neratores  tibi  ipsis^ ve  in  ladibriom  Jionir  in  lilüiufen  et 
ciritati  in  iostitiam  ac  politicam  commoditatem  oppo^abo. 
Qnin  etiani  dialogo  te  deeorabo  Bomemissae  titalnm  prae- 
ferente,  teque  cnm  ahero  yelttti  discipalo  foeneratqr^  in- 
terlocatorem  introducam,  masna  indastria  onuies  artifi- 
ciosas  angendae  per  fas  et  lidFas  )t^i  pecttnianjib ' 'itäiton'es 
perseqaentem.  Et  qaia  viliör  «nffti'ei  quam  nt  aerio  teonm 
agere  v«lim ,  geB#ve  atyli  utarr  ridicttio ,  ita  a4  ta-  exdgiun- 
dum  maxime  idonwK  Qatbqs  rebaa  iet,  nt  quemadmodntt 
eanem  »cabioaom  in  sterqaiHnio  iaoentem  pi^m-lapilliaTii^ 
gulis  et  damoribaa  läceasant^Txri  ▼ere  grävio|pea  tamqaaai 
Tittam  cadaver  Titabandi  t^raetereuit^  ita  le  pleba  >ai  pneri 
menatroairai  terrae  excremeninm  digitia  monatrmt  exaerta- 
qoe  lingna  ladibrio  habeant»  riri  Teromoderairoreaindigna» 
Imndi  dedecereanm  ReipnbKoae  et  pemicieinm*  civitati  ae* 
nem  limia  eenlia  eapieientea  diriaqve  taeiti  ioapiveatienibni 
enerantea  praetergrediantar«  «ETaee  «le  iatn  minb  aetre  ¥o* 
luiv  nt  doplici  poena  plectereria,  primum  exapeotartiottf 
Diali,  tnm  ipae  mal»  com  aderit  te^ad  inaaniaaa  uaqae  ye^ 
zatnro*  <^in  multe  dnriora  in  te  afatniaaem,  niai-  megnam 
ininriae  mihi  •  te  iUatae  pavtem,«  benefioiia  aRe¥e|[%ndia« 
ainia  Janrienainm-  Epiaeopo  in  ime-  eoHatia  oondenareais 
maioremqne  iamiliae  in  qna-  liabitaa  >  honoris,  qnam  facte- 
nm  iQornm  ratiooem  dncere».  Yale  et  reaipiaee  v  -Mi  fa* 
oiaa  propedien'aero  erit^  Viennae  14  Apriiia  157fr.  ' 
(FoLSi.) 

sS)  April  i<^6. 

Ad  Baronem  I\i£hardam  Streinium« 

Ampliaaioie  Domiae,  anicam  atadiosornm  honunum  p»ae- 

aidium. 


In  Umto  Kiteranun  negieeto  ne  dieam  cetemptn  niai 
te  taiqne  aamiles  in  patroetninm  adrpoeoina,  nenyideoqao» 
aaedo  res  Itttererta  cenraleacere  qneat.  ^^nae  'ab  Inipera* 
tore  et  AmpUsaini*  viro  Domino  IVneaneellaviepetam«sperö 
te  )am  in  domestica  eonaoetndine  er  famfliavieinaeelloqnae 
eognoTiaae«  •  Qnare  nihil. eoraatTrtpetani,  pveaertitt  cum 
eadem  ad  Anlae  Praefoetilm^Trantsetttom  et  Tiefaausemm 
eeripserim,  Tantttm  te  orabe^'^yir  ivelyte  et  reire -generöse^ 
nt  canssae  Inner  litterariae-ipse  IttteratissirnnSf  •qnf  ntnm  po<» 
teriS)  poteri»atttem  nnns  pfanimum,  apnd  Senetom  S.  G» 
•M*^  atqne  adeo'apnd  ^om  Imperalorem ,  de  eniaa  Biblio» 
theca  omni  afndi^  tuend«  omanda  eruugenda  laboropatra« 
^inari  Telia«    Qua  re  tmno  ut&pnd  ömnem  poatevitateqi  Uir 


Digitized  by  LjOOQ IC 


218 

jnratan.lutlciii'iMniqaiirt  uorkaran  ted  tenqiiceniaai  tnve- 
niat*.  YffU.  Viaiinae  1576.  (In  fine  Aprilit?) 
(EoU67.b.) 

Ad  iiuiitittm  Apottolicum  JaDelfinom  Tarricelloram  Epi- 
»copiun  4  Uuji  1576. 
jDiMe  siiiit  causw  Präesttl  Reyerendtssime,  cur  hUcQ 
nvptoioHImff  meiieibat  in  conspectum  ivMm  vemre  non  sim 
aosiUk  'rooiäiebi  fugitiri  calamiiia  et  error 'quidant  ex  mmi« 
ttti  atiidip  nuper  a  me  contra  officiam  Bibliothecarii  commia- 
•VK  Be  illa  me  apud  Ampliladinem  Taam,  de  hoc  vero 
apud  Ataiestatem  Imperatoriam  me  pargave  libelk>  qaoda« 
atatüeram,  cui  Bibliotheeae  Generii  hiumant  Earopeae  in« 
dicem  äa^ripsit  ia  ee«  enimoodice  Idean»  «piandam  Biblio* 
tbecae  oopioMafrimae  omniamqoe  atilisaifiiae  sam  aonplexiia 
ep-  modo  deacriptam .quo  Plato.anam,  Thomaa  MomaVlo* 
piailam  Ren^ioblicam ,  .  Cicero  Oratorem , '  Eraam«a  Bot. 
apttna  Ecclciiaaten  delioeavere.  iNon  tarnen  tarn  longe  a  rois 
hfvaroTs  ifecesai«  qain.Summoa  Pontifex  Imperator  Reges  et 
Prinoipea.ctimlroperii  ttira  aliommRegnoram  minimocaiiia* 
que  aamtu  coUecta  in  eam  rem*apndomnea  facta  et  ajmbo« 
Ua  coniectia  Bibliodieeaih'  plane  talem  excitare  poaaent« 
qnalem  in.  libello  illo  meo  i^oculoa  pono;  ita  ut  iam  hob 
ideam,  aed  rem  ipaam  haberemns  uniyerao  hominum  genari 
de  communi  hniosmodi  Bibliotheca  bene  merito  in  sempi- 
ternam  posteritatem  profntaram ,  et  me  non  ineptam  Impo* 
ratorU«Bjom«  Bibliothecariam  atque  nt  tna  amtcitia  dignum 
ita  monachi  calumnia  (non)  dignum  ottensoram.  —  Verom 
dum  exspecto  mei  huins  Operis  ad  coronidem  perdncendi 
et  Caeaari  alque  'tibi  *  Antiatea  ampliasime  ezhibendi  finem ; 
eae  incidnnt  occupationea  ^  ut  rem  extrahi  et  me  nimia  dim 
in  auapieioiiia  incommodo  mauaurum  ytdeam ,'  niai  eptatola 
aliqna  tempaaiUud  longdm  anterertam.  Primumitaque  nuae 
de  oalumaia  monachi  aperiam^  poat  de  errore  meo  attiagcm« 
Fait  ia  monachoa  Joamiea  quidam  Dalmata«  «qni  cum  ex  trt- 
iMia  FVaaoiacani  iaatitutiordimbnay  ia  .iUa<  Tiriaaet  daaae^ 
i^idiaoiplina  arcttore  iituniBr ;  arte  et  dohn^ai  qnae  ex  alio» 
jmm  relattt  habeo  reraaunt)  iB.laxina..Titae  geana  irrepatt, 
affeeilque  nt^hio  ia  Sanctae  craeia  coenobio  ä  rel  4*  moaa» 
«horam.praeCaotuI  aea  Gnar^aua  ut  Tocatit  ooaatitneretuiv 
Ia  igitur  eam  a  me  domieilium  quoddamvacuum  quaatumna 
monachia  auperfluum  oerte  non  neoeasarium,  et  quia  biblio- 
theeae plane  annexum  est,  conserraadta  libris  Gaeaareia 
peroponuaamy  a  8ac,  Gaea«  Uajeatate  auhi  ^abitahdum  peti 


Digitized  by  LjOOQIC 


219 


t,  noii  aipdo  mbßktrmm  IifermotU 
Caesareo  qoe  nt  locos  ille  inspiceretBr  niMidabatsr  instmo* 
tum  proteri^e  re  infeoia  remitti,  ne^na,  ae  «Jlum  monaste* 
rii  oatinm  aperiaram«  Teram  etiam  me  ii|nocentiaaiaio  antmo 
officio  SMO  fung«Dteiii  etBibliothecaelmperatorie  ntiliunem 
•iao  alloriua  damno  aal  intäria  proovrantem  peiafanii  lingna 
laceraTit,  minitaiia  ae  Mrataram  u%  hine  Romaat  naqua-in 
poaaiinan  parlom  eaaeui  tioCua«  Et  «t  ialaUigo^  noik  a«ni* 
tar  laborarit ,  nt  Teraa  yidMretnr ,  mo'  «ww  «pnd  Ampluv« 
diaem  Tnam  maltia  ooafiotia  criaiinibna  aeoi|aaTit  «I  in  odiam 
Tocare  ooaatna  aal.  Idam  apad  alioa  multoa  et-maj^os.n^ 
roa  perficere  est  aggreMua,  aed  fniatra.  Cognoaoi  eeiai 
iafli  rnlgo  incipit  tarn  mea  aequttas  et ,  umocenlia ,  quaoa 
ipaias  malitia.  Profugit  eniin  ille  neaoio.qae  tavbatia  is -rao* 
naaterioeoi  hie  praefuit  rationibiia.  EgO'TOvo  q«ia  iamCec^ 
aarem  edocai  me  neque  res  Eceleaiatiicaa  alienare ,  aäte 
ans  origine  ayertere,  neque  monachia  nUo  paoto  incommo* 
dare  — ,  aed  taatnro  libroa  in  Bibliotheca  äemper  fere  oof 
cinaa  eerUtim  per^nntea  conserrare*  Teile  ^^  Decretam  m^ 
eena  impetra?i ,  quo  ia  qpi  nunc  praeeat  mdnaaterio  prae^ 
feetat  locamillnm  ei^nd^m  reaerare  jobetor«  Ut  aatem  m<ir 
nachia  omnis  omnino  conqaerendi  anaa  ampatetur ,  aeqaia* 
simaa  illis  has  conditionea  tuli:  at  ille  nenipe  loctis  Bibfio« 
thecario  non  in  perpetuumt  aed  in  X  tantam  Tel  saltem  VI 
annos  addicatar,  idqae  tanta  penaione  annua  constituta, 
qoantam  joraloa  domidliorum  assignator  aeqoam  esse  iodi- 
cabit.  Sed  dum  omnia  |^eraeqaor  prolixua  era4o.'  Hoc  tan- 
tam dicam,  me  abique  aic  TiTcre  stataisse,  at  animom  menm 
paeis  tranqaiUitatis  atqae  omnts  Jastitiae  eoptdissimam  fa« 
eile  anieoi^oe  faia  proximis  annia  aim  probatoraa«  Proinde 
qaia  libroa  cerlatim  perlre  dixi«  re  dictum  ooniprobare  M* 
que  omni«»  perieolum  in  panda  oafeeodeve  pleooil,  Talea 
enim  aont  iiifimti  qoalea  in  hoc  aaceo  quem  com  luace  litte* 
ria  miai,;  oemuntor.  Nniic  de  errore  sed  breribus  dicaas^ 
ebarta.  enim  ei  tempaa  me  deficit»  Eraditua  qaidam  Ttr 
et  aatoritate  atqae  gratia  «p«d  Caeaarem  plorimom  poUena^ 
com  Bibliotheoam  loatraret,  rogaTit  eeeoi  aliqaando  extra* 
»eo  Bibliolhecam  patefeciaaem«  reapeadi  (nihil  eqaidem 
nsali  aaapieana)  me  non  qoosTia,  aed  praeeipaoa  quoadam 
▼iroa  y .  ut  nnp^  Nantiom  apoatoliemn  M aiühionem  Fimia^ 
rieaaem  ^  aimilea  Uloatrea  ..p^raonaa  admiaiaaei  Tom  flle 
Tclnti  attonitua.  Fäetname  illod  est ,  inqoit  permiaao  Cae» 
aaria  ?  Goat  negarem  eit  <iaeaarem  neqoe  mandaase  aeqoe 
etiam  Tetossie  affirmarem«  .CaTC,  ioqoit,  ne  veaeiscat  hn« 
perator  te.foo  inioasa  TelqoAmqoam  hominnm  infromiaisae 
liiat  peilr^  T9lis«    Hie  ego  tamqoam  folmine  JoTia  ictaa  ob« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


BIO 

tcpptti  •  et  errtMgm'inettm  uieo  >  agnoyi;  Q«Mm  tafd  Mo  onnis 
enlpae  vaeem  ipsa  Praesal  Rerbreiidissime  iittctlligis;  iu« 
primis  enioi  nemo  ae  Caeerem  prokUraerat ,  *  deinde  eos  ad- 
min,  qvosaoivi  Imperatori  esse  ekarissimos.'  Deniqae  hoc 
meo  facto  nihil  commissam  est,  qatfd  in  saspioianem  malae 
fidel  cadere  possiu  Secreta  enim  iii  illa  Bibtiotkeoa  nnll« 
anift,  qaac  non  yel  in  concione  legi  possent,  praeter  libiDOS 
«fOQsdam  religionitm  a  GaihoHoa  ecoleeia  dissentientinm»  Quae 
rerneque  'Imperatori  neqne  mth«  frandi-  esse  debet«  Sinre 
enim  Jesaka  aKqais  hebraiee  doctus  Jndaeös  oppognare  to* 
Itt,' Thalmtfd  ex  Bibliotheea  Caeaai^ea  petat  necesse  -est; 
aire  monachus  eruditus  yel  alias  qtiispiate  magtiaa  Theolo* 
^M  in  Lathernm,  Galvinom  Zaingliam  et  similes  stjliim 
omiTertere  expetajt,  qaomodo  id  faciet  si  non  hiric  illornm 
Toinmina  depromat«  Ego  vero  qui  manibns  haeetraoto  si- 
mlHs  Vfderi'poasom  Pharmacopolae  pharm'aoa  na^n  minus 
noxia  in  vitris  aihpuUia  et  pixtdibüs  quam  stfluiaria  trao- 
tanti.  Non.  enim  nocent  venena  nisi  in  yiseera  in  yenas  in 
snccnmet'sahgttinemdeseendant.  Plnra  hac  pertinentia  pro* 
ferro  non"^yideUl^' necesse.  '6i  enim  monachi  caloiünia  me 
flb  Amplitndine  toa  nondam  aKenayit,  coram  omnia  rectius 
esponanu  •  ^* 
(Fol.  66.) 


26.)  i.Oetoberi676. 

Ad  Archidttcem  Garolam  Kai.  Octobr.  1576. 

^SerenissimePrincepsDpiitine Domine  mihi  clementisaime« 
1  -  Historiatt  aggredi  meditor  «iTnreicam  et  Anatriacam, 
«j^«e  alta^qnaedam  ad)  Christiana«  ReipubliüSae  aliliiatem  et 
eolnmodoas  non  pamm  pertiaeatia;  .Sed  ad  eam  rem  recte 
periiciendam  opua  habebo  400  aut'Soo  florenis.  Oiloa,snmp 
tae>  cnm  metun  3oo  florenoram  Stipendium  qood  qiiotaaats 
ex  Bibliotheea  Caesarea  et  artia.^ratoriae  professione  per- 
^pio,  non  ferat.  Ne  nimiuw  ftoli  Sacrae  Caea;  Majestät! 
aim  onerosuav  alios  quoque  qnosdam  Prineipes  aaaxime  Aa- 
atrtacQS  adeuados  orandosqne  duxi ,  ut  horam  «ingoii  mihi 
od  eam-  rem  ceatenos  florenoa,  yef  quantum  ipaoram  libera» 
Utati  Visum  fuerit  t  semel  numerari  benigne  curare  dlgnen« 
Ux.  Quibus  antem  modts ,  qua  -ape ,  et  qn»  coasHio: tanUm 
rem  perficere  atatuara;  in  epistola  haic  librorum  Tnrcico^ 
vuni  cataiogo,  quem  Serenissimae  tnae'Celsitudmi  sopplex 
offero,  praefixA  latius  declarayi.  8ereni«simam  tuam  Gelai<* 
tudiaem  iaterim  diu  et  felicitev  yatere  ac  prospero  omaiam 


Digitized  by  LjOOQIC 


Sil 

reram  •v^essa  asqaeqnaqae  uti  opto»  ntqno  iu  fiat,  Denm 
precor. 

Serenissimae  Celsitadinis  T.  obediens 

Cliens 
Hago  Blotius  J.V.D.  Sacrae  Caes.  Majestatis 
Bibliothccarius  et  Artis  Oratoriae  in  Acade- 
mia  VieDnensi  Ordinarius  professor. 
(Fol.6i,v.) 


s6.)  sS.December  1576. 

Sacra  Caesarea  Regiaque  Maiestas 

Dotoiine  nomine  mihi  Clementissime.  - 
Semel  atqne  iterom  Sac.  Caes.  Maiestatem  tuam  sup- 
plex  per  litteras  adii :   Sed  hactenas  nallam  ex  aula  respon- 
sam  a  quoquam  accepi, 

Qnare  memoriae  caassa,  denao  8.  C.  M^*"*  tuam  rogan- 
dam  duxi, 

1.  Primom,  nt  mihi  Süae  Majestät!  obsequentissime  ser- 
yire  parato,  munas  Bibliothecarium ,  a  suae  Majesta- 
tis parente  (piae  et  Excelsae  memoriae)  concessum, 
clementer  confirmäre  dignetun 
3.  Deinde,  ntDecretamCämerae  aulicae  (cuius  ezeinplam 
hie  mittitar)  quo  nnper  mihi  concessum  esc ,  in  utili- 
tatem  et  ornamentum  Bibliothecae  expendere  milfe  flo- 
renos,  post  tres  demnm  annos  mihi  ex  aerario  aulicö 
restituendos ,  ratum  habere  velit. 
3*  Postremo,  nt  dignetur  mihi  benigne,  Nomen  et  functio- 
nem  HistoriograpHi  Caesarei,  cum  stipendio  centum 
tantnm  florenoram  concedere ;  aut  &i  hoc  non  placue- 
rit ,  eosdem  mihi  centum  florenos  annuos ,  ad  alendoa 
binos  scribas  assignare  velit,  Sac.  suae  Ma^' Caesarea« 
perpetuoin  describeiidis  ntilibus  etinventu  raris  libris, 
aliisque  rebus  saae  Majestati  ornamento  et  yoloptati 
faturis ,  operam  natatnros. 

Quid  antem  utilitatis  et  omamenti  Sac,  Caes.  Ma** 
toae  ex  bis  tribns  propositi^  exspectandum  sit,  breritatia 
caassa  hie  omissum  ad  Dn.  Adamum  a  Dietrichstain  per* 
scripsi ,  ut  idipsnm  ille  ,  cum  risum  fuerit ,  S.  C.  Majestati 
Taae  exponat.  Interim  responsum  Clementissimo  optimoque 
Imperatore  dignum ,  a  S.  C.  M*«  tua  exspectabo ,  atque  pro 
eiasdem  yaletudine  et  sainte  Deo  aeterno  yota  nunoupabo* 
(FoL63.T-) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


2S2 

«7-)         '  '    («*?*•) 

Ad  saperintendenteni,  Prioreih  et  collegiom  Archigymnasii 
Viennensift. 
Com  inaudierim ,  «ut  racare  iam ,  aat  yacataram  esse 
propediem  doctore  suo  artem  oratoriam,  petitionem  meam 
saperiori  anno  propoailam  nunc  repelendam  duxi.  Confeota 
enim  iam  prima  librorum  in  biblioiheca  Imperatorja  recen- 
aione  plusculam  otii  mihi  saperfutumm  yideo;  nee  et  daa- 
bus  fanctionibus  alteram  alter!  obstituram.  Accedit  etiam 
illa  commoditas,  quae  band  scio  an  ulii  aiii  in  hac  urbe  pa- 
teat,  copia  nimimm  librorum  ad  illuttrandam  hanc  artem 
pertinentium  a  Bibliotheae  Caesarea  sappeditata  maior  quam 
uUi  priyato  homini  soppetat«  Tum  etiam  mea  me  hortatur 
natura  et  ingeninm  huius  artis  expoliendae  cupidum ,  quod 
si  eontinenti  exercitio  excolere  licuerit,  in  spem  yenio,  inde 
ad  studiosam  juyentutem  maximam  (cnius  potissimum  hac  in 
re  habenda  est  ratio)  utiliiatem  et  uberrimos  fructus  redita- 
ros.  Pete  itaque  a  yobis  yiri  clarissimi  atque  ornatissimi 
etiam  atque  etiam  yehementer  ut  hanc  Rhetoriconimprofes- 
sionem  si  yacayerit,  yel  cum  primum  vacayerit  in  me  con- 
ferre  dignemini.  Si  quid  obstiterit  pri?ilegii,  quo  minus  me 
in  coHegium  vestrum  recipere  et  in  numerum  professorom 
cooptare  queatis,  cautione  adhibita  fieri  facile  poterit,  vx 
etiamsi  me  admisieritis  res  tarnen  in  exemplum  non  trahatar« 
sed  aiiis  in  rebus  omnibus  priyilegium  yestrum  sartum  tec- 
tamqne  maneat.  Et  ut  fides  mihi  habeatur,  me  non  tarn 
meum  quam  studiosae  iuyentutls  commodum  quaererei  con« 
ditiones  adieci  eiusmodi;  ut  a  nomine ,  qni  modo  rei  Ut- 
terariae  publice  prodesse  studeat,  repudiari,  sed  ut  aequis- 
aimae  admitti  debeant,  Eae  autera  sunt  hae  oonsequentea: 
1«  Paratus  sum  yel  in  coUe^io  yel  extra  coUe^ium,  prout 

coUegis  Yisum  fuerit  habitare« 
3.  Item  communi  cum  ipsis  mensa  yel  separata  uti  *)/ 
1.  Primum  quia  omni  inre  ac  deliberalione  in  qua  publica 
non  priyata  utilitas  agitur,  non  nostri  sed  aliorum  est 
habenda  ratio ;  itidem  hiC|  juyentutis ,  non  cniusquam 
priyatae  personae  rationem  ducere  debemus.  Quocirca 
nisce  legibus  procedere  sum  paratus,  ut  si  plores  sint 
competitores  I   in  sortem  eatur,   et  quisquis  suum  do- 
ceat  mensem  sorte  destinatum. 
s.  Singuli  item  sni  mensis  initio  orationem  compositam 
ad  Juyentutem  habeant  qua  animos  discentium  cupidi- 
tate  artis  oratoriae  inflamment,     Orationem  antem  il« 
Iam  non  alieno  sed  suo  marte  componant.     Idque  ita 
esse  Jnreiurando  afBrment. 

*)  I.  und  a«  aind  durchstrichen« 


Digitized  by  LjOOQIC 


2M 

3.  Innoeenter  6t  ingMiM  potltit  afifoctikn»  proeedatar. 
Nemo  competitoruin  alteri  eonTieiiun  dieal  aat  inia* 
riam  meditetur,   sed  anam  repalaam  Jarentatis  utiii« 
tati  eondonet«  Qui  contra  fecerit ,  omni  spe  oblinendi 
mnneris  excidat. 
4*  Qaiaqnia  competitoriun    elapao  primi  anni  cnrrionlo 
auditoribat  utilisslmus  inrentns  foerit,   is  porro  aolsa 
docere  perreciarus  CoUegio  aascribatar. 
Si  hisce  conditionibas  Jurentnti  consulatar,  et  alina 
mihi  praelatas  fuerit ,  neutiquam  repalaam  meam  grayiter 
feram«  Improbos  enim  est  qai  soam  quam  Reipnblicae  caua- 
•am  potiorem  dncit«    Hone  menm  animum  si  aequabilem 
aemper  et  temperatnm ,   ai  rohis ,  qoicamqne  tandem  seen- 
tas  fuerit  eyentns  amicum ,   si  repalsa  etiam  mihi  velata  ni- 
hilominus  academiae  et  scholae  yestrae  studiosam  reipsa 
declararero ,   peto  a  robis  ut  meam  rursus  existimationem 
vobia  quoque  tuendam  charamqne  habendam  putetis. 
(Fol.  42.) 

28.)  8.  Caesarea  Regiaqae  Majestas« 

Post  summam  felicis  Majestalis  Yestrae  in  hane  urbem 
reditns  et  negotiorum  ex  sententia  confectoram  gratulatio- 
nem  animo  hamili  et  ad  obsequendam  paratissimoMajestati 
Yestrae  significatom  cupit  Hugo  Blotius, .  Majeatatis  Vestrae 
BibliothecarioS)  se  quidem  summa  ope  niti ,  ut  usus  Biblio- 
thecae  Yestrae.  Caesareae,  qui  hactenus  fere  nnllua  fnit, 
maximos  et  cum  8.  C.  Majestati  Yestrae  honorifieus  tum 
Beipablicae  Christianae  utilissimus  evadat.  8edmuItaobatare 
institutum  suum  retardantia,  quae  tamem  unico  Majestatis  Ye- 
strae mandato  toUi  et  in  expeditamrei  inceptaeponfectionem 
conrerti  queant.  Frigus  enim  hybemum  Bibliothecae  hypo- 
caus tum  Biblio thecae  yioinum  postalare,  habitare  se  ad  forum 
publicumt  quod  yulgo  altum  forum  appellant,  loco  a  Biblio« 
ikeca  yalde  remoto,  multumque  temporis  inter  eandam  re« 
denndura  etultro  eitroque  saepe  cursitandum  consnmi,  quod 
vtilius  Bibliothecae  omamento  impendi  posset,  siBibliothe- 
earius  domicilium  aliqnod  in  Xenodochio  Imperatorio  yel 
in  Sanctae  Cracis  coenobio  heberet  In  Xenodochio  quid 
yaeet  ignorat,  in  coenobio  yero  tria,  loca  se  animadyertisse 
yacaa  et  monaehia  paene  inutilia  certe  quidem  non  neces- 
aaria  affirmat ;  Ex  quibus  unum  aliqood  parya  et  fere  nuUa 
pecunia  ita  adaptari  ad  tuendam  rem  familiärem  posaet ,  at 
in  perpetaam  yel  donec  locus  alias  Bibliothecae  fiaertt  de- 
lectos  Bibliothecarius  Caesareas  locnm  et  sibi  ad  hahiiao* 
dum  commpdam  et  Bibliothecae  tatum  ao  prope 


Digitized  by  LjOOQ IC 


214  • 

rium  et  denique  S.  C^  M^  deeoram ,  habitvrat  esset.  Ad 
quem  rem  considerandai»  sapplici  entmo  Bibliothecarius  S« 
Majestatem  V.  Caesaream  opat,  D.  Sjbenbnrgerum  Edificii 
Caesarei  Praefectam  velalium  qaempiam  bominem  idoneum 
constituere ,  talemque  locum  qualem  Bibliothecae  utilitas  et 
sceuritas  requirit  clementer  et  benigne  babitandum  sibicon- 
cedere  dignetur.  Quod  si  impetraverit ,  sperat ,  S.  C.  M. 
Yestram  paucis  mensibud  fructom.  ex  eo  non  par?am  per* 
ceptanim. 

8.  Caesareae  Regiaeqae  M^Y* 

deditissimus  Cliens 
Hugo  Biotins 
Mtis  Vestrae  Biblioihecariaa. 
(PoK«3.T.) 


29-) 

Ad  Sac.  Daes.  Regiamqoe  Majestatem.  Hngonis  Blotü 

Libellus  supplex. 

Pro  confirmatione  sui  officii  et  impetranda  bistoriograpbi 

Caesarei  functione. 

Sac*  Caes.  Begiaque  Hajestas  Domine  Domioe  mihi  cle^ 

mentissime. 

Com  Oratornm  .magis  sit  a  Sammis  Prineipibns  able- 

gatomm,  qaam  tennitatis  meae,  aut  obitum  öptimi  clemen- 

tissimiqae   Imperatoris  Maximilipni ,    charissimi   Rudolphe 

Caesar  Auguste  parentis  toi  oratione  composita  atqoe  magni« 

fica   dolenter  miserari,  aut  Majestät!  Tnae  supremum  hoc 

gratalari  Imperii  Romani  fastigium,  ego  mihi  hoc  officio 

snpersedendum  duxi ,   atqua  hos  doloris  et  laetiliae  afiectus 

in  corde  tantnmmodo  gerendos.     Quocirca  quod  reliqoum 

est,  et  quod  me  decet  in  iliaro  curam  potissimum  incumbam, 

ut  ex  Bibliotheca  Imperatoria  mihi  anno  saperiori  ab  optimo 

parente  Diuo  Maximiiiano  benigne  commissa ,   cum  fractas 

ad  muhos  maximos,  tum  gloria  ad  familiam  gentemqneAu* 

Striacam  samma  redeat.  Quod  ut  plenius  cnmulatiusqoe  fiar, 

dnas  res  longe  praeclarissimas  summo  studio  mihi  perficien- 

das  proposni,   Historiam  nerape  Turcicam  (quam  perpetua 

temporum  ac  rerum  connexione  cohaerentem ,  aut  satis  a^ 

Gurate  scriptsjo  adhuc  profecto  nullam  habemus)  et  viramm 

tllustrinm .  aut  aliqua   laude  insignium  virorum  conscriptio- 

nem.  Ad  cftramque  rem  Bibliotheca' Caessrea  mihi  materiae 

ajiyam  satis  profecto  magnam  suppeditat :   nt  patet  ex  eo, 

quem  hisce  litteris  oonionxi  librorumTureicorumCatalogo , 

ex  eo  item  quem  de  rebus  Austriacis  concinnandum  in  ma- 

nibas  liabeo«    Maxime  autem  omnium  Vitas  Principum  Au- 


Digitized  by  LjOOQIC 


225 

striftconiin  inde  a  Rodolpho'  primd  ad  h^ec  tf$0Q6  lem^tW' 
perdoeus  illustrare  conabor.    Nee  alli  piarcani  labori«  quiii' 
peregrinandö,  ioquirendo  oihtiesqae  tötTüs  Eürcf{i'ae  Bibli'o-' 
theeas  paalatim  perscrutaodo  tegeteni  r^'mni  it  libromtkl' 
eolligam   ad  haec  opera  com  laude'  perficiehda   aptorom* 
Caaebo  etiam,  ne  sumpta'SacraeCaes.MdjeBtatiTaae  gra?ia  ' 
aut  molestos  sim.  Tantam  supplex  peto,  ut  mihi  tarn  arduaa  ' 
rea  aggresauro  cum  fanciionä  Bibliothecaria  mnhus  qaoque 
et  nomen  Historict .  Caesarei*  com  annoo  loo  florenotHim 
atipendio  clementer   decemere  dignetur.     Dabo  equidem 
operam,  ut  intelligant  omnes  diligentem  Hiatöriarum  aciripto^ 
rem  non  ex  stipendii  magnitadine  sed  ex  •ummo  atudio  et 
accuraia  revum  geaiarum  inquisitione  cetgooaci.  .Quam.iid 
rem  quibus  adiuvari  auxiliia  qoeam  SacCaea.  MajestaaTaa, 
ne  hie  prolixna  sim.«  ab  Adamo  a  Dtetrichstain  imellig^t;» 
lotertm  precibus  ad  Deum  fasts  pro  S.^cj  C^es  Majeatatia 
T.  incolamitate  ac  fdicl  omiuum ,  rerum  incremeiilo  yoia 
Daciaou 

Sac.  Caes.  Begii^equo  Malis  T«, 

ad  omnia  ob&equia  paratisaimaa  cliena 
Hugo  ßlotiosJDu 
(Fol  6a.  Y-) 

3o«)  A^nno  i  S78. '  1 5:  Febmarii« 

Ad  Generosos  et  MagriificoA  Dominos  Aerarii  Imperatorii 

pracfectos  et6. 

Ex  iiicredibili  meo  Bibliothecae  Imperatoriae  conaer- 

vandae  atqae  ornandjie  studio  quantum  onus  nitro  inmesus- 

ceperim ,  ex  Decreti  Camerae  aulicae  exemplo  ^  qnod  hisce 

lineria  snbinnxi ,  constat.    Tolerabo  tameik  onus  semel  süs« 

ceptum  et  Sustinebo  quantumvis  durnm  animo  prompte  et 

alaeri;  si  modo  boc  tantum  aoxilii  mihi  a  Vobis  Generosi  et 

Magnifici  Domini  accesserit ,   ut  (quemadmodutn  snperiori* 

bua  temporibus  a  piae  et  excelsae  memoria'efmperatoreMa- 

zimiliano  IL  Quaestori  aerario  mandatum*fuit)  singulis  tri* 

mestribtts  mihi  pro  rata  annui  temporis  portione,  Stipendium 

(quod  et  propter  exiguitatfem  solulu  facillimum  et  fortunae 

meae  tenuitatem  impetratu  aeqoissimum  est)  sblvatur. 

Hoc  anno  libros  plus  minus  400  a  Iibrorum  glutinato- 
ribos  compingi  curayi,  alios  item  sumptus  ?alde  necessarios 
in  Bibliothecae  conseryationem  feci,  in  quam  rem  qnidquid 
Tel  met  Tel  amicorum  peoulii  corradere  potui,  impendi, 
resqae  meas  ita  in  arctum  redegi  t  ut  nisi  mihi  a  TÖbia,  Ge« 
neroat  Domini,  hoc  tempore  succnrratur »  quo  confugiani 
nork  Tideam.  Debetur  ttUii  (praeter  ea ,  quae  in  Bibltolhc* 
L  i5 


Digitized  by  LjOOQIC 


2g6 

cam  Caesaream  iiDpettdiV  aiipendiam  ah  oUimoBepUmlma 
api  i57&.a4  tuÄC  yVqoe  Öi^cl/^.'Qpap^öpier  obmxe  Oene- 
rosas  Vestras  Magnificeniias  r|^atfks^v<eliin%  digpentur  mihi 
•altem/aoo.JQoreiiiaa  per  Verarii  gpaestorem  nuroewi  man- 
dfqre*.  Hab  ^ni^o?,  i^^one  fiet^  nt  nonnihil  snblevatus  irecrea- 
tdsque  ne  oneri  plane  succumbam  sed  alacrior  ad.incepCa . 
p^rficienda  reaarg|am  et  summo.  beo  optimo  maximo  pro 
v^füra  omnium  Salute  TOta  facuam« - 

Amplitudini  Yestrae  deditissinma  cUcuia 
Hugo  Bl<>tiu4.ct.c 

!;:;(foi.67.yo...:..    . 

^Äii)^     ' Memariae' causa.  • '"[Ad  8treinittm(?)] 

.  •'  Fol. 78;;     ''  \  y-  ;^  '  *'."'. 

Bibliötlheca.    Cottioedia  agatnr  Bfbllotbecax^a.   Tnteiiocu'to- 

"'  ressint,  Philöbiblus  |.  Blotfas,  Bibliotbecae  tnäritus. 
Bibliotheca'omattt  decenti  sed  paopere  in  fimbriia  ha- 
bens  depictos  libros.  Eodem  calta  sed  yirili  erit  Phi- 
lobiblius. .  Misomusufs  —  bomo  crassns  sicut  Weberiia, 

'"  hie  p6r8e(j[ücrtur  coninges  Phitobiblium  et  Bibliotbecam 
et  causvain  ^lloram  e6  addncet  nt  divorliuni  fieri  co^at. 
Tum  ut  snb  medium  Comoediae  solent  tVii'btilenta'ernnt 
omnia  plorabit  Bibliotlieca  et  dolenter  exponet :  se  mnl- 
tos  qui^era :  hfib^^  maritos  (utpote  legibus  solnla)  In 
diyersis  .pFoyinciis  sed  nepiinem  magis  sui  amantem 
quam  'Philoliiblium  ,  .ab  hoc  cniai  se  coli  solerOi  hnno 
ne  pulvisculum  quidem  in  vestibüs  reliquisse* 

Biblioltieca  —  Initio  auteni  quae  sit  exponat  yel  ipsa 
vel  alius  —  ipsäm  nempe  feminamnobOissimam  no'n  quidem 
immortalem  esse ,  sed  immortalitati  prqximam  e^  iam  innu- 
mcra  vixisse  secüla ,  interduih  feliciter  interdum  infeliciter 
plerasque  orbis  terrarum  regiones  peragrasse  quarum  ab 
aliis  melius  ah  aliis  peius  cultam  esse,  Sed  illas  regiones 
ubi  incognitä  est^  ut  in  America  etc.  non  tantum  esse  bar- 
baras  sed  miseras ,  Literarum  enim  u^um  non  habere ,  sed 
funium  nodis,  picturis  aliisqoe  signis  pro  litteris  uti*  Se 
omnes  novisse  linguas,  sed  Latinam  sibi  semper  fuisse  ho- 
noratissimam ,  quod  si  diu  cum  Philobiblio  vlver^  possit, 
inyentum  iri  rationem  ut  civitas  quaedam  constituatur  nbi 
solo  usu  lingua  ab  Omnibus  discatur.  Huc  mitlentur  igitur 
Moschi  Tartari  Turcae  Farsae  Americani ,  qui  sive  Mecha- 
nici  fuerint  sive  alii  redeuntes  linguam  excofent ,  et  per  tö« 
tum  orbem  terrarum  dilatabunt,  Eodem  modo  ut  commn- 
nes  ubique  mensurae  liquidorum  et  aridorum ,  pondera  et . 
moneta  ubique  eaedem  cognoscantur,  ad  quam  reliquae  exa* 


Digitized  by  LjOOQIC 


2iV 

]pon!nt«  •'  NanmUtv  quo^oe  BibKdHreea  se  rebag  R(h 
moDÖmm.iBfMpeiitibtu  -flbriiiMe'et  cum  perditi»  perifese«  'Aö^* 
ii0e»aM0;ieoileiiu]ae4empok*emiiUi  ubiqne  in  örbe  terramnt ' 
nfttgin*eM<ntpopuloram  reecbres  ut  Catcihfft  (^ainta«,  Fräti- 
ci8cas  Valesios,  Leo  Decimus,  Cosmus  Mediceas,  qtxeta 
cimiYal^rt^  mwnine  oonittieiidt^bit  a  sui  duTta ,  Item  Eras« 
m«s«Boäaev8  et&'  Pfiulä  ««tedi^  post  contemptius  passim  ha^ 
beiijooeptim^,'  .misi  qood  Iffaxuniliaiiaall;  bene  de  ipsa  me^ 
rka»  ait,-.:^i'  ei-  Viennae^conitigem  Philobibliam  dederit. 
N«nb  iahten» 'eeplorare^qnod  dtyortiam'a  se  facere  coac- ' 

: .  F^L^i).  Ad  pertmideBdpm  adferre  in  mediittn  (tacttd  ' 
tamett'Mmiüd).'  Dauidem*43eorgium  qai  iq  millia  ex  mvltt^  * 
tiidiii0.:Jl«tt  adferre  im  medittoi  Jesuiiaa  qudmodo  abamnt«» ' 
bdspeieBMdp.ereferintatlqiiBntaaqQe  opeft  pervenerint,  quan^- 
taqoaaadi&na  qnotkUejexekelnt. 

i-'.  if^iMKLaLdicatarpliMriirvilitatia  a JeMiitis ^Aihienlre qnöcl * 
J«vieihliitem:  d«öenott'!08teA&iii  paücift  atfnk' eod^m  iti;g^-<^ 
Der»  non.niiniis  BnioIniüentiteicBibHoibeca  adA^mpnblicam*' 
redituram.  Imo  illud  ipjiam  certamen  me  cum  illis  cert»* ' 
tnrum^  ■  U  «utem  fieri  pands  annis  non  posse;  quod  silm<» 
peimtor  ipermiAtere  yoluent,  parttoularem  hnititiki  scholamitl* 
Latinoftfilijet  aedifioia  aediiir&arii  rem  magnam  possein'* 
stiüaü  •••    -    •  .i:i"  •         I ' 

.Cotooedia  exbibealar  in  Bachanilibna  Bibltotheea  cuttti- 
eKitua  aii  laetas ,  Ja  nempe  nt  ooniugea  Bibliotheca  et  Phi'« 
lobiblitta  post  dirortinm  factum  in  mairrmonium  indissoln-A 
bile.  reMitüaotnr,  idqoe  ipsoAotocratore  antpre  etPronubo«* 
Comoedia  autem  finita  libellus  supplex  Imperatöri  exhibea^^' 
tar  ubi  id  quod  per  actum  ludlcrum  j^ropostlomest  ^erio 
petatur. 

Porro  ante  Autocri^tor  ad  nuptias  vocetur  promittatur« 
qne  pontem  Stratum  ifi  qua  nemini  ttsns  ad  Btblioiheöärias 
aedei  Teatre  qncBt,  relpotiiis  via  sternatnr,  qüae  perpetuo 
noakine  (non . Appia)  Bibliotheearia  yocetur.  Haec  vero  du-> 
oet  ab  area.aolae  sire  (nC  Sambucus)  a  moilte  Palatino  (nÖTl 
ad  Caelium):  ad  Bibliothecam  secttndnm  moenia,  eritqn^' 
duplex  yia  Bib'iotbecaria  inferior  secundtim  radicem  valli 
et  snperior  secundum  mumm.  Huius  viae  tractus  erit  ab 
area  arcis  uaque  ad  templum  Minoritarum« 

Fiat  descriptio  oronium' regionnm  urbidVieiinae  ifl  qua* 
edebretur  via  ista  Bibliotbecaria ,  fiatque  raentio  absurdä 
nomina  sine- rebus  ae^ommodari,  ut  moos  Goelius  non  ä 
Coelo,  sed  a  carbonibns,  £t  Palatinus ,  cum  mons  ilHc  nul- 
Ina  BiU  Sed  ego  scapham  vooo  scapham,  yiam  tiam;  et  Bi« 
bliotbecariam  Tiam  quae  est  ad  Bibliothecani. 

i5* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


22ß 

FohSo.    G^mxLU  dixH  pec .somAimm  para  te  a4  eonti«» 
nentiam  et  laboreoi,     Bealitteraria  labaacit,  sMliam-doe- • 
trinae  natat,  yirtas  negligituri    librorum  carii  eaaataciv 
fides  ooncidi^,  dernquo  omDiat.bfNri5  expetenda'm^eteriin 
ruunt.  '   »^      ^ .. »..   -N. .    •  ^.  •' 

Tu  quantum.  in  te  erit  quoad  mceria  hisce  BeipuUieae' 
detrimentis  occnrre.  Qainque  in  Tita  >^raecipae 'tibi  per* 
ageada  sumc.  EpUtolaa  AcadeAicasr  Epistolaa  Bibliotbe^ 
cariast  Paotagto^iem  BediytvdQi,  Giceronem  in'dasses  oni4 
torias  redigendum  etVitarum  descripti«!iieiii^eeruiif)i{«i  lioö 
tempore  yirtate ,  scientia ,  probitate ,  aat  aliqua  arte  oont« 
mendabiles  aiint.  :  Haeo  quinqtie«biiD«l'qaötidie,'pröirfShere 
conaberis,  et  ad  unum  scopum  hooeU  ad  BiblibtJiecaraiii 
(quarum  altaqoi  raina  et  interitosr  imminet)  cowierTHtio- 
nem.a^gmentam  et  illastrationem 'acfeommodafbiav  ttt'Oiqiits 
norit  posteritas:  Barbara  quidem  'tempora>(qaae'haad  da^ 
bie  aequentar)  pltirimuin  rei  litteKariae  damnanrintiiHsse, 
sed  paene  toiam  extiiictura  fubse^  "iiisi  tuihoe  iD'>temp<»re 
ocoarriase  tuaque  indaatria  posteritali  hac  in  parte  con- 
aoluisse* 

Haec  autem  primo  ridebDiit:mu)ti^  inultiqae  tibi  acom- 
matia  paaquillis  dicteriis  odio  invidia  et  irrisione  ernnt  mo- 
lestif  aed  nulli  erunt  tibi  infensiores  quao(^Jiyp3ocritae,  ig- 
navi  I  indocti,  et  yentri  atque  turpissiraae  parti  corporis  de- 
diti.  Hqs  vincet  tamen  pationtia,  tacitürnitaie ,  obaequio 
bonesto,  diligentia »  et  poaito  maxim^  in  iis  quaa  aniea  dixi 
rebua  labore  i  adeo  ut  aenectna  tua  oninibas  paene  mortalt- 
b^a  iucanda,  mora  plerisqae  tristis »  fania  poateris  grata  et 
celebris  ait  futura. 

(Fol.  78. 79«  80.) 

32.)  Strein.  Hebdomas  £ibliothecaria, 

Frimam  foeda  Facies  Bibliotheoae  a  Busbekio  reiicta 
roarcidi  libri  etc.  fenestrae  nan  blathratae  libri  furto  tolle- 
bantur  ego  refeei  numeravi  numeroa  asscripsi  pecnniam  a 
fratre  mutaam  sumpsi  solvi  indices  composni  qnot?  etc. 
haec  exaggeranda  et  coneladendum  Et  nanc  istifüci  in  meoa 
inyolabunt  labores  Ociosi  inepti  etc.  certent  mecura  anribaa 
depositis,  illi  partem  ego  partem  careinns  uter  melius,  moc 
non  erunt  anriti  sed  turpis  facti  turpe  signum  gerent  Si 
quis  autem  huinsmodi  personatorum  bominum  fidem  exspec- 
tet  larya  detracta  patebit  quali  sint  prediti«  Si  obsidione 
Turca  Yiennam  cinxerit,  Ecquis  herum  propugnabit  ?  certa 
eifusa  herum  fuga  fiet  at  Biotins,  nunc  yilis  propugnabit  et 
in  despectnm  istorum  iidelia  deprehendelnr. 


Digitized  by  LjOOQIC 


229 

Id  contigit  Archidaci  Maximiliano  nt  eltam  qui  fidi  qui 
infidi  fnerint  in  pmcolo.  .sit  ezpertas. 

Hebdomas.Bibluoiliecaria, 

FatanI  quidäm^  nallius  rem  eaae  negotii  Bibliotlieoani 
reete  cnrare.  At  experiemii  aeeaa  Tidetar^-  rem  ab  inido 
eonaidera. 

Libri  aine  numero  constituti  eranl.  Veterea  yidete  In- 
dicea,  nollos  Über  invehiri  poterat«  Adiunctaa  mihi  pri- 
mum  Guttias  qui  putavit  uno  mense  Bibliothecae  inrenlarinm 
scribi  posse,  post  duos  mensea  coU^gae  conqaesti  de  ab- 
aentia^  Inde  Rcgentes  conquesti  dePadleri  absentia  labo- 
ravit  Padlerus  cam  paedajgoga  ego  cam  amanuense.  Snccea- 
ait  Tanneras  cum  sub'  paedagogo»  Non  multo  ante  nniaa 
anni  finem  rode  op^s  tot  hQmines  abaolFimaa  cum  tamen 
primum  tan  tum  cuiusque  Yoluminia  librum  acripserimaa* 
8ant  enim  voluminum  qooo. 

(«w.  Fol.  77  et  78.) 


33.) 

Magnifice  Domine  Saperintendens,  Eximie  Domine  FSrior 
caeteriqae  yenerabiles  atque  Excellentes  CoIIegae. 

Doae  in  anburbanis  Vineae  ad  inclytnm  Arcbidncale 
Collegiom  pertinentes «  ab  Halmaro  Bibliopola  superioribna 
aniiis  ita  male  annt  oulcae^  ut  nunc  ipaae  inter  ricinas  aliaa 
rineas  bene  cultaa  exaeccae  et  exbanatae  yelati  doocadayera 
inter  mnita  vtna  corpora  iacere  conspiciaDCur)  hand  dubiae 
anno  nno  atque  alterö  (niii  teropestiTe  occurratur)  aqrallore 
et  negtectu  plane  perfturae,  qnare  propadlem  a  malo  cultore 
ad  diligentiorem  tranaferendae  dicnntvr.  Egovero  cum  iam 
Teatro  beneficio  in  coUegarum  nnmerum  sim  cooptatua  Toa 
venerabundia  precibus  maiorem  in  modom  rogatos  velim,  ul 
in  hamm  quoque  Yinearum  collatione  mei  ralionem  prae 
alienis  habere  dignemini ,  maxime  cum  non  aliorum  cpera 
aed  mea  ipsins  yigilantia  cum  ad  meum  exercitium  tum  ad 
Testrum  hbnorem  eaa  colere  atatnerim.  Hoc  robis  interim 
promittens  aancteque  recipiens,  me  exspectioni  yestrae  gra« 
titttdine  et  omni  officio  abnnde  aatisEactumm. 

(Fol  63.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


230 

:       34) 


AA  sacrum  Regni  Nasohütt-'Senaftab-' 
Httgonis  Blotii  IMasonis  Nasuti 

libelia$.uap(ileüfc >  i 


Ad  Impettfaftdom  pnblteamBefflreadatiaiu^rw..  ; 
Officium  Carmen  Elefjjiacäm'lfaccaroiiiQaffto  '  * 

Ilaao  nasutus ,  nasans  nasabile,  nasis  ' ,    V 

Naaando  prridens  supplice):  r6g1to  t 
In  Regno  atliceat«  Nasonum  Sancte  Senalus, 

Parte  häerere.  tui,  non  eto  dj^decori.      '  ^  ' ' 
Sed  potius  tibi  grande  decus',  tibi  grande  solazzum 

Per  Scherzos  spero  posse  venire  meos. 
Ilori  mille  modoi  (dempto  mib)'lnalti(icaiidr* 
'"  Burlandi  bis  tres,  atque  (][aarahta  novem« 

Cantandi  sett^nta  duos,   totidem'ciaciarnndi: 

Nugandi  centam ,  bisque  nonanta  novem. 
Ridendi  contom ;  centum  poerosqüe  creandiY 

Tristandi  unam,  com  mortaa  bixraa  mea  est. 
Atque  sapendi  unum«  sed  raro ;  anamque  morendi, 

Ymbrosam  et  tritam  cum  cogor  ire  yiam. 
Centum  mangiandi;  centum  et  cinquanta  beuen^ii  • 

Dormendi  centum,  qnaltuor  atque  decem. 
'Pissändi  totidem ,  totidemque  ex  arte  casandl 

Arte  etenim  constant  omnia  quae  orbis  babet* 
Quid  multis?  artes  novi  ter  mille  ptacendi: 

Sum  promptuB  lepidos  usque  referre  iocoa^ 
•  .  .  Ysque  referre  salcs,  visus,  plaaansque  referre; 

£t  recr^re  bonos  arte  melaiicholicoa* 
If onc  si  forte  roges.  Sed  enim  Nasute  qmd  optaa  ? 

In  regno  quemnam  yis  tifci  habere  looom? 
Cum  reticenda  queam,  nequeam  iseferenda  taoecei 

Ut  poasim  Raferen-darins  etfse  tous 
(Vltimus  iste  V«rsii5ost  ex  Hcentia  potftica  Merllni  Ooccaj.) 

jf(egni  i^asonum,.  eiusque  Sacri  Senatus,  atque  adeo  universae 
Ouidii  Nasonis  '^osteritatis  studiosissimus  cliens. 

H.  Bl,  Naao  nasutus ,  vjulgo  vocatus  Hugonotus, 
. .  ,    .  sed;  Habens  in  casu  acqu^atiro  Hagonpnj^  natum« 

non  üugonotum« 
(Fol.  69.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


251 

/Codex  Mb4  NFa'-S184.-»         •  ->i  tfr«.eir 

(Hrsf.'frtff.  1981)    •"       J'.  ''  r  •  •  i 

Cod. Ms.  Chart; Sj IVli^inJPpl*^ *,'.'  . '  i'.  '     .  ,*['] 

MftrtwiAikenburgeri  LTiBL  ei^  ConMli»  Yieimtasisy  post 
capite  plexi  fub  Ferdioalidtf'Ii^ '<*•''  -    '* 

Yaria  Scripta,  caifl  pabliba;'*ttim  priitatk;  '(Gfe^aftttneU 

Ton  Tengnagel.) 

Locol.  Fol«  1.   Instructio  Öratorum  Austriaconini  ad 

CatolaiQ  et  Ferdlnandam  Archidaces,  ei:tioctO'1ffteiiiiiliano 

f mperatore«  A*  1 5 1 9.  ,  . :  ; 

»  Sequenz  Pureatio  ft  fnformatio  De  Actii(  j^ktquo  Ordipatioaf 
Proviiiciae,  Oratoribus  aJi  .(^a^hplicam  Majestät«!»«  Caroli,  et  Ar« 
ehiducem  Ferdinand  um  <y  ob  id  .tradi  debet ,  quo  9%  qmd  adveraufi^ 
obiiceretnr,  ipsique  alicuiu^  ppatuUreatur ,  fadlius  ac  pro^iptiua 
respondeant ;  quando  eis  in  sua  Instructiope  p^rmiaaiim.  est ,  bai) 
de  re  et  disscrere  et  docere  causas ,  et  ratiories  reddere. «   (6  Bl.) 

I4OC0IL  FoKii.  IncipU:'    "  \ 

»Das  dise  land  ob  der^ns,  'Steyr  [kberqttten  vnd  khrain 
susambt  der  fürstlichen  graffscbafft  Tirol  fti  ler  öberkhait  rni 
Regierung  «tt  bewilligen  mag  Vnenni^IFcb  aua  der  Verlesten  bru* 
derlicbcn  baodlung  zu  Prukb  an  der  Mur  dureb.  nlle  -land  verfevu 
tigt  laut  briefTlicber  Vrkhund  abnemen  etc. «  (Auagastricb^a.) 
(Ursacben,  warum  die  Wiener  den  Neustädtern  nicht  beystim» 
mcn  können,  sondern  diese  sich  den  erstem  anscblief^en  soUeii* 
i»B.)  ^     ^ 

^I^OGoTIL  FoU  i3/  »yermerkl^t  m^in  aaagabi  auff  deif 
weg  zu  khunig  Carolo. «  1519.  (4BI.) 

LocolV.  Fol.  16.  b.  Schreiben  des  S.  an  den  kaiserl| 
obersten  Commissär 9  der  ihm  vorgehalten  hatte,  er  habe 
die  Acten  der  Gesandtschaft  an  deb  Kaiser  verbreitet;  er 
jnoge  ihm  die  nennen ,  welche  dieses  Gerücht  veranlafsteii)' 
(1  Seite.) 

LocoV.  Fol.  17.  »Cardinal  vonS^aUburg  brieff«  i5do. 
Dat.  Salzb.  iq.Febr«  i5ao.  An  Baron  Michel  von  Ejczing 
und  MarL  Siebenbarger,  «  (Habe  ihren  Brief  empfangen  una 
die  andern  be/geschlosaenen  an  seilte  Hitstattbalter  wolle 
er  befördern  )    ('/,  S.) 

It.  Fol.  17.  l^inige  Gerichtsbandel  und  Yerzeichniing' 
Yon  Ausgaben  des  M.  S. 

LocoVI.  Fol.  19.  b,  »Erbhuldigung  Khjinig  Kharln 
Tud  Ertzherzog  Fardinando  beschehn  iSao  Montag  nach 
Vlrici.«  (iBl.) 

LöcoVil.  Fol.  21.  BUlschrift  des  N.  Khandorflfer  an 
4^0  Kbönig  (v.  Ungarn?).    Er  indge  äem  Pauli  de  Wardai, 


Digitized  by  LjOOQ IC 


232 

Hra.  6i34.  Probst  tn  St.  Sigismund ,  Administrator  der  konigl.  Ein- 
künfte, anftragen,  die  ihm  i^on  seinem  Brader  vorgestreck- 
ten 3  loofl.  (Pntfiitleonr  Kband^rffer)  zabesablen.  (VxS.) 

Loco  VlIL  Fol.  9  u  b.  Schreiben  des  D.  M.  Sibenborger 
an  Gmndrichter  N.  (?),  Klage  wider  Jörg  Aschenbaymer. 
(iBh)  (It. SeheftWA endete  \Sm,) 

Loo^UL  FQl..si3rr-ft4^  Notizen  ron  Privataaagaben, 
Aosleihgeschäftentetc«-         •     .  .  . 

^oco  X*  FoK  aS.  Aslablng  clag  von  SpjtsI  erlitten  1 5ao. 
ij.Maj.  (Bis  Fol.  32  grofstentlieils.Ieer.) 

Loco  XL  Fol.  32.  b.  X^andsrät,  Landsordnung  i5i9« 

•  Hie  «aek  volgt  ain  notturiUge  vnd  löblicke  furaebung  vnd 
leutterunf;  so  nach  gelegenbaytt  des  khlaglicben  val  weyllanndt 
|{hay.  Mt.  hochloblicTier  gedcchtnus  abeang  vnd  ferrer  abfveiset 
Ir.  Hhay.  Mt.  gelaü^i^n  sun  vnd  EnYi'eticblcin  der  durchleicbtigisten 
vnd  hochgebornen  khunig  Kharolo  in  bispania  vnd  ErtsberUoc 
Vc'rnando  die  A^lr  fuer  vnnser  recht   natturlich  Erbfarsten   vna 

finedigist  herrh'Erkhennen   Vnd  allweg  Erkbennen  wellen,  etc. 
uffgericht  etc. «    C3'/i  B<-) 

*  Loco  XII.  Fol.  39.  b.  t.Statstener,  Ansleg.« 
»Anno  i5<>6   hab  ich  in  den  Anschlag  geben  XVijS« 

etc.  bis  i5?si.  (aV»Bi) 

.LocoXIII«  Fol. 43.b.  »Annodni  i5i5.  Sambstagnach 
thoRie  hab  ieh  gehandelt  Satz  Menestorffer«  Contra  lewia* 
pekhn  tochter. 

Loco  XIV.  Fol.ffi.  b.  Andere  Geschäfte  und  andere 
Händel.  Bestand verlassong  etc.  bis  iSao. 

Loco XV.  Fol.  64.  Mandatum,  Vollmacht  des  Wiener 
ilürgers  Paal  Kegkh  auf  I).  Mart.  Capinius  alias  Sibenborger, 
eine  Summe  von  3oo  fl.  ungr.  zu  erheben«   (i5o9*  4  Mars.) 

Loco  XVI.  Fol.  65.  Gerichtshändel. 

Loco  XVII.  Fol.  69.  Rescript  des  Erzh.  Ferdinand  an 
den  Wiener  Magistrat.  Grätz,  a;2.  Sept.  iSsi.  Gegen  den 
Stadtrichter  wegen  des  Verfahrens  wider  die  Strafsenrin* 
beri^nnd  weiterer  Verl.iuf  der  Untersuchung«   (a'/ißK) 

**LocoXVtlL  Fol. 76.  »Nota  den  zug  zu  dem  Allerv 
dorchleichtigist^n  etc.  Römischen  vnd  Hispanyeschn  khunig 
Kharolo  so  die  zeit  In  Ilispanien  gewest  etc.«  (4BI.) 

Loco  XIX.  Fol.  80.  vAnno  dn'i.  i52o.  Montag  vor  Ja- 
cobi  bin  ich  von  Wien  ausgeritten  als  ich  fürgenomen  wart 
ton  lyegen  gemainer  stat  Wienn  abermals  zu  ziehen  zu  der 
l^bays  Mt.  vnd  nemlich  gegen  augspurg. «  (3BL) 

*  Loco  XX.  Fol.  83.  Einige  Notizen  über  diese  Beise 
und  andere  Geschäfte. 

Z.  B  Fol.  99.  Lantag  in  der  N^ustat  «nno  \S2^^  gebaU 
ten.  (iqViBI.)  v-BeyUge.  (Zusatz.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


233 

*LocoXXL  FoL96.  Schreiben  des  KarkgraCen  Ernst  VriK8»a4« 
TOn  Baden  an  Eraherzogin  Margareth  von  Öeaterreioh;  In- 
tereession  för  die  österreichischen  Stande*  8.  t)ato.'  (i  BU) 

^LocoXXIL  FoLqS.  »HistoriadermishandlangLanff- 
ner  md  ander  im  verwont.  iSis.  (loBk) 

LocoXXlIl.  Fol«  io8«  Acta  Jadicialia.  i5i8.  Conti» 
Hottaler.  Foechaim.  .  ,  . 

Fol,  1 17.  b.  Klag  contra  Bcgiment. 

FoLidi.b.  ZynzendorfT dag.  iSaa.  (i5BK) 

lioco  XXIV.  Fol.  1 97.  Vollmacht  des  Friedrich  Piesthen« 
Baths  T.  Wien,  für  seinen  Bruder  Thomas  o.  d.  Dr,  Ifartin 
(Gapinins)  Siebenbnrger,  r'or  K.  Wladislans  sieh  zo  rerant- 
worten  wegen  einer  Summe  von  aooo  fl. ,  welche  K.  Wla- 
dislaus  als  Sold  für  den  Markgrafen  ron  Brandenburg  (Georg) 
auf  den  Gütern  des  Sifrid  v.  Piesthen  (an  Schemnia)  ange* 
wiesen  hatte.  i5i6.  i6.Febr.)  (i«/.  Bl) 

LocoXXV.  Fol.  ia8. 

vEgo  Martinus  Gapinius  alias  Sibcnburser  ^f  uftatia  Juridice 
decanus  pro  tunc  recognosco  per  presentes,  qoafkinoa  doctores  oe* 
terofiqu«  lectorca  atque  regentes  conductos  «iusdero  facultatit  lec- 
tiones  suas  publica»  tarn  Juris  CSnoniei  quam  civilis  diligenter  et 
•tadiose  per  angarias  duas  einerum  et  pentbecostes  preteritaa 
Mrfaciase  .de  Anno  domini  ete.  xti|  ia  cttius  rei  testimoninm  et 


Borfaciase  .de  Anno  donuni  eie.  xti| 

idem   sigillum  solitum  faeullatis  praefate  infra  appensam  Itd« 

Anoo  etc«  die  vero  etc.« 

liOCO  XXVI.  Fol.  118.  b.  Geleitsbrief  für  Gertrud, 
Wittwe  des  Wiener  Bürgermeisters  Ulrich  Weyspriacher 
Tom  König  Wladislans  Ton  Ungarn  und  Böhmen  auf  swej 
Monathe,  an  seinem  Hofe  gewisse  Geschäfte  su  schlichten« 
Datum  Bude  feria  quarta  ante  Dom.  Beminiscere  i5i6« 
(1  S.) 

Loco  XXVII.  Fol.  isq.b.  Intercessionsschreiben  desK* 
Xaximilian  an  K.  Ludwig  von  Ungarn  für  Gertrud,  Wittwe 
dea  Ulrich  v.  Wejspriach ;  er  möge  sie  gegen  die  Placke- 
reyeu  des  <ieorgTemifch,  der  ihr  angeerbtes  ^chlofs  Laad- 
aee  molestire«  schützen. 

Dat.  in  Hersingeii  (Hnsi^igen)  (bey  F^^yhurg  im  Breis« 
g4ll}.  xiiij  Norembris  i5i6. 

*  Loco  XXVIII.  Fol.  i3o«  K.  Maximilian  beruft  die  Sei- 
nen in  Oesterreich  unter  derEnns,  am  a6.  August  zu  Melk 
wohlgerflstet  zu  erscheineo ,  um  dem  K*  Wladislans  zur 
Hülfe  zuzuziehen,  Dat. Botenmann  ii.Jnly«  i5i4.  (aBI.) 

Loco XXIX.  Fol.  i3i«b.  Notizen,  z.B.  wegen  derGer-i 
pp^id  T.  Weyspriach,  Bittschriften  an  den  König  y.  Ungarn, « 

Fol.  137.  Testametituni  Lakhner  i5i7. 
Schalantzer  |5ait 


Digitized  by  LjOOQ IC 


254  ' 

ffrb;0i34«   '       '  b.  Atigon\^as8cr. 

'     '  Fol.  1 38.  Medling  Privilegium.  IL  Albreclit.   (Druder 
U.  lieopl  Wein,  s.d.) 

^ Sodetas  Leortis  i5ii«  (Geld  Kusammen  legen.) 

^^Ensen  CiäoS.)  Klage  wider  ihn,  (Siebenb.  und 
andere.) 

««Logo  XXX.  Fol.  144«  b.  vVermerckhl  der  statWienn 
brieflich  yrkunden  ynnd  freyhaitten ,  von  den  Fürsten  voa 
Oesterreich  derselben  stat  geben.  (Yerzeiphnifs.)  (472  d*) 

**LocoXXXl.  Fol.  148. 

9  AnDQ.i5i7»  baben  die  genantten  be^rt  durch  Bbajr«  ML  soll 
ir  freybait  lesen  lassen  vnd  in  die  wal  bürge rmaister  vnd  rat 
setzen ,  darauff  Kbaj.  Mt.  diso  declarficion  getban ,  etlichen  ge- 
falllte,  Vnd  nit. «  . 

'  »Also  so  bäldt  engeeaigt  trasl  tetel  tvte  bisher  hescfieben 
Ist  vns  oder  vnsern  s^athaltern  \fis  wyr  oder  vnser  naohkbomefi 
die  veranderen ,  geanttwort  werden  etc..«  (1  Bl.) 

Loco  XXXII.  FoLiSo.  Einige  Familien -Notiseo,  Ge- 
barten seiner  Kinder. 

*LocoXXXIlt.  Fol.  i5i.  Kiagschrift  des  Hanns  Suefs, 
gew.  Bürgermeisters«  contra  Hanns  von  Guettimstain  An- 
walt 2u  dem  Stadtrath  zu  Wien»  «Present.  Monlag  post  re« 
aiiaiacere  i5i3»     . 

Fol.  i53.  It  allerlej  juridische  Notizen.  Jus  tertii. 
Actio  hereditatis.,  Taxnotel.  Sueoessi^  heredofi^«  Filii -i"*^  et 
d^V  matrimonii.  (Ex  libro  ferr.eo,  civitatis  Yien^o^i»  es* 
tracti  articuli.) 

Fol.  i 53.  Anno  dni.  i5i  i.  26,  Sept*  ist  ain  virtel  ssu  hoff 
von  dem  regiment  gangen  zwischen  Hannssen  Yierekben  als 
antwurter  vnd  Bernharttn  von  Schawmberg  Vitztnmb  pi- 
scho£s  von  pawenberg  zu  po|sdox^'  in  Kfaanitten  dager. 
(Gestohlene  Becher)  etc.  (7s ß.) 

*Lansrecht  gebra\ich'9  der  wejsung  halb.  i5ii«  - 

Fol.  i54-  Goldschmiedt.  PxiviL  Albrecht  o.  .Iteoppld^ 
i366.  Bestät.  Max.1.  1493. 

1509.  14.  Janu^rü  npviis  H^gistrafus  in  aede  S.  Ste- 
phani. 

i5i4.  It,  .      '  ' 

\   Fol.  1 55.  It.  Familien -Noti^cQp  iQterrogatoria.     . 

Fol.  i56^  Expens,  Schermu  Gemacht  uxoris  mee. 
Doctoris  philippi.  pl^g  ex  parte  Falkhin. 

♦♦LocoXXXlV.  Fol.  1 58.  i).  Schreiben  der  österrei- 
chischen Stände  an  B.  Michel  y.  EJjt^iug  und  Martin  Stehen- 
barger  (wahrend  seltne  bey  Carl .  V* ,  waren). .  Wj^en,  «Ö. 
^ttgust  1519.  .^ 

(^ie  halten  nach  des  Jörg  vop  Q^renberg,  tlaona- 


Digitized  by  LjOOQIC 


\ 


23d 

.grafiihi  ia  Oeitereeftoh  Tod',  ä^n  Hanns  Bynner  snin  Hanns- Jbo.tit(» 

grafen  «nianiat. . .  Schraiböir  dieses  dem  König,  Infanten, 
sie  mögen  die  Schreiben  übergeben  ond  unterstutzen«)      , 

LocoXXXy,  Fol«  195.  b.  »  Tyrol  aosschus,  €  ,1 

r  Herr  Christofi  von  schrowenstain  bishoff  zw  Brixen 
etc.  N.  Bischiflf  von  Tricnt.;  (*  S.).«  ' 

Ltico  iXXyi.'  Fol."  160.  Vollmacht  d6r  österreichi- 
schen L&nds6hteJFt  dnter  der  Enns  für  ihre  abgeordneten 
Commissäre,  um  mit  K.  Maximilian  auf  sein  Yerlangen^— 
nebst  den  andern  Provincia^Ausschüssen  za  berathschlagen. 
Milwochen  S,  Ursulalag  i5i7  (dBl.). 

^'''«tocoXXXyil.  Fol.  i63.  Beswerung  der  atat  Wien 
wider  das  yergangen  Regement*).  9  Blätter.  Fragment. 

•)  (Za  Max.  Zeit.)     ■ 

Incipft:,  »l<1)ain  yrsacli  wesstn  •  mcclit  auch  gemainer  stat 
etwan  vnrat  erwachsen  vnd  Interdict  zugestanden,  aber  disem 
beüelch  nichts  weniger  geleben  roüessen.  Mit  solchen  helslicben 
bcuelcbeä  w(der  fecht  sein  wir  beladen. « 

v'Item  genedig  herr^  es  ist  vor  etlichen  jam  vnser  mitbur- 
ger  einer  mit  namen  Micbcl  SeWr  on  leibserben  vnd  on  geschefli 
verschaiden  dem  got  genad  etc.  € 

♦^Den  Anfang  sieh«.  Fol.  179 — 189  (toBl.). 

Incipit:  '»Die  burgerschafft  zuWienn  Ist  eUvo  wider  ir  go- 

feben  freybaitteu  grofs  vnd  hoch  von  dem  vergangen  regiment 
eswert,  in  dem  das  sy  in  der  ersten  instant«  vnd  rechtlichen 
vbungen  vor  demselben  Regiment  furgenomen'  Vnd  betreubt 
worden  etc.« 

LocoXXXyill.  Fol.  »73.  Instrnctio  Orator.  Anstria« 
corum  ad  CaroL  et  Ferdinand,  arcbiducea  extincto  Maximi- 
liano  Imp«  iSiq  (wie  Locol.  Fol.  i).  4B1. 

Loco  XXXIX.  Fol.  19a.  (Yerstammeltes)  Patent  K.  Max« 
L  Dat.  Wells  am  Siebennden  tag  JanuAry  anno  etb.  Im  xvii) 
Jars.  über  die  nöthige  TfirkenhülfCi  an  die  österreichischen 
Stände. 

(An&ng  fehlt.) 

Incipit:  vWir  haben  auch  nitvnnderlassen,  sonn  der  für  vnnd 
för  nebenn  vnnser  kriegfsübting  vnnd  sw  den  Zeytten  vnn^ers 
Sigs  •  den  friden  mit  vnnsern  veindenn  auch  gesvacht  vnd  gehan- 
delt (5B1.). 

ÜB« .  *  Zw.  Fol.  190  u.  191  ist  ein^hleines  Zettelehen  eingehlebt : 

» Titult  alicpiot  masnalum  quorum  patrocinio  facCiosi  Av- 
striaci  eives  etc.  uti  apud  Gaesarem  statuerant. « 

V  Rever^ndo  in  christo  patri  nagnifico  damlmo  domino  Ja> 
eobo  de  barnassine  (?)  etc.« 

9  Regie  majeatatis  cancellario  domino  et  patrono  gratioso.  « 

»Reverendo  in  Christo  patri  ac  domino  domino  baltasari 
preposito  in  Vals  Caesarea  atqno  caiholice  majcstatls  consiliarlo 
domino  observaodissimo.  is  '         '    , 


Digitized  by  LjOOQ IC 


236 

iim8ia4«  »Beverei|4i««tmo  ae  üfustHsslniQ  in  cbrislo:plfiac  i 

domino  Matheo  t.  S.  Angeli  S.  R.  E»  cardinali  arobiepUc^ßO  salcs- 
buri^cnsi  domino  nostro  gratioso.  Magnifico  ^.co^SY^l^UAimo  Viro 
Gabrieli  rogr  (?)  sacre  catb.  Majestatis  con$iIiarip  domino  et  pa* 
trono  nostro  obseryandissimo. « 

LocöXL.  Fol.  195.  »UenxKhajs*  Mulut  yil  begern 
jgethan  die  hjlff  betreffent  iii  yil  weg  sa  znm  tayl  10  nach« 
ttolgunden  gescbriften  TergrifTen  etc.  (1  Bl.)^;« 

LocoXLt.  Fol.  196. 

»Instruction  waa  wir  die  Biaehof von Prelateo.  Adel  Stettem 
vnnd  märclitcn  des  Ertehertsogthumbs  Härndten  am  Sambstag 
nacb  vnnser  lieben  frawen  Jiechtmestag  im  Newntaehennden  Jare 
bey  dem  lanndtag  an  Ciagenfart  den  Erwirdigen  wolgeb.  Edlen 
vesten ,  Ersamen  vnd  weysen  hern  VIrIchen  Abbte  Ae%  gotsbaufa 
au  Sannd  Paul  im  Lauental,  ber  Hanns  VagnadberranSonneckb, 
Franntsisss  Tbanbawser  bavrbtman  vnd  vitathumb  au  Friesacb« 
Philippen  su  Wichsenstain  GristofFen  Welltzer  von  Eberstain  dem 
Elltem,  Hannsen  MonatorfTer  vnd  .  •  •  burger  au  •  .  •  als  vnn- 
serm  verordennten  Ausscbus  beuolben,  auch  Ine  den  Ilocbwirdi- 

Sen  Fürsten  vnd  berm  lierrn  LeonHartten  BischouensuLauanndt. 
Lucb  die  Gestrengen,  Edleun  vesten  Ersamen  vnd  weisen  bcm 
Moritsen  Rümpffen  vom  Wullras  ritter.  Jörgen  von  Newhaula« 
VI  rieben  von  Ernaw  Pfleger  auf  Glannegkh,  Hannsen  von  Silberg 
Niclilassen  Rescbn  Wolifgangen  von  Bibracb.  Wolfganneen  Keuen- 
büller.  CristofTen  von  Lass  vnd  •  • ..  Burger  su  •  .  .  als  rete  aue- 

Seben  haben ,  die  grossen  sacben  wo  die  fiirfielen  mit  Irem  oder 
er  dem  mereren  tall  ans  Inen  rate  au  handln  etc.  4  ^1*  (mank.)«( 

Fehlt  etwaa  vom  Schiufa.    . 

(Desinit.)  » Der  glub  so  der  ausscbus  vnd  Rate  an  aSdea 
atat  gcthan  haben. « 

»  Das*  leb  mit  höchstem  vfeis  betrachten  vnd  raten  soll  vnd 
will  damit  dita  fiirstenthumb  Kernndtenn  bey  vnnsem  Allergnadi- 
gisten  berrn  kunig  Cbarln  von  Hyspaniavnd  Ferdinanden  gebrüe- 
der  ErtRbertaogen  su  Oesterreich  vnd  Kernntcn  etc.  als  vnnsern 
natürlichen  gobornenErblanqdsfuraten,  auch  bey  friden  vnd  rechta 
aouil  menschlich  möglich  ist,  beleih  vnd  erhallten  werde  vnd  das 
Ihen  so  fUr  Ir  königlich  vnd  fürstlich  gnaden . . .  (cetera  desunt).« 

LocoXLU.  Fol.  300.  Schreiben  dea  Rittera  Sigmand 
you  Herberstain  an  den  Stadtrath  zn  Wien.  Dat.  Clam, 
s6.  Oct.  tSao.  (Klagt  über  verläumderische  Gerüchte«) 
(iBl) 

LocoXLIII.  Fol.  801.  Schreiben  der  osterreichiachen 
Stiiflide  auf  dem  Landtag  £a  Neuatadt  an  den  Freyherrn  An- 
ton von  Tffan*  Dat.  Mennstat  am  Mittichen  nach  vnnaer 
frauen  gepurde  anno  etc.  im  xx**^*  (Verlangen ,  er  möge 
aeinen  Antheil  an  dem  Anschlag '  per  34  Pfand  a  SchiUing 
2  Pfenn.  baldigst  her  zu  ihnen  achicken  (in  14  Tagen)  da* 
mit  man  den  Gesandten  (an  K.  Carl  u.  Prinz  Ferdinand) 
welche  von  Angsburg  geschrieben  haben  nnd  gute  Hoffniuig 
geben,  Wecbael  für  Zebrung  schicken  könne.)    (1  ß.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


23T 

LocöXLIV.  FoL202.  Die  loatntotiQB  iioroankay8efI.NinK8ii4* 
Mt.  rber,  ;geaa^njKbarlt  4nrch  Gaberihell  Vogtienn  denn  ans- 
8cbot0Mii  deir  fünff  Lannd  ^am  Sontag  Laeteatc«  inl  xvij  Jalr 
aw  Welds  beschehen. 

(eod.  Fol.  b.  Die  adftächas  anff.den  Rrichstaggeawäo 
biacb'  wevd  yon  den  NiderSa^erreichischea  .lamide^  (i  S»)    . 


FioL^o3b  Incipit:  vilaa  vtind  wagainer  frueftparein  aufricli- 
ti^mig  ga^evad^ft  Turckba^^  TO0  kay.  Mt.  amff  bepstliche  bey-* 
lighejtt  auapiabtan.Fiuid  bcgaton^  BedacbC  Yand  geratbieblagt, 
nenilicb»«.  (4B1.)«« 

LocoXLV.  Fol.«o6, 

» Atistttg'des  Scbreybemxs  von  Marggrauen   von    Gomercia 
(Goroerers  a1«;c6dex)  das-iscprafevltft  hawotman  generali  in  afFrica" 
an  denn  ktmig'ew  bispanien  gebann  «u  'dar  «tatt  Oran  ahn  xiij 
ta^  octobris  im^xyij  Jara.  O'/a^i*)  0^^  Beylage  miNrQ.  44)*  v 

LocaXLYf.  F0I.267.  ' 

»Anntwortt  der  ausschus  aufF  vorangezaigta  scbi*ief!t.  D'aK 
Wela,  FreyUg  vor  Tfcome  ap.  r5t7.  a 

rAUerduTcbleucbtigiater  CroAfliacfatigyater  Hayser  allergner- 
disler  berr,  all«  Ewr  bays.iJllt*  dem  Tyraniseben  vncrialenUcbea« ! 
Sig  vnnd  "vebang ,  des  grossen  veindtsinrider- die  glawbigen,  daa" 
Turckbcn  etc.  (iBl.). «  •-        / 

♦LocoXLVIL  Fol.aoB. 

9  Zw  Wala  den  xxi  daoeraerls  aw  dar  nacht  rmb  die  iri)yrt*' 
baben  Kay.  Mt.  gesandt.  Cardinal  von  Gurckb  piacboue  »w  wien  t 
vnd  Gabriel  Vogt  disse  nachuoleend  gescbriit  den  auasofauaseiMi 
vberantburtt  darinne  sw  ratschiagenn  (8B1).«  ,. 

(y  Den  xxij  Decembris  den  ausschussen  zugcstelc  1517, «) 

♦Loco^XtVin.  Fol.  a  16. 

9  Maximilian  etc.  Innstruction  was  vnnserrate  frewndefura« 
Sien  andächtig  vnnd  getreuer  lieber  der  Cardinal  von  Gurckb  Bi- 
achoff  zw  Wien  vnnd  Gabriel  Vogt  mit  den  Ausschusenn  vnser 
funif  Nyder5sterreicbischen  lannden  handln  on  S^  werban  vnnd 
auftricbten  sidlenn, « 

»Geben  in  vnser  ataf  Linta  am  xxiij  tag  Da^a^üiria  1S17 
etc.  (aBl).« 

LocoXLit.  F0L218. 

»  Den^  Batscblag  vnnd  antwortt  auff  die  bwq  Inatmeliona  ao 
der  Cardinal  am  Montag  vnd  Eretag  auch  Mitticb  vor  das  Wai- 
nacbttac  vbergeandtwortt  bat  die  Im  die  ausschus  dar  Mideroster« 
reicbiscben  Lande  aw  Wels  Beschehen  aw  gesteh  babenn  an  die 
"k^j,  Mt.  xw  Laneen  lassenn  ete.  it 

Datum  weis  an  dem  bayligen  Cristag  anno  etc.  (18)  Jara* 
(iBl.) 

LocoL«  Fol.  219.  Sebreiben  dea  K.  Maxiniiliaii  an  die 
oeterreichiacben  Landstände,  dafa  ibre  Aasaebüase  zu  Inna« 
brock  Hiebt  su  Salsbnrg  wegen  dea  Türken -Antcblaga  be- 
rmthen  aoUen.    Dat.  Lintj6,  a6  Dec.  (i5i8)  1 BL 


Digitized  by  LjOOQ IC 


25« 

Si»»flta4.    ...  LocoLI.  EoLsi^.  h. 

yCredens  H.  Mfiximiliaifs  fßr'B6ltte'BeV6llMfii:1kYI^eh*ftn  dh 
LandsphafkanufAcbüsM  «immtiichBB.Brävinteii  zm  IniiabnMli  vtir- 
sammelt.« 

(»Wilhalmb  Herr  bw  Rappplstei^  vnserm  hoflC^nfiister  oberi- 
stcfn  Hawbtraonn ,  ynnd  Landtuogt  «w'  EUos  J.or^§nn«  herrn  «w 
Firiniän  viuiserm  Marscbalckh  'VnAseri^HegimeffM'ssW  Innsprug, 
Zypriaa  vonaSerentein  vnaermiiof  viuld  TiroJischeA^a^MAzIer, 
Hanna«  CatrparaivOn  Laubemb^rg  Vlrkl^A .  voa^StMiItoiiiip^g  »An^  '• 
d;;e4,  Sauber  ,¥ntenoft  Vitstumb  yu  KfimAdten  ▼nad*  fiiliia^>H«hsle  ' 
vnnserm  pblegcr  ew  Vellenberg  vnnsern  Bettenn.  \!j  •     * 

Dat.  Wels,  7  January  i5i8  (1  S»)..  ,  ^  ^  , 

LocoLIL  Fol.  220^  b.  lAstracUpn  K.  Ma;xiin.^iaDS  für 
diese  Abgeordneten  (nach  innsbrnck).  (1  Vi  BK)-'* 

Logo LIil,  Fol.  22a  (lose)*  Promemoria  des  Dr.  Martin 
Sjbnbürger  an  K. 'Maximilian!  i5i4'  Begehrl,  sich  wegen 
der  Beschuldigungen  in  den  Lauffnerscben  Häddein.  x^cht- 
ferüjgen  zu  dürfen  (2B1.)«  ... 

Logo  LlV.  Fol.  224  (lose).  Yonstellung  des  Dr.  Sybn« 
bftrger.ao  denk.  Ststlhaiter  der  Nieder-Oeslerreiohischen 
Lande  über  die  gegen  ihn  eingeschlagene  ProeedcirV  s.  a. 
wakr$chetnUcb  (»öi4)«  (>  Bl) 

LocoLV.  Fol.  225  (lose).  Original-Schreiben  des  Wie- 
ner Bürgers  Hanns  Bynner  an  H.  Michael  Fretherrn  von 
Eytcing  und  Dr.  Martin. Sybnhürger>y  Abgesandte  zum  Ko- 
nig Ton  Spanien  etc.  Dat.  Wycn,  26  Sept.  1519.  (Schickt 
ihnen  Copie  der  Schreiben  zu  ,  urorin  die  Landicliatu  Ver- 
ordneten und  Ausschüsse  bitten,  dem  besagten  Rjnner  das 
durch  den  Tod  des  Jörg  von  Herrenberg  erledigte  Hanns« 
grafenamt  zu  verleihen  (vielmehr  zu  bestätigen),  eirbitletuni 
ihre  Verwendung.)    (1  Bl.) 


"Beylage  zu  Fol. 92  zum  Cod.  8i34  (Hist.  prof,  198). 
"     a.  di«i'9  den  zehntlenn  rnderhältenn  etc.    '      *  ' 
!•  von  hundert  hern  gult  ainen  geraisiff  zu  haltenn« 

3.  dienstvolkh  so  nit  anligunä  gueter  nabn  die  Vier- 
telmaister  anschlagn  sulln  vnd  ton  dem  gelt  vnd  in  sunder- 
halt  die  9  den  lO^*"  vnderhalln. 

4.  schotn  etc.  sol  ain  landschaft  anschlagn.  vnd  das 
auch  der  9^*^  den  lo^*"*  ynderhalt» 

5.  Tier  viertelmaister  verordn  vnd  mustern  (?)  dem 
cantzler  anzaigen  quo  modo  inventi« 

6.  guet  Ordnung  geben  in  equis  et  hominibus  nds  (?) 
pedes  ipsi.eques. 

7«  Si  ista  non  suffioiunt  lunc  gemain  aufFpot  biesche- 
hen  sol  auff  da«  aterkhest. 


Digitized  by  LjOOQIC 


8.  Camergtiet,  khandsobaf ttr  ynderhaltnn  ijpte  (?)  non    . 
potest  solasi  sed  ut «  .  |u?eftius. 

9.  profane  ordnang  ;eii  machen  khonikkfia^n  kheller, 
ut  prelati  et  domini  illic  eornm  fiani  -*-  vnd  wein  fuem 
prope  aqaas. 

j^Äiu  artienlus  ort  flekli  pairnn  cnmRo^atet  cum  hol- 
den qui  ibi  babitant« 

1 1.""»  ch>«ler  viid  fatrer  wagn  haltii«.      . 

Dnodecimvs  it  TndeeieHia^ataaraafaerej  nt  et  noa  vn-*  '- 
derhaltn,  JNoa  qui  reiant  mala. 

i3»«  atraaranberej  Bt  de  cetero  maior  diligeiitia  fiüf 
com  holden.  :  .  -: 

i^miu  hjldQTgeldec  besalenn  an  Tndcrlaftt  Vnd  ulaie  nit 
der  falterer. 

i5*"«  Batachlag  in  6.  artioalia  nt  acigauntar^- 

prioms  parschafft  aemper  rerbanden  gmain-'hylff  aol 
beaehehen  predicatores  ete.  100.  tn.  dK  ponantet  testa .(?) 

2^w  gisaehaft  oder  saat.  oaotaa  ut  oenira  thiireas(?)po- '^ 
nant  .,«./. 

3ta«  3Q,  4^n  lande«  vil  gelt  gegen  Rom  BhSmer'  mit 
abaentiS  rndannatn  etc.  *  j  > 

4^*  gestiftn  ctöstern  tU  gelt  gegn  Rom  khombt. 

5*»  goad  gelegt  yil  gelt  entffirt.     .  .     .^  j 

O'^Zeebn«  praderaehaft,-  geh,  clamet,  nt  oonacri- 
baiUy  4}iiid  iUie  ait,  et  tand^a»  rieatitaat  eteb* 

Nebnlnatmciion  ut  in  Stiria  habue-  ' 
rrnt. 

Ansehub   machn 


63"*  II.  primo  martini 
22]*  darnach  in  a"  sand 
Merintag. 


Landtag  In  der 


waa  weitter  wj- 
det  deki  iurckhen  weitter  zu  handln 
cnmmandato  an  hintter  sich  brin- 
gen, tag  gegen  Osterreich. 


An  die  Graniten  khriegsvolkh,  ver- 
ordnen' eito  bis  ain  taptfer'Rn)iti^ang 
angehebt  Tolstregt.  '  ^ 


Ordnang  ynd  poUicej   rnangel  in' 
den  landen  nt  ipse  eom  aniachasfwelt 

Neaenautt  Aquo  4eiaila  rdaa.    San- 
tag  quasi  modo  geniti  vnd  irarUcb  v^st  BichtK  gehandelt  dan  f 
die  Commiaaari  der  laAdichnft  begem  nit  «elln  aanenlen* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


2ha 

«to.7«»»».  XVI. 

Codex  Ms.  Nro.7589*. 

(Hist.  prof.  199  — so3.) 
Cod.  Ms^  Chart,  t.  XV L  in  Fol.  Mi«cdlanea  hislorica« 

1)  (Cod.  199.)  Historica«  Germaniea,  Galltca,  La« 
tina  9  de  bello  inter  Landgrafiom  Hessorum  et  ßrunswicen- 
seiB  geato  «to/    (Miteellanea  qoaedam  Historica.) 

Fol.  I.  Privilegium  K.  JobanntTon  Bdhmen  ftlr  dea 
A4el  im  Elbogner  Kreise.  (Deatiche  Uebera  )  Dat.  Fragt 
S.  Ulrichs  oder  S.  Procopstag  i34i  (sBI.). 

Fol.5tt..6..  Snpplicatio  a«^*  der  Slatt  Metz  In  aachen 
die  Bingerung  des  hayligenn  Beichs  anschlag  belangentc. 
Den  Slenden  .ybecgebenVlf.  Jalj  Ao.  i545  zu  Worms (1  Bl«) 

Fol. 7.  ProDOstication  poor.l'an  i546  (1  Seite). 

F0L8.  Der  Stett  Metnmingen  Bibra,  Bsvenspurg, 
Kempten  nnd  Eisni  faefsfall  za  Haiiprun  beschebon  16  Juny 

Ao.  i547  (» »••)• 

Fol.iö.  Antwiortachr.  des  Herzogs  Moritz  von  Sach- 
sen  an  H.  Philibert  Ton  Sa?oyen ,  der  sich  angebothen  ,  s. 
Differenzen  mit  dem  Kajser  auszugleichen.  Dat.  Lincii 
aq  April  i553.  (Copie.) 

lUostrissime  Princeps  ao  consanguinee  charissime. 

Beddidit  nobis  hie  coUonellus  Insnlanus  literaa  ceki- 
tudinis  vestrae  etc.  (2BI.) 

Fol.  i'2.  Brief  des  D.  Philipp  Melanchthon  an  Ow  Ano- 
I  nymns.  Dat  4  ^^1.  Sextil.  Ao.  i546.  (Aufschr.  Hae  li« 
terae  binae  D.  Philipp  M.  scriptae  sunt  Wittemberg  ) 

Incipit :  vRomae  vigesima  prima  buius  roensis  publice  in* 
dictum  est  bellum  Nomine  caesarisct  p^pae»  non  adversus  ino* 
bedientes  imperil  tantum,  ut  volebat  Caesar,  sed  adversus  pro« 
testantes  (1  oeite). « 

Fol.  1^.  Aufforderang  der  8udt  Wittemberg  dorch  IL 

Moritz  T.  Sachsen.  . 

9  Geben  auff  vnserm  schlofs  zu  Torgaw  montag  nach 

Martini  den  xt  tag  Norembr.  Ao.  1646  (1  BI.)  « 

Fol.  t4.  Forma  Jnramenti  proposita  a  Duce  Maoritio« 

»Wir  N.  Schweren  dem  dttrchlenchtigen  etc.« 

**  h*  Quid  et  quomodo  jnrarint  Hallenses  in  Saxonia 

D«ci  Mavritio*'  Act.  «5  Nor.  i546. 

Fol«  i5.  Brief  des  Philipp  Melanchthon  an  N.  (a.  oben> 

a.d. 

Incipit:  »Trinis  Hteris  significavi  caesarem  Batisbonae  anti« 
ehristi  opibos  adiutum  bellum  contra  yos  Indixisse  (1  S.)  « 

FoLi6»  Key.  Vu  andtworti    Tfi"  der  Protestirendea 


Digitized  by  LjOOQIC 


2At 

Stemäen  Begern  Tnnd  anlangen,  worsnö  die  ver8aaiinleteHro.7S89». 
kriegarOstong  zo  gebrauchen  vnd  geralhen  wtirden.    Aet. 
Begenapurg  den  xrj  Jany  Anno  xkxxyj  (i  S.)« 

Fol.  17«  Bittschrift  der  Beichastande  detBheinkreiaea 
an  den  Kaiser  wegen  Wieder-EinTerleibnng  der  Städte  Metz, 
Toni  n«  Yerdttn,  die  der  Kfinig  t.  Frankreich  eximirChatie. 
Datum  Wormbs  i5  Martii  i556  (i  Bi.). 

Fol.  19.  Schreiben  der  zu  Worms  versammleten  Pro« 
reatantischen  Stfinde  an  die  Stadt-Metzischen  Schöffen«  In- 
tercession  für  die  protestantisch  gesinnten  Bürger.  1  Joly 
1Ö45. 

Fol.  30.  Antwort  des  Bathes  zn  Metz  auf  dieses  Schrei« 
ben«  7  Jnllet  i545  (französisch.)^!  S. 

Fol. 2j« Nachricht  Fon  der  Schlacht»  in  welcher  Her- 
zog Heinrich  y.  Braanschweig  Tom  Landgrafen  t.  Heasen 
ist  beaiegt  nnd  gefangen  worden. 

»Anno  1545  in  dio  Saturn!,  qui  fuit  17  mensisoctobr  Dut 
Brunsuicen^is  valido  et  copioso  eiercitu  in  castris  in  edito  loco 
communitis  relicto,  cum  duobus  Turmis  equitam,  et  aliquot 
Sclopetariomm  expeditis  cobortibus  ex  monte  descendens  adHes« 
siaca  castra  prope  i^ortheim  fixa  contendit  etc.  1  BI. « 

(9  Hec  J.  Munfius  doct.  Juris  Francoford.  Ouilielmo  PagetO 
Caletum  misit ,  et  hie  22  Novembr,  Regi  Angliae. «) 

Fol.  tti.  b.  Schreiben  des  Georg«  Datius  an  den  Goo«- 
Tcmenr  v.  Calais ,  S.  Guben ,  über  die  Gefangenschaft  dea 
Herzogs  Heinrich  r.  Braunschweig.  Antnerpiae  9o  Octobr« 
1546  (V*S.). 

Fol.  2%.  V  Alle  ynnd  Jede  geschieht  vnnd  handlung  was  ait« 
fenglicb  Henrich  der  sich  nennctt  den  Jungem  Ton  Braunschweig 
SU  sejnem  befaelfF  von  wegen  der  durch  Ine  vervrsaehten  gegen- 
webre  vnd  entsetzung  des  lands,  vnnd  dagegen  was  dieveraynig- 
ten  Churfarsten,  Fürsten,  Grauen ,  Stett  vnnd  verwanten  yrer 
recbtmessig  defension  gegenwehre  vnnd  Eroberune  gedacbts 
Lands  Braunschweig  halben  vor  Rom.  Khays.  Mt«  vnna  geraaynen 
Beiebstend  su  Speyer  Ao.  ^&^*  Scbnfltlicb  vnnd  müntllich  wy« 
der  eynander  öffentlich  eyn  rnd  furbracht  haben.  {20  Februar.) 
(sBl.)« 

FoL  34«  K-  Carls  V.  Patent  für  Ferdinand  r.  Gonzaga. 
Datum  Augustae  Vindelicorum ,  i3  Maji  i55i  (aBl.),  con- 
tra OctaTium  Famese,  Parmae  Ducem. 

Fol.  26  Transaction  zwischen  Churf.  August  ton  Sach«- 
aeuy  nnd  Albrecht  Markgrafen  Ton  Brandenburg  1"  durch 
Yermittlung  des  Königs  Christian  von  Dännemark  und  dea 
Cbnrf.  Joachim  von  Brandenburg.  Braunschweigi  Montag 
nach  M.  Geburt  i553  (3BI.) 

Fol.  3o.  Compromifs  auf  gewisse  Personen  zur  Ent« 
acbeidang  des  Streites  zwischen  Abt  Johann  za  St.  Martin 
L  16 


Digitized  by  LjOOQ IC 


242 

Ni«.7689**>n  Glanders  ond  der  Margarcth^  von  Kintzbach,  Aebtissin 
2Q  KranssUdt ,  über  eine  Ablösung  etlicher  Güter  liegend 
im  Dorfe  Nytdern »  und  Entscheidung  derselben*  Ititwock 
nach  Vocem  Jocunditatis  i'5s3  (i  6«). 

Fol.3/|.  »  Articles  deuiaez  par  lentier  consent  dutres- 
honnourable  conseil  du  Roy,  o^btenu  a  ee  la  licence  de  sa 
grace  non  seullement  pour  exhorter,  mais  auasi  a  inforttier 
sez^mes  subgez  de  la  verite  4BI.« 

vLoadini  inaedibusThomaeBertholetiMDxxxiij.  Cum 
privilegio  (Abschrift). 

*  Fol.  39.  Leges  quaedam  Germanorum  cum  commeiH 
tario  Jo.  Henr«  Mnntzinger,  Basiliensis  (de  nobiiitatc  et 
gradibus  eius). 

»  Generöse  ac  Megnifico  viro  domlno  domino  Jo.  Ja- 
cobe Fuggero  ^  Domino  suo  obserTantissimo  S.  (14  Bt.).« 

Fol.  57.  Del  Regno  di  Polonia  relatione.  Lippamani.« 

Fol.  58.  vRelatione  dcl  Regno  di  Polonia  del  Clarissimo 
Cieronimo  Lippamano  fatta  al  senato  Vcnotiano  l'ano  iBj^. « 

9  Perche  Jo  son  stato  Ainbasciador  per  la  Serenita  vstra, 
et  per  Vre  Signorie  Eccellentissime  al  Serenissimo  Henrico  Be  di 
Polonia ,  et  hora  anco  He  di  Fransa ,  et  che  )a  Mt«  di  nro.  S^  Die 
mlba  concesso  gra.  dloppotanii  accidenti,  ch'io  sia  tornato  asuoi 
picdi  non  mi  ^on  scordato  csscr  Obligo  niio  etc.  33  Bl  « 

Fol. 91.  Schlufs.  »che  et  per  qucsto,  et  per  diuersi  altri 
respetti  che  sia  molto  a  proposito  di  conservar  l'amieicia  di  quel 
Regno  facendo  con  Voccasione  di  quei  uflicii ,  che  puo  acrescer 
la  buona  Tolunta  dell'una  et  Taltra  I^atione  con  che  fo  fine. « 

Fol.  93.  V  Che  se  SS^«  lasciaua  passarsi  bella  occasionc ,  che 
Vra*  M<*gli  mettcva  nclle  man  alsicuro  siuerniuano  a  plantare 
in  pocotempo  ao.  Cener  ucce  in  Italia,  scnza  quelle,  che  la 
Ibrca  delle  armi  ci  haurebbe  accresciuto,  quando  gli  heretici 
delle  altre  Prouincie  vi  hauessero  porto  aiuto ,  come  era  da  cre- 
dere. « 

»Che  oltre  questo  SSt«  haurebbe  forse  trouato  negli  animi 
de  alcuni  Prencipi  dltalia  delle  ulcere  acculte  e  apostene  naa- 
costc,  che  &i  acoprirebbono ,  quando  la  bilancia,  a  parita  delle 
forse,  renderebbe  la  elettione  de  partiti libera ,  et aicuraa quelle, 
che  hauessero  uoglia  de  attaccarsi  all'una ,  o  all'  altra  fattionc.  c 
»  Che  l'ambitione  de  Spagnoli  seruirebbe  di  prctesto  et  co- 
perta  k  molti  SS'j  etcitta  d'adbcrire  alla  parte  contraria  alle  sedo 
Apostolica  sotto  titolo  de  difesa  della  Libertä  de1Iapatria(6BI.).« 
Schlufs  (Fol.  97).  y  II  Marte  de  Mattina ,  che  fu  alle  trc  di 
quetto  mese  essendo  occorse  due  dilHrolta  «opra  la  Instruttione, 
che  il  Papa  hauea  roandato  al  S'.  Cardinal  de  Gioiosa  per  il  Sc- 
crctario  sopra  ressecutionc  del  Breue ,  che  le  doueua  niettere  in 
inano ,  Tuna  concerneua  Tirregolarita  de  Vcscoui ,  che  non  haue- 
uano  osserTato  l'Intcrditto ,  i  quali  SS*^  non  voleua,  che  il  rar- 
dinale  potease  ab&olverd  et  rebabilitare^  ma  solamentc  1i  sempliei 
Preti  et  frati ,  Taltra  diflicolta  conoerneva  il  modo ,  che  ei  hauea 
da  teuere  nel  ricerere  i  prigioni  f  li  quali  il  Papa  intendcua,  che 
fossero  (cetera  dcsunt). 


Digitized  by  LjOOQIC 


243 

'  Fragment  einer  ff^lation  eines  Venetianlsehen  Gesand-  Nr«.  9689  •• 
ten  zu  Rom.  ?  (Von  Fol.  93  —  97.) 

.  Fol.  101.  ErtzherUogin  Khatharipa  zu  pesterrelch  etc« 
Inuentari«  (31  Bl.)  Siehe  Beylage. 

Cod»3oo.  Fol.  I  (eig.  11).  Compencliosa  ac  Historica 
Narratio,  anno  Salvatoris  nostri  Jesu  Christi  i553  in  Ger« 
mania  superiori ,  nee  non  in  Gallia  ßelgica  gestorum.  (a 
Doctore  Ylrico  Siuinger  cancellario  Biponlino.) 

Incipit:  )» Anno  post  natum  Salvatorem  nostrum  i59s  cmn 
tota  praecedenti  hyeme  ab  co  tempore  quo  Magdcburgenslum  ob* 
sidio  sotuta  erat,*  magni  clandestini  apparatua  belloruro  in  6axo* 
nia  «  Hassia  et  Francia  Orientali ,  et  antea  quoqoe  in  GalHa  fule^ 
sent,  Tandem  Mcnse  Martfo  paTam  factum  est,  qnosdam  princi* 
pes  in  Gtsrmania  novis  rebus  studcre,  ac  propterea  cum  Hen* 
rieb  IL  B^ge  Galliamm  nova  foedera,  novasque  amicitiaa  con- 
traxissc.  Fuerunt  autem  Duces  ejus  negocii  Mauricius  Dux  Saxo- 
niae,  quem  superioribus  amits  propterea  quodegrogiaipsiusopera 
In  eo  belto ,  quod  cum  confoederatis  Germanine  principibus  ge« 
stum  est,  usus  erat,  Electoria  dignitate  Caesar  donaverat.  Et 
httic  aditingebat  sc  Guilhelmus  Landsrauii  Philippi  filius,  et  Jo- 
hannes Georgius  Dux  Mecbelburgensia.  Hi  tres ,  etsi  sola  tantum 
inter  Germai^iac  prii\cipes  cum  Imperio  in  eo  exercitu  essent,  qui 
apud  Saxones  et  Hessos  conscriptus  erat:  Tarnen  non  obscure 
ostendebant  se  Begis  Galliae  socios,  et  cum  reliquis  quibusdam 
Begibns  principibus  et  statibtts  qui  snas  quoqne  vires  ad  id  beU 
lam  collaturi  essent,  foedus  ioiisse.  Q^uod  quidcm  initio  expedi- 
tjonia  suao  publico  scripto  testebantur«  in  quo  et  de  Toluntate 
»ua«  et  de  causis  belli  multa  disserebant.  Praetendebant  autera 
eausas  huius  belli  praecipue  bas  tres,  prima  baec  erat,  Quod  mira 
astSLtia  Carolas  Caesar  principes  et  Status  Evangelicae  ueritali  ad« 
dictos  bactenus  fefellisset,  ut  ipsius  voluntati  acquiescerent ,  et 
futuro  Concilio  se  subjicercnt;  Cumtamenres  ipsa  nunctestetur, 
Bullare  formam  Christian!  yel  .IJberi  Concilii  inchoari ,  Sed  prae- 
ittdiciis  Fontificiorum  tantum  damnari  eam  doctrinam,  quam 
magna  pars  Germaniae  bucusque  professa  esset :  praeterea  in  aperto 
esse ,  qua  ratione  et  modo,  et  qua  fiducia^  Fhilippus  Landgrauius 
snperioribus  annis  se  Caesari  dedidissct,  et  quam  indigne  contra 
promissam  securitatem  in  car4:ere  in  hunc  usque  diem  custodia* 
lur,  £ius  indignam  captivitatem  et  calamitatem  quoque  Johannis 
Friderici  Ducis  Saxoniae,  searmisvindicaturos esse:  Etpostremo 
neminem  ignorare  in  qnantam  servitutem  Caesar  Germaniam  pa* 
triam  nostraro  paulatim  redigat,  quemadmodum  oipnes  nervös  et 
vires  co  tendat,  ut  ea  domui  Austriacae  et  Burgundiacae  sitouam 
aubjectissima  ,  utque  monarchiam  diu  quaesitam  tandem  adipis- 
eatur.  80  igitnr  languentem  Germaniae  libertatem  aequis  animis 
diutius  aspiccre  nolle ,  neque  sibi  teroperare  pesse,  quin  hanc  ca- 
lamitosam  patriae  ser\'itutera  omni  studio  et  labore  acerrimo  vin^ 
dicent.  Cos  qui  obstant  hostium  loco  babeant,  igne  et  ferro  pro- 
sequantur,  et  vcterem  formam  Bcipublicae  in  Germania  resti« 
tuant. « 

V  Hacc  ferc  summa  fuit  eius  scripti  quod  publice  in  manus 
et  ad  oculos  hominum  pervenit.  Caeterum  et  Ilcnrieus  11.  Bc'x 
Galliarum,  eodem  penc  argumento  libellum  aedidit,  in  quo  de 

l6* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


244 
N>«.7^Mtti<{uit«te  ft-aude  et  perftdia  Caosarit  ^yalu  eonqiie»m»  a^t  etc. 

Fol.  96.  (Schlufs.)  »Ac  ut  integra  sit  üuius  belli  hUtoria, 
breviler  commemof abimus ,  quod  iti  Saxonia  hoc  tempore,  dum 
haec  quae  haclenua  recitavi,  accidere ,  geatuin  s«t;;  Ba  nenn|ie 
pars  öermaniac ,  ut  quae  originem  huic  toti  actioni  iJQ»t  obsi- 
dionem  Magdeburgensem  jjraebuit,  ncutiquam  tranquilla  fuit ,  scd 
Henricus  Dax  BrunsuicensU  nactus  qualeincunque  occasionem  su- 
periore  aestate  urbem  Goslariain  obsidione  ctnxit,  ac  00  adegit, 
ut  sese  ipsi  in  deditionem  dederint.  Sed  non  fiiit  haec  Victoria 
Henrico  aiutuma,  Nam  Wolradus  comes  Mansfcldeosis  filius  AI* 
bertt ,  collccto  mediocri  exercitu  ,  in  fiae  aqstatis  ostendit  sc  quo« 
qua  oiuA  societatis ,  quam  quidam    cum  R?ge  Gallorum  fecerant« 

parncipem  esse. «  '  ...     '    «         ■.       *.     ^ 

»  Ei  ae  adiunxerunt  exuies  ex  nobihtate  Brunsuicensi.  Cum 
iirttur  iam  et  peditatu  et  equitatu  valeret,  Goslariam  a  Tyrannide 
libarat ,  Episcopatum  Bremensem  et  vicinoa  certa  peciuiia  mulc* 
tat,  Albertum  patrem  bouis  suis  et  locopristino  restituit,  actan- 
dem  Uenricum  Brunsuicensem  Ducatu  exuit,  exceplis  tribus  ar- 
cibus ,  quas  presidiis  munitas  vix  adbuc  per  suos  retiuet.  Ipse 
tamquam  exul  ad  Caesarem  paucos  ante  dies,  cum  haec  scribe- 
rentur,  pervenit.  Haec  ferc  summa  est  eorum  quae  hoc  toto  tem- 
pore in  Saxonia  acciderunt. « 

Fol.  37.  Joantfis  Antonii  Flaminii  oratio  contra  Tur-^ 
cas,  ad  Leonem  X.  Pontificem  Maximum^  ex  Serayalle  Tar- 
Yisiana  i6i8*  data,  YL  id.  ApriK 

Incipit:  vDum  quidem  animo  fui  suspenso  atque  ancipiti 
B,  P.  scriberem  ad  te  an  sitentium  adbuc  teuerem  et  acribus  ati" 
mulis  quibus ,  ut  boc  facorera,  impellebar,  vinci  me  non  sinerem« 
Hinc  me  deterrebat  celsitudo  tua,  et  tanti  splendor  fastigii,  quo 
nuHum  illustrius,  nullum  sublimius,  in  terris  consptcicur  (^8ßl.)-a 

Fol.  34.  Scblufs: 

»Erige  ergo  et  attoUe  sacrosanctum  crucis  maxillum  B.  P. 
et  mcmorabile  inceptum  aggredere,  quo  nullum  potest  esse  maius, 
nullum  iUustrius,  ac  roemorabilius ,  niillumque  quod  te  magis 
deceat,  ac  immortalem  facere  possit,  et  quo  deoique  nullum 
Christiane  religioni  et  Ecclesie  sancte,  cui  tu  prestas  cui  tu 
Bcctor  et  Caput  in  terris  es ,  dici  aut  esse  potest  magnificentius« 
aalubriüs  ac  magis  necessarium.  Vate  ex  Seravallo  Tarvisino.  VI. 
Idus  Aprilis  MD.XIIX. « 

»  Oracio  ad  Leonem  X.  Pont.  Max.  Jo.  Antonii  Flaminii  con« 
tra  Thurcas  ex  Seravalle  Tarvisina.  M.D.  XVIII.  data  VI.  Idus 
aprilis. « 

Cod.  CGI.  Fol.  1.)  Fragment  der  Beschreibung  Wiens 
Ton  Wolfgang  Lazios. 

Incipit  2  Cap  Secundum  Vienna  non  esse  vianaro  Flavium 
vel  ut  alii  existimavere  Flavianam  a  Rom.  appellatam.« 

V  Quo  nomine 'eam  urbem  maiores  nostri  appellarint,  quam 
hodie  voce  ad  imitationem  Gallicae  civitatis  traducta,  Vi^nnam 
appellamus ,  tocius  Austriae  facile  principem ,  et  utrum  ex  vetu- 
State  aliquid  trahatf  et  florentibus  Bomanorum  rebus  condita  fue- 


Digitized  by  VjOOQIC 


245 

i^it,  npvil' dMtisaiinos  qvosqitB  ia  dubiuni  vocarl  videmua.  (3oBL)tfra.7SB9« 
Gedr.  xu  Basel.  iS46.« 

Cod.  CClI.  Fol/i.)7HiBtorica  qaaedam  nrbia  Norim- 
ktrgae  kt  Burggrafiomni  Norimbergensiiun« 

Incipitt  iBurggrailFen  Ton  Nfirnbergi« 

»1317- hctt  BurggraiF  Fridrich  denn  heim  yniid  brackhem 
khaufft  ymb  56  MarcJui  Silbers  von  Lewpolden  vonn  Regensperg 
Fxieiberrn  Ini«  Costenser  Bistbumb  sein  Herrscbafit  habenn  yecs 
die  TurcJ&her  etc.  (3B].)  Aufschrift:  Von  Ettlich  Schlachten  mit 
Nürnberg.  * 

,   Fol. 4.)  Notizen: '(Ex  abate  foniia  saintis  i5i4.) 
.   V  Dachsbach  halt  Otingen  verkhauflft  vmb  5oo  marckh 
aitber  vnnd  1900  lib^  hellet*  idBo  etc.  (1  BK).  < 

Fol.  5.)  yFurstliph  Uößbaltang  Marggraff  Fridericfatf 
so  Onolp^cbach  anngeschlagen  auff  die  wochenn ,  aioe  in 
die  ander  futler  per  1 2  fU  « 
120  ft, 

»Zehenn  fader  weihs^  tntt  des  Jars  5oo  Inder  600 
pcrsooenn  zu  speisenn  ele.  (1  Seite).«   , 


Bqylage  zu  N*-o- XVI. 
ErUlMtzogia  Khathacinik  bu  Oeaterreich  etc.  Imrentari. 
IttTentari.  •  Der  Dttrcfalenchtigisten  Ffiratin  vandFra- 
wen,  Frawen  Khatherina^  Frtzhertzogin  zo  Oesterreich 
etc.  rnnaerer  genedigiaten  Frawen  Klainater ,  Leibdaider 
Tnnd  anndera,  so  den  'aibenden  tag  dea  IMUmata  öct^briade^ 
Ffinftzebennhnndert  Nennrnndviertzigistenn  Jars'  zA  .Ynna* 
pTugg  in  Irer  F.  D;  •  ele.  •  beysein ,  Tnnd  der  Edlen  wol^ 
gebomen  Oestrenngen «  Rocfagelerten ,  Hernn  Carln  Frej- 
betrn  zn  W^ltperg ,  der  zeit  Stathalterambtarerwaknr  der 
Oberosterreichischen  Lande,  Herrn  Josephen  TonLamhecip 
Frejrberrn  »u  Ortenegg '  Tnnd  Ottenstatn ,  Hoauacher  Kn. 
Mt  etCk  geliebten  kbnnigcTiehen  Tdohtem ,  Thnaerer  gen^ 
digiaten  Frawen  obristen  Hofmaisters ,  Herrn  Beaten  Wid* 
man ,  llrolisehen  Canntzlera,  Herrn  Wilhalmen  ScknrfiPen, 
Bitters ,  Irer  Kn.  Mt.  etc.  Phleger  zn  Boienburg  ynnd  Om- 
bras ,  ynnd  Herrn  Blasien  Khnen  von  Belary  zn  Gandegg 
Ritter,  all  Irer  Kn.  Mt^  etc.  Baten,  beaebriben  vnnd  Innen- 
liert  worden ,  wie  hiemach  Tolgt« 

Klaidifter. 

i.'EratUohen  atn  Klatnat  mit  nenn  6tain  Nemblichen 
Bin  Schmaralten ,  Tier  Diemant,  Tnnd  Tier  Bubin  aambtaL- 
nem  Perlin.  .       .       ..  , 

9.  Item  ain  Clainat  Ton  ffinffStainea,  nemblichan  aii^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


246 

grofs  Rubin  khorn,  drey  Diemaal  Taflea,  aiae«  Sclimaral 
Ynad  ainem  Perl. 

3.  Ain  Claiiiftt  darinnen  sein'5  Diemant,  samb  iperl. 

4.  Ain  Clainat  mit  3  Stainen^  -nemblichedi  Diemast 
Tafel ,   1  Rubin ,   i  Schmaral ,  i  Perl« 

5.  Ain  Clainat  mit  5  Steinen ,  darinnen  i  Schmaral, 
fi  Diemant  Tafeln,  2  Rubinfcn  ynnd  i  Perlin. 

6.  Item  ain  Creutz  von  6  Dibmant  Tafeln,'  .Tnnd  an 
yedem  ort,  dea  Creutz  ain  quadrannt;  odergeschnitenD.ie- 
mant,  mit  3  anhenngendcn  Piern  Perlin. 

7.  Meer  ain  Creutz  mit  4  geschnitnen  piemänt  Gil- 
gen  in  yeder  Gilgen  5  DiemantI  ynnd  ia  der  mitten  i  Ro- 
aeiiy  mit  5  geschniten  Diemant^  T".f)4  '^^'^^^  ^^°^  Creutz 
mit  4  Perlin  ,  vnnd  ainem  anhenngehdem  perlein. 

8.  It.  ain  Clainat  mit  ainem  grossen  ßalafs  ..VKorn ,  3 
claine  Schmaragt  khorn,  Tnnd  3  perlin,  dariind^r  der  ain 
Spbm3rag.t  ^erbrochen ,  aber  die  atukh  yerhann^en« 

9.  llcm  ain  Clainat  mit.  aipemgedenklipluembl^  darin* 
nen  ain  grosse  Saphier  tafel.  -      '      . 

10.  Ain  Clainat  mit  ainem  Diemant  Rösl,  ynnd  ain 
lanngkeleter  Rubin.  •  ^ 

11.  Meer  ain  Clainat,  därinn  in  der  mitten  ain  lanng- 
keleter Rubin ,'  ynnd  auf  beiden  reiften , « -dW^y  Di^mMitl 
daran  hanngendt  ainrundtperi,  ynnd:daatelbClaijiatbanngt 
auch  an  ainfer  clainen  gelegtnn  Kelen« 

ta.  Item  ain  grofa  CLaiaat,  mit  ainem  Balafs ,  oben 
darauf  atn  Diemant  tafl,  mit  fünf  Perlen.      .     . 

lä.  Item  ain  Clainat  in  der  .mieten  aia  laon^kcletec 
Seiimaragt ,  auaaön  beerumfa  aef^hs^drifechig  Ca^ateo,  in  dea 
drejen  cbaa8ten,in  yedem  3  Rubin,  ynnd  in  den  anndera 
3  khäaaten  inyedem  3  diemant  tafeln,  Tnpd  6  zalL  puerlin  Tond 
^aynnderiat  ain  aophier.  .,,, , 

14.  Itom  meer  ain  Clainat,  m\l  atoem  Sephi^r«  vniid 
eben  darauf  ain  Diemant  Röal  mit  3  Perlin,  iit  daa  aiayer- 
lorn  worden.  >  • 

iS.  Ain  Clainat,  mit  ainem  groaaen  roten  lAn^|:ele|ea 
armäntinkugl.  ynnd  darob  ain  Diemant  Rosen  darinn  ain 
Anbin  £igeT,  mnd  daran  hanngendt  ain  grofa  Pier»  perlin« 

16.  Ain  Clainat  in  der  mitten  ain  grosse  yieregketo 
Balafstafel,  darob  3  Diemant  Tafeln ,  ynnd  darumb  >5  Zall 
perlein. 

17.  Meer, ain  guldin  elainaterencz ,  mit  5  Rubin  Ta* 
fein  ynnd  1  Diemant  Tafel,  meer  4  clainer  zall  perlin  ynnd 
SU  ynnderist  ain  grofs  Perlen  hanngendt« 

i8.  Ain  Diemant  Creutz,  mit  14. Diemant  Tafeln Yond 
darüber  1  rnndt  grofa  Perl. .... 


Digitized  by  LjOOQIC 


19.  Ain  Clainat.  knie  amcrDiemaiil:  Rosen  rnrnd  3  Ru- 
bin Tafeln ,  oben  a  Waiaerr  vnnd  rnndtek  1  groß  zall  peH* 
•  20.  Ain  gvofs  Clainat  ail  Sanadt.Clinstopb  von  Die- 
mant  gemacht,  oben. .ain  Schmaragt,  -irnBfdett^ain'Balrfs.nin 
Sophier  Schilt,  «way  grosse »aall  Pe»rlentit  elaine  porien, 
2  claine  spiczige  Diemiant,  .14  oiaine  Rnbiirii  rniid  za  ynn- 
derist  ain  Sophier  hanngendt«  • 

21.  Ain  schon  Ckinat  init  ainem  grossen  gerantiertdn 
Diemant,  Tnnd  ob«n  dacanf.ain  .Rubin  khom,  mit  ainem 
grossen  aahanngenden  Piern  perlin ,   hat  die  Kay.  Mt.  etc. 

22.  Ain  Crantz  «mit  Siben  Diesnanteh,  vnnd  ainem 
clainen  schlechten  anhanngenden  Perl. 

23.  Ain  Clainat.  in  der. mitten. ain Jangkelete  Schma- 
ragt  Tafel,    aussen  vmbheer  3  gerautierte  DiamaÄt  mit  3 

Zalperlen.  •     ,   ^  -  ,  i 

24.  Meer  ain  Creutgl ,  mitSDiemantl  Tafele,  vnnd 
ynnden  daran  ain  gerantierter  drieggetÄüröiewapUnnd  fünf 

zail  perlen*  ,  '  '  * 

26.  Ain  Clainat  mit  6  Sophiem ,  vnnd  vnndien  daran 
ain  Durchsichtiger  anhanngender  Sophier,  vnnd  entczwi- 
sehen  im  Creute  heerumb  4  claine  Perlen. 

26.  Ain  ^rofs  Clainat,  in  der  mitten  ain  9ophier,  vnnd 
aussen  vmheer  4  Balafs,  vnnd  drey  schlechte  Eerlen  das 
viert  ist  darvon  verloren  worden. 

27.  Ainguldin  geschmelczt  gehennglmitSanndPeler. 

Hallfspanndt. 

1.  Erstlichen  ain  Halfspanndt  von  siben  glidern ,  mit 
Stainen  versetzt,  in  der  mitt  ain  grosser  krautierler  Die- 
mant,  3  groAie  Ruhin  fcb*rn  vnnd  3  viereggeJ:  Schraarag- 
ten,  daroz wischen  7  glider,  in  Jedem  glidt  2  grosse  zaU 
perl  mit  ainem  clainat  daran  hanngendt,  mit  5  Stame»; 
darinn  ain  grofs  Sehmaral,  heroz  3  rubin,    1  diemant  vnnd 

ainem  perl.  «  .  .       i«     ui: 

2.  Ain  Halfspanndt  mit  7  glidern  von  Stain,  DiemUli- 
chen  3  Rubin  khorn,  das  ain  in  der  mit,  die  anndernzwen 
an  orten,  vnnd  2  Arieggeten  diemantcn,  der  am  getatelt, 
der  annder  krautiert,  auch  2  Schmarallen  versetzt,  derawi 
fietafelt,  vnnd  der  annder  ain  khorn,  darczwisohen  7  gli- 
der, yedes  mit  ainem  zall  perl  verseczt,  daran  hanngenndt« 
ain  Clainat,  mit  5  Stainen  verseczt,  NembUoben  oben  ain 
Bubin  Tafel ,  in  der  mit  ain  Schmaragg,  vnnd  vnnden  ain 
Diemändt  l^il ,  auf  yeder  Seilten  ain  Rubin  khorn,  mit  S 
anhenngenden  Perlen,  in  der  mit  ain  grofs  rundts,  vnd  aut 
baiden  seitten  ablanngendt  auch  gvofs  Perhn. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


24t) 

3;  Ain  Haalftpaimdt,  TOiraclit.Riibio  rotettf  nind  7 
Diemant  Rosen,  daran  hanngendt  i&  perlen. 

'  4«  Itcmain  Halftpanndt  mit  5  Diemantl,  Tnnd  4  Ru- 
bia,  10  Perl  daran- hanngendt  ain  Ciainat  mit  3  Diemant 
Tafeln,  vnnd  mit  ainem  Rubin yTni^d  3  perlein. 

5.  Meer  aia  Halfspanndt  mit..dreio2eben  Drieggeten 
zaichen,  in  jedem  3  Perl,  vnnd  darcswisehen  12  nudezai- 
oben  •  darauf  pilder  ynnd  anndere  P5ssln  gemackt* 

6.  Ain  gülden  geachmelczt  balfspanndl  vonsoglidem« 

7.  Aber  ain  haUspänndtl  Pariser  arbaitFon  iSglidem. 

8.  Ain  halfspanndt  von  84  zall  perlen ,  albeg  6  in  ai« 
nem  glidt,  ynnd  zwischen  jedem  gUdtain  halber  guldiner 
knöpf  Pariser  arbait.  '     " 

9.  Meer  ain  HaKapanndt  mit  1 4  halb  mndt  geachmelcz- 
ten  glidern  Parisar  arbait. 

Khetön  vnnd  armbpenntl. 

1.  It«  t  Iceten  mit  i5  grossen  knopffen  vnnd  aoyil  gnl« 
din  ringlen,  entczwischen  geschmelczter  Pariser  arbait. 

2.  It.  •  ketten  mit  runden  ringlan,  so  zwajmall  ymb 
den  halfs  geet. 

3.  It.  meer  ain  gnldine  ketten,  wie  maulkorb,  daran 
rngeuerlich  Zwajhondert  ynd  drej  ynnd  se^czig  Perlen. 

4*  Meer  ain  Spanische  ketten,  so  ft  mal  ymb  den  halCs 
geet. 

5.  Meer  3  guldine  gelegte  armpänndtl.. 

6.  Meer  2  clainere  gelegte  Armpänndtl. 

7*  Meer  ain  guldine  geschmelczte  ketten,  mit 64 run- 
den sdiwarczen  ynd  plaw  geschmelczten  mälstainen,  ynnd 
64  langgeleten  ranhen  glidern. 

8.  Meer  ain  Schwarcz  geschmelczte  keten»  mit  101 
flachen  gliden  wie  Rosen,  ynnd  darczwischn  albegen  4 
lanngkhelet  guldin  rauch  glidt. 

9.  Meer  ain  guldine  Schwarcz  geschmelczte  ketteiif 
yon  arbait  ynnd  gliden ,  wie  die  negst  geschriben  ketiest 
allain  albeg  yberfti  glider,  ain  langer  runder  ynnd  Schwarcz 
geschmelczter  poUen  %  wie  ain  Seulel. 

10.  Ain  guldin  kettel  mit  rosen,  schwarcz  geschmelcst, 
ynnd  Pariser  arbait. 

11.  Meer  ain  soUches  keti ,  in  ainer  arbait»  aber  clai- 
ner  ynnd  geringer. 

IS.  Meer  ain  guldin  claina  kettl  mit  Mulstainen. 

i3.  Ain  guldine  Schwarcz  geschmelczte  ketten  mit 
clainen  ringlen,  ynnd  zwischen  jedem  geschmelczten  BingU 
ain  raucbs  ringl  derselben  gröfs»  ynnd  6  lanng  geachm^lcat 
ppllen  •  iiUes  Pariser  arbait 


Digitized  by  LjOOQIC 


249 

i4*  Heer  ain  goldine  kttea  mtl.  60  mndtf o  gliden» 
jedes  glidt  mit  clainen  goldt  Trätlein  Fmbwanden^  rnnddaiv 
czwischen  1 1  lanDgkelete  darchtichtige  ynndermarch. 

i5.  Ain  galdine  keten  gleicher  arbait,  ynnd  lenng, 
Biit  Maulkörben,  so  zwajmall  rmb  den  Halb  geet* 

1 6.  Meer  ain  gelegte  guldine  ketten«.  . 

17*  Meer  ain  keten  Pariser  arbait,  mit  16  glidern  in 
jedem  glidt  6  Perlen. 

18.  Meer  3  par  geschmelczte  Armpanndll.   . 

19.  Meer  s  galdine  armpänntl  geschmelczter  arbait, 
jedes  mit  14  glidern ,  hat  der  Hercsog  Fon  Mantiia  Torert. 

Guldin  Gartlen. 

1«  Ain  galdine  gurtl  von  maulkocben  Tno4  entoswi- 
sehen  8  knöpf,  ynnd  zu  ynnderist  daran  hanngt  aiu  goldi- 
ner  knöpf« 

3«  Meer  ain  galdine  gnrti ,  auf  die  Hispanisqh  %|rt  ge* 
macht  mit  10  Munichs  knöpfien,  ynnd  zu  ynderistainknop£ 
mit  33  knöpfien  an  kellen  hanngendt«       ,    . 

3.  It.  ain  gnldine  gurtl,  welche  54  glider,  sambt  ai«. 
nen  guldin  knöpf  hat,  ynnd  an  solchen  knöpf  19  guldin kett* 
lin,  aach  an  jedem  kettl  ain  guldins  knöpil.  . 

4-  Meer  ain  guldinc  geschmelczte  gurtl,  yon  gleicher 
arbaitf  wie  die  obern  Ketten,  ynnd  darcz wischen  yber  i3 
glider  albeg,  auch  ain  guldiner  schwarczer  geschmelcztec 
Pollen,  derselben  sein  14«  ynnd  zu  ynnderist  daran,  hanngt 
ain  grosser  guldiner  schwarcz  geschmelczter  knöpf  mit  yill 
clainen  knöpfen« 

5«  Meer  ain  guldine  gurtl  mit  10  lanngkheleten  gliden 
geschmelczt  ynnd  darcz  wischen,  durchaus  i56  runde  glider, 
eins  ymbs  annder  rauher  ynnd  geschmelczter  acbait,  ynn- 
den  daran  ain  knöpf  wie  ain  pursten. 

6«  Meer  ain  guldine  gurtl  mit  39  geschmelczten  lann<* 
gen  gliden  zwajerlaj  fation,  ains  ymbs  annder,  ynnd  zwi- 
schen jedem  derselben  glider  ain  rundts  glidl ,  ynnd  ynn- 
den  daran  ain  geschmelczter.  knöpf,  wie  ain  flaschen,  daran 
i5  claine  kettl. 

7«  Meer  ain  rot  attlassene  gürtl ,  darauf  dinne  flache 
geprakhte,  yiereggete  guldine  Spanng^n,,  .yund  das  gesperr 
daran  mit  clainen  yapallierten.vubindlen« 

Paternoster« 

!•  Ain  guldine  geschmelczte  Paternoster  mit  71  Pol-» 
len,  ynnd  darczwischen  14  grosse  Perl,  ynd  isS  claine 
Perlen« 

3.  Meer  ain  galdine  Paternoster  praun  geschmelczt» 


Digitized  by  LjOOQ IC 


2*50 

daran  80  kVtopf ,  Vnnd  entezwisehen  sovil  gar  claine  gul- 
dine  knöpft,  meer  8  grofs  Pollen,  an  jedem  6  claine  perlen. 

Ring« 

1.  Ain  Mahl  Ring,  so  die  Kn.  Mt.  geschikht  hat,  mit 
ainer  Tiereggeten  Diemant  tafl ,  der  ring  in  Schwarcz  ge- 
schmelczt.  « 

a.  Meer  ain  Ring  mit  ainer  grossen  Diemant  Tafel,  so 
die  Kaj,  Mt.  verert  hat. 

3.  Ain  Ring  mit  zwajen  Diemant  Tafeln. 

4.  Ain  Hingt  mit  ainem  Spiczigen  Robin  PundtU 

Bareth; 

I.)  Crstlichen  ain  weifs  Samathen  Pireth ,  mit  ainer 
Hedeia  (Medaille),  mit  dem  Enea  irnnd  Anchifse,  mit z wen 
vnd  zwainczig  Diemanten  ciain  ynnd  grosser,  mit  18  knöpf- 
fen  vnd  18  geschmelcztn  Stefften,  daramb  ainschnuer,  mit 
67  zali  pei^len,  albeg  zwischen  3  ain  geschmelczter  knöpf. 

2.)  Meer  ain  rat  Samaten  Piret,  mit  ainer  Medeia, 
mit  eingeschlofsnen  Paechstaben ,  vnnd  vier  Rubin  khorn, 
sambt  Perlen ;  tnit  6  geschmelczten  khnöpffen,  an  yedem 
knöpf  3  zall  perlein,  ynd  24  8tef!len,  darnmb  ain  schnner 
Ton  100  zall  perlen. 

3.)  Meer  ain  roth  samaten  Piret,  mit  einer  Medeja. 
der  ermannng  des  Todts,  mit  12  geschmelczten  koopffen 
ynd  ^4  par  StefFten. 

4')  Ain'roth  samatin  Paretb,  mit  ainer  Medeia,  dar- 
auf ain  Mannfspildt  mit  ainem  Hundtl,  mit  5  gnldin  knöpfen 
ynnd  17  par  Stefften. 

5.)  Ain  praun  samaten  p'aret,  mit  ainer  geschmelcztn 
Hedeya ,  mit  ainei*  rabin  rosen  in  der  mitten ,  ynnd  6  per» 
len,  8  gülden  knöpfen ,  24  par  plaw  geschmelczten  steff"- 
ten ,  daramb  ain  schnner  mit  perlein  ynnd  guldin  knöpfen« 

6.)  Ain  praun  samatin  piret ,  mit  ainer  geschmelczten 
Hedeja,  darauf  der  Dauit,  ynnd  Goliat,  mit  11  gnldin 
knöpffetl,  ynnd  12  par  weiHi  geschmelcztn  gnldin   steSlen. 

7.)  Ain  Schwarcz  samatin  piret  mit  ainer  Medaya  oder 
guldin  zäichen ,  mit  ainer  sophier  yrnid  rnbtniner  Gilgen, 
ynnd  ainen  Balafs^  ynnd  8  clainer  perlin,  mit  6  geschmeioz« 
ten  khnopffen  17  par ^  geschmelczten  Stefften  daromb  ain 
schnner  yon  Pariser  arbait ,  mit  29  knöpffen. 

8.)  Ain  Schwarcz  samaten  piret  mit  1 6  geschmelczten 
gnldin  knöpfi*en,  ynd  24  guldin  par  geschmelczterf  Stefften. 

9.)  Ain  schwarcz  samatin  piret ,  mit  ainer  guldin  Me- 
deja oder  zaicben  9  darauf  ain  pamfsman,  ynnd  17  guldin 
Stefften« 


Digitized  by  LjOOQIC 


251 

lo«):  Aia  «chwarcs  smßtßT^  piret ,  mit  7  giildiii  knopf- 
fen  ynnd  24  par  galdia.StefiWn«  • 

.    ,    i2«).Ain/Sclwai:G»  «amateii  H^ithuidt  .mit  24  gnldin 
Boseo,  ynnd  24  par  grossen,  mit  pranii  geiChtteloztan  gul* 

den  Stefllen«  ;..,. 

12«)  Ain  Schwere«  S^maiheo  BeUbiiet  mit  ao  pargolr 
din  draten  sifQteii,  yi)nd«4Hiii-mu8obl«  f      *       a 

.^      '  .  Piqndlen^^Tnnd  KarnetJ   . 

i>)  :]^$dieb  am  Schwade»; Sa«a4eD>karaet,  daranfain 
gnldin  Gscbmeidtf  mit  i3  Rubin  ynnd  i3  sali  perlen  ynndi 
rberall.Mp:]^?)  9:  v|n»<I  aip  guidiüs  knopfL    -  1 

2.)  Ain  Finten  mit  aineni  gttldia .  ketteU ,  vnd  dat«ii 
heaa^nißn  JPerlen,  y^nd  galdin  knopAein. :  i    • 

*  3k)  .  We.^  ain  karnHi  tfiad  ain  Pindcen^  mit  einem  fpaJf 
din  ketü  gemacht  wie.^ifi  HikSüen^  ynnddara»  geheangten 
Perlen ,  albeg  drej  beieinander. 

4*} ,  jyieer •  drej  -  EUf n^  lanng  gul^iae  Röfskn«  • 

W     t  ■  .  •  "1  •  •   • 

Klaider. 

!•)  Erstlicben  ain  sobline  Schanbeiiy  mit  rauch  gdl- 
diu  T^ieDhyyiftiLdnrit- erhebten  Silberen  Flnemen. 

2.)  Meer  ain  zobline  Scbauben  mit  guldin  Tuech  ybeir 
fMtarr.i  stnpd.plai«  darein  geimrcbt« 

3.)  Meer  ain  zobline  Schauben »  mit  Schwartzem  Det* 
maakh  riiberfae^rt: 

4')  Meer  ain  madrene  Scbauben,  mit  schwarezem  Da* 
maaoUi  yberfo^ievt« 

S.)'MBßx  ain  zmaacl^a  Schanben,  mit  Toppl  Taffat 
yberfuetert. 

Eimg  Bokb. 

!•)  Ain  Silbrin  Enogen^Bokb,  mit  geschlagen  Goldt, 
ynndten  ynnd  pben  PEayiBibt,.  ypnd  mit  grossen  goscbmelcz- 
ten  Steffien..,.,,  .,.^ 

.  f;«)  IM^eer  ain  Silberen  EnngenRokh,  mit  guldin  Schmer- 
len gestikht,  ynnd  auf  den  Ermlen,  mit  guldin  geschmelcz*- 
ten  SJtefilf^n«     .  .    .  !: 

3.)  Meer  ain  rauben  guldin  Rokh,  mit  gescbmelczlen. 
$teffl«n...  ..,/! 

4.)  Meer  ain  ganncz  guldin  Enngen  Rokb. 
. ^i)  Meer  ain  guldin; EnngeuRokhypitrQter  Seiden 
gewnrcht. 

6)  Weer..ii>^  SH^f^r^i^.  Rokh,  mit  roter  Seiden  ge*^ 
wurcht ,  ynnd  auf  den  Ermlein  guldin  Stefflen« 

7«)  Meer  ain  guldin  Rokh  mit  wulstl  9  rerprambt« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


252 

8.)\   Zwen  fuldln  R5kh  mit  grueh  gewtircht'/Tiind 
9.)!   paidt  mit  walstl  rerpranibt« 

10.)  Meer  kia  praun  atlaCs  eniigen  Rokh;  mit-rilberin 
Sch|iuernMd«rchaas  f^ealikht; 

11.)  Meer  ain  weissen  gestikhten  Atlafs  enngenRokh, 
die;  Ermlmtt  grossen  gesi^hnieiSiitiE^n  Steffteii. ' 

la.)  Ain  rot  karmasin  Snixittt 'Entigen  R<>kh,'  mit  gtil- 
din  taech  geatikht,  ynnd  auf  dem  Erml  drät  galdin  Sternen. 

i3.)  Ain  leibfarben  Atlafs  etingen  Bokh^  mit  galdin 
Tnnd  ailberili  acbnaern  gestikht^  dieErmelmitgeaehmelcztn 
ftefilen.  •    •      .       :.  ^ 

14.)  Ain  schwartsen  ko&eii  ÖAnmt't  mtt  KlOMilwereh 
Teipramb(,  ^nnd:  galdin  StefftM«    ^ 

i5.)  Ain  Rot  karmasin  Atlafs  EnngehRokli,  itiit'kföklil« 
werch  Terpfambtv  Tnnd  dioEnnYmUgesehmetezteniitefnen. 

i6.)  AiB  pvflliui  samat  Enngeli  Rokh,  mit  guldem  tnecK 
gestikht« 

17.)  Attt  gelb  atlaaen  eongen  Rolth,  mit  Schwarczcm 
Samat ,  vnnd  mit  galdin  Schnuern  verprambt. 

i8.)  Meer  ain  rosinfarben  samaten  Rokh,  mit  galdia 
Fassaman  Terprambt« 

19.).  Ain  rot  earmasin  atlafs,  mit  gnldem  tnecK  ge- 
•rikht.  (  :^ 

30.)  Ain  praun  samaten  «enngeo  Rokh , '  mit  klekkl« 
werch  yerpmrobt.  •  •   •  ...»<* 

31.)  Ain  praan  samaten  enngenRokb,  mitgaldem  tboA 
Silberem  tnedh^gestikht.  •* 

83.)  Ain  praan  atlafs,  mit  galdem'taeh  yerprambt. 

33)  Ain  leberfarben  atlafs,  mit. sobwarczem -Samat 
verprambt.  •       - 

Jannkker!  * 

1.)  Ain  ranch  jgnldin  Jännkher.  .<  ^    '  1 

9.)  Ain  gnldin  Jännkher  mit  Perl  gestikht.    '  ' 

3.)  Ain  ganncz  galdin  erhebten  Jännkher.*  ; 

40  Ain  leibfarben  Atlafs,  mit  guldin  schiiiernj  dorch« 
ans  gestikht. 

5.)  Ain  Schwarte  samatin  Jännkher  mit  'Spanischen 
Kettl ,  yerprambt  vnnd  geslagen  galclin  Rösl. '  * 

6.)  Ain  praan  samatin  Jännkher,  mit  geslagen  gtildin 
HosL 

7.)  Ain  grawen  Samaten  Jännkher,  mit  giAdttt  s6hnnem 
gestikht. 

8.)  Ain  rot  Carmesin  sameten  Jännkher  'mit*  galdin 
schnuern  geitütht 


Digitized  by  LjOOQIC 


233 

9-)  4ip  weissen  Taauifckb  wngM  A#fcit,  mit  gnldin 
Tuech  geaiikht. 

lOi) .  Ain  Silberia  vnndterrokh,  vnd  wamafs mil  khlokhl- 
werch  vnnd  Steiften.       ,   . 

.1  »•)  Ain  rot  Carmeain  Samaten  Yondterrokb  ynnd  wa- 
mafs, mit  guldin  «chniern  getlikht. 

1^)  .Aiapraua  samaten  vnndterrokh^  vnnd  wamafs, 
mit  guldem  ^u^ch  gestikbt. . 

i3.)  Ain  weifs  atiasen  vnndterrokh  rnnd  wamafs,  mit 
guldem  taech  verprambt. 

i4«)  Ain  praun  Samatn  yberczug  yber  ain  Schonben« 

ifi«)  Ain  praon  Tamasckben  Tberesug. 

Ain  Marderes  fueter,  vnnd  ain  Härmles  faeter. 

Hauben. 

1.)  Ain  goldiniB  knnpfite  hanben  mit  roten  seiden  Pöschl 
vnnd  grossen  zall  perK 

s.)  Aingttldineknupfftebanben,  mit  loibfarben  Seiden 
Poscbl ,  Tnnd  mit  zimblichen  Zall  Per). 

30  Meer  ain  guldine  knnpffte  hanben ,  mit  sali  perl, 
vnnd  goldine  geschmelczten  Rösl  vnnd  Perl  darinnen. 

4«)  Item  meer  ain  guldine  knnpffte  bauben ,  mit  ciain 
vnnd  grossen  zall  perlen. 

5.)  Ain  gestrikhte  hanben ,  mit  grossen  2Sallperlen, 

6.)  Ain  galdine  knopffle  hauben ,  mit  praun  Pöschl, 
vnnd  durchaus  mit  ciain  vnnd  grossen  PerK 

7«)  Meer  ain  guldine  gestrikhte  Hauben  mit  Perl,  vnnd 
gnldin  knöpfien 

8.)  Ain  guldine  knupffte  hanben ,  mit  geflinder  vnnd 
grossen  Perl. 

9.)  Ain  guldine  kldkhleto  Hanben,  mit  geflinder  vnnd 
Perl. 

10.)  Meer  ain  guldine  klekhlete  hauben,  mit  geflinder 
vnnd  Perl. 

II.)  Ain  guldine  knnpffte  hauben ,  mit  roten  Pöschl, 
vnnd  clainen  Perl,  vnnd  glicznetem  goldt. 

19.)  Ain  guldine  knupffte  hauben,  mit  schwarez  Sei- 
den Pöschl  vnnd  Perl. 

i3.)  Ain  guldine  knupffte  hauben,  mit  leibfarben 
Pöschl  vnnd  PerL 

i4«)  .Ain  guldine  knupffte  hanben,  mit  rotaeiden  Pöschl 
ynnd  PerL. 

i5.)  Ain  guldine  hanben  mit  rot  seiden  Pöschl  vnnd 
glicznetem  Silber. 

16,)  Ain  Silbrene  vnnd  guldine  knupffte  hanben ,  mit 
geflinder. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


17.)  Ain  enigrvrifletc  guldine  rnnd  Sllbrene  'baaben 
mit  geflinder.  ....<^ 

i8«)  Ain  knnpffte  Silberetie  ynhd  guldine  haiben,  mit 
leibfarben  Pöschl  ?iind  geliczneten  goldt«  " 

19)  Ain  goldinc  vnnd  Silbfene  Haaben^  niie  goldt- 
farben  Pöscbl  vnnd  gelicznoten  goldt. 

so.)  AiÄ  guldine  haab<$n ,  mit  glicznetem  goldt. 

21.)  Ain  guldine  knapflte  bauben,  mit  gllt^net^m 
goldt  ynnd  Tintuech.  ' 

22.)  Ain  guldine  knapffie  bauben,  mit  glicznetem 
Silber. 

23.)  Ain  Silbrene  Tnnd  guldloe  knupffie^ifauben,  mit 
gelicznetem  gol dt  vnnd  Silber.  '-      "'" 

24.)  Ain  guldine  vnnd  Silbrene  knupffte  hauben,  mit 
gelicznetem  goldt. 

25.)  Ain  guldine  knopflFte  hauben,  mit  gttldtnf  Tnnd 
Silberen  Rosen  ynnd  gelicznetem  goldt.  ^     . 

26«)  Ain  guldine  kniipffte  hquben ,  mit  Seh'wärCz  Sei- 
den Pöschl  ynnd  gelicznetem  goldt* 

27.)  Zwo  Hauben  yon  zogem  goldt  ynnd -Sllbar,  Sei- 
den nater  arbait. 

Goller« 

Zwaj  Goller  yon  zognem  goldt  ynnd  Silber  Seiden- 
Hater  arbait. 

Ain  knupfAs  Tintueches  Goller,  durchaus  mitgeslag- 
Mcn  guldin  Perl. 

Meer  ain  Tintueches  knapftts  Goller  mit  guldtnklokhl- 
werch,  ynnd  zailperl,  rnnd  geslagen  guldin  Bosl. 

Ain  Tintueches  Goller,  'durchaus  mit  klekhiwerch 
ynnd  geschlagen  guldin  Bösl. 

Ain  guldins  klekhlts  Goller  mit  Perl,  ain  Kragen  von 
sognem  goldt  ynnd  zall  Perl  darauf. 

Ain  guldins  knnpfits  Goller  durchaus  mit  Perl. 

Ain  guldins  klekhlts  Goller  mit  geflinder. 

Ain  guldins  knupffts  Goller,  mit  gelicznetem  goldt 
•ynnd  roten  Pöschl. 

Ain  guldins  knuffts  Goller,  mit  gelicznetem  goldt  ynnd 
SUber. 

Ain  guldins  khnuffis  Goller  mit  roten  PÖscfaL 

Ain  guldins  knupffts  Goller  mit  gelicznetem  Silber. 

Ain  guldins  knuffts  Goller,  mit  praun  Pösohl,  mit  ge- 
licznetem goldt  rnnd  Silber. 

Ain  guldins  knupffts  Goller,  mit  gelicznetem  goMt 
ynnd  Silber. 


Digitized  by  LjOOQIC 


25S 

Ain  gnldina  bnupffts  GoUer,  mit  gelicanetem  goldt 
vnnd  tiAtuech. 

Ain  guldins  vnnd  Silberins  knnpffts  Goller,  mit  Leib- 
farben Posch],  ynnd  gelicznetem  goldt.   ,.  . 

Ain  guldins  vnnd  Silberins  knupfits  GoUer,  mit  ger 
licznetem  goldt ,  ynnd  goldtfarben  Pöschl.    . 

Ain  guldins  ynnd  Silberens  Goller,  mi^  gelicznetem 
Silber. 

Ain  guldins  knupfits  Goller,  mit  praun  Posch!  ynnd 
gelicznetem  Silber« 

Ain  Tintueches  Golleri  mit  gnldin  klökhlwerch,  ynnd 
knnpfiwerch« 

Meer  ain  Tintueches  GoUer,  mit  guldin  ynnd  rot  sei- 
den Rosen 

Ain  Tintueches  knnpffls  Goller,  mit  guldin  ynnd  ro- 
ten schnuern ,  ynnd  ain  kragen  yom  sogem  goldt« 

Ain  Tintueches  knupfiU  Goller »  mit  guldin  ynnd 
Schwarczen  Schnuern ,  ynnd  ain  kragen  yon  zogem  gold^ 

Zehen  Goller  yon  schöner  weisser  arbait* 

Zehen  kragen  yon  zogem  goldt«  ynnd  annder  arbait. 

Acht  par  Stimpfil ,  yon  klokhlwerph  ynnd  Perl. 

Aindleff"  ausgenäte  nachthauben  mit,  guldem  klökhU 
werch. 

Meer  yierczehen  Hemater ,  durchaus  mit  Seiden  ge- 
nadt ,  ynnd  mit  Perl  guldin  Besl ,  ynnd  knopfien* 

Meer  dreiczehen  Hemater  mit  Seiden  ausgenädt. 

Item  acht  hemater  durchaus  mit  goldt  ynnd  silberynnd 
Seiden  gearbait. 

Meer  zwelff*  ausgenät  nachthauben. 

Meer  ftinfczehen  ausgenät  haubttuecher. 

Item  funffczig  Facenet ,  mit  goldt  ynnd  Seiden  aufs- 
genät« 

Meer  sechs  Par  kufsziechen. 

Silben 

Erstlich  yier  grosse  Silber  wegen  20  markh. 

Meer  zehen  grosse  Silber  wegen  89  mk.  aV«  lot. 

Meer  acht  mittere  Silber  wegen  24  mk.  14  lot. 

Meer  zehen  claine  Silber  wegen  20  mk.  i3  lot. 

Meer  sechzehen  täller  wegen  ao  mk.  5  lot. 

Meer  ain  yergulte  Giefskhaundl »  ynnd  ain  Pockh  we- 
gen 16  mk.  aVi  lot. 

Meer  ain  flaschen ,  wigt  sambt  der,  so  in  die  Chamer 
geben  worden  17  mk.  9  lot. 

Meer  ain  grosse  Silbrine  khanndl  wigt  8  mk.  a  lot. 

Meer  yier  Silberen  leichter  wegen  10  mk.  87»  lot. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


256 

t 

Meer  swen  tilberen  Letehter,  wegen  tambt  den  zwajen 
in  der  Chamer  8  mk.  4  lot. 

Meer  zwen  Pöcher  mit  zway  ddkhen  yergult ,  wegen 
sambt  den  zwajen  Pechern,  ao  in  die  Camer  geben  worden 
10  mk.  loVi  lot. 

Meer  zwo  vergult  Schalen,  aambt  denen  aoindieCha«- 
iner  geben  worden  wegen  7  mk.  14  lot« 

Meer  ain  Salczfaasl ,  wigt  1  mk«  72  lot« 

Silber  ao  in  die  Chamer  geben  worden« 
Ain  Silbrine  flaachen. 

Ain  grosse  Silbrine  khanndl  wigt  8  mk.4lot3  quintel. 
Zwen  Pöcher  mit  zwaj  Ddkhen  Fbergalt. 
Meer  ain  Peoherl,  mit  ainem  Lidl  rbergaltwigt  imk. 

«Vi  Jot. 

Zwo  vergalt  Schallen. 

Ain  Silbrine  Gierskhanndl  ynnd  ain  Pökh  wegen  9  mk. 
6Vi  lot. 

Zwen  Silberin  Leichter. 

In  die  Capellen  geben. 
Zwen  Altar  Leichter  wegen  7  mk.  3  lot 
Ain  weichkessl ,  ain  wadl  vnnd  zway  Opffer  khänndel 
wegen  7  mk.  4  lot« 

Ain  kelch  mitainer  Dekhen  wigt  1  mk.  13*/^  lot« 
Ain  gnldin  krentz  mit  ainem  Crncifix  wigt  3  mk«  1 7^  ^ot« 
Ain  siiberen  Glökhl  wigt  1  mk.  1  P/i  lot. 
Meer  ain  pacem  mit  ainerSchnuer  wigt  1 3  lot  3  quintel« 

Meer  in  der  Silber  Chamer« 

Ain  Stukh  Tamaakh,  hat  gehalten  zwo  md  vierczig 
Ellen,  daraufs  sein  gemacht  worden  Tischtnecher  12. 

Meer  ist  von  solcher  leinbat  per  resstblibendrey  Ellen« 

Item  ain  Stakh  Leinbatt  hat  gehalten  45  Ellen  and 
s/4  meer  14  Ellen  leinbat,  daraaa  sein  gemacht  worden  Ser- 
yet  48- 

Meer  achtzehen  ynd  ain  halbe  Ellen  leinbat ,  daraafs 
aein  gemacht  worden  Hanndtaecher  8« 

Meer  ffinf  Ellen  Damaskb,  daraufs  sein  gemacht  wor- 
den ciaine  Tischtnecher  a. 

Meer  schlecht  Serret  i6. 

Meer  Pindten  is« 

Meer  tuecher  damit  man  dars  Prot  einpindt  a* 

Meer  silber  Tuecher  13« 

Meer  ain  yergulten  Löfil  i« 

Silberin  Gabelen  i. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


25T 

Heer  ain  Par  Credentc  mester  i  mit  sUber  bealageo, 
vnnd  Tbergult  a* 

,  Meer  Frotmeaser  4* 

Meer  furschneidt  gabelen  i« 

Fejll  zum  Prot  ^ 

Meer  ain  par  grosse  jndaser  mit  aiiler  schaiden ,  zum 
Täller  prot  schneiden  2. 

Meer  geliniert  zwaj  stukh  Tiscbtnecher,  seer  goet, 
das  ain  Stukh  ist  mit  der  Histori  mit  Caim  Tnnd  Abi  hellt 
Ellen  43. 

Das  anndei:  jh^t  schon  grosse  plnemen  hellt  Ellen  53* 

Meer  drey  Stukh  Servet,  halten  Ellen  56|46|4i  |. 

Meer  sfer  raine  fjeinbat ,  halten  eilen  40. 

Capellen  Inrentari. 

A»in  rot  carmesio  aamatin  Mefssgewanudt ,  mit  ainem 
galdip  Creucz« 

Ain  Alben  mit  aller  zuegehorung ,  mft  rot  carnyesia 
fi^^tm  manipln« 

.  Ain  rot  altartnech  von  rotem  Carm^in  samat. 

Ain  wanndtuech  yon  iH>tem  carmesln  samat^  mit«aiiicm 
guldin  creutz. 

Ain  rot  carmesin  Samaten  Tnech  zum  Pettatuell. 

Zway  rot  carmesin  Samatin  küssen. 

Ain  missal  mit  rot  carmasin  samat  yberczogcn« 

Ain  rot  carmasin  aamatin  kussl  zum  missal. 

Ain  Corporal  Tasch «  yon  guldim  Tuech. 

Ain  Silber'yi  vergulten  kelch  mit  ainer  Paten» 

Ain  Silberin  vbergult  Crucifix. 

Zwen  Silberin  Leuchter. 

Zway  Silbrine  Opfier  khanndel. 

Ain  Tcrgult  pacem  mit  ainem  cristal. 

Ain  silberens  Glögkhl 

Ain  silbriner  veichkessly  mit  ainem  Silberen  Sprenng-* 
wadL 

Chamer  Inuentari. 

Ain  Pött  mit  ainem  Himel,  Tekhen,  FuersmantI  rnnd 
Haabtymbhanng,  yon  guldem  tnech,  ynnd  rotem  Carmasin 
Samat,  abtailt,  mit  dreyen  ymbhenngen,  yon  rotem  car« 
maain  Tamasckh. 

Meer  ain  rot  Zenndlene  Tekh,  mit  zobi  kell  gef uetert« 

Meer  ain  weisse  Ennglische  Tekhen«  ' 

Meer  Maderaczen. 

Ain  Federpodt. 

Ain  Polster. 
L  17 


Digitized  by  LjOOQ IC 


258 


Zway  Kqs2.  '    ' 

Zwen  Türkisch  Tepich  fürs  Pödt. 
Vier  Sessl,  mit  rotem    Carmasin  Sffmat  tberezogen, 
Vnnd  vergulten  khnöpfFen  vhnd* Spanngen. 

Ain  Tepich  vber  ain  Tisch,  mitrdl'enl  Carmaslrt  Samat« 
Drew  khnsz  von  rotem  Catm^siit  Samat. 
Ain  Silbevin  Giespekh  ,  ynnd  Gierskhanndl. 
Zwen  Silberen. Leichter.  ., 

Tapesserey« 
'  ErslÜch  afcht IStufch  von  Seiden,    rön  deh'Slbcn  Tu- 
gennden.  \ 

Meer  fanf  StUkh  von  SeideH,  mit'd6^  HihdrFGedian. 

Meer  acht  Stukh,  von  grossem  Laub  werch,  von  Wollen. 

Meer  ain  grosser  TurkhischerTepich,  vber  ain  lannge 
Tafel ,  oder  zu  ainem  Foefs  Teppich  zu  gebrauchen. 

Item  ain  Himel  von  Silberim  Tnech ,  Tnnä*rotem 
Carmasin  samat  abgelailt  mit  Rükhtuech.  '  '        '^  »  »' 

Meer  ain  Himel  von  Praunem  guldintuech  ,'*  vntid-  ro- 
tem carmasin  Samat,  mit  dergleichen  guldem  toedh'^  vnnd 
Samirt abgethailt/  .    .  ,,  .  .   ^ 

Meer  zwen  Tisch  Tepich ,  von  rotem  Carmasin  'samat. 

Meer  ain  wannttuech  von  gemodertem  giildrn  tuech 
mit  rotem  Carmasin  Samat.' 

Inuentari  was  im  Stall  von  Zeugen  vnifd  anndenn  ver«- 
hannden.  ■ 

Erstlich  ain  zeüg'Satl,  vnnd  vbertekh,  alled  von  ro- 
tem Carmesin  Samat,  vnnd  mit  göldl  geälikht,  darczue  ain 
silberen  Par  StegraifT,  vnnd  vergult. 

Item  ain  Praiter  zeug  sambt  Satltekhen ,  vnnd  vber- 
tekhen,  von  rotem  Carmasin  sam^t,  vnnd  guldin  frannsen. 

Item  zwen  zeug,  sambt  zviäycn  Sat)  Tekhen,  vnnd 
airier  vber  Tekhen,  alles  von  Schwarczem  Samat,  Vnndgul- 
din  Frannsen,  so  teglich  auf  der  Raifs  braucht  wirdet. 

Item  Siben  zeug  vnnd  Satl  Tekl^en ,  von  rotem  Samat 
für  die  Junkbfrawen. 

Item  Siben  Zeug  vnnd  Sätl  Tekhen ,  mit  ro6e^  tuech 
so  teglich  ffir'das  frawenzimer  braucht  wirdet. 

Item  zwo  wagen  Tekhen  sanibt  8  wagen  geschier  alles 
von  rotem  Samat  vnnd  vergulten  Pugglen.  -     ' 

Item  zwo  wagen  Tekhen  von  rotetn  Tuech ,  iBO  man 
teglich  braucht. 

Item  ain  grosse  Truhen ,  darinnen  die  weissen  Sama- 
tin  wagen  Tekhen  vnnd  zeugen,  ao  zu  dem  Mantuanischen 
wagen  vnnd  Stueten  gehorn. 


Digifized  by  LjOOQ IC 


259 

'  It^m  ain  Senflleh , '  Yr^d'Zedg  maf  «wen  £al ,  von  ro« 
fem  Cai'meüin  8anat,  so  der  Cardinal  TOn  Trienndt  Irer  F. 
Bt  gesch^nkht  hat.  •  -» 

Des  za  Yrkhundt  sein  diser  Innentari,    dtofin^gWU 
chem  ]aut  nufgeHcht ,   mit  h^ehernenotar  vnnserer  genedi- 
gisten  Frawen  Erczhercsogin'KiEicherina  ico  Osterreiek  etc« 
hannden  vnndt^rschrib^n-,  vnnd  rorbenanntcr' Hervn  £ärg»- 
drnkhten  Ring-Secreten ,    Tftnd  Peducbafitea   verfertigt 
worden,  Actum  ut  Aupra''^)0  ........ 

Cod. 7589.   (Histprof.  199.)   F^.  loi'^-^^isii« 


XVU4 

Codei  Ms.  Nro.  10088«         .      flt«.»«oea. 

(His(,  pro^.,i89.> 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol  si  XVII.   (FoUfti.) 

lieber  Cardinal  M,  CleseU 

Satirisches  Gespräch  über  die  Zustände  der.  politischen 

Angelegenheiten  eta 

Sai/ensieder.  3>  Mich  gedunckt  aber,  Lieber  Khafs- 
Crammer,  Khulegumpt  nit,  vud  nit  von  Spinola  (s)ondet 
von  Spanier.« 

Khä/scrammer.  »Ich  schmecke  den  Piraten  thd  ist  hit 
allein  bej  den  Stritt- Hollendisnhen  Beligions  Sachen,  son- 
dern fast  an  gantz  Europa  dem  Spanier  auff  die  Clatten  af ue- 
sehen,  Sichstn  nit  wie  Er  sich  in  alle  zerrissene  Händel 
achlagen  vnd  mischen  thuettw  Was  gehet  Ihm  dasGnlgische 
Achische  MullUeimbische  Savoische  Wesen /vnd  sonder  Vd- 
zälbare  Handel  an,  Nun  will  Er  dennoch  seinen  Schnabel 
in  allen  Prein  stecken,  was  soll  es  gelten,  Er  Wirdt  das  Bo- 
hemische Wesen  anch  dirigiren  wollen. « 

Saifentiedtr.  vEs  ist  war,  daher  Bruder  habe  aacht^ 
tränt  nit,  der  Teuflei  ist  Seltzamb,  du  magst  mir  glauben, 
Werden  wir  vnsere  angefangene  g:lückliche  impressa  hit  mit 
aller. macht  conlinniren.  So  helSe  Gott  die  Spanier  bringen 
wir  sonsten  woll  nit  aufs  dem  teutschen  Land  sonderlich 
wanfs  der  Teuffell  in  Böheimb  soll  führen. 

Khulegump.  Khulegump  nit ,  bej  dem  Khreitz  Khafa 
Gotta  Sackcher  Pfeffer ,  ich  hetu  woll  anch  sorge. 


•)  Vgl.  Herrgott,   Mon.  August.   D.  Austr.  IIL    l.  Auct.  Dip. 
LXXVill.  i55(^.    (Was  Gatharina  nach  Fohlen  mitnahm.) 

17* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


260 

Hro.ioo88.  KhaßCrdmin  Aber  ifie  4em  ,alleQ,   w<^tte  ich  doch 

schier  hoffen»  es. werde  eiom^lil  dss  Röoiisqhe  Reich  die 
Augen  aufthun,  wafs  solle  Spanien  sein,  wenn  man  recht 
£nesanien>thuth. 

SaifentUder.  Dafs  ist. wer  wan  man  ^uesammen  setsen 
that  aber  Tod  aheNnal  aber,  «ag  über  wie  mcinstu  das  man  dals 
Zasammen.setseaanstellen  sioU,  &iß  fürnembsten  .vnd  Anaech- 
Kchsten  Länder  .gehörep  dem  Hauüs  Oesterreich  zue,  vnd 
Spanien  dirigirt  das  gantze  Haufs,  wafs  er  wil  mufs  schon  ge* 
scbehen,  Ist  alles'auf  diese  Weise  .nit  allein  aa  allen  orthen 
in  dem  Reich ,  sondern  khan  von  andern  anfsländischen 
Königreichn  in  das  TeuUcblandt  khomben,  wie,  wo  Fnd 
wan  er  will. 

Burland  de  Burlan,  Horch  wie  stehen  die  Glieder  des 
Reichs,  änderst  nit,  alfs  die  zeen  in  einem  versottenen 
Khaibskopff,  Es  were  viell  yon  dieser  Sachen  zoereden, 
aber  gemach  mit  der  Brautt ,  Sie  ist  eine  Erste  puis  ,  pais 
parleslass  es  khommen  dorth  LeuXfa  w^  wirdt  dieser  guethe 
alte  Dattl  hinaufs  wollen,  Lieber  KbäfsCrammer  halt  ein 
wenig  sprach  mit  Ihm. 

Khä/$khramer.  Wilkbomb  Wilkhumb  Lieber  Alter 
Yatter ,  wie  gehets ,  wie  atehels. 

Deutsch  Fertrawen*  Es  gehet  vnd  stehet,  das  es  wol 
besser  sein  raöcht.  Ich  für  mein  Person  muls  es  geschehen 
lassen,  ynd  gleich  gedenkhen,  das  Alter  an  mir  selbst  sej 
ain  Kranckheit,  vnd  auf  die  Kranckhait  folge  das  Sterben, 
wolt  schier  wünschen  das  heut  dran  sein  solle,  ich  erlebe 
doch  kain  befserung. 

Khä/s  Cramer,  Wie  da  alter,  wie  da,  heifst  es  dan 
nit  mehr,  der  Goftt  vertrawt,  halt  wol  gebawlh,  wer  seyt 
Ihr  mein  Lieber  Alter  Yatter? 

Alter  Dattl.  Ich  bin  das  Alte  Teutsch  Yertrawen,  bitt 
gar  freondtlich ,  du  wollest  mich  bey  dir  in  der  Stille  be- 
fchandt  sein  lassen. 

Khulegump.  Khulegump  nit,  Bruder  weich  nit  ?on  der 
Laufsmuhl ,  Khulegump  nit. 

Saifensieder.  Was  magstu  für  Lerma  Lieber  Khule- 
gump nit» 

Khulegump»  Ich  siehe  dort  im  Thal  heraufkommen 
ein  Post. 

Sluffeta.  Terrara  Terrara  Terrara,  Der  Khayser khombt 
Terrara. 

Saijensieder.  Horch  lieber  horch,  soll  wol  der  Khay* 
ser  khommen« 

Burland  de  Burlanda*  Ey  der  Khajser  fieuttet  nit  anf 
der  Post,  es  müste  nur  der  Vice  Khajser  der  Kfalösell  sein. 


Digitized  by  LjOOQIC 


261 

Teutsch  FertreufUgkait,     Ich  mnfs'dock  leiser,   yndi 
des  Vice-Khayser«  lachen,  'watlich  wo  loh  noch  dnrefage- 
zogen,  so  sagt  man,    das  der  Khldsell  deki  Kajserin.de& 
maisten  Handlangen  rertretten  thae. 

Khäß  Cramer,  Man  wil  schier  glanben,  es  lasse  ^eh 
der  König  aas  Spannia  auch  bey  der  Nafsen  fahren. 

Saifensieder.  Ich  weirs  Bit  riete  aber  das'weifs  ieh, 
wie  der  Khlöfsl  will  also  wil  aach  der  Pabst,  .md  wie  der 
Khiöfsel  den  Segel  spant,  also  mufs  der  Fabst  das  Schiff 
regieren ,  das  heist  recht  So  gehet  der  hinter  Yom  an. 

Khulegump.  So  h5r  ich  wol ,  auf  dise  weifs,  so  were 
der  Khldsell  alles  in  allen. 

ßurlanä  de  Btirlanäa*  Es- mufs  schier  Jilsa  sein,  dan 
Spannia  gibt  Ihme  das  Gelt  der  Khayser  die  Weldt,  der 
Pabst  den  Himmel,  sampt  einen  Stattliehen  Cardinal  Mand* 
tel ,  mich  danck  es  sef  anf  ein  Beekenbahen  genug. 

KhafsCramer.  Aber  was  gehet  vnfs  dieses  alles  an, 
nimbt  ers  doch  ntt  aofs  vnserm  Peuttel* 

Saifensieder,  Mir  gefeit  es  wol ,  dan  ea  taugt  mir  in 
mein  Khramb ,  hab  Ich  den  Khlöfsl ,  so  hab  ich  alles. 

Burlandt  de  Burlanda.  Wan  da  denselben  recht  Pal^ 
•amierest,  so  schmeckt  man  Euere  Sachen  deato  weniger, 
Silentium,  wir  wollen  ein  wenig  lofsen,  was  der  Postilion 
guts  sagt. 

Postilion.  Terrara ,  Terrara ,  Der  Khlöfsl  hat  in  die 
H*  g*,  Terrara  der  Khlöfsl,  Terrara  der  Khlösel  het  den 
Mantel  b*  Terrara. 

Burland  de  Burlanda^  Daa  dich  Bote  hundert  tansent 
Sacker  Zuckher  rnd  Harings  Nafsen  durcheinander,  da 
moste  wol  der  Teuffei  an  seinen  eigen  Khind  zu  einen 
Schelmb  worden  sein,  hörstu  nit  was  dieser  Postilion  ron 
dem  Khiöfsel  sagt. 

Khä/s  Cramer^  Ej  ich  habe  ja  die  Ohren  bey  mihr« 
Ich  höre  jo  wol ,  was  dieser  Vogel  singt ,  E7  das  sein  Po^ 
atiiion  ynd  Potlenzeitung,  ynd  weil  in  der  Bibel  noch  nichts 
daron  geschrieben  stehet ,  bin  lohs  zw  glauben  nit  schul* 
dig.  Ich  glaubs  aach  nit,  Postilion  hin  Postilion  her,  dau 
Ich  weifs  das  der  Khiöfsel  allezeit  ein  hoffiuan  gewesen. 
Barland  de  Burlanda,  Vnd  das  dieses  Wahr  sej, 
f  Schreib  man  den  Löblichen  vnd  Lieblichen  Frawen  Ziro>- 
mer  rmh  bericht  zqe,  Er  lest  ihm  wol  nit  Spotten,  Er  gab 
Tor  Jahren  einer  Schönner  Damma  100  Ducaten  vnd  that 
Ihr  doch  mehrer  Schaden  nit ,  alfs  wan  ein  Fahrman  vor 
dem  Wirtshaufs  Schmatzen  thet, 

Khulegump.    Die  Warhait  zue  bekennen ,  Ich  bin  faat 
des  KhaCi  Cramera  mainuog ,   daa  wer  der  Ehren  gar  s« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


262 

aM«ioo8P.TieI,  wen  vfan'sO'Sehonc.triid  gar  Nowe  Klayder  rerderben 
toUe,  was  wierdt  der  Yatter  Pabst  dartza  sagen,  doch  auf 
dem  ärgsten  fall  9  ynd  gesetzt,  Es  wäre  ihm  aUo,  Warlich 
SaifFensieder  dn  mnst  in  Solchem.  Nottfall  das  Beste  darbey 
thnn.  .     -    •  ,  .     , 

SaifenMder.  Warumb  ich?  Soll  Ich  dem  Klöfsell 
seine  b*  Hefsen  waschen ,  ao  höre  ich  woll ,  wan  nur  nit 
bey  der  weil  vnd  ia  ainier.Nothfall  muste  auch  dem  Pabsten 
gar  in  A*l\  Ist  mir  nit  gemeint,  mein  Khnlegumpt  nit,  leg 
meine  Schnh  an^  vnd  T^rrichis. selben 

Burlarid  d^-Barlaadcu  Er  meints  nit  also,  es  were  dir 
halt  nm  den  Schlechten  Vncosten.za  thun,  das  du  die  Saif- 
fen  etwas  schar&er. machest,  du  mnst  halt  ein  zwaje  Pfundt 
hundtstreck  rber  den  gewoaüchen  Saiffensatz  wegen,  treibt 
man  den  Teuffei  aufs  durch  Pelcebub.  Ergo,  das  Argu- 
ment ist  guett ,  Wan  es  schon  stinckl ,  ad  rem  ^  wir  wollen 
den  Postillion  recht  fragen, 

Sa\fensieder.  Lieber  Postillion ,  wie  stehen  die  Sa- 
chen, was  hat  der  Khlöfsl  zerrtfsen? 

Posiilion»  Ich  sag  nit  zerrifsen ,  Ich  sag  Er  habe  in 
die  IP  g*,  habt  Ihr  es  nit  gehört,  Ich  hab  es  wol  ge- 
schmeckt. Darumb  reith  er  erst  nach  Rohm,  der  Khlöfsl 
wii  entweder  einen  andern  Rock  vnd  Hosen  haben ,  oder 
der  Pabst  sol  Ihm  sein  Geldt  wider  geben,  den  Er  mnfs 
eilend  auf  den  Chnrfjirsten  Tagk,  man  wartet  allein  auf 
Ihm,  Ihr  Herren  ich  mufs  forth«  Terrara  Terrara* 

Burland  de  BurL  Da  haben  wirs  Hi^  jacet  in  dreckis, 
qui  modo  Rentier  erat:  Es  ist  abei*  kain  Wunder,  dan  Er 
hat  gar  starcke  Prockhn,  ncmblich  die  Böheimb  vnd  Ynge- 
rische  Cronn,  der  Friaulische  Krieg,  die  Luther  sehe- Ca- 
tolische  vnd  Galvinische  Religion,  vnd  des  Dings  so  viele 
gefrcfsen  vnd  ein  Starckhen  Trunck  von  turckischen  Mofsla, 
damit  die  vngerischen  60  Dörfter  hinab  zu  sohweiben,  in 
der  Hitz  au  sich  genommen,  das  Ich  die  beysorg  trag,  der 
guthe  Herr ,  werde  es  mit  der  hautt  bezahlen  müfsen ,  Es 
hatt  zuvor  Ertzbertzog  Mastimilian  seinen  Leibmedicum 
Hern  Seyfridt  Preiner  verordnet,  gedachten  Herrn  von  dem 
Hitzigen  Landen  vnd  schwerer  negotiis ,  an  ein  khuel  vnd 
Stilles  Orth  zu  retrahiren ,  vnd  also  zu  accommodiren,  da- 
mit die  Vngerische  Lufft  vnd  Speifs  nit  ctwan  wie  die  Bö- 
hemische,  immer  im  Pauch  oder  Peutel  mehr  seltzamo 
Windt  macheu. 

Der  Vertraw^  Lieber  Burland,  du  bist  halt  de  Bnr« 
landis  vnd  interessierter  vnser  Negotium  ,  schweig  einmal 
stille.  Aber  du  Chäb  Gramer,  merok  was  ich  sag,  nemblich 
«Q  viQl  Ich  kenne  mich  selber  nit,    viel  weinigei:  iziger 


Digitized  by  LjOOQIC 


263 

weldl  lauf,  aol  niao  .das»  mit  einem  to  wichtigen  verck  air8Hto.ioo88* 
derXhurfüraten  .tag  ist,.. «allererst  warttea,    hiSa  der  Pabst 
dem  K.hlöfsel  neue  h.ofsen  machen  lest,   das  muste  wol  ein 
Wander  «ein ,  yiras  hatt  der  Pabst  ynd  des  Klöfselfs  Hofsen 
auf  den  (^hurfüraten  Tagk  zu  thun« 

Khä/sCramer.  Mein  Liebes  ynd  unschuldiges  Deutsch- 
yertrawen  duvbersicheftja  den  Handel  nit,  setze  dich  aber 
Tber  die  Rechnung,  ynd  b^enckhe,  weil  Er  Khlöfsel,  ein 
zeithero  die  Khajser  vi[id  Könige  hin  ynd  her  gesetzt  ynd  des 
Häuft  Oesterretch  .^richtige  Saehen,  schier  allein  regieret,  wie 
hunde  Er  itzund,  da  man  Einen  Römischen  Köning  machen 
soll,  obn  Verletzung  seiner  Ehren  anfshieiben ,  Solte  Er 
den  in. «einen  be&uedelten  Holsen  erscheinen  ynd  an  er- 
baltong. seiner  repuXation  yor,  ynd  die  Churfüraten  hernach 
gehen,  so  wurde  man  den  Pratten  Schmecken,  da  hats 
abermal.  ein  mühe.   .    .    . 

.  Say/cn^ieder.. ...Aoh  heiliger  Vatter  Pabst,  befurdere 
die  SacUf  Ich  wilaelbst  4as  tuch  zum  mantel  geben« 

KhgJsCrarncr^    Ynd  Ich  zum  Hofsen.  . 

Burland,  de  Bu.rU  .Also  ist  guit  in  die  Hosen  S*  wann 
man.2u  Neuen  Kleydernn  so  freygebig  leute  findt. 

D.  Verirauf^     VVas  habt  ihr  für  Yrsaohen,  das  Ihr  ke- 
gen  d^p  Klösel  so  frejgebig  seidt ,  ist  Er  doch  ein  Papist. 

Sqxfensj^eder^  Ich  sag  nichta,  mein  Salben  ist  guth, 
wer  den  ChlöCsell  kent,  der  kan  ihn  brauchen,  last  Ihm 
seine  Sache  zwarr  zahlen,  aber  ist  die  Arbeit  darnach  Cen- 
tfim  pr.o  cento  erhelt  ainer  wo  nit mehr,  der  mit  Ihm  recht 
kahn  ymbgehen. 

Khä/skramer^  Liebes  Vertrawen ,  Sol  ich  nicht  ein 
Par  Hofsen,  auf  einen  Solchen  Man  wagen,  Papisten  hin 
oderheer.,  t  man  kan  Ihn  dennoch  nit  zeihen,  das  EU*  der 
Religion  die  Augen  aufsstech.  Man  frag  Oesterreich,  Vn- 
gern  ynd  Böheimb,  Mehren  ynd  Schiefsien  Ey  lieber ,  es 
sein  die.Papi&ten  auch  gulte  Leutte,  das  sag  Ich  yon  Ihm, 
Er  riwi.yon  mihr,  was  er  wolle,  Er  khan  hangen  ynd  ha- 
ben, ynd  Sich  den  handel  schicken« 

Diu  Vertrawen.  Das  hangen  ynd  haben  ginge  wot  hin^ 
aber  Sich  in  den  Handel  schicken,  hatt  yor  Jahren  geheifsen» 
den  Mantel  nach  dem  Winde  kehren,  ynd  auff  beiden  Ach- 
ssein Wasaer  tragen.  Was  apll  aber  difs  sein.  Ich  gedencke 
wol,  das  Er  alfs  ein  Papist  wider  dieKätzer  auf  derCantzel 
sehr  schrecklich  geschrien  ,  viel  geschrieben  ,  ynd  hin  ynd 
her  angetrieben,  wie  man  mit  den  Kätzern  ymbgehen  solt, 
alao  das  Ihn  zur  selbigen  zeit  kein  cintziger  Ketzer  loben 
wolte,  wie  kompta  dan,  das  man  mit  ihm  an  itzo  so  heimr 
X\^  worden. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


264 

Nro.io*88,  Kuhteg.    Tempora  mulantuK  Man  Ynaft  rolehe  dachen 

in  dubio  zne  den  besten  auslegen  >  auf  das  durch  Vnbe* 
grandtes  Vrtheil  keiner  Yberailet  werde ,  difses  Orts  feit 
*  mir  ein ,  warumb  Ertzhertzog  Maximilian  wie  der  Burland 

de  Burlandis  hievor  vermeldt «  den  H.  Chlösen  in  tttram 
genommen  ynd  so  fleifsig  seiner  Wartten  lassen« 

Das  f^ertrawen.  Mein  Khulegurapt  nit»  du  rerstehest 
den  handel  nit  recht,  Burland  Bilrliert  nur,  Ich  achte  nur 
dergleichen  Chur  wdI  nit,  Er  hatt  Ihn  setzen  lasseti,  da- 
mit Ihn  die  Mucken  nit  bescheiPsen,  dis  Ding  helt  viel 
in  ihm. 

Kuhleg.  Ich  habe  wol  eins  remommen,  das  Er  Herr 
Khlöfsl  wider  gedachten  Erzhertzog  Maximilian  Peccirte, 
aber  es  ist  schon  lang  eine  lengst  rerzeihene  Aache^  War* 
amb  hatt  man  Ihn  nicht  lengst  dar\imb  gestraflft. 

Das  f^ertrawen.  Nitt  wider  den  Maximilian  allain, 
sondern  wider  alle  Ertzhertzoge ,  Tnd  wider  Jedem  in  Son- 
derheit auch  so  stark  Tud  so  ffirsetziglich ,  das ,  wan  man 
Ihn  zur  selbigen  zeit  deswegen  gar  nette  straffen  wollen, 
80  were  sein  Becken  Schurtz  gar  zu  gring  gewesen ,  vnd 
weil  die  Ertzhertzogen  lange  Rabisch  halten ,  auch  in  Tiel 
wegen  verspürt  haben,  das  Er  Sich  das  gantz  HaufsOester« 
reich  bemechtigen  wolte,  rnd  ron  diesen  Dingen  nit  auf» 
hören  wurde ,  haben  Sie  ihn  so  lange ,  liifs  Er  befser  Klaj- 
der  bekommen ,  zuegewarttet ,  rnd  immerdar  Achtung  ge- 
ben ,  das  so  bald  Er  vermaindt,  an  dem  Sichersten  zue  sit- 
zen, Sj  ihm  ein  recht  ErtzhertzogischPlatzl  geben  khunnen« 

Khuleg»  Die  Herrn  von  Oesterreich  haben  vil  wun- 
derliche Sachen ,  das  gröste  Wunder  aber  ist ,  das  Sie  in 
Ihren  Sachen  so  langsam  gehen,  man  sagt  woH  auch  ron 
Tnfs  Schweitzern,  das  wir  zum  gaugklen  so  gar  behend  rnd 
a)rt!g  sein. 

Das  Ferlrawen.  Du  hast  indistincte  geredt ,  rnd  ge- 
fehlt, aber  also  sag,  Langsamb  in  Straffen,  vnd  in  Begna- 
dung behend,  vnd  dis  ist  von  alters  also  rnd  So  bekandt 
hergebracht ,  das  die  Leut  lestlich  rernommen ,  es  muste 
allezeit  hinfüro  auch  so  verbleiben,  Ich  wolte  aber  der  Sa- 
chen rechts  thun. 

Kuhleg.    Lieber  lehre  die  Lenth  nichts  bdfset. 

Vertrauten.  Nichts  Bdfses ,  aber  wol  etwas  so  hoch 
pottwehdig  wäre. 

KuhUg,    Was  da? 

Veriraufen.  Die  Herrn  von  Osterreich  sehen  md 
Spuren,  ja  sie  Stolpern  gar  darüber,  das  Ihr  bekande  frej- 
gebig  vnd  mildigkeit  in  ainer  solchen  Yeberflüssigkeit  ist, 
das  dieitzige  wellt,  eben  derVberflaGiigkait  halben,  gleich- 


Digitized  by  LjOOQIC 


265 

nmb  eittim  Verdmrs  darob  bekliMunen,  da  wolt  Ich  nih*!!^.!««»; 
ten ,  das  Sie  nanmehr  fein  algemaeh.  anfingen  den  Pentel 
hej  den  Riemen  lelbtt  an  kalten,  rnd  gedencfcen ,  wie  Ihre 
Diener  alleweil  reicher  Tnd  die  andern  Vnterdianen  Immer- 
dar ybermaliger  werden,  mich  gednnckt,  e«  wnrde  in  we- 
nigen Jakren  Tiellen,  wie  den  Fröschen  mit  ihren  Kdningk 
beschehen ,  rnd  es  doch  letalich  sein. 

Kuhleg.  loh  gib  einen  andern  mit  mafa,  Jrer  teind 
Tiel,  was  einer  nit  weila,  soll  ja  der  ander  wifsen,  Icbmufa 
wider  rber  den  H.  Khlöfsl  wischen,  horch  Saifensieder, 
mir  kombt  der  process  snspect  ffir,  der  Ertzhertaog  Maxi* 
milian  ist  Parthej,  md  kan  derwegen  nit  riehter  sein,  also 
ist  ein  nottnrft  ein  Ynparthajsch  an  suchen. 

yerirawBn.  Ich  yerstebe,  Es  werde  der  Pabst  a« 
Böhm  sein» 

KhäfiCr,    Eben  derselb  ist  anch  snspecl 

yerir0twen^  Weil  man  dan  keinen  ricbter  haben  will, 
mit  der  Schrifll  herflBr,  man  dnrchsoche  rnd  Yeberlese  fein 
öffentlich  des  H  Khldrsels  schreiben ,  so  kan  man  sehen, 
ob  seine  wert  mit  dem  werck,  rnd  beide  mit  der  R£dtlig- 
keit  ?bereinstimmen  oder  nit* 

Saifsniiäer.  Ej  was  wolt  man  lang  die  aeit  mit  den 
Brieffen  Torsehren ,  mit  ihnen  den  Feor  sue ,  hatt  dock 
ein  jeder  brief  schon  sein  andtwortt,  man  macht  den  Lent* 
ten  nar  noch  mehr  nachdencken  ynd  gmbeln. 

Kuhleg.  Ft-ejlich  wol  dem  Fewer  soe,  es  were  den 
Sache,  das  das  Hanfs  Oesterreich  aufs  ihren  sonderbahren 
geheimbnofsen,  etliche  wichtige  Originalia  yerlohren  hette. 

KäfiCr,  Nichts  durchsucht,  was  bedarf  man  yiel  der 
Originalien,  hat  man  Ihrer  doch  lange  seit  entrhaten,  Lofs 
Saiffenaieder ,  Ich  mnfs  dir  eins  in  die  Ohren  sagen ,  Pots 
Pestilenta  nicht  riel  Bricfi  durchsucht ,  es  wurde  sonst  die 
Sache  lantsig  werden. 

Sa{ffentider.    Es  gehet  mir  auch  im  Kopff  rmb,  bette  ' 

Ich  meine  brieffe  wider.  Ich  wolt  mir  gleich  das  geldt  aufsm 
Sinn  schlagen. 

KhafiCt.  Es  ist  mir  fast  anch  also,  aber  lestlich, 
was  frage  Ich  nach  den  brieffen ,  man  waifs  ohne  das  wol, 
das  Ich  dem  Haufs  Österreich  nit  viel  gute  gönne. 

KuhUg.  Difsfalfs  fechten  mich  meine  Brieffe  nit  riet 
an,  es  ist  mir  nur  laidt  fflr  andere  gutte  gesellen  ynd  Ayds-* 
genofsen. 

KäfsCr.  Ey  Ej  Tnd  abermal  Ef ,  dat  dir  de  Dfifel  in 
die  Lief  fahre,  nun  wird  sichrnserimpressa  abermal  stecken, 
man  hatt  das  Haufs  Oesterreich  gar  s«e  hart  an  den  Kopff 


Digitized  by  LjOOQ IC 


266 

Vro«  10088;  gestofsen ,  8j  werden  den  PofseA  neroken  v  vnd  selbsten 
2ae  Ihren  Sachen  Bchawen. 

Saijfensieder.  Ich  hab  sorg,  nit  allain  das  Hanfs  Oe- 
sterreichf  sondern  Sachsen  yhd  Bayern«  die  wevden  ynser 
gespan  ynd  gCarth  khennen  lehrnen  vnd  beyderwieil  die  an«^ 
dern  Fürsten  auch  informieren  ^  das  ieder  sein  Hofs  beim 
Zaum  halte. 

KhäßCr*  £7*  so  schlag  der  Teuffel  ä  Iratfers  des  mille 
diaholo. .  Wir  drey  sein  fro ,  das  wir  ynfs  von  des  Kaysers 
ynd  vnserer  Fürsten  Joch  rnd  Dienstbarkai t  heranfsgehanen 
haben« 

Saifientieder,  Mir  ist  aber  darüber  auch  wol  laidt«  für 
die  yberige  betrengte  teatsche  Libertet,  Ich  woh  mai'nea 
tbeilfs  nach  allen  yermogen  gern  dartzu  gehol£fen  haben, 
ynd  noch  9  wen  die  Ehrliche  teatsche  Nation ,  anoh  ao  lä* 
dig  frey  ynd  lofs  sein  kundt ,  alfa  wir  drey. 

KhäßCr.  Lo(s  Khulegampt  nit,  un  peiiimol^  Eswirdt 
aber  hart  hergehen ,  den  die  Fürsten  haben  einen  grofsea 
Adl  zu  Ihrer  devotion. 

KhuUgump.  Still  mit  der  Fiedel ,  damit  ea  der  Saif« 
fensieder  nicht  höre ,  man  greif  die  Sache  an  wie  wir  in 
der  Sohweitz,  ynd  Scheer  den  Herren  ynd  Knecht  yber 
einen  Kamb-,  das  solt  es  gehen ,  Es  solten  die  tentschen 
Fürsten  in  den  nägsten  dreyen  tagen  Ihr  Joch  nit  sn  hoch 
bringen ,  wir  befinden  ynfs  bey  der  Prob  gar  wolL 

KkäßCr.  Kuhlegumpt  nit,  Dein  Fürschlag  der  ist 
gnth ,  ynd  wol  fandirt,  dan  bleibt  der  Adel,  so  ist  es  eben 
Gnrufs  Gaulas  —  ynd  yier  (4)  hossen  eines  taohs,  sie 
wollen  doch  allezeit  befser  sein,  ynd  yber  andere  Dominie- 
ren, yndöb.dis  werck  schwär  genug,  so  ist  doeh  nit  yn* 
müglich,  Ich  trag  gleichwol  beyncben  die  beysorge,  es 
werde  die  gantze  röche  Materi  sich  in  einen  tigl  setzen  las« 
sen  ynd  schmeltzen,  Verstehe  mich,  wie  lohs  maine. 

Kbuleg*  Du  meinst  die  Fürsten  zusambt  den  Adel, 
eben  dieses  ist  auch  meine  mainnng,  dem  wegen  Schmelt* 
zer  ynd  Distulierer  her. 

KhäfsCr.  .Mein.  Lieber  Khnlegumpt  nit,  EU  gereth 
aber  nit  mit  einem  jeden,  also  wie  dir,  die  weit  ist  itz  nit 
mehr  wie  yor  Jahren  Rundt ,  sondern  yiereckt. 
Khuleg,  'Wagen  gewint •,  Wagen  yerliert. 
KhäßCr*  Ich  hör  das  Sprichwort,  der  aber,  so  den 
Verlust  in  ainem  frechen  Liederlichpn  Spiel  empfiodAt,  hatt 
darnach  desto  gröfser  Ren  ynd  Schmertz  weil  Er  dieser 
Wagnnfs  mit  gu^tten  Ehren  hette  können  •  gevbrigt  sein, 
Warhaftdg  es  ist  Sicherer  nit  gleich  den  Paumb  ensambt 
den  Wurtzeln  herzunehmen,  sondern  Ihne  anfangs  yon  den 


Digitized  by  LjOOQIC 


267 

Wurtzeln  ledig  zvi,  machen ,  md  wil -Saifienuedtr ;  der  miiabv^iooee» 
seiner  Saiffen  fast  alle  windeln  wescht,  auÜB  der  orth  seiner 
Saiffen  wol  weifs,  wie  die  vnfletige  forma  Ton  der  Materi 
•oll  hingewaschen,  ynd  ains  von  den  andern  separiert  wer- 
den, wurde  er  sich  auch  ^^sto  leichter  gebrauchen  lassen, 
wan  man  den  Adel  nit  berühren  tbet,  dahero  au  einem 
Exempel  rnd  Prob ,  hab  Ich  vnd  Er  Ton  dem  Landt  ob  der 
£nfs  mit  zuezihung  allerh^ndt  guetter  Informanten  rnfs  da^ 
hin  vergleichen,  wie  so  wil  der  Alte,  als  Nadl  Neue  Bö- 
hemische  Köning,  von  den  BöhmJachen  Ynsaubem  Danck- 
hen  et  pice  t^ersa  kund  separirt  werden. 

Kliuleg.  Ich  habe  den  Anfang  dieser  Separation  schon 
verstanden,  ynd  gehet  die  Sache  zimblich  von  Statt,  Aber 
ich  trag  die  beysorg,  das  diese  Separation  vasern  rorgeslel- 
ten  Scopum  nit  erreichen  werde. 

Käjscn  Warumb  nit?  Dimidlum  facti,  quihene  eoepit 
habet. 

KJiuleg»  Meine,  mainufig  ist  nie  gewesen,  die  Grandes 
Tnd  Landlherrn  allein  von  Ihrem  Ronigk  vnd  Land tsfürs ten 
firey  zue  machen,  den  Sie  ohne  das,  was  Ihnen  gefeit,  thun 
ynd  lafsen  können,  Mein  mainung  ist  .gewesen,  der  woUge- 
bornen  Libertet  durch  vnd  ^urcb  zu  helfiFen.  wie  geschiohl 
its  dem  gemeinen  man  in  Böheimb,  ob  schon  der  Waldt 
vmb  vnd  vmb  verherdt  ist ,  vnd  baide  Köniog  gar  heraua- 
geschlofsen  werden,  meinstu  nit  mein  lieber  KhäfsCbra* 
mer  das  auf  der  Scjten  der  armen  Leuth ,  die  letzsten  ding 
yil  Arger,  alfs  die  Ersten  sein,  du  weist,  ynter  was  er- 
schrecklicher dinstbarkeit  die  Landtleutb  das  Arme  Yoick 
eine  Zeitlang  gehalten  haben,  derogestalt,  wo  diese  Landt* 
leuthe  ihren  Koning  nit  hetten  fürchten  müfsen ,  sie  den 
Vnterthanen  die  Hautt  wol  gar  vber  den  Kopf  gezogen 
hetlen. 

Nun  ist  der  Köning  hinwegk,  dieForcht  ist  erloschen, 
vnd  die  Zuflucht  der  Armen  ist  gantz  ohne  Hültf.  Haist  dan 
dis  der  Wolgebornen  Libertet  woll  gehaust?  Das  glaub  der 
TeufTel  Ich  nit 

Kafiqr^  Holla,  Holla»  Senzacolera^  woher,  woher 
mein  Lieber  Khulegumpt  nit ,  gib  dich  zu  peth ,  ruhe  guet 
Kropfl,  wir  haben  diese  Sache  bey  vnfs  so  weit  gebrachtp 
das  wir  nit  allein  von  dem  Spanischen  Joch  erledigt,  son« 
dern  das  Gräften  vnd.  llqrrn  jedoch  gegen  geburlicher  be« 
Zahlung,  vnsere  Diener  sindt.  Ist  dan  disnitgnug,  gelt 
mein  Lieber  Khulegumpt  nit,  das  haist  der  Libertet  recht 
auf  die  fuefs  geholnen;  Lafs  mir  ainer  das  KhäfsCramer 
«ein  9  sonderlich  weil  Sie  solche  Ladenknecht  vermögen« 

Khul^g^    Ich  mufa  bekennen,  ea  ist  die  Saoho  inHoK 


Digitized  by  LjOOQ IC 


2d8 

iTro.  loosc:  lämll  wetC  kliomnieii,  aber  höbe  Acht,  Lieber  KhirsCramer, 
damit  der  Abgehackte  Paninb  nitTon  derWarzel  aafschlagCf 
Adl  ist  Adel ,  Herngegen  sein  Khasen  ynd  Dreck  nachbau- 
wren,  meinsta  Lieber  KhafsCramer,  Graft' Moritz  wurde 
des  HeiHgen  Grals  vmbsonst  huetten,  Scheppaff*'  zeuch 
mir  den  Haar  durch,  wan  Graft  Moritz  rnd  seines  Gleichen 
wolten  Knecht  vnd  nit  Herrn  sein ,  Er  hette  wol  gewust, 
das  Er  den  Köning  aufs  Hispania,  mit  grörsern  Ehren,  alfs 
etlichen  ChätsCrammem  dienen  khundte. 

Khäfscr»    Lieber  Khnlegumpt  nit,   es  hatt  ein  Rifsel. 
Khuleg.     Was  da  ?    •  * 

Khäßcr.  Graft*  Moritz  vnd  Seinesgleichen  sein  nit 
papani, 

Khuleg.  Ey  das  hatt  nichts  zue  bedeuten,  was  ist 
einem  Ehrlichen  Soldaten  ymb  die  Religion,  ja  wol  papau, 
die  Religion  ist  nit  seiner  profession,  lafs  Er  diefsen  Han- 
del für  München  ynd  Pfaften  damit  sie  die  Suppen  nit  Ter- 
gebens  frefsen,  Ich  glaub  du  wol  st  mich  auch  gern  foppen, 
alfs  wan  man  nit  wüste,  wan  in  Hollandt  der  Pfeffer  auf, 
ynd  die  Religion  abschlagen  thne, 

Khäfscr.  Glaub  mier  KheckKoh  Lieber  Khalegumpt 
nit,  man  half  in  Hollandt  ein  Steiffes  aug  auf  die  Religion. 
Khuleg.  Ja  wenn  man  gnueg  geschlaffen  hat,  so  sieht 
man  allererst  vmb  die  Religion  vmb ,  wie  kombts  dan ,  das 
man  bej  so  scharffen  Augen  die  Arminianer  vnd  Gomoristen 
an  einander  wachsen  lest,  es  gelt  mir  ein  Thal  er,  es  wirdt 
ein  rechte  wesch  werden.  Ich  habe  allezeit  gemaint,  die 
Gewifsen  der  Menschen  sollen  frej  sein,  ynd  man  solle 
kainen  zu  kainer  Religion  oder  Opinion  nit  nottigen.  Aber 
man  frag  die  Arminianer  vmb  diefsen  Punckten,  Rarnefeldt 
achreibt  vber  diefsen  ietz  wol  änderst. 

KhajBcr.  Er  ist  ein  Ehrlicher  Man ,  Was  schreibt  Er 
dan? 

Khuleg.  Frag  Ihn  gleichwol,  bey  vnfa  sagt  man,  dem 
Graft  Moritz  leyder  Dinst  zu  lang,  die  Bestallung  zue  klain, 
der  Ynverstandt  der  Khäfskramer  zue  grofs,  er  hat  ge- 
maint, man  hette  Ihm  lengst  die  Lander  mit  einhelliger 
Stirn  offerirt,  weillen  es  aber  nit  einhellig  beschehen  wol- 
len ,  so  mufse  er  die  Widersefsigen  bey  den  Haaren  herzu« 
ziehen,  dortzu  dan  der  Neuliche  entstandene  Religiona 
Streit ,  die  taugsambe  Praeparatoria  machen  muefs. 

Khäficr.  Lieber  Khulegump  nit,  du  bist  in  Sachen 
SU  wenig  bericht,  vmb  diefses  Religions  Streits  willen 
wirdt  man  nit  gleich  landt  vnd  leuth  zu  Sich  nehmen  kön- 
nen, Hoha  Hoha,  wo  gedenkstu  nur  hin. 

KhuUg^  Hitt  recht  wol  nit,  da  ea  aber  beachehe,  soll 


Digitized  by  LjOOQIC 


269 

69  ein  Wunder  seini  Warum  haben  sich  den  dieNiederlan<iHM«i 
der  von  Ihrem  Herrn  gesogen,   wo  wollen  dan  an  iuo  die 
Bohemen  aufsi   iat   nit  allzeit  die  Heligiöa   der  Decken 
Mantell. 

Khaficr.  Zwischen  yna  baiden  gehet  diese  Convenap 
tion  woll  hin,  noch  ains  will  Ich  dir  allein  rertrawen,.  ea 
wer£F  Graft  Moritz  trnnipff  aufs  wen  er  wolle «  so  ist  man 
schon  gefast,  Barnefeldt  vnd  sein  Tochterman  «ehien  ihme. 
seine  tritt,  vnd  macht  Er  den  Anfang,  so  macht  Barnefeldt 
dasEndt,  ynd  wir  können  mit  guthen  Ehren  Ihrer  sh^  lere 
dinst  seind  hernach  bezhalt.  Ynd  auf  diefse  weifa  habea 
wir  eben  die  libertet ,  wie  du  mein  Lieber  Khalegumpt  m( 
in  der  Schweitz. 

Khuleg.  Wan  es  geschiebt,  so  glaub  Ichs,  es  darft 
Barnefeldt  wol  auch  zu  Spaet  kommen,  es  gibt  beuer  selt^ 
zame  constellationes 

Khaßcr.  Wafs  wiltu  ?  Solten  wir  dieae  l^eute  ait  flat- 
tieren ,  wie  mukte  ynfs  beschehen  ,  wan  der  Anstandt  Sein 
£ndt  erraicht,  Lofs  vnser  Sache,  Coütra  Spania  zuvor 
recht  Stabiliren ,  wir  wollen  alfsdann  dieser  Haaeken  sehon 
ein  Stiel  finden» 

Khuleg.     Ich  main  es  guth ,  de  Ais  aUa», 

Khä/scr.  Deo  gratias^ 

Act  2« 

Khuleg.  Nun  weitter  im  Text,  die  Libertet  achreyet 
noch  immer  dar  vmb  hülff,  wie  man  nur  ainamalfa'yberdie 
Papisten  wischen,  dann  Ihre  Pfaffen  thun  der  Libertet  aekr 
grofsen  Vbertrang  ynd  Verfolgens  yber  die  maefsen* 

Khäßcr.    Mitt  wem,  ynd  wie  da? 

Khuleg^  Sie  haben  ein  Spiegelfechten  erdacht,  das 
haifaen  Sie  Conscientiam^  das  solle  ,ao  ein  Wundcrtimce 
sein  ,  das  Sich  die  Libertet  nit  drein  achicken  khan ,  ynd 
mufa  doch  tlian, 

Khä/tcr.  Ich  habe  von  diesen  Handel  aueh  wol  waa 
Waenigs  gebort ,  frejlich  woll ,  mein  Lieber  Khul^gmupt 
nit,  ist  dis  der  Libertet  eine  Schwere  Puerdt,  ynd  wirdt  je 
länger  je  Schwärer ,  dan  eben  diese  Papisten  subornieren 
die  Conscientiam ,  Sie  solle  alles  bekennen  was  sie  Ybelßi 
geatifitet, 

Khuleg.  Ich  mufs  des  Einfeltigen  Papisten  lachen, 
bey  Tufs  bekendt  man  nit  gern,  wan  der  Hencker  eiuM 
gam  am  Bneken  leigt,  aber  wie  were  ^er  Sacben  zue  thun, 
soll  man  die  Papisten  alle  mit  einander  oder  allaine  die 
Pfaffen ,  oder  welche  aufs  Ihnen  hinweg  reumen, 

KhS/icr*    Nichts  behnet|  alle  mit  einander,  so  gehet 


Digitized  by  LjOOQIC 


270 

vn,%oemk  e«  Ml  einen  Streich,  in  ainer  mnlie,  weil  das  Eifieti  einmall 
Warmb  worden,  sollmans  Schmieden. 

Khuleg,  ViPel  recht ,  aber  Sie  sein  liiider  Starck,  vnd 
.  ist  zue  fürchten ,  solle  man  ein  Universal  Werck  machen 
wollen ,  man  möchc  das  SchlafFend  Kindt  aafwecken ,  bey 
leibe  nit,  fein  gemach,  fein  gültig,  fein  gemählig,  stofs 
2eehen  nit  abb«  singeii  die  Paaren  ron  Hoselbach,  wir  wol« 
len  den  SaiflTenSieder  zu  Rhal  zihcn. 

Khä/scr,  •  Bey  leibe  nit ,  den  Er  ist  Selbst  ein  Pa]Tist, 
was- wenig  wollen  wir  Ihn  woi  fragen,  nemlich  sag  Ynfs 
Lieber  Saiffensieder ,  nachdem  da  ein  Papist  bist,  db  alle 
PapisiischePfaffen  nohtwendig  sein,  vnd  welche  man  in  der 
Weldt  entrhaten  möchte  oder  nit. 

Saiffemiedtr.  Ich  alfs  ein  Papist  mafs  bekennen ,  das 
die  Papistisehen  P&flen  vonn5tten  sein,  Aber  vnd  da  etwan 
derselben  zue  viele  seindt,  vnd  man  etliche  entrhaten  wolt, 
So  weren  es  die  Jesuiter,  wir  leben  bejr  vxifs  ohn  dieselben 
gar  woll. 

Khä/scr.  Hab  Danck  Lieber  SaifTensieder  dieser  Andt- 
wortt^  Khalegtimpt  nit,  wie  gefeit  dir  dieser  Schmidt,  mein- 
stu  nit  wen  wir  die  Jesuiter  vertreiben.  Es  sej  mit  der 
Ybi'igen  Pfafferey  auch  schon  geschehen. 

Khiileg,  Ich  mein  wol  auch  also ,  Aber  Still  mit  der 
Fiedell,  dan  wan  der  Saiflensieder  vnser  intent  völlig  weifs. 
Er  dörfft  aufs  der  Compaiiia  tretten ,  Ich  mufs  weiter  fra- 
gen ,  Saiflensieder  in  vertrawen  haben  wir  dir  wollen  ent- 
decken ,  das  weilen  wir  sehen ,  wie  hoch  die  Jesuiter  die 
teatsche  Libertet  beschweren,  haben  wir  vnfs  furgenom- 
ben,  dieselbe  hinaufs  zu  räumen,  Was  helteslu  davon? 

Saiffens.  Ich  halt  viel  davon,  trag  aber  Sorg,  weil 
sie  allenthalben  so  guetie  vnd  Starcke  Patronos  haben,  e$ 
Wurde  Schwer  hergehen,  Sed  (}uid  tentare  nocet? 

Kha/scr.  £y  was!  haben  wir  nit  albereit  schon  ein 
feine  Prob  mit  Bohemen  vnd  Yngern  gemacht?  trutfe  K^y- 
-BCt  vnd  Zweene  König,  vnd  soll  es  auch  das  gantze  Hanfs 
Oesterreich  sein.  — ' 

Saiffensi  Glück  zue  Schön  Wetter ,  Ich  will  entzwi- 
•chen  ain  gang  haimb  thun,  wan  Ihr  nun  mit  den  Jesuiten 
fertig  seidt,  vnd  die  andern  impressa  fiirnehmen  wollet,  ao 
last  michs  wifsen.  Ich  komme  ajfsbaldt. 

Khäfscr»  Es  bleibt  dabey  vnd  denckt  den  Sachen  nach^ 
me  reeomando» 

Khuleg.     Was  maint  Er  mit  der  andern  Impressa. 

Khaficr.  Er  maint  vnd  deutlet,  wie  wir  hievor  vor- 
anlast haben ,  das  man  zu  erhebung  der  teutschen  libertet^ 


Digitized  by  LjOOQIC 


271 

die  K5MDg>.  Ka jser ,  vnd  Ffti<sten  in  ain  befter  Ordnung  Hto.  ioöbsl 
bringen  werdt. 

Kkuleg.     loh  habe  den  Pratten  gekostet. 

KkSJlßcr.  Wolan  fri»ch  aaf,  die  Handt  ans  Wercki 
firneder.gib  fewer,  t?ir  sollen  ainmal  guette  geschrier  machen, 
reifshin,  nach  Haidelberg  Tnd'sag  an  ,  Jet2  sefs  £eit  i  ich 
wil  entz wischen  nach  Böheimb  Tnd  Oesterreich. 

Khuleg^  Ich  seit  aber  ouff-  den  Sjnodiim  Nationalem 
wartten,  es  möchte  sonst,  -weil  wir  andern  Vnglück  ansäen, 
entzwischen  tnfs  selbst  blüehen« 

>  Khaß^r,.  Die  raifs  ist  baldt  rerricbt,  es  kan  aufs  dem 
Synodo  das  Vnglück  so  grofs  nit  werden ,  wir  haben  den 
Vorteil,  wollen  sie  die  Aminianer  vnd  Gomoristischen 
Pfaffen  nit  vergleichen  so  jagen  wir  baide  fsiim  Teaffel. 

Burlandt  de.  Wer  mnste  darnach  Seelsorger  sein,  ge- 
wifslich  ain  jeder  vor  sich  selbsten,  kanf  ihm  ein  jeder  ein 
Bibel ,  alfsdan  lehret  der  h.  Geist  alle  Warhait.' 

Khä/scr.  Wir  haben  rnHoliandt  lange  ohne  Pfaffen  ge- 
lebt, Sie  machen  doch  nichts,  alfs  die  Liente  gegen  einan- 
der zue  verhelzeny  mit  anderLeulh  Schaden  sol  man  Witzig 
werden,  bette  das  Oesterreich,  oder  wol  das  gant^e  tentsehe 
Landt  die  Pfaffen  nit  an  einander  Wachsen  lai'sen ,  dieSaoh 
standen  anders  alfs  Sie  seyn. 

Khuleg*  Ich  lafs  letzHch  auch  geschehen,  Ich  komme 
doch  ohne  das  selten  genneg  in  die  Kirchen,  es  ist  mir  so 
gar  gnöttig  nit  vmb  der  Beligion ,  Aiieindarumb  mag  ich 
kainen  Pfaffen  Tmb  mich  laiden ,  wejUen  Sie  einem  da« 
Gwifsen  allezeit  beschweren,  ynd  verbietten  ainem  ein 
Dingk,  vnd  thunfs  daneben  selber,  Nun  wo!  an  so  raifs  halt 
auf  Haidelberg,  Lieber  wan  du  nach  Böheim  wildt,  so  gib 
ich  dir  ein  weil  das  gleit.  So  khonnen  wir  auf  dem  weg 
noch  wafs  nöthigs  von  Sachen  reden. 

Khä/scr,'  Woll  guettt  nur  immer  fort,  wan  Haydel- 
i>ergk  an  itzo  an  die  drejr  Geistlichen  Churfürsten  schraibt,  ' 
£r  könne  vnd  wolle  die  Jesuiter  in  der  Nachporschafft  nit 
laiden 4  ynd  begert  dero wegen  stricte,  man  soll  Sie  hin- 
wegkthan,  so  ist  es  schon  ein  foerer  anfang  zue  atnem  weit- 
tem  Procefs,  dan  Ich  weifs,  ehe  Sie  das  thun ,  ehe  mufsen 
alle  Hnnch  vnd  Pfaffen  in  den  Harnisch ,  so.gibt  es  alAdan 
ein  rechten  Pfaffenkrieg  ab.    : 

Burland,'  Also.muefs  man  wider  die ■  rechte  Landt«- 
atrafsen  finden,  abermal  fortb,  wollen  die  .Churfürsten  die- 
sen Procken  nit  schlucken ,  mit  Heinrici  IV;  recept  herfür, 
ynd  die  3  Churfürsten  Selbsten  in  cnram  genommen  i  es 
solle  wol  seltzame  Fedes  machen» 

Kkä/scr.    Ich  höre  den  Wolff  wol  traiban,  bejdem 


Digitized  by  LjOOQ IC 


272 

.  10081.  KresU  Kbäfs  alle  weill  forth,  so  wtrdt  riuerer  iatentioii 
auf  baiden  Piätzen  wol  gehauaet,  den  entlick  werden  wir 
der  Pfaffen  ynd  don  suegieich  der  drejerfürnembaten  Für- 
aten  ledig  rnd  lola ,  vnd  gibt  der  Pfaffenkrieg  ein  aolchen 
geroch,  daa  die  F'firaten  den  andern  Pratten  nit  achmecken, 
Ej  lieber  fej^r  nit ,  red  aelber  mit  den  Chnrfüraten. 

Khuleg,  Du  biat  befser  bekhandt  mit  Ihme  alfa  Ich, 
snedem  wolt  ich  dir  in  dein  Direciorinm  nit  gern  eingreif- 
Sen^  aich  da  gleich  itaenndt  kombt  sein  Obriater  HoSmaiater 
mit  deme  Vberhacke  ein  wenig  dieae  Materi ,  ao  viel  den 
Pfaffen  Stormb  belanget,  da  wirat  l>aldt  sehen  wie  oder 
wpn.  -^ 

KhSj9er.  Herr  Hoffmai^^r,  G.  Herr  iin  mal  d$  <m- 
porianss  die  Herrn  K&fskramer  fragen  wer  Römiacher  Kö- 
aing  werden  aolL  Begehren  die  Saiffenaieder  zuewiften, 
weil  H.  Cardinal  Khlöfteil  Römische  König  zu  Packen  ver- 
achworen,  wer  doch  auf  Abaterben  Ihrer  kaja.  Mt.  VieariuM 
Jmperii  aein  wolle,  3  walten  die  Khnlegnmp  nit,  aoch  ein 
gnettachte  reroemen,  weil  man  durch  die  Papiatiaehe  Pfaf- 
fen nun  gar  Lange  Jahr  in  dem  Römtachen  Reich,  viel  yn- 
gelegenheit  verapüret,  wfe  man  demaelben  Torbawen,  vnd 
an  aooderhait,  ob  nit  ein  mittel  were,  daa  man  die  Christli- 
chen Chnrf&rsten,  alfs  die  Capita  der  gantcen  tentsohen 
Pfaffeirey  ror  aller  Arbeit  hinwegk  räume,  vnd  also  die  Rö- 
mische Regierung  auf  ein  frischen  grundt  pawen  aoll. 

Khuleg»  Ritt  G,  H«  Tmb  verzaihung,  daa  Ich  waa 
Waiaigs  addiere,  meine  Herren  Khulegumpt  nit  fragen 
•auch  difa  ob  nit  daa  Königreich  Böheimb  also  ein  Handtha- 
Jiend  filial  zu  einem  ynd  andern  taugaamb  aein  wolte« 

Hf^maiHer,  Eure  fragen  aein  wichtig,  ynd  bey  mei- 
nem Gffirstan  mehr  mahl  angebracht ,  hoch  delieberirt,  in 
demselben  so  yiel  ynd  ynderachiediicher  weifs  practicirt 
worden,  daa  mir  nit  mnglich  exiempore  zue  antwortten  Ich 
will  mich  in  den  Einkhommen  Sayoiachen,  Yenedischen 
Uollendiachen ,  Engellendischen,  zueyoderat  aber  in  dan 
Frantzösischen  ynd  Klöfslisohen  Prageriachen  achraiben 
etwaa  recoligieren« 

Khä/scr.  Wol  gnet,  aber  Interim,  waa  gedunckt  dem 
H.  Hofimeister ,  ein  yertraulichea  parecae  kau  nit  achaden, 
wir  khennen  nun  mehr  ein  lange  Zeiteioander,  weib  der 
Herr  nit  wie  wir  zu  Fontebila  in  Franckreich  waren. 

Ob.  Hqffm.  Nun  kenn«  ich  den  Herren ,  ynd  bin  be- 
.  Mündiger  Yertreilligkeit,  4aro wegen  mein  einfei tige  mai- 
nung  dieae  wäre,  weil  H.  Cklöfsel  König  ynd  Kayser  Packen 
yerschworen,  sol  man  die  Sachen  auf  Ihr  aelbKen  beruhen 
vnd  den  frommen  Kayser  nach  aeiner  vnd  ynaera  Herrn  ge- 


Digitized  by  LjOOQIC 


278 

legenkait,  die  tchleolifte  Zeit  regieren,  Vad  den  BfiniisdlienAff«»iooa8. 
Koniog  Tngebacben  rerbleiben  lassen,  Esist  dooh  ein  Rft» 
mischer  Kdningk  nur  ahundant  candela* 

Bwrtand.  Aber  naob  der  Himmelfeirth  des  Romisohen 
Kaysers  wie  giogs  ?      . 

Ob.  Hqffm^  Eil  laUii  per  ae  das  mein  gnädigster  Chur^ 
ffirst  Fieariiu  lmp$rü  ist* 

BurUmd.  Dan  Ihme  sein  die  Schlflfsel  geben,  ynd 
wen  Er  zae  Heidelbergk  binden  vnd  Löfsen  wirdt,  der  ist 
im  gantzen  Reieh  gebunden  rnd  angeldst. 

Ob.  Hoffm.  Ich  halte  gemslich  daffir,  man  hönne  lest« 
lieh  eines  Römischen  Kaysers  bej  eines  wolbestalten  Yica^ 
riaC  wol  entpehren. 

Khäfier.  Das  heist  wol  recht  anf  die  Schnnr  gehawt« 
kan  der  Pabst  an  Rom,  der  Papisten  ffirgeben  nach,  yber 
alle  Seelen  der  Weldt  anstadt  rnsers  Herrn  regieren ,  vnd 
ein  so  ansehenlichs  Yicariat  verdienen,  waromb  nit  so  ein 
ansehnlicher  Charffirstdas-Schlecbte  mangel  des  Römischen 
Reichs,  ist  eines  billig,  so  ist  das  ander  Recht  ' 

Kuhleg.  Das  lafs  mir  einer  einargument  sein,  den 
ein  ChnrfQrst  ist  ein  gebomer  Fürst,  aber  ein  Pabst  ist  bifs- 
weilen  Schaffenlader ,  Nan  wol  an  G.  Herr ,  wie  stand  es 
den  rmb  die  ander  frag. 

Ob..  Hqßm.  Ihr  wist  nunmehr  das  des  Römischen 
Beicha  einkommen  sehr  schlecht,  rnd  die  aufsgaben  vber 
die  mafsen  grofs  sein,  also  das  wol  nit  muglich  ist,  das  ein 
Ticariac  wil  geschweigen  ein  Kayfs.  Taffell  dabey  Pafsiert 
^werden  möge.  Dahero  rahtsamb ,  das  man  das  Königreich 
Böheimb  ein  Zeitlang  lafse  racieren,  tnd  aUs  ein  Filial 
dem  yicariat  ein  corporiren  thue,  rnd  wan  man  Ihr  für 
nohtwendig  halten  thuet ,  das  man  vber  ein  zeit  einen  Ro« 
mischen  Kajser  haben  wolt,  mache  man  die  drej  geist« 
liehe  Chnrffirsten  zue  Cammer  Gueltem. 

Burland.  Hoc  placei.  Est  enim  pro  Camera»  Also  mofs 
man  die  Pferdt  aufschwantzen. 

Khqfncr.  Gnädiger  Herr,  mit  dergleichen  Guetthaten 
bin  Ich  vnd  Khulegumpt  nit,  lang  vmbgangen,  vnd  hett 
gern  einen  Terlium  gehabt,  der  dem  Rofs  ins  Maul  bette 
gesehawet,  Ist  deme  nit  also  Khulegumpt  nit? 

Khuleg.  Deme  ist  wol  also,  Nun  weiter  aber  fehlt  mir 
ein,  waa  die  andern  Chnr  vnd  Fürsten  dafzu  Sagen  wurden« 
damit  man  dennoch  die  Zech  ohne  den  Wirth  nit  mache. 

Kä/ser.     Wan   Sie   umb    das    Kraut    reden    weiten, 
mochte  allezeit  zu  einem  weitlicben  ein  geistliches  Fürsten« 
thnmb  verheurhaten ,  vnd  von  den  vbrigen  Pistnmben  da 
1.  i8 


Digitized  by  LjOOQ IC 


274 

fffo^iooMiTBd  dort  einem  Sofanarcher  ein  proteken  ins  mavl  werfen. 
Ea  finden  Sich  Hongerige  Bmeder  gehag. 

Ob.  Hqffm*  Wir  reden  aab  einem  Hertsen,  vnd  gleich* 
aamb  mit  einem  mnndt,  wil  der^w^egen  den  Sachen  nach« 
dencken ,  vnd  meinem  gnedigsten  Charfüviten  Ton  dieaem 
Handel  ein  Diacnrfa  machen ,  kembt  morgen  aner  Tafiel» 
Ihr  kriegt  gewifslich  audientz ,  inlerim  paraho  PchU  i^icun^ 

KAä/scr^  liebster  Bruder  Khalegumpt  nit,  Ich  waifa 
üfir  freud  nit,  was  ich  nan  weitter  Sagen  aoUi  Ich  main 
der  TenfFel  geh  fewr,  der  gntteHerrHofmaiater  yermtint» 
wir  3  reden  aus  einem  Hertzen,  guod  negatur^  wan  wir 
grofse  Herrn  alimentieren  wolten,  behielien  wir  gleich  die 
Torigen,  es  kombt  doch  selten  was  befsers  hernach ,  mein 
.mainnng  ist  der  teutachen  Libertet  zuehelfien  •  das  mnfsen 
ja  die  Kajser  Köning  Yicari  Khurfürsten  ynd  Ffirsten  rnd 
was  des  dingsmehr  ist,  aufs  dem  wegegeranmbt  sein. 

Kuhleg.  Mir  ist  darchanls  wie  dir,  wir  rerbleiben 
rnzerthailt  die  Sache  wirdt  guet,  der  Äff  wolt  gern  die  ge- 
bratne  Khösten  aa£s  der  gloet  haben,  vnd  farcht  doch  Er 
möchte  Sich  brennen,  vberredt  die  Katz,  Sic  soll  Ihm  Glat- 
ten leihen,  damit  erreicht  Er  sein  intent,  vnd  liefs  die  Kats 
Ihre  verbrente  Glatten  lecken^  dn  yerstehst  mich  Schon 
wie  Ichs  meine? 

Khäfscr.  Gar  wol,  wan  wir  nnr  einen  haben,  der  Narr 
im  Spiel  ist  Sich  wunder  Sich ,  wie  es  sich  schicken  will« 
auf  diese  Weise  werden  wir  des  Römischen  Kajsers  dea 
Bhömischen  rnd  Böhemischen  'Könings ,  ynd  der  Geistli- 
chen Ghur-  vnd  Fürsten  lofs. 

Khuleg.  Mit  den  Ybrigen  wirdt  Sich  die  Sache  auch 
wol  schicken  Lieber  rede  nit  laut ,  mich  gedunckt  der  alte 
DatI  schlaff  nit  mehr,  sondern  Lost,  was  wir  reden. 

Das  Verirawen.  O  Liebe  Herrn,  O  Liebe  Eterm,  Ick 
weifs  nit  wie  mir  ist,  Ich  weifs  nit  ob  mir  geträumt,  oder 
ob  Ichs  aigentUch  gehört  h^be,  was  in  einem  vnd  andern 
Euer  Vorhaben  teje ,  Ich  bin  das  Deutsch  Yertrawen ,  ynd 
swar  das  Alte ,  Tnd  wil  es  auch  bleiben ,  alfalang  Ich  leb^ 
Siag  derowegen  Tertmlich  ynd  guth  teutsch  mit  einem  Wort^ 
das  Ewer  Bahtschlag  Pur  lauter  gift,  so  nit  allein  allen  an« 
dern,  sonder  Euch  letzlich  selbsten  das  Hertz  abstolaeii 
wirdt» 

Khä/scr.  Nicht  so  yiel  Khäfs  alfs  Birnen,  Gntter  aU 
terVatter,  dieaem  Gift  haben  wir  schon  einMetridat  ge- 
funden. 

2>.  Vtrirawen^  Vnd  eben  dieaer  Metridat  wirdt  ener 
gift  sein,  den  Ewer  Intention  ist  anderat  nichts,  ^alfs  ein 
zertfennung  der  Ordnung  Gottes. 


Digitized  by  LjOOQIC 


«75 

Khule^.    Wie  ^a ,  Wie  da  ?  daa  were  gar  sne  Teaucb  vm. 
geredt« 

D.  Ferir.  Wfist  Ihr  nit,  das  Gott  ein  Ordnong  ge« 
mateht,  das  gleich  wie  das  hanpt  die  Glieder  regieren,  md 
fähren  solle ,  Also  die  Kayser  die  Fürsten^  ein  jeder  Ffirst 
abermal  sein  Landt»  vnd  in  demselben  ein  Jeder  Seine  Yn«» 
terihanen ,  bifs  gar  auf  den  allerschlechtistcn  Haufsrattem, 
^r  regiert  md  führt  seine  Dienstbothen. 

Khäfscr.  Das  ist  latus  per  se,  das  weifs  man  wol«  man 
gibt  aber  wol  Yrsache  dartza. 

'    D.  Fertrawen,   Ein  jeder  Vrsach  ist  rnd  verbleibt  eine 
Yrsache,  Aber  Sie  ist  darumb  so  meAtig  nit,  das  Sie  die 
Ordnung  Gottes  trenne,   die  Obrigkeit  aufstilge  Tnd  den 
gantzen  muthwilligen  Pobel  frejr  machen  solle,   Sihe  da 
mein  Lieber  KhäfsCrammer ,   du  vermainst  der  teutschen 
Libertet  znehelffen,    zu  dem  Ende  du  den  dahin  etliche 
Chur  •  ynd  Fürsten  seihest  gerne  persuadiern  wollest ,  daa 
Sie  sich  von  dem  Kajser  separieren  ynd  etliche  Rebellen 
patrocinieren  selten,    das  ist  nit  Erbar  oder  Tentsch,  son- 
dern wie  Torgemeldt  ein  Scfaedtlicher  Gift,   du  bist  zwar 
Calrinisch  vnd  sichtest  ScharfF  in  die  weite,  aber  in  der  No-« 
het ,  da  plent  dich  die  Sonne ,  Gedencke  nur  dafs ,  wan  es 
reeht  ynd  billig,  das  man  den  Kayser  ynd  Köning  also  trac- 
tirt,  ynd  Irr  seine  Eigene  Leuth  rnd  Ynderthanen  in  die 
Seyten  hetzt,  so  ists  ja  billig,  das  einem  Chur  ynd  Forsten 
dergleichen  auch  beschehen  kan ,  ynd  wan  deme  also  so 
folget  waiter ,  das  ein  jeder  Graff,  Frejherr  ynd  Edelman, 
eben  dergleichen  gefähr  von  seinen  Jagern  ynd  Beidtknech* 
ten  zu  besorgen  hatt.    Das  Argument  a  majori  ad  minus  ist 
ynwidertreiblich   ynd  du  must  es  auch  zuelafsen  ^  dan  aufs 
Ewer  discurs  hab  Ich  verstanden ,    das  Ihr  dahin  gedacht 
aeydt  die  Consequents  mit  dem  Werchk  zuebestatten ,  ynd 
Ton  dem  Kayser  an,  bifs  auf  dem  Adell,  die  Obrigkait  hin« 
wegk  zoeraumen.  Aber  sag  mir  du  Spitzfindiger  vnd  Scharff* 
fsichtiger  Khäfscrammer,  wie  wen  alfsdan  deine  aigene  La- 
denknecht diesen  Madam  argumentandi  auch  lemeten  ynd 
practicieren  theten. 

Khäfscr.     Wie  da? 

2).  Fertratpen.  Nemlich  wan  Sie  sagten  Istea  billig 
daa  man  Konige  vnd  Kayser  also  tractieret,  warumb  nit 
auch  einen  KhäfsCrammer,  ynd  theten  in  Solchen  gedancken 
dich  Tnd  deines  gleichen  hej  demKopff  nemben,  vnd  wurf- 
fen  Euch  zu  dem  Fenster  aufs,  vertheten  yntereinander 
was  deine  gewesen,  ynd  liefsen  Euch  Tor  derThilr  draufsen 
atehen ,  wie  wird  dir  ein  Solches  gefallen«  — 

,8« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


276 

Hro.  10088»  KhaßCT.  D«t  Ut  ein  aadart^   Si^.Jh^ben  def^eii  kain 

Yrsachö. 

D.  Veriraiv$n^  Was  \?iUu  sagen^  Ea  ist  zu  einem  sol* 
chen  Handel  baldt  ein  Yrsach  gefunden ,  der  %^n.  tanket, 
dem  istguth  pfeiffen,  meinstu  nit  das  deine Ladenknepfi^  in 
Ihrem  Standt  WI  herter  betrangt  vnd  Scherffer  in  der  Re- 
gel gehalten  werden,  den  der  Köning  ?nd  Kayser,  Landt 
ynd  Leuthe,  gehe  vnd  Schaw  ein  wenig ,  ob  Si«  nit  all  d^ 
thnn  Tnd  lafsen  müfsen,  was  du  Ihnen  befhielest,  Du  bist 
gern  Herr  im  Haufse,  wie  du  wüst  also  ordnest  deine  Sache, 
deiner  Leath  Köpff  Sein  dein  Fuefs,  Tnd  schnarch  nur  kai- 
ner wider  dich ,  Siampada  mit  Ihnen ,  der  Sich  in  geringe- 
sten  deiner  setzen  weit,  Allein  Köning  ynd  Kaiser  mursen 
es  geschehen  lafsen,  was  Ihren  Ynderthan^n  gefellig,  Nun 
wol  an  mein  Lieber  KhäfsCram^ier,  der  dich  kent  der  kaufft 
dich  nit,  du  bist  Sicher  dayor,  weich  wunderteur,  das  der 
Einfeltige  Khnlegumpt  nit  den  Praten  nit  schmecket,  Lofs 
wen  du  nit  mit  Schelmbstucken  vmbgehest,  warumb  das  da 
den  den  SaiiTenSieder  auch  nit  £ue  diesen  Punckten  deiner 
Saubern  Conyersation  gezogen  hast,  Erhette  billicher  dabey 
aein  sollen,  Alfs  Ich,,  man  acht  Sich  doch  meiner  nit  mehr« 

Khä/scr.  Es  ist  ein  wailscher,  yerstehet  nit  aUeit 
deutsch* 

D.  Vertrauten*  Ich  solte  wol  bey  allen  Handlungen 
sein,  man  fordert  mich  nur  Selten. 

Khäfocr.  Wie  kanstu  dis  sagen,  auf  allen  Reichstagjen 
ynd  andern  Staetlichen  zuesaromenkünftenwirstu  gebraucht, 
man  kan  bey  den  Cantzeleyen  nit  wol  ein  bewegliches  Schrei- 
ben machen  ,  du  bist  darbey? 

D,  Fertrau^en»  Mit  der  Feder  vnd  mit  dem  Maul,  lest 
'  man  mihr  die  Ehre  an,  aber  im  Hertzen  helt  man  das 
deutsche  Vertrawen  für  eine  Einfalt,  Paiientia,  Ich  wil  et- 
wan  sehen ,  wie  ich  noch  der  Sachen  thue ,  deiner  ynd  daa 
Guleguropt  nit  geselschaffl  gefeit  mir  weitcfs  nicht,  VaJUu, 
so  viel  alfslhr  werth  seydt. 

Burland  etc*  Ich  zeuch  mit  dir  meine  Liebe  Yertraw- 
ligkeit ,  aber  du  must  nit^lso  zürnen ,  sondern  lustig  sein 
in  der  Newen  Stuben  ,  Sihe  was  kompt  dort  für  eine  Com- 
pania,  mich  gedunckt  es  sein  Spiel leuth  ynd  wil.^hnen  ent- 
kegen  lauffen ,  Wunder  yber  wunder,  O  woH  eine,  feine 
Purfs,  Jungker  Pickhelhäring  aufs  Engellandt,  Frants 
Khäfssupp  yon  Rotterdarob  Paat  K^reutakopß  yon  SM*aefs- 
burgk,  Lindle  Pauer  yon  Ylmb,  ynd  Jacob  Sandtkaab  yon 
Nuerenbergk,  sampt  einer  feinen  Dama. 

D.  Fertrawen^  Ymb  Gottes  willen,  wo  wollen  diese 
KcrIfs  hinauf^  ynd  insonderhait  möcbte  Ich  wol  wifsen,  wer 


Digitized  by  LjOOQIC 


27? 

dlb  Prair'fiit,  so  iifit  Ihnn  kombt,   gwiTsIich  nit  viel  ri(^li-Hro. 
tigs,  weilnSich  ein  jeder  an  Sie  reibet,  mich  gedunektleh 
Kabe  Sie  zu  Augsporgk  gesehen ,   wie  "wan  es  die  Augsbur- 
giscbe  Confession  were,  Lieber  thne  ein  wenig  fragen. 

Bürlcmd  de  cfc.     Mein  g'epürliche  dienst  Tnd  gnetten 
willen  zuTor,  Liebe  Fraw,  bit  ymb  Yerzeihung,  sejdt  Ihe 
nit  dfie  Aagspnrgische  Confession. 
*    Conjetsio.     Ihr  habts  ei*rathen. 

'  \D.  Fertrau^en.  Efn  V^ünderdingj  das  Sich  so  viel  rn- 
derschiedliche  gesellen  deinenthalben  nit  etwan  entzwayen, 
Es  heist"fl(6ii^t  zwen  Hunde  an  einen  Bein,  verbleiben  selten 
Ein,  uro  wollen  Sie  mit  Sb  vielen  ynderschied liehen  rnd  gar 
mit.  mnsicaTi sehen  Instrumenten  hinaufs,  wie  wirdt  diese 
Oöthpatiiä  gehaifsen.  .  '       ' 

CofiJ^stio.  Man  haistSie  anitzo  die  Gorrespondierende» 
ynd  weiften  Ihre  diener,  iti  Toller  weifs  mit  einander  so 
^Isit  zti  Vi^friedeh  worden,  das  sie  lestlich  mit  denn  Instra» 
meiitcti  an  ein  ander  g^schlsgen ,  rnd  dieselben  verderbt, 
also  worieii  Sie  auf  dem  Synodo  NaiionaU  dieselben  wider- 
u'mb  kfsen  znerichten.  ^     • »    •  ,        . 

' 'D.  'P^ertratven.  Was  gestalt  aber  zihestu  mit,  gantz 
ohne  Mäntel ,  alfs  wie  eine  Freyhuer  iin  Lahdt  herumb? 

'  Cönflsssiö,  Liebes  Tertrawen  du  hast  guth  reden,  mein 
Mantel* hafit  schon  ein  gaette  nacht  genommen,  Es  ist  hall 
schoYi  lang  das  Er  gemacht  worden,  zudem  sosein  mir 
Auch  dre  Schaben  drein  kommen. 

D:  Vertrauten.  Es  ist  mein  Mantel  noch  wol  Elter; 
tfifs  der  deinige ,  Ich  brauche  Ihme  dennoch  noch, 

"'    Confeisio.     Ich  siehe  es  gleichwol,  Er  ist  aberwarlich 
auch' schon  rain  abgeschaben. 

£>•  VeHr.  Man  soll  die  alten  Schuch  nit  wegk  werf- 
fen  y  man  habe  den  Neue ,  hettestu  deinen  Mantel  fein  flic- 
ken lafi^en. 

Confetsio.  Ja  wol  flicken,  Papas  zu  Strafsbnrgk  rnd 
Hunnius  haben  mich  vber  vorige  flecken  gar  gedoppelt,  vnd 
vil  muhe  an  mich  gelegt,  dennoch  hiefs  es  Bfeza  zu  Genua 
einNarrenwerck,  wolte  mich  gar  nit  in  die  Chur- annem** 
merr,  gab  für  die  Haut  hielt  gleichwol  gar  kainen  Stich 
inehr. 

Dj'Fer trauten.  Das  hetteBeza  nit  thun  sollen.  Er  hatt 
wol'  schlimmer  Sachen  geflicket,  dan  dein  Mantel  bat  mö- 
gen sein, 

Confessio^  Das  ist  einmal  wahr,  Beza  hatt  an  mihr 
viel  fehl  viid  mangel  gefunden,  Aber  man  gedulte  Sich  nur 
ein  Klaincs,  so  wirdt  man  Sehen,  wie  Seine  Sachen  an  den 


Digitized  by  LjOOQ IC 


278 

.i<M>aa.KTfaiipehB«rck  kommen  werden»   Et  «ein  EndiBn.Paelis 
euch  schon  Lenth» 

D.  Fertn  Aber  wie  dem  allen,  hottest  dennoch  den 
Mantel ,  alfs  ein  feine  antiqnitet  hey  dir  behalten,  vnd  ge- 
dencken  sollen,  es  sej  befser  ein  Laofs  auf  dem  Kraut,  alfs 
gar  nichts. 

CoT\fess!o.  Noth  bricht  Eifscn ,  Ich  habe  wol  hart.Yr« 
laob  genommen  Ton  meinem  mantel,  aber  nach  dem  etliche 
Gottlose  Papistische  Pucben  mich  in  dem  Manijel ,  weil  Er 
so  Tnderschiedliche  flecken  hat,  nit  ffir  die  Confcftiim  son- 
dern wo  Sie  meiner  da  vnd  dprt  nur  i^nsichtig  worden,  fQc 
die  confufsion  (die  du  aufs  dieser  Lasterhaften  Papistischen 
Composition  leichtlich  abnemmen  kanst)  aufsgeschrien ^  .ist 
mihr  gerhsten  worden ,  Ich  solte  den  Mantel ,  sonderlich 
weil  schön  Wätter,  auf  die  Saite^  legen«  Ich  muste  doch  ein 
ybrigs  tban,  Ich  folgt  diesem  Rhatt  vnd  wich  ein  Wenig 
Ton  meinem  Kopff  im  Schimpff  hette  ich  wider  gntteLentte 
ynd  patrocieniereden  mir  ein  Herrn  Cprrespondenten,  Tnd 
ich  Ihnen ,  ynd  kommen  also  mit  einander  yber  den  Pach. 

D.  Fertr.  Das  gehet  hin  ynd  gefeit  wir  wol|  wan  man 
fein  correspondieret,  Aber  hab  acht,.  Ich  trag  lapIterSorg, 
8j  werden  dich  zner  Hnrren  machen ».  Ynd  dier  die  Franl- 
sosen  anhengen,  haben  Sie  gar  zu  diec  geschworen,,  oder 
stehet  Ihr  gleich  auf  Verlust  oder  gewin  miteioanden» 

Coi\fefs,  Sie  haben  nit  gar  zu  mihr  geschworen,  aber 
Ich  hoffe,  Sie  werden  mich  auf  yorstehenden  Syitodo  Natio* 
nali  Ehelichen,  Interim  Palientia^  meine  Liebe  Yertrewlig« 
kait,  was  wil  Ich  thun ,  meine  Eltern  sein  mir  gar  zue  zeit** 
lieh  gestorben,  ynd  haben  mir  vnrichtige  Sachen  yerl^fsen, 
die  Ich  nit  yerstehe ,  wil  Ich  nit  gar  ymb  das  mainige  kom- 
men, mufs  Ich  mit  denen  Verlieb  nehmen,  die  mich  für 
guett  halten. 

D.  VeriratPen.  Ich  yerstehe  deiner  Eltern  Strittigka^l 
nit,  aber  das  mifsfelt  mir,  das  du  dich  so  liederlich  an 
solche  Frembling  beugest,  deine  Sachen  dem#elbigen  yn« 
derwirfflg  machest,  ynd  waist  doch  nit  wie'  l^ng  Sie  dich 
für  ein  Schlepsackh ,  herumb  ziehen  wurden ,  Ej  E7,  hast 
dn  dier  dan  nit  erzehlen  lafsen,  wafs  für  Ahnsehnliche  Für« 
sten  ynd  Herrn ,  mit  Ihrer  Kegenwarth  auff*  den  Reichstag 
zue  Augspurgk  dain  tauff  geziehrt,  Hilft  Gott,  wan  diesel« 
ben  ynd  Sonderlich  daide  Liebe  Eltern  deinen  Status  wifsen 
selten ,  Ey  Pfuy  der  Schanden ,  das  du  dich  so  gemain  ynd 
einem  jeden  zu  einem  ynterfutter  machest, 

Co9\fef$.  Du  sagst  wol  meine  Liebe  Vertrewligkait^ 
wo  wil  Ich  sonst  hinauff ,  das  Petln  Scham  loh  mich|  Ar-> 


Digitized  by  LjOOQIC 


21ft 

beite«  mag  Ich  ait,  Vmbkahnea  dJUiS  idi  aii,  md  iiiich]fM.iaMM. 
yerantwortten  kann  Ich  aoch  nit. 

Fertrast^n.  loh  rielh  dir  aa  gehen z^  deiner  Sohweater* 
Sub  uirague  nach  ßaheimb. 

Cofiftft.  Da  behoet  aueh  mein  Gott  ror  etc.  Aoh  Lie- 
ber Gott,  ea  moefa  anch  wdU  Lofae  Leoth  dovih  habe% 
weil  man  die  Besten  anm  Peniter  aolainrirffU. 

Fertraufen^    Daa  iat  blofa  aof  die  Papiaten  angesehen.' 

Confe/i.  Ja  wol  Papiaten,  #er  wtifs,  es  möchte  ein; 
Yngelerter  Tevffel  vber  mich  kommen,,  der  mich  ¥nd  die 
Papiaten  nit  aufs  einander  kennet ,  aondem  mit  mihv  indif* 
ferenter  cum  Fenster  eilen  thet ,  Nein,  Nein,  die  Bdhaimb. 
sein  seltsam,  ynd  Schroppet,  sndem  aa  ist  anitao  dasLandt 
YoUer  Soldaten,  die  fragen < nit  riele  nach  mir  Tnd  meines 
gleichen,  noch  yiel  wainiger  mag  leh  in  Oesterreich. 

Feriratt^a,  Waromb,  hab  Ich  doch  yennaint  du  haat 
ein  Zeit  lang  darin  gehaust. 

Cof\f9fs.  Es  ist  nit  Qhnne ,  ynd  habe  mich  yiel  Jahr 
darinnen  wol  befunden^  dan  wie  meinHenr  derjorger  mich 
anfanga  dahin  yerheurath,  ist  mir  erlaubt  worden,  mit  Prodi 
ynd  Wein  aoehandlen ,  Es.  yeriross  awat  die  Papiatischen 
PfafiEen,  aber  daa  gemaine  gesindt  aehrt.halt.ymb  seinen 
Pfenning  gehr  wolfail ,  ynd  hat  aue  einem  galten  POfaen 
gern  ein  Trunck. 

Farlrauwi«  Nnn  wel  an,  warumb  aieheatn  den  nit  noch 
dahin. 

Confefi.  Du  sagst  wol,  es  iat  nit  m^r  in  iüo  tempore^ 
meine  Sachen,  haben  merckHieh  abgeschlagen »  was  Ich  yor 
Jahren  allein  trieb  daa  kan  •  an  itao  ein  jeder  Holhippenhar 
eher,  es  sein  der  Stumpler  so  yiel,  du  kanst  es  nit  ^aaben« 

Fertrmven.    Wie  da  ?  helt  man  dan  kaine  Ordnung. 

Confaju  Ynordnnng  iat  in  Oesterreich  die  Ordnung, 
dahero  weihen  die  Weiber  die  Pfaffen,  der  GeiatUch  dienet 
dem  Weltlichen,  der  Seelsorger  fahret  den  Herrn  die  Hundt 
aufs  gejsTl,  ynd  welches  doch  lächerlich  gnnegist,  wan 
einer  in.Meifsen  mit  BKuten  aufsgeateupt  iat  worden,  ynd 
nur  gantze  Ohren  in  Oesterreich  bringt,  so  ist  Er  schon 
gnett. 

Kerirawem*  Ej  wel  schadt,  das  So  Liederlicbs  gesindt 
die  Hhdatlichen  Pfarren  ynd  Einkhommen  yeraehren  aojlen. 

Co9{fefiio^  loh  neidt  sj  wol  nit  gar  au  starckh,  allein 
daa  so  ansechenliche  Pfarren  ynd  Einkhommen ,  so  meine 
Liebe  VorEltem  den  Papisten  sufs  denBachen  gerifsen,  durch 
daa  LiededUck  gesinda  widernmb  vernachlefsigt  worden. 

Verirawen.  Wie  da,  Lafsen  Sie  dan  die  Papisten^ 
yielleicht  widernmb  darein  Nüaten. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


2S0 

v#o.ioo8B«  Cbnfeßi04    J«  wol  nit  altfo^   Sondern  da  sitsen  neiDe 

Stockhnarren  bej  dem  Wortfa^-  wie  eine  alte  Hner  bey  dem. 
GIbFs  Brandtweini  lalben  sich  mit  einer  Reidtknechta  besol- 
düng  beschlagen,  vnd  das  Ybrige  faiste  Pfarrliche  einkom- 
uen,  Irren  wehlichen  Herrn  xoeatehen^  Ich  woldt  ymb  ein 
a<riche6  geldi  ni<  der^  Seu«  ^csokwaigen  der  Seelen  hnetten.  ^ 

Ferlrawen.,  O  v^oht  auf  di^  Reizen,  ao  geichioht  dir 
vnd'ileines'  gleichen,  gleich  wie  den  Jagdhunden,  was  sie 
fangen i^frefsen- anderes  die  Papisten  wifsen  die  Sachen  an- 
derst  2ue  pttmten,  aber  wan  Aian.den  handl  recht  bedenckr, 
8Ö  geschieht  Eneh  recht,  Ihr  liabt  euch  die  Leifs  selbst  in 
den  Peltz  gesetzt.      .  ^-^ 

Confefiio^    Mitt  wem,  wie  oder  wen? 

Feriraufsn,  Frag  ein  weil'seindt  das  Ihr  die 'Ohren* 
beicht  ab ,  ynd  dakegcin  die  Freystellong  anfgestelt,  nimbc 
ein  jeder  was  Er  bekhommen  kan^  ao  gar  das  jenoerOester« 
reicher  bej  seiner  Dirn  geschlaiFen ,  aioh  änch  dorthin  ge* 
lencktbat. 

Cöi\fefi.  Di£i  ist  nit  wol  mit  mainer  YorEltem.mai- 
irang  gewefaen. 

•  •  V^tmwen.  Frey  lieh  wol,  wie  heyst  dan  der  Text, 
wil  die  Fi*aw  nie ,  komb  die  Magt,  wie  lant  die  Oesterrei- 
ehische  Offerte,  Brueder  Ich  schlaff  heut  bey  deiner  Frawen« 
mache  dich  gleichwol  bezalt,  Aber  dis  beyseits,  Ich  wil  dir 
thailfs  Eue  gefallen  glaoben,'  was  rnnüaen  aber  defsen  die 
rechte  Yrsach  sein. 

Confeß.    Ich  bin  hieven  rerstanden, 

•  ••'  Vertran^nn^  Ich  verstehe  dich  auch  alhie,  duSchambst 
dlcli  halt  ane  reden,  was  mit  reden  vor  schänden- nit kan 
bedeckt  werden. 

Confeßio.  Gib  dem  Kindt  seinen  Nhamen,  vnd  aag 
wer  der  Yatter  aey,  wir  müfsendifsen  dingen  einEnd,  ynd 
richtigkait  machen« 

y^Hraw^tn.  Eben  also  mein  Liebe  Confesaton,  dieweti 
dtt  werest  seoaa  ragion,  verbleibst  aenza  absolution,  fienge 
deine  Sache  an,  in  mal  lora  zn  gehn,  deine  Yoreltem  ha^ 
ben  Sich  so  weith  hinanfsgelafsen,  verflogen  vnd  verlogen« 
das  du  vnd  deine  Saccessores ,  gleichwie  der  Reithknecht 
seinen  Janckher  ein  andermahl  nil  liegen,  nit  mehr  helflen 
khundt,  Da  hatt  ja  derCalvenist  das  beste  than,  deine  miede 
Roefs  aufs ,  vnd  seine  frische  einspannen,  vnd  dir  alao  anfe 
dem  Koth  helfen  müfsen. 

Confeßiö,  Danck  Ihm  der  Tenffel  dieser  Hülff,  er 
apant  ein,  vnd  fehrt  immer  forth,  ynd  last  mihr  alhie  da» 
Lehre  Wordt. 

Ferirawen.  Schlim  Sohlem  Schlodi,  r^m  Taam  custodia 


Digitized  by  LjOOQIC 


2Bf 

der  Irtwt  wol  raidt  dat  Refs  hinwegk»  iftvti  gebe  feki  g»-»M<i0Mt» 
nach  nach  dem  weg,   es  kt  dach  mit  dir  in  dleaeir  jegeadt 
Alberait  ?erhaost. 

Cot{fe/$.  Ich  waifa  dis  Torhin  woll^  danunb  raifs  Ich 
nit  anfa  Lieb,  aondem  anis  Moht  mit  dieten  geCafarten,  iag 
aber  wo  wiltu  hinanft. 

y erträumen.  Ej  ao  beschaffenen  räd  ^e  lenger  )e  ga« 
fehrlichen  Lenffen,  bleib  Ich  woi  nit  in  dieser  weldt,  daii 
wer  Ich  bin,  das  glanbt  man  nit,  man  Ehrt- «der  acht  mein 
nit  I  derowegen  weil  selten  Befserung  sne  hoffen ,  wil  Ich 
dirs  mein  schlechtsFnd  schleibiges  Klaidt  gar  hinab  raifsen, 
ynd  alfsdan  ein  AinSidl  werden. 

Cor\fefiio.  Meine  gef härten  r  die  von  den  Correaponx 
dierenten,  haben  maine  Klaider,  md  halten  Sie  mir  nit, 
waa  Sie  mir  versprochen ,  ao  hell  sie  de^  teaffel ,  Tnd  eben 
Ihnen  sne  tmtz,  vnd  mein  YorEltern  su  Schanden  mofs  Ich  . 
lestlich  sagen.  Desperaiio/ecit  M.  Hoc  $ii  magnam  Uno  ma^ 
ximam  mereiricem. 

Difs  allerdings  Tnbekandte  Schraiben,  vnd  Saine  her« 
nach  lanthende  Beylage  ist  den  löXbris  1618  alhie  znWien 
in  der  kajs.Pnrck  alda  selbiger  zait  beedeErtzhertzogLeo- 
poldas  Tnd  Carolns  Lofsiert,  anf  der  Stiegen,  durch  zween 
khays.  trabanten  gefanden ,  rnd  der  königlichen  Wirden, 
HH.  Ferdinanden  Gehaimen  Raht  vnd  Cantzlern  (alfs  an 
deme  es  vberschriben  vnd  mit  einem  vnbekhandten  Pedt<* 
schafft  verpetschiert  gewesen)  Herrn  Leonhardt  Götzen  ins 
liosement  geliefert  worden« 

Fol.  a3.  Leer. 

Fol.  s4.  Cardinal  Riedel  Verbrechen. 

«Tmb  deswegen  Er  vom  Köüing  Ferdinando  vndErtc* 
hertsog  Masimiliano  in  Verhafilung  genommen,  volgenta 
2«  gebürlicherverantworttnng  gegen  Ihr  Kays.  Majesiät  Selb- 
sten eigner  bekantnnfa  nach,  mit  seinem  fiiirben  aofsgestri« 
eben  vnd  beschrieben  worden.« 

»Demnach  menntgUehen  bewust,  was  der  Allwiliiend 
Gott  zu  diefsen  betrübten  Zeiten,  vnd  eben  in  diesem  lanf- 
fenten  161S  Jahr,  so  gewifslich  dem  Rom.  Reiche  nichts 
guta  portentirt,  durch  sonderbare  Schickung  wunderbarlick 
ans  taglieht  wollen  kommen  lafsen.  In.  dem  Cardinal  Clö* 
sels  vnerhorte,  obwoU  ein  geraume  zait  von  vielen  hochbe* 
tranglen  Landtlenten  wolvermerckhte  kunst  vnd  Puben« 
atfioUein  entlieh  aufsgebroohen ,  vnd  Er  derentwegen  in 
Verhafteng  genommen  worden ,  alfa  haben  Kteing  Ferdi« 


Digitized  by  LjOOQIC 


282 

9a^4oMinnAftm-i  ▼ttd^Ertahertrog  Maximtlian ,  nit  allein  seintwegen 
allerhand  gebüvliche  Verordninng  gethan,  senden  anoh  rnd 
zuYoderst  ihr  kays.  Mt  dem  solches ,  wie  laichtltch  zner^ 
aicUtent  fdMafcd.ynd  seltzam  fürkhoramen ,  Folgender  ge* 
atalt  xQe.Tngefehrlicher  nacfarichtnng  berichtet. « 

Gaetliche  Verantwortung  Köning  Ferdinand!  TndErts- 
hertsogea  Maximilaani  an  die  kaja«  Majestät  wegen  Cardinal 
Klöfselft  etneiefanng. 

'  (Zuerst  «Hseugsweise  über  die  Absicht  eto.) 

Y.eraaichnifs  der  Yberraichten  Ponckten« 
Das  S7  erstlichen  zne  wideranfriehtung  Ihrer  Majestät 
hoohheit  vnd  .ansehen«   welohe  bey  jedermanniglichen  fast 
gefallen  rnd  in  Verachtung  gerhaten  ,   inmassen  atlerhandt 
Vngelegenhait,  so  darauf  erfoUgt,  solehes  gleichsamb  aufs- 
weisten  fümemblich  dartzue  bewogen  worden  wären ,   an- 
gesehen Er  sue  aonderer  Ihrer  Mt  verklainerung  auf  offner 
taffei  vnd  beysein  Chur-  rnd  Fürsten  ohne  Scheuch  sagen 
durffen.  Er  hette  Ihr  Majestät  vnd  der  Kajserin  Herts  dero« 
gestaltin  seiner  handt,  das  Sie  ohne  s,  Willen  vnd  Vorwifsen 
auch  das  geringste  nit  thun.oder  schaffen  dfirffen,  den  Ihr 
V^.  in  der  Baicht.vermittelfs  eines  leiblichen  Ajdta  alle 
wider  ihne  eingebrachte  Ciagen  ynd  anders  Ihme  sne  ent- 
decken vnd  trewlich  zu  berichten  zuegesagt  vnd  verspro* 
phen  betten.    D^hero  dan  qehtwendig  folgen  mufaen,  heU 
ten  anders  Ihr  K.  Mt.  dero  versprechen  nit  zuewider  han- 
deln wollen  i  das  vor  der  Separation  ni|  am  Taag  khonen 
kommen,  das  Er  noch  selber  zait  allwegen  difse  worth  zne 
sagen  pflegt,    Hie  iittt  der  Kajrser.   Item  auf  einander  zait: 
»lafse  Sy  lauffenzumKajrser  zur  Kaiserin,  lafs  Sy  klagen,  lafa 
»8y  gehen,  es  wirdt  doch  nichts  alfs  was  Ich  wiU,  aufs  son- 
derbedencken  vndEhrenhalber  hett  man  allerhandt  brieflein, 
SO' Er  an  Ihre  Kays.  Majestät  geschrieben,  vnd  von  den  Saj- 
iiigen  selbst  aofsgestreuet  worden  hieher  setzen  wollen« 

Item  hette  ErVielfeltigdiefae  Worth  zue  brauchen  pfle- 
gen V  Ich  haha  befohleut  Ich  habs  geschlofsen,  Ich  hab  daa 
yzue  thun  verordnet,  c  Dahero  dan  erfolget ,  das  man  Ihr 
kays.  Mt;  befelch  in  schlechter  obaoht  vnd  Ehren  gehalten, 
viel  weniger  derselben  gehorchet« 

Der  ander  Vbrige  gutte  Pnnct,  wofern  daa  Er  sich 
Tnderstanden  im  Hanfs  Oesterreioh  zwisehen  der  teutschen 
vnd  Spanischen  Ltni  mifsverstandt  anzurichten,  darauf  dan 
wie  vnd  jederminniglioh  leicht  zn  erachten  das  gantsehaufa 
Oeaterreich  Vndergang  erfolgen  kbdnne,  auch  in  Vertrawen 
zne  erwaiisen,  was  Er  der  Sucoelsion  halben  auf  welche 
.dea  gantzen  Haniaea,  in  der  gantxeaCiurialenhait  heil  heraet, 


Digitized  by  LjOOQIC 


2U 

ffir  rartitj  juid^ttelt,  ynJi.in.vie  viel  wc^o  widw  die  CIntrHr«.i9o8fl. 
yndl^ürsi^p  Ti^der  S7  Selbsten  Tneinigkaiteii  zae  UMicheA 
Tnderstanden.  Es  war  nim  a  Jahr,  das  er  ErUherUog  Ha« 
ximiUaipi  yon  .dem  BeginieQt  N.  Oe.  Landeu  Terstolsen  ynd 
Terarsaclkfr,  das  Er  wegen  sein  des  Cardinalls  felschlick 
aurslagen  sein  Vnschuld  nit  am  lag  bringen  khonnen »  ynd 
obwpln  Ibr  Majestät  mündlich  Sein  Vnschaldt  erkandt,  hat 
Er  doch  zuewegen  gebracht,  das  Er  Ertzhertzog  Praag  ge« 
räumet,  welches  dan  feryrsacht,  ^as  l^ir,  tUf.  bej  winderli* 
eher  Zait  schwach  ynd  kranck  mit  groben  Schmertzen  dar*» 
aofs  mufsent  ynd  der  Succession  in  Böheimb  nichts  ae/ge« 
handelt  wqrden. 

Baldt  hernach  hat  Er  Terursacht  das  des  Kayser«  i- 
Coorier«  welche  hochi^esagte  Ihr  Ml  an  Eruh.  Albertam, 
abgefertigt,,  gefangen  ^  ynd  also  mit  Ihnen  ymbgehen  las« 
sen-,  das  man  weder  brief  noch  Curiere  nie  gesehen ,  allea 
zue  dem  ende »  damit  Ihr  JKLajrs.  Majestät  mit  dero  Herren 
Brnder  in  mifsyerstandt  gerhaten  möchte»  hette  dem  Hanfe 
zee  idhaden  in  Ybrigen  in  Siebenbürgen  ynd  Yberangem, 
grofse  Vngelegenhait  yerursacht  in  messen  aolches  der  Hu« 
manay  ynd  andere  ynder  den  Ständen.«  so  Leib  ynd.Guth 
darnmben  zaegesetzt  genugsamb  beibringen  khondten,  Nie- 
mandl  den  sein  falscheit  were  daran  schuldig  gewesen,  das 
man  in  Ihr  kajs  Wortten  nit  trawen  wollen  ynd  dahero  sol- 
che Sachen  eingehen  mufsen  welche  dem  Nachkhommenten 
ynwiderbringUoheii  Schaden  verursachen.  Er  hette  niema- 
len znegeben  wollen  ^  das  man  des  haufses  Bechten  ynd 
Prinlegien  nachsehen «  die  Exempel  dieses  beizubringen 
wer  noch  zeit.  In  dem  letzten  Yenedischen  Krieg  hette  Er 
wegen  seine«  aigenen  ^u^zes  zu  der  Böm«  Kays,  ynd  König, 
etc.  Ferdinand  mercklichen  schaden  ?iel  gefährliche  Prep- 
tiken  angestelt ,  In  mafsen  Er  den  öffentlich  sagen  dorffen, 
Er  wolle  den  Uöning  Ferdinand  mit  dem  Krieg  yerzehrea 
was  das  jE^i.lJer. einen  menschen,  Ihr  ka^rs.  Mt.  sollen  Ihm 
keine  kniffe  thnn  bifs  Ihme  daa  wafser  ins  Maul  ginge,  zne 
solchem'  endffaette  Er  dem  Yenedisohen  gesanten.  ein  Ori- 
ginalsditeiberf ,  welches  R.  Ferdinandt  an  Ihr  Majestät  ab- 
gehen lafsent  vnd  darinnen  die  Wolthätigkelten,  welche 
die  Yenediger ,  sowol  wider  sein ,  alfs  Ihr  Kajs.  Mt.  ynd 
des  Reichs  Landt  ynd  Leuth  yerrybten,  ynd  die  grofse 
»acht  ynd  tranksall  in  welchem  Er  Sich  befnnde,  zue  ge« 
müht  geftihrt ,  ynd  defswegen  hnlff  ynd  bejstandt  begehrt 
zueschicken ,  mit  dem  Anhang ,  das  8y  sieh  Ihr*  Mt.  hülf 
halben tiit'sllein  zue  befahren,  Sondern  das  auch  der  Suo* 
cefs^ion  halber  so  lang  bift  König  Ferdinandns  mit  der  Ye- 
Mdigerti  gentzUeh  yergliebeni    mchts  gehandelt  werden 


Digitized  by  LjOOQ IC 


284 

tfro.  10068.  tolte ,  das  Dr  Seh  Cardfnaltiöet  zn  lalnein  anaerfi  «iide79l(s 
das  Er  des  gant^ed  HaoPs  OeSterreTch  gesichert  sein  ibdchte 
begeret,  hatt  Er  dchrifc-  rnd  nrflndtlich  jedermSntiij^licl/ 
sueverstehen  geben ,  das  Er  vor  driitehalb  JjiHrei^  'ein  be- 
dWckhen , 'So' Eri^herzo'g  Maxirriiliaii  Ihr' KäVs/Mt^^egeVi 
der  Religian  v^dSncpersion  Yndanck,.  widcrwiflen  yn'df 
ibifstrawen  Th  Reich  Yerarsacht,  hinwidetamb  aarsgesprengt 

Dritten,  Wan  Er  mit  Ihr  Ht«  Baimbligkaiten  derge- 
atalt  vmbgangen,  das  welche«  wol  za  erbarftnen,  sich  nie- 
mand weder  für  solch  noch  andere  Persohnen  mehr  ^tiden/ 
So  derselbigen  mit  Rath  n,  That  be^springen  oder  '^intziger 
Zneneiguhg'sich  Ternehmen  lifse,  Ybördifi^  hatt  Er  des 
Chnrfftrsten  Ton  Maints  wolmeioend'es  schreiben  den  llfltarg-' 
graffen  Anfspach  yhd  Badeil  ^uekhommen  ]a(sen,n^it ver- 
melden, das  weren  des  alten  Narm'einfahlvhd  wa^dbrglei- 
chen  schimpf  liehen  reden  mehr  Sein,  derselb  €hurfärst 
hette  Ihr  Majestät  des  Reichs  beschwerungeiivielfeltig  zu- 
erkennen igeb^h  vnd  vmb '  abhfelfliche  maXs  derselben'  ain-* 
stendig  angehaften  Ertzhertzog.  —  r 

(Caetera  desunt)  '    "  "  *  * 


xvin.  ^ 

Hto.8448.  •     ■    •     Codex  Ms*.Nro.8448o '  '.'..L 

.i  >  ••       (llist.iprof.4it.)  '    |.  «    . 

Cod.Ha.chart.inFot.s.XyiI.  (FoU.  i65.^  Hangariea  rmeih. 
(Tengnagela  Sbhrift.)  •  »'     « 

1.)  Condiciones  Bochkalanae  (pacis)  — «  Hfjstthiäe  gu« 
bernatori  (i6o5)  propositae.. 

Incipit  (Fot.  1):  y  Non  aolum  destructa  piiene  Natio  haeo 
Hungarica  et  Patria,  sod  et  totus  Orbis  Cbristianus,  dignas  gra- 
ffiaruiri  actiones  et  laiides  debet  Serenftati  vestrae,'  summa' extol- 
tendam  Serenitatis  vestrae  benignam  et  Gbristlaaam  slina  Inten* 
tionam,  qua  Serenitas  vastra  horrendam  ChristHiiirsattguiwspro^ 
fosionem  devitare  cupians,  digoos  ac  Hononficoa.auQA  l4egatoa 
ad  roe  expedire  dignata  est. .  •  11  Bl.  « 

Deslnit  (Fol.  11))  vAd  ({uae  quidem  perftctertd'a  ae  felTiditer 
praestanda  praestet  Peus  Optimus'Max.  Maiestatibüs  vestris  omtie 
robar  tt  auxilium.  Qno  et  Cbrkliani.  san^inia  prafttslo-tandem 
cesset,  Nos  quoque  in  hisee  erumais.et  mis^riia,  rinilia^t:ainio- 
tiontbus  omnes  usque  ad  unum  per  Maiestates  vestraa  raspirare 
valeamus.  « 

3«  [FoL  i3(i4.)]«  »Instruotio  aecnnda  pro  Coinpissa^ 
riis  S.  Serenitatis  ad  Boohkaium  delegatis.  a 

Fol.  14.  »Matthias  Dei  gratis  Arebicbi3^  Aualvia^  l>m^  Bur« 
gundiae  Comes  Tyroli«. « 


Digitized  by  LjOOQIC 


285 

»InfttriictiO  ftecundapro  GommisgariU  aostris  Magniflco  Si*Nro.8448* 
gismunilb  Pdr^ach  de  Cymei  Comfte  Comitatus  NeogradicnsU.  Pin-  " 
cernafura  Begalium  in  HuBfrarlalVfagistPo  et  Sa.  6aea.  Rque  Maie- 
statis  Gonsiliario  nee  non  Bgregio  Benedicto  Pagrany  officii  au* 
preini  Generalis  capitaneatua  Partium  fiegni  Gia  danubianarum 
vicegerente  ad  tractationem  nomine  et  auctoritate  Sa.  Caes.  Rque 
Mtia ,  oum  spectabili  ac  Magnifico  Stephano  Bochliay  de  Kismaria 
pacia  concordiam  ex  plenipotentia  per  eandem  Maiescatem  suam 
nobis  benigne  concessa  dcnuo  ablegatis  et  dcstinatis  data  et  ex- 
pedita.  lo  B). « 

(Fol*  a3.)  Desinit:  »Atque  baee  aunt  qune  nomine  Suae 
Maiestfttis  ad  Propositiones  Bocbliaianaa  respondere  habuimus, 
sperantos  eundem  nac  nostra  Resolutione  satis  auperque  conten- 
tum  fore«  Heliqua  autem  quae  ad  tuendam  et  conservandaro  Aue* 
toritatem  et  dignitatem  Suae  Maiestatis  Begnique  istius  vtilitatem 
et  emolumentum  spectare  videbuntur,  Commissarii  nostri  prosua 
illibata  ^de,  rerumque  gerendarumdexteritatcitapromoverc,  pro- 
motaque  eo  dirigere  scient,  quo  inde  stodium  et  diligentia  ipso- 
rum  magis  magisque  elucescat,  ISornmque  haec  in  tractandis  ne- 

Sociis  aedulitas  suae  Maiestali  ac  nobis  tanto  commendatior   red- 
atur.     Quibüs  de  caetero  gratia  et  bcnignitate  nostra  bene  pro* 
pensi  sumus.  Datum  Viennae  19  Augusti  Anno  i6o5. 

3)  Fol.  25.  yGuetlicheTractation  In  Bachen  der  Rebel- 
lion oder  Aufstandt  in  Hangern  betreffend.  Anfangs  Tnd 
far  allen  Dingen  begerl  Botskay  die  freyheit  der  Religion 
etc.  (3  Seiten). « 

4.)  Fol.  127 ,  a8.  y  Qnerelae  excasationea  com  Proteata- 
tione  Regni  Hangariae  praeaertim  partium  auperiorum  co- 
ram  Deo  et  toto  orbe  Chriatiano.  < 

Incipit:  »  Agnoscere  certo  et  fateri  vicinos  Hungariae  Chri- 
stianos  oportet  id  quod  toti  orbi  terrarum  pro  confesso  est  mo* 
nümenta  quoque  bystoriarum  aperte  testantur ,  Hungaros  plus- 
qtiaro  ducentis  annis  cum  gente  Turcica  bellum  gessisse  etc.  etc« 
<9i/jBl.).« 

(Fol.  37.  b.)  »Sequitnr  Protestatio,  a 

if  Quoniam  igitur  superos  fiectere  non  potuerunt  non  miren* 
tur  Cfaristiaui,  si  Acheronta  Hungari  mouerinU  «  eto«  ('iBl.). 

iL  Protestatio  haec.   Fol.  41  et  49. 
5.)  Fol.  43.  » Blaaiorum  Lippai  et  Nemeth  HaidoAnm 
Literae. « 

Incip.  t  Pradentea  et  eircumspecti  amici  et  Ttcini  obserTan- 
dissimi,  Salutem  et  servitiorum  meorum  commendationem.  Quan* 
tas  miserias,  quantasque  calamitates,  vastationes'  et  depopula- 
tionei  passam  sit  hoc  Hegnum  Hungariae  eto.  (Ad  anonymosVn* 
garoa ,  ae  cum  populo  Cassoviensi  contra  Regem  insurrexlsse  ai- 
gnificant ,  et  bortantur ,  ut  eorum  exemplum  sequantur  (3  S.).  c 

Datum  Gassouiae  ultima  Octobris  Anno  1604. 

Illustrissimi  ac  Ma^nifici  Domini  Domini  Stepbani  Bösgay  S*» 
Christianae  et  orthodoxae  Beligionisdefensoris,  militum  Gapitanei. 

Blasius  Lippai  et  , 
Blasiua  Nemeth. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


286 

irro,8448.  6.)  Fol.  45*  Forgac2  Francisdi  Ep«  Mitrienftia  episU 

ad  Archiducem  MaUhiam,  in  qua  deditionisNilriensisbisto« 
riam  narrat,  se  Tero  Jaurini  saae  SerenitatU  Tolumatem 
exapectare,  qaando  eam  ad  se  yenire  iubeat. 

Incipit:  vSerenissime  Prixxceps  Domine,  Domine  clemen- 
tissime. «  ....  .     ' 

9  Post  perpetuorum  et  fidel ium  servitioriim  meomm  in  gra* 
tiam  Ser.  vestrae  bumilimam  subicctionem  quae  me  per  doraesti- 
cos  meos  expulsum  patria  conscelerata  exagitat  perüdia,,  iJIa  ipsa 
praesentem  banc  calamitatem,  mihi,  Reverendissimo  Domino  Va- 
ciensi ,  sacerdotibus  nonnullis  Gatbolicis  probis  etiam,  quibusdain 
luvenibus  peperit  etc.  (S'/i  BfO 

»Datum  Jaurini  ai  Julii  anno  Doinini  i6o5  etc.  « 

7«)  Fol.  49«  (Excerpt.  ex  Zamoiscü  Cancellarii  Polon« 
testamento.) 

y  Legatio  Yngarica ,  ad  Säe.  Reg.  M**"*  Polonlae  si- 
mnl  et  reapoDSum. « 

Incipit:  »Sacra  Regia  Maiestas,  Serenissimus  Dominus  Prin- 
ceps  noster  gensque  Vngarica,  nos  legatos  suos  ad  Vestram  Sac» 
Uten  Regiam  expediuerunt ,  non  ignorantes  qualiterVrae.  Sacrae 
Begiae  Mti.  et  antecesaoribus  Sacrae  Re^iae  M««»  Vrae.  et,  tati 
Regno  Poloniae ,  non  tantum  perpetua  vicinitate,  vno  regimine« 
sed  et  ab  antiquo  certis  quoque  pactis  et  foederibns  coniuncti  ex* 
titerint.«..-  (4V4  BM- 

Fol.  53.  vEx  testamento  Illai  DfiRegniPoloniae  Cancellarii.« 

y  Secundum  Deum ,  maximc  in  terris  Serenissfimoa  Regea 
meos  et  Rempub.  non  assentatorum  more,  scd  sincerrime  cofui« 
quibus  fidem  integram  inviolatamque  servavi ,  et  eorum  dignita- 
tem  foris^  et  libertatem  domi  charissimam  semper  babui...« 

Fol  54.  Epitaphium  relictum  in  Testamento  Joannes  Zamo- 
scbii  de  Famocht. 

Quicquid  mortale  babui ,  bic  deponi  iussi. 

8.)  Fol.  65.  »Stephanus  Bochkay  de  Kismariaf  miseratione 
divina  Princeps  Transylvaniae  partium  Hungariae  Dominus  et 
Gomes  Siculorum. « 

y  Spectabiles  et  Magnifici  Domini ,  amici  nobis  bonorandi, 
Saltttem  et  benevolentiaenostrae  commendationem.  Seimus  idvo- 
bis  certo  constare ,  anno  praeterito ,  quae  ruina  aupervenerit  no« 
atrae  Patriae  aflictae  etc. «  (1  Bl.) 

(Litterae  encyclicae,  quibus  Ungaros  ad  Comitia  ad  d«  17 
April,  in  Zerencb  indicta  invitat.) 

Datum  in  Arce  Zerencb  S9  Martii  Anni  i6o5  ete. 

Q.)  Fol.  56.  yHauptsrticulYnndPaDcteiifdiederDnFch- 
leochtig  Fürst ,  Herr  Sigifimundua  (v.  Sibenbfirgen)  etc. 
herm  Pancratio  Semniey  bej  der  kheya«  Mejt«  mit  vnnder- 
thenigater  bitt  gehoraambst  aneabringen  beoohlen. «  (1  BU 
6  Artikel.) 

ünteracbrieben :  »Nicolaus  Bagatbi  Fürstlicher  Siben* 
bürgiacber  ea  herro  Georg  Basta  der  Born«  kheja«  Mejt. 


Digitized  by  LjOOQIC 


383 


General  Khriega  Oboisten  abgeordtneterTolihetlitfjper  Com- >^«N4«» 
missarint  m«  p. « 

Aufschnft:  Die  Sibenbörgiaehe  Cottditione«  Tniidaiifi- 
achlag. 

10.)  FoU58,  59.  (CapitarerametG.).  Dieaelben  Panel« 
lat*  '(Conditioni  che  dimanda  Sigismondo.)        -  ,1 

1 1.)  Fol.  60.  Boaswarmii  et  Schwartzenborgti  matnae 
accnaationes  etc.« 

a)  Rneswnrmbs  Sapplication. 

»  Allerdurchleuchtigister« « 

»AllergepedigUter.  khayaer  vnnd  herr, .  £iier  Rom. 
kbays.  Mt.  we^en  sich  sweifeUfrei.  etc.  (7  BK)  S.  Beilage  i*)c 

Fol.  67.  b)  Promemoria  des  Grafen  Adolph  y,  Schwar- 
zenberg.  Dat.  Yeldtleger  bei  tiran»  3  Oct.  1599«  (i9Bläf;* 
ter.)  S.  Be>lage  a.)  ,    . 

c)  (Fol.  88.)  ßaeswnrmbii  condemnatoria  aeotentia» 
Prag  36  Not.  i6o5.  (1  S.)  S.  Bejlage  3.) 

12.)  (Fol.  89.)  Lit.  D.  Napragy  El.^Episc.Transylv.eL 
H.  F.  Baronis  de  Merspurg  (ad  Archiducem  Matthiam)  DaL 
Posonii  39  Julij  i6o5.  (Se  pacem  cnm  Ungaria  Insnlanis 
conclaaiase*) 

Incipit:  »Tractatum  cum  Insulanis  Deo  adi atqr ein  fort unan 
Maiestatum  ▼estrarnm  feliciter  multis  admirantibus  et  eventum 
•inUtrius  ezpectaatibus  feliciter  absolvimus  etc.«  (1  Bl.) 

i3.)  (Fol.  90.)  vReaponsi  oppoaiti.complementona  dia 
apparandam  est  bellam. « 
Periculum  est  in  mora. 
£in^  politische  Rhapsodie ,  Abwägung  der  Gründe.  > 


Utile  .  ['est  81  adest^ 

Honestum     <  efHciendi     >   voluntas 
Kccessarmm  ^facultas   _  J 


Nummi 
Blilites 
Ducea  . 


}i 


non  de9unt<  sed  Dens 
hosti  { 


etc.  (1  S.) 


Graecia  jao- 

net 
Neirriteraus 
potent  lio- 

Irem 
Hnngariape- 
tit 
dum   despe- 
rat 

Germania     dat' 

verba 
Italia  promittit 
Kfon       muUum 
praestat  1 

'  Poloniadeliherat  f  Partes 

Coneulto         |     proximua 
Venct^  expectant  1     ardet 
Sero      sapiont  J  At  Veneti  se< 
Phryges«  /     rio. 


Nosce  te  ip* 
sum 


Isperat» 


par  pari  refe- 
rens ,  ouia 
pamm  fit 


Digitized  by  LjOOQ IC 


2S8 

I^Wß»  14«)  (FoLgt.)  »In  adrentam  aäComitia  Pötonlensia 

Serenissiini  Principis  Maximiliani  Emesti  Gratalatio  •—  De^ 
aielriiNapragiif'Praepdaiti  Poaoniensis,  Episeopi  Transyl- 
vaniensis  et  Sac.  Caes.  Regiaeqae  Majestatis  Consiliarii  No- 
Buoe  Ordinvm  el  Statasm  Regni  Hungariae.  « 

Incipit :  SereniMime  princeps «  Appulit  tandem  Serenitas 
Veftra  folicibtis  divini  numinis  auspiciia  ad  eum  locum ,  uti  pul- 
cberrtmas  illas  Virtutes,  quas  non  tantum  Hungaria,  sedtofafere 
Europa  de  Serenitate  Vestra  concepit,  nimirum  in  4;on5ilii8  dandis 
et  ioveniendis  celeritatem ,  in  agendis  rebus  agilitatem,  in  perfi- 
ciendis  surnmam  felicitatem ,  in  eoltu  autem  divino  promovendo, 
divinum  plane  aelum  abunde   Serenitas  Vestra  declarare  potest 

i5.)  (Fol*  93.)  Formula  qua  spondent  Legati  Caesarei, 
pacem  initam  33  Junii  1606  cum  Botzkaj  et  aaseclia  suis  a 
Majeatate  Caes.  ratam  habitnm  irL  Yiennae  Austriae ,  a5 
Sept.  1606. 

Incipit :  v  Nos  N.  et  N.  etc»  Legat! ,  Mcmoriae  commenda- 
ittus  tenore  presentSum  significantes  quibus  expedit  universis  quod 
cum  ad  sopiendos  motus  intestinos  superioribus  temporibus  in 
Bagno  Hungariae  exortos  etc.  (1  Bl.).« 

16.)  (F0L95«)  Instructio  D.  D.  Commissariis  ad  Fran- 
ciscum  Derfiy.ablegatis  data,  ab  Archiduce  Matthia  etc. 

11  attbias  Dei  gratia  etc. 

Instructio  pro  generosis  et  Magnificis,  Joanne  Ber- 
nardo  Löbl ,  Uberö  Barone  in  Gruenburg ,  Sac.  Caes.  Reg. 
Majestatis  Consiliario  et  supremo  Cubiculi  nostri  Praefecto, 
Item  Maximiliano  Comiti  a  Salms  etNenburg,  einsdemMaie- 
atatia  ae  Regiae  Legionis  Oermanicae  supremo  Capitaneo, 
et  Joanne  Christophoro  Teufel ,  libero  Barone  in  Gunders* 
dorfF  et  Krottendorff  et  babendum  Sopronii  cum  Magnifico 
Francisco  DerfTy  de  Zerdabell ,  Coknite  Comitatus  Sarossi- 
enais  ad  praefatae  Majestatis  suae  Caes.  ac  Regiae  Pocilla* 
tore*  colioquiam  deatinalis  et  ablegatis  Commissariis  no« 
atria  expedita« 

Incipit:  »Postquam  praelibatus  Franciscus  Dersfl^,  Erne- 
stum  Wisenbaumb ,  Tricesimatorem  Suae  Majestatis  in  S.  Martin, 
eonstitutum  cum  quadam  instructione  plenoque  tractandi  man- 
data ,  de  iis,  quae  apud  nos  coram  oretenus,  insinuaret  atque  ex- 
pliearet,  sibi  dato  hisce  diebus  buc  transmiserit  (S'/«  Bl.)«« 

Datae  Viennae ,  27  Julij  i6o5. 

17.)  (1^01.99.)  Reveraales  Erectae  inter  milites  Hun- 
garoa  reoenter  conduotoa  in  Insula  Challokeos  et  Magnifi- 
cum  Dominum  a  Merspergb  etc.  atque  Leopoldum  Beck  etc. 
absente  yel  ^onexpectatoR"*^  Napragj  El.  Trans jlraniensi. 

(Erstes  Monatb  7.  die  andern  a  Monatbe  6  £1.  Jeder.) 
(Beck  aey  Zahlmeister«    Merspergb  mufs  gutstehen.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


389 

»Germanm  vero  mllM'Jebitoiii  nöbfo  mhil>eftl  liana-aM.«44ii 
rem  9  pari  ratione  et  noa  debitum  et  condignaiii  illia  defe^ 
remna  honetrena  (i  BI.)»c 

ifiL)  (Fol.  101.)  y^CaptU  rernnit  qoaa  .4  Saoratiaa.  H» 
Caeaarea  Sereniasimaa  Princepa  Sigiamondaa  per  Magni& 
cam  Dominam  Pancralium  Semiei  httmillima  pelitione  im« 
petrare.capiL« 

(6  Poticle. .  Unteraohr^if  ben :  I^ioolaqa  Bognthi  a  Ser*« 
SigismandoTranailuaniae  Principe  ad  11 1"**»"*  D.Georg.  Vfffiß 
8.  C.3t^**eiuarcilaam  generalein  CApiUuieum  cum  pleoo  man« 
dato  Commissarius*    .^«.obeq^  Nro«  9  n*.  j^o  {x}/^  ßl.)«         . , 

!9**)  i^^^*  >o3.)  .M|e^^«l  I<np*|i?dalphiILad  Arcbiep. 
Salisburgensem  Wolfg.  Dietericum  de  qnodam  P$eado-Lc^ 
gato  Xarcico  ludaep  Gabriele  BonaY«ntar4  (cnm  iSaliiftla* 
daeis  et  Tnrcis)  et  de  Legatione  Tartar-Chan.  Prag,  7  An* 
guat  i599   (Beatach,). ( 1  >/2  Bl) 

.  26.).  Fol*  io5.)  a.  j»  Tertzaichnua  der  Articul  daravf 
herr  Georg  Paradejaaer .  gew eaaler  Obriatiev  au  Caniachn 
wegen  aofgebung  deraelben  Veaatnng  den  3oOctobriaAnno 
1600  Im  Veldtleger  bey  St.  Gotthardt  Examiniert  worden 
iai.«  (14  Ariikek) 

b«  Antwortt,  dea^Mweatoi»ObriateneiiCatttaeha  Geolo- 
gen Paradyiei^i  auf  tunder^ciiMltHehe  fArgehaltene  mondt- 
liohe^vaaag 'wie  rolgl  (3  BK); 

%\i)  Feit  te7.)  Bchreiben -dea  Pabatea  Clemena  Vfll. 
an  Er^henlog  MattKiat«  Dat.  Romae,  ss  De^fmb.  i6oi. 
(Gratnlaiur  de  victoria)« 

Incipit:  »Dilecte  fili  Nobitis  vir ,  salutem  ei  Apostolicam 
benedjcUonem.  Benedictus  Hex  gloriao  et  Dominus  virtutum  qui 
manus  tuas  Princeps  fortissimc  docuit  ad  praelium  et  digttos  tuoa 
ad  bellum  etc.  (1  BL).  « 

23.).  (f'ol.ib9.).S4:bi*cuben  dea  Hier,o^q|tyayyulliaaan 
Caapar  Gropper  ai^.  J^^at^ie^n ,  Geheifpen.  Bath  di|a  Ersn* 
Matthiaa.,  in  Wien*  E  cai|tria.ad  Budam  p.qaiiif.  aSoctobria 
1602.  (Orifr)  (a  BU)  8.  Beirjege  4.)  .      . 

a3)  (Fol  111.)  Schreiben  d.  K.  tlndolph  II.  an  den 
Erzbischof  von  Salzburg  \Vp\t  Dietrich  (Nachricht  v.  Sieg 
dea  Michael  Waiwoda  über  den  Cardinal  Ba^iory).  Pila^ 
3o  NaY«.VS99..(2  JBL)  V«  OneL  rediv.  p.  t  p!  aOau 

.  24.)  (Fol.  11 3«)  Poat«]ati«  Gongregarliolila  Caaaoaien« 
eia  i'2-'Nofembn  Anno  t6o4.  Itabttae.  (7  n.  9  PVe.)  (1  BL> 

95.)  (Fol.  ii5.)  Exensptam  Instrnctionia  a  Cardinale 
Bathoreo  aoo  legato  ad  principem  Tranayjy^jqiae  aecretö 
datae*  i 

Ineipit :  Sereniasime  Princepa  ac  Doniiiie  Dondne  Giemen- 
tisaime. «  ^«»«..^ 

I.  19 


DigitizedbyLjOOQlC  ^ 


2Q0 

HTO.844BL  »Mirabitnr  Ibrte  8er.  CeU«  V«  ^od  post  tam.loagum  ac 

diutinum  silentium  etc.  (4V4  ^l-)*  * 

97.)  (FoLisi.)  Modus  Hongariae  Statibvs  ad  finem 
Dietae  gratiam  agendi  Austriacis  praesidibas  Principibus 
consaeloa.   . 

Incipit  i  »  ^ua  omnino  ratione ,  praesens  liaee  Diaeta ,  eon- 
clusa  sity  non  opus  arbitror,  pluribus  rcpetere  etcl  (1  B).).« 

97.)  (Fol.  i«3*)  Officio  Bai-onatuam  Regni  Hnngariae, 
Palatinaa  ew. 

Anfachrifts  »Magistratus  et  officia  Regni  Hungariae 
cum  aolitd  Jodiciario  Frocetsa  (4  BI.). «  ^    '' 

98.)  (Fol.  i«8«)  Schreiben  eioea  Ungenannten  Ungara 
(Illezhasy?)« 

a)  an  K.  Radolph  IL  (Bittet  nra  Gnade »  reriiichert  a. 
Unachnid.) 

(ynoihi  Ignosci,  meque  iarn  senio  et  aerumnis  graVatuin, 
Maieslatis  Testrae  eiusdemque  patris  et  ati  Di  verum  lAperato- 
rum  t  Augttstae  menioriae  ab  Infantia  mea  servum  fidelem  eneaa^ 
•  r«ae  gratiae  tandem  me  restitwi,  de«iis«e  fi^  bumilii^^e  obtestor.«) 

Dal.  in  Exil  10  17  maii  1604.    , 

b)  Fol.  199.  T.  Schreiben  desselben  ab  ErcheraogMat* 
thias  <iB  ^leicbfir  Absicht).  (Zns.  9  Vt  61.) 

99.). (Fol.  i3i.)  TabuUe  piK^is  et  refioneiliatioiiis  ini- 
tac  ab  Archiduce  Matthia  nofotne:  B«dolfi  U  'Imp  com  8te- 
.  phano  Botskay  de  Kismaria  et  eiiM  «sseolia  Usgaris« 

Incmit:  )»No8  Matthias  Dei  gratta  Arohidux  Austriae  ete. 

Desinit:  (Fol.  i43.)  *  9^^^^'  ^^^^  secua  fieret-  £x  |u«e  om- 
nes  illi  contrarium  facientes ,  £0  ipso  notam  perpetuae  irJidelita- 
tis  incurrant.  Acta  et  conclusa  sunt  baec  Viennae  Aiutrtae  die 
nona  mcnsis  Februarii  AnnoDominjMillesimoSexc^ntesimo  Se&to 
(isBl.).« 

.3o.)  *(Fol.  146.)  yGuetherlsi^er  vnd  volmainender 
Discnrfs  ^ber  den  yetzfgen  laidigeh  Zuestandt  der  erlitnen 
Niderlag  Yon  dem  Erbfeind!;«     (An/den  Kaiser.) 

V  Ynnd  "Erstlich  ,  ton  der  quälitet  rnnd  beschaifenhait 
ao  wol  des  feindtSi  als  ynnserv  'das  Kbriegswesin  betref- 
fendt  etc* «  ,      '  .     •      .  . 

Scblufs  (Fo).  i55).  »Letstlicb  miiefste  man  aicb.baj^  diser 
' ^usamenkfaunfft  de^'  darlag  anf  das  Artelerey  ^esen,  wie  bucb  der 
Legstatt,  vnd  in  modo  Colteotandi  <^enaegsam  -tefgleieben  md 
umrde  villeiebt  liit  vnrbatsamb  aejü:,  etWan  mit  einer  Statt ,  oder 
etlicben  füreemen  ^adlsleuthen  handJuag  £U  pQlQgen ».  dsvMt  die» 
selben  ein  an (i^ng  gegen  genucgsamer  Versicherung  ^inen  «tarbhea 
Vürscbufs  tbetten ,  zu  bcfurderung  ocr  Werbungen  (^o  Bl.). « 

Von  einfein 'Ungenannten ,  istaaefa  hn  Cod.  Jlist.  l^roC  ii5. 
a  Fol.  58. 

MitifleyJ^en,  .       j 


Digitized  by  LjOOQIC 


2gi 

Bey lagen  zu  N»>-  XVIIL 

1 )  Alierdarcbleacbügiater. 

AUergenediguUr  Khayter  ynd  berr,  EaerR5ni.Kbaji. 
Ml.  werden  sich  Zweifels  frei  aus  meinen  an  dieselbe  bie  be* 
vorn  zwej  rnderscbiedlichenallerYndertbeiiigist  abgangnea 
beschwantngscbreiben,  Allergnedigist,  mitleidenlicbistKuer^ 
innern  ynd  in  kbajserlicben  gnaden  erwogen  baben »   kban 
auch  solches  bei  ieezigem  diesem  meinem  caestandt  vnd  ge- 
legenheit  dero  Ciagent  sa  widerholen^  der  rnuermeidlicben 
Nottnrffc  nach  allergeborsambist  nicht  Tmbgeben,  welicber 
gestalt  leb  als  ein  erlicher  aafrichtiger  teutscher  Reiehabe* 
frey ter  rem  Adel «  vnd  darczne  Euer  Rom«  Kbays«  Mt«  ge- 
treuister  Obrister  vnd  diener,  nach  Jungst  verschienen  Yeldt- 
£ueg  in  Niederbangern ,  Ersllicben  zue  Wamsch «   herna« 
eher  auf  Gran ,  Comom  irnd  enilich  in  Raab  ▼nfürgehalten 
ainiober  Trsacbeon  wider  alle  Recht«  billigfcheit  vnd  khriega- 
gebrancb,  neben  entziebung  meiner  Diener  Tnd  Arresla» 
üixa  meiner  wolverdienten  Kriegsbesoldnng ,   ynd  anderer 
daselbst  gehabten  güetter,  ganczer  Siebenn  wochen  Tnner- 
sohnldter  Sachen  gefengliohen  enthalten,   mA  mit  Toder- 
schiedlichen  wachen  verwahrt  worden,  dergestalt«  rndteit 
solcher  ernstlich  ynerhörten  Terordnung «   das  nicht  allein 
kheine  frembde  Persohnen,   sondern  auch  meine  aij^ene 
Pinetsfreundt  ynd  verwandten ,   einige  bewilligungy   miob 
in  solicher  meiner  yerhaffien  zu  besuechen ,  laider  nit  er- 
langen mögen.  Ja  het  man  mir,  zu  diesem  meinen  betrttebc : 
Tttd  eilenden  snestandt.  auch  meinen  eignen  Caplan,  deae 
Ich  billicb  zn  trost,.  aller  Christlichen  billichen  conaeraa- 
tionen,  bei  mir  wo  nit  stett^gs  doch  ie  zuzeiten  haben sol- 
lea,  mit  gewalt  ab{$Mobafft,    in  Somroa  allen  Ehrliehen 
-leulhen ,  ynd  meinen  gueten  befrenndten,  Ja  aller  menigli- 
cheii.veii>oten  mich  weder  mündt'^  noch  schrifiUiehen  sse 
besuchen t   oder  sich  meiner  anzunehmen,   yberdifs'  a^pk 
diejenige ,  so  bey  Euer  Khajs.  Mt.  eta  meine  entledignftfp 
abllicitiren  weiten  ynd  möchten,    betrölichen  verwarnet, 
Sieanirem  billichen. fikrnehmen  (souil  müglich  gewesen) 
gehindert,  khundschafit  auf  sie  gelegt,   vnd . dieselbe «anf- 
züehalien  defacto   ynderstanden ,    auch  mioh  darbe/*  fast 
durch  das  gancze  Römische  Reich  übel  ininrirt  vnnd  diffil- 
»irt ,  Allk  ob  ich  ein  Yerrather  etc.  w^ro-,   vnnd  sonsten 
ivider  Aid  vnd  Pflicht  gebandlet,   baimbliche  Recht,  .Rat- 
acblege ,  ynd  falsche  zeugnufsen  (wie  ich  ieczo  sonderlich 
berichtet  werde)  ohne  ainiohe  vorgehende  oitation  furhalt: 
vnd  Verantwortung  gehalten  ynd  gefüehrt,  alles  dahiiaiaiM 


Digitized  by  LjOOQ IC 


292 

gesehen ,  mich  zugleich  vinb  die  &9el  Leib  Ehr  Tnd  guet 
ybereilend  zu  bringen. 

Ob  ich  wol  ehe  vnd  zuub'rh  gedachte  diese  meine  rer- 
haft  ins  werck  gerichtet  Wordeay^  nicht  vnierlnssen,  die 
gebierliche  mitel  für  die  handt.zu  nenibenv  vnd  dieselbe 
zoersnechen ,  avdi  -bei  allerhochstgedaehter  Euer  Khaj». 
Mt.  höchst  geehi^cen  herm  Bruedel^n^  dem  hen*n  General- 
ien ,  alfs  meinem  gen.  Veldtherrn ,  .aus  bewegung  meijies 
Gottlob  gehabten ,' -^nd  noch  habenden  ratnen'ehrlick«R 
Tnd  gueten  gewissens  ^horsambtst  anzuhalten,  vnd  2a  bi- 
teiir  meiner  al£s  £n6r  Khajs  Mt.  etc.  Terpflichten  getreuen 
Obristen,  TAd  Dteners^«  mit  dergleichen,  fürhabenden  g»- 
fehrlichen  gesckwiiiden,  vnd  vnerhßrten  iverfahningea  gna- 
digst zu  uersohoneaf  Tnd'  Ir  X)ht.  etc^vmb  erthatlung eines 
rechtlichen  ordentHchen  Procefses^  .wie  der.  bei  den.  hoch- 
löblichen  tentsch^h  Begimenten  herkhomen  vnd  iedemett, 
-wie  auch  noch.gebreucblich  geweseh,  ynd  cler  lieben  ge- 
r^htigkheit  vnderthenigist  angeruei&n,-  mich  auch  tobsoI« 
eben  Rechten  gehorsamist  zaegestellen  ^  gebiehrliche  Rede 
Tnd  Antwort*  zuegeben  ynd  die  SirafF  (ßo  Ich  dieselbe  än- 
derst verditot  zu  haben  erkhent  werden  solte)  gednitig 
aitffszusteen  anerbotten.  ... 

.  Weliches  alles  noch  mehr  damit  Ir  Dht.  etc.  meiner 
Persohn ,  znm  Rechten  rerg wisset  «ein  möchten  mich,  des- 
sen offeriert  vnd  ierdart,  Im  fäal  dieselb  an  meinen  A<den- 
Uch^n  angeloben  vnd  versprechen  (wie  solobes  Kribgsge- 
tbrenchig)  nicht  ersettigt  sein,  leb  darnmben  genuegsam 
Biurgschafft  laisten  wolle,  vnd  da  J«>  1er  Dht.  etc.  meiner 
au  oersehonennlt  bedacht  wereri,  Sie^dodi  Euer  Rom  Khayi. 
Mt^  (ala  derer  getreuister  verpflichteter  Obrister  Ich  were) 
in  Acht  nehmen  weisen ,  weilen  zfaefl^ilen  in  keiner*  hiato- 
rien  au  lesen ,  das  niemaln  wider  eins  Römischenn  »Rba^- 
aera  Obristen^  der  da  weder  ein  .Yerräthen  oderJiandt  vnd 
Leathe  verlohren  vnd  aufgeben  (derer  auflagen  Ich  Gottlob 
.«llerdings  befreiet  bin),  so  geschwinde  procedtert  worden 
were,  vnd  entfichenf  (so  mir  am  shtnerozlschisten  lüvkbombt 
'vnangesehen  leh* dh  welvrender  Gef^ngkhus  flehentlich  ge- 
beten mir  dieArticul  meines  mir  vhwrssenden  verbreohena 
EU»  meiner  Verantwortung  zuekhomen  zuelaasen,  Tad  mich 
(vngehört  mein)  widerrechtlich  nicht  au  cendemniren*  So 
hat'doch  dieses  alles  b6i  höchst' gedachter  Irer  Dht.  etc. als 
n»^inem  gnedigistenherrn  wider  meii»  vnderthenigist  ver- 
•hbfien  nicht  verfangen  wollen,  noch  Ich  das  geringste  (wie- 
il^irblllich  vnd 'Recht  gewesen)  erlangen  •  mögend ,  Son- 
der» ist  der  gai^cze  Vrocehpen  4>iath.>inijuiniionitprohihUae 
risorofe  ergangen. 

Wan  dan  allergnedi^isler  Khajser  vnd  herr,  Ich  bej 


Digitized  by  LjOOQIC 


21)3 

cKeser   meiner  wid«t«w^tligklieit  gdfilien,    wie  Abel  bey 
mehr  hochrtgedachre^  Irer  Dht.  etc«  leh  eingehawen  ynd 
eingetragen ,  Aach  wie  Partejisoh  alle  ^f ooefa  wider  mich 
dardurch  ven  meinen  widrigen  erpracticiert  worden,   wie 
verdächtig  Sie  es  auch  darczue  gebradit,  da«  man  mich  zu 
der  Zeit ,  alfa  mein  Regiment  ynd  Anibter  noch  im   Veldt 
gewesen,  xa  kheinen  Becht  nit  khomen  lassen  wollen,  wie- 
gefehrKchen  man  mit  mir  vmbgangen,    In  dem   man  alle 
teutsche  Obristen  fiaubt-  rnd  befehUleat  aufb  dem  Yeldt/ 
vnd  derselben  garicasen  gegnet  raisen  lassen ,  ynd  dardnreh 
mich  allet  meiner  geeengnusynd  beweifs  meines  £hrliohen 
getreuherczigen  Bäth  .vnd  Thätlichen  Rietterlichen  yerhal- 
tens  ynd  wahren  ynsehaldt  ^(als  welches  denselben,  sondern 
rnhmb   2a   melden    mehr   dan  me   viel   bewast  gewesen) 
ynbillich  beraubt,    wie  wider  Becht/  ynd  dem  löblichen 
Kriegsgebrauch  ynd  Beichs  Abschiede  furnemlichen  hierin- 
nen mit  mir  procedirt  worden ,  das  (wie  ie^czo  besagt)  man 
alle  diese  teutsche  Obristen  Haubt-  ynd  befclohslente,  Alfs 
mit  welichen  man  mir  das  Becht  bilHch  heseczen  sollen, 
abcziehen  lassen,  vnd  ansutt  deren  das  Recht  mit  fremh^ 
den ,  alfs  Hungrischen  ynd  andern  Aufslendischen  Persoh« 
nen ,  darczue  nicht  auf  dem  teutschen  Poden «  sondern  in 
Hungern,  ynd  in  meiner  mifsgdnner  handt  ynd  gewalt,  wie 
ich  nach  meiner  SaloirnngehistTernohmben  yermaintliohea 
heseczen ,    vnd   mit  dem  beschwerlichen  Crncifige  wider 
mich  verfahren  wollen,  Alles  dahin  angesehen,   mich  also 
zue  dempfen,  vnd  zu  vbereilen,  damit  mein  vnschuldt  nicht 
an  das  Liecht  khomen  möchte»  Ich  mir  aber  hiebei  ieder« 
zeit  die  tröstliche  gänczliche  hoflPnnng  gemacht  Euer  Rom. 
Khajs.  Mt.  etc.   Alfs  ein  Allergerechtigister  Sanfitmnetti* 
gister  Kajser  welche  Ich  gewifse  Information    bekhomen, 
dieser  meiner  verhafft  niemaln  wissen :   oder  ob  derselben 
gefallen  getragen,  Sondern  vielmehr  mich  auf  frejen  fuefs 
zustellen ,   Allergenedigist  anbeuolhen  nicht  geschehen  las- 
sen werden ,   das  dero  getrenistem  Diener  einem ,   derge* 
stalt  zn  kurcz  beschehen ,   vnd  Er  an  seinem  Bechten  Ja 
der  Seilen  Leib  Er  vnd  Goet,  also  Jämmerlich  ynd  erbärm- 
lichen verkhurzt  werden  solte. 

Also  vnd  dieweii  mir  dan  in  solcher  meiner  Sieben- 
wöchentlicher  gefengnus  alle  Menschliche  mittel  vnd  half 
auch  das  erden  liehe  Becht  abgeschnitten  worden,  dardurch 
ich  mich  änderst  nichts ,  dan  des  entlichen  scbmerczlichen 
vnterganges  zu  befahren  gehabt.  So  hab  Ich,  wie  billich 
meine  zueflucht  zu  Gott  dem  Allmechtigen ,  alfs  meinem 
bessten  gezeugen  ynd  Bechern  meiner  wahren  vnschnldt  zn« 
forderist  genehmen,  vnd  durch  gnedige  Vätterliche  hülf^ 
vnd  bcistandt  desselben  mich  aus  der  handt  vnd  gewalt  meiner 


Djgitized  by  LjOOQ IC 


294  ' 

AiifsaCEigeii  Miftgöntter  Tnd  Angtber  errettet,  vod  taluie- 
reu  Fliehe  nun  aot  herslicher  begier  Tod  alleryndterthe- 
nigisten  zuuersicht  In  Euer  Rom.  Khaj».  Mt  etc.  alfs  brun- 
quellen  Tnd  tedem  der  liebbeilsamen  unwandelbaren  ge- 
rechtigkheit,  Anflehe  dieselben  Erstlich  ymb  Gottes  güete 
vnd  Barmherczigkbeit  willen ,  die  wollen  diese  meine  Sal- 
uAtion  mir  in  khajs^rlichen  Yngnaden  nicht  vermerckhent 
sondern  es  dahin  Allergenedigist  deulten  vnd  ansehen ^  das 
leb  zadem  ich  nicht  aufs  Euer  Kbays,  Mt.  etc.  gefengknufs, 
aonndern  meiner  mifsgunstigen  Angeber  handt  vnd  gewalt 
mich  befrejet,  das  Recht  durch  diefs  mein  Anlangen  khai- 
nes  weges  scheuen ,  sondern  rielmehr  suechen ,  vnd  vor 
deroselben  gerechtigisten  Angesicht,  mich  aller  auflagen, 
mit  bestendigen  grundt  der  warheit  entschütten  meinEhr  vnd 
glimpf  so  mir  vnd  einem  ieden  ehrliebenden  Khriegsman 
angenember,  den  das  Leben  selber  ist. 

Ynd  die  weil  fürs  ander,  mir  nicht  zweifelt,  ieczoan- 
geregte  meine  MiCsgönner  vnd  Angeber  nitfeurcn,  sondern 
sdlen  müglichisten  Vleifs  anwenden  werden,  mich  widernmb 
s«  vnterdruckhen  vnnd  zuuerfolgen,  Also  bitte  Euer  Rom« 
Khajs.  Mt.  etc.  Ich  alfs  dero  getreuist-  vnd  bestendigister 
Diener,  der  da  in  Euer  Mt.  Diensten  sein  Leben  zu  endea 
ganczlichen  gemeinet,  ebenmässig  allervnderthenigist,  Sie 
wollen  mich  wie  bifshero,  also  auch  hin  furter  in  dero  Khays. 
schucz  vnd  schirm  nehmen  vnd  mir  nicht  allein  wegen  mei* 
ner  Persohn ,  sondern  auch  meiner  zuegehörigen  Diener 
gesindt  vnd  guetter  ainen  Khajserlichen  Schucz  vnd  Glaits* 
brief ,  dene  Sie  andern  dero  getreuisten  Dienern  niemaln 
versagt ,  vnter  ainer  benantei)  Ansehenlichen  Peen ,  sowoL 
auf  das  Hejiig  Rom.  Reich  alfs  Euer  Mt.  etc  Khönigreichs 
Tnd  Erblande  gerichtet,  in  besster  form  Allergenedigist 
förderlichist  erthaillen. 

Entlichen  vnd  fürs  dritte«  Weiln  wieobclagt,  so  ge- 
fahrlichen mit  mir  procedirt ,  Ich  zum  Rechten  niemaln  ci- 
tirt  mir  khaine  ArticoU  zu  meiner  Verantwortung  zuege*» 
steh  sondern  alles  vnd  Jedes  per  uiam  claudestiaae  eonspi^ 
räiionii  angerichtet«  darczue  ainiger  Anclager  (wie  sonstenn 
Kriegs  vnd  sonsten  Recht  gebreochig)  mir  alfs  einem  ehrli- 
ohen  tentschen  Reichsbefreiten  vom  AdeU  vnd  Euer  Khajs. 
Mt.  getreuisten  Obristen  vnd  Diener,  niemalln  färgesteltt 
worden,  zudemedie  mehrem  derjenigen  so  (wie  ich  gl  aab- 
wfirdig  berichtet)  zu  besiez  vnd  bestellung  des  Rechtende- 
putirt ,  vnd  erfordert  worden ,  mir  nicht  wenig  verdechtig 
sein ,  Also  bitte  dieselben ,  Ich  auch  allervndterthenigist, 
Sie  wollen  soliche  vnd  dergleichen  bishero  wider  mich  nich- 
tige attentierte  procefs  allergenedigist  cassim  vnd  aofhe« 


DigitizedbyLjOOQlC      • 


295 

bm ,  vnd  dieweiln  Ich'  ieeztger  2eit  tni  Onh  naoh  ab- 
dtnekhufig  meines  Üegitnents  khainer  andern  alfa  Eaer 
Khayt.  Mt.  Tnrnitelbare  Juriadiction  vnierworffen,  die  gancse 
sach  alhero  an  dero  khajaerlichen  hofie  aoocim  md  yber 
aotiehe  etliche  Tnpatteyipehe  teotsche  Obristen«  vnd  andere 
hohe  Beoelehfthaber,  wie  Abia  Löblichen  teauehenXhriega- 
herkhdmen  nach ,  vber  einen  Obristen ,  das  Recht  anehal- 
ten gebrenchig«  rerordnen,  Auch  die  gancsliche  Allerge- 
nedigiste  Vorsehang  thnen ,  das  mir  mein  Anclager  einer 
oder  mehr  ernennet,  vnd  deren  Clag  Artickl  an  meiner 
Notwendt:  vnentperliehen  Yerantwortnng  anegeslellt  wer- 
den f  Sintemal  Ich  dessen  gewirs ,  das  hochstermeUer  Eoer 
Khajs.  Mt.  etc.  geliebster  herr  Brneder  nicht  ohne  sonder- 
bare Vernngliropfung  Tnd  Tngleiches  Anbringen ,  etlicher 
meiner  Abgönstigen  zu  bewillignng  solicher  geschwinden 
gefehrlichlBn  Processen  wider  mich  gebracht  worden ,  ynd 
ich  aneh  nit  hoffe ,  dieselbe  sich  der  Verantwortung  deren 
khünffiig  Tnderfangen,  sondern  vielmehr  soliche  meine  An- 
geber genedigist  benennen ,  vnd  in  die  Spisen  stellen  wer- 
den ,  darbejr  Ich  allervnderthenigist  beraittet  soliche  meine 
wahre  gründtliche  Yerantwort- vnd  entschnldignng ,  soail 
mir  von  Rechtswegen  obliget,  dermassen  znthnn,  dasEner 
Rom.  Kbajs.  Mt.  etc.  mein  Vnschnldt  nicht  allein  AUerge- 
nedigist  erkhennen ,  sondern  auch  meine  zagenöttigte  ge* 
genthail  mit  ernstlicher  straf  anzusehen  billig  bewegt  wer- 
den sollen. 

Hieran  erweisen  Euer  Rom«  Khays.  Mt.  ein  gereehtea 
Gott  wolgefelliges  Werckh ,  vnd  Ich  bin  soliche  Khajseis 
liehe  gnadt«  vmb  dieselb  zu  beschulden«  alfs  dero  getreui- 
ater  Diener  bifs  in  den  Todt,  mit  Oarstreckhnng  guets  vnd 
Bluets ,  wie  bifs  dato  besohehen ,  Aller  vndterthenigist  ge- 
flissen.  Derselben  mich  hiemit  au  Khays.  sehne»  vnd  schirm, 
auch  in  allen  dreyen  Punoten ,  Allergenedigisten  wilfeiigi- 
sten  Beschsidt  Allergehorsambist  empfhelendt« 

Euer  Rom.  Kbajs.  Mt.  etc. 

•Aller  vndterthenigister 
getreu  willigister 

berman  Christof  Haerawiirmb. 

(Fol«6o~66.) 

9.)  Allerdnrchleuohtigtster^ 

Grofsmechtigister  Römischer  Khayser,  Auch  zne  H ua* 
gern  vrid  Beheim  etc.  Khonig  etc.  Allergefiedtgister  Herr»' 
Es  serndt  mir  etliche  vnterschiedliche  schrifften  gleicbwol 
allein  obilfer  zne  lesen-  fÄrkhomen ,   wefiche  Euer    l^otOi, 


/ 
/ 


/ 


/        DigitizedbyLjOOQlC 


20 

Khaj*.  Hajrt.  «tc«  :Hernron  ChriMof  Rofsivurm  Tbergeben, 
vnd  auch  toiiMea,  Ins  Reich  seinen  faulen  tachwi  ain  schein 
vnd  färb  annstreicben ,  hin- Tnd  wider  Spargiert  hsbeo 
solle«  darinnen  Er  sich  in  mehr  weg  yermessentlich  rndter- 
stehfi  mich  an  meinen  wolhergebrschton  Ehren  verkleiner* 
lieh  ansnetaslen,  rnd  was  Ich  meiner  tragenden  befelch 
halber  gethan,  dahip  an  deuten  t  alfs  wan.  es  aus.eioen  al- 
ten Haafs  groUn  vnd  Privat  Neidt  geseheben  sey.  . 

Ken  ist  gleich  wöl  mein  gebrauch  nieroalln  gewestf 
mich  in  scbriffken  mit  ainen  oder  andern  viel  ku  ssnckhen« 
oder  isue  hadern,  wie  mir  dan  aueb  khainErlich^rdarczue 
iemallen  vrsach  gegeben ,  weil  Er  aber  sowdI  Euer  Khays. 
Mt»  etc  alfs  andere  deasen  pepforla  aber  mit  lauter  vngrundt 
persuadiren  will,  hab  ich  nii  vnterlassen  khönnen  Euer 
Kbays  Mt  etc.  anCengltch  allergeborsambist  cu  berichten, 
wo  Ich  ihne  erstlich  gesehen ,  wie  Ich  mit  Ime  in  khundtr 
soha0t  gerathen,  vnd  was  zwischen  vns  fürgeloffen,  darbei 
sie  aliergnedigiit  abcauenemen,  ob  er  auch  vrsach  hab, 
seine  vnbefuegte«  Ime  durch  mich,  in  Crafit  meines  Be- 
uelehs  yerwifsne  Sachen  und  handel ,  mit  ainer  solichen 
Yngereimbten  Entschuldigung  aines  alten  grollens  zu  be* 
mtatln. 

Vnd  das  ist  gewesen«  vber  ellich  zeit  hernach,  alfa 
Graf  Adolf  von  Morfs,  die  Stadt  Beufs  bei  Mächtlicher 
weil  vberfallen  ynd  eingenohmen-,  darbei  Er  auch  Ruis* 
wurmb  auch  gewesen ,  vnd  sich  mit  Ime  daselbst  allerlei, 
danon  Ich  andere  reden  lassen  wiU  zuegotragen  habensolle, 
hat  Er  sich  bemach  zue  Colin  ain  2^itLang  aufgehalten,  da* 
hin  Ich  alfs  der  Ich  so  woU  des  Churffirsten  von  Colin,  ala 
des  Khönigs  zue  Hispanien  Kriegsvolckh,  so  daczuemalim 
Stifft  Colin  vnd  sonsten  am  Rhein  stromb. gelegen«  guber* 
Utert,  allerhandt  fnrgefalner  vrsacben  halber,  oi&malfsver- 
raisen  müesseu,  vnd  alfs  Ich  In  ainsmals  auf  der  gassenmit 
einem  Jungen  ersehen «  hab  ich  etliche  die  mit  mir  gewe- 
sen, gefragt,  wer  der  Jung  vom  Adl  sey«  darauf  sie  mir 
geantwort,  das  Er  sich  den  Buefswttrmb  nenn,  dieLandts- 
archt  seiner  herrkhunft  haben  sie  nit  gewust ,  noch  vil  we- 
niger Ich  als  der  ich  den  Nahmen  zuuor  niemals  gehört, 
▼nd  haben  gleich wol  etliche  geweit,  weil  er  bei  der  Plin- 
deruDgNenfs,  wie  rorgemelt  gewesen  scj,  Ich  soll  in  In 
▼erhsilY  nehmen  lassen,  wie  andern  ymb  dieser  vnd  derglei- 
chen vrsachen  halben  isuuor  auch  geschehen,  weil  er  aber 
weder  des  Khonigs,  noch. des  Churffirsten  vndterthan^  hab 
ick  dessen  bedenckheu  getragen, 

Volgendts  vnd  fast  nach  verscheinung  aines  Jars,  ala 
dar  Hersog  vonXotringea  ab  AiisiAl  teuuchctr  IRewtter 


Digitized  by  LjOOQIC 


297 

vfidter  d^m  Obrisi  Schlegel  werben  lassen ,  ist  er  aacji  mit 
etlichen.  Pferdteo,  wie  ain  ander  miireotter  mitgeritten, 
aide  Ich  ihne  hab  hören  Nennen,  rnd  im  nachfragen  befan- 
den,  das  er  dan  derselbig  sey ,  den  Ich  su  Calla  gesehen« 

Nach  der  Einnamb  Bonn  bin  Ich  gleich  aus  Franck<> 
reich  Ton  dem  Herczogen  von  Guisa  9  alfs  der  sich  mit  dem 
verstorbenen  Khönig  Henrteo  allerdings  verainiget  gehabt« 
wiedernrnb  in  die  Niederlandtkhemen,  vnd  hat  sich  dacsoe* 
mall  der  Churfürst  von  Colin  etc.  mit  dem  Herczogen  von 
Parma  dahin  vergliechen,  das.  Irer  Churf.  Gn.  die  Statt 
Bonn  wiedernmb  eingeraumbt,  |rnd  doch  zu  uersioherung 
derselben ,  des  Khonigs  Kriegsrolckh  darinnen  zue  besä- 
czung  gelassen  werden  soll,  darauf  ich  in  Nahmen  des  Chur* 
ffirsiiten  vnd  mit  bewilligung  des  Herczogen  von  Parma  alfs 
ein  Gabernator  der  Statt  vnd  vmbltegenden  prouinz  inn. 
Knegs  ynd  Politischen  sachen,  dahin  verordent  worden, 
weil  Ich  aber  die  mehre  Zeit  hab  zoe  Colin  sein  müessen, 
bat  sich  Ruefswurmb  etlichroall  bei  mir  angeben,  vnd  in 
meiner  behaasnng  befunden,  Alda  Ich  erstlich  seiner  khandu 
schafft  bekhomen. 

Nit  lang  hernach  ist  mir  von  dem  herczogen  rono 
Parma  befelch  znekhomen.  Ich  solle  in  der  Khön.  Mu  zu 
Hispanien  Dienst,  ein  teatsches  Regiment  Knecht  werben, 
vnd  mich  allsbaldt  zue  dem  Herczogen  nach  Spaa  verfiegen,. 
darauf  Ich  in  aller  eil  haubleulh  vnd  befelchshaber  besteh, 
vnd  mich  zue  Ime  Herczogen  von  Parma  begeben,  alda  Ich 
die  bestallung  vnd  andere  Nottarfflen  empfangen-  von  dan* 
nen  ich  wiederurohen  auf  Bonn  geraist,  vnd  den  haubtleu^ 
then  die  Patenten,  vnd  das  geldt  vberliefert,  vnd  zuege- 
schickht,  vnd  alfs  ich  vber  eilich  wenig  tag  wider  nach 
Cöln  gezogen,  hat  sich  der  Ruefswurmb  durch  mitelfsPer- 
aohnen  vmb  ein  hanbtmanschafft  bei  mir  anmelden  lassen, 
weliche  Ich  im  villeicht,  da  Er  sich  zeitlicher  angeben, 
nit  abgeschlagen  het,  Ich  hab  aber  nicht  allein  mehr  hanbt- 
leoth  gehabt,  alfs  ich  bedurfft,  sondern  ainen  ^amckhstel* 
len  müessen,  den  mir  der  Herczog  von  Parma  recommen« 
dirt  gehabt ,  Jedoch  hab  ich  mich  dessen  erbothen ,  da  Er 
mit  mir  fortzuziehen  lust  hab ,  weit  Ich  im  ain  solichen 
Tortl  machen ,  das  er  sol  zuefrieden  sein ,  vnd  da  sich  ein 
Haubtmanschafil  erledigen  wurde,  Ihme  dieselbe  vor  an- 
dern geben,  darauf  Er  mit  mir  fortgezogen,  dasseinig  auch 
Inmitels  Empfangen ,  vnd  als  Im  nacher  vber  etlich  zeit, 
•einer  Anczaigen  nach,  schreiben  von  hanfs  khomen,  das 
Er  eillendt  dahin  rerraisen  solle,  hat  er  von  mir  erlaubnua 
begert,  weliche  Ich  im  sambt  seinen  Abachiedt  gegeben. 

Von  derselbigen.Zeit  an,  hab  ich  Ine  weder  gesehen 


Digitized  by  LjOOQ IC 


298 

noch  mit  ihm  geredt ,  bift  Er  vnter  jlero  Obristen  Hanfs 
Beicharden  Ton  Schonnenbarg  etc.  Rittmaister  worden  ist, 
bei  dem  Ich  ihne  sum  ofllermalen  gesehen ,  mit  ihme  con- 
versirt «  ynd  wie  sich  der  herezog  von  Parma  mit  dem  gän- 
czen  Leger  Ton  Ciaadebeck  rctirirt,  ynd  das  Kriegsrolckh 
thails  aof  der  ainen  seilten  des  wassers «  der  ander  theil 
aber  auf  Ruam  den  Abzog  genehmen,  Ist  der  ron  Eggen- 
berg ynd  Ich  aaf  Raam  khomen ,  ynd  hab  Ime  Rofswarmb 
auch  weiter  nit  antroffen ,  bifs  Jenseit  Paris  in  einem  Stättl 
so  in  La  Brigia  ligt ,  alda  er  den  von  Schöneoburg  mich 
ynd  andere  in  des  Priesters  haufs  zo  Gast  gehalten ,  ynd 
darauf  bifs  auf  Schatiotici  fortgezogen ,  Alda  Ich  In  den 
Baefdwnrmb ,  welicher  ynterwegs  ybelanf  worden,  tödtlich 
kranckh  gefunden,  ynd  Ine  die  Zeit  vber,  so  Ich  daselbst 
bei  dem  herczogen  von  Parma  gewest,  zu  mehrmallen  mit- 
leidlich besuecht. 

Nach  diesem  hab  ich  lae  aber  weder  gesehen,  noch  wo  er 
aigentlich  hinkhomen,  gehört,  allein  vber  ein  guete  weil 
hernach,  ist  mir  angezeigt  worden,' wie  dasErRuefswurmb 
ynter  dem  herczogen  yon  Gulich  gar  gefehrlich  ynd  ymb 
den  halfs  gefangen  sefs,  welches  ich  zwar  damals  mit  be- 
kfimmernus  verstanden.  Wie  er  nun  ein  Zeitlang  in  Yer- 
hafft  gewesen ,  ynd  die  Sachen  ein  gefehrlichen  Ausschlag 
gewinnen  wollen,  hat  Er  mir  seiner  Zuestandt,  ynd  in  was 
schwerer  vnd  harter  gefengknufs  Er  gehalten  werden  za 
mehrmallen  schrifftlich  vnd  mfindtlich  zuerkhennen  geben, 
ynd  auf  das  hoche  vertrauen,  so  er  iederzeit  zu  mir  wegen 
der  vielfeltigen  Empfangnen  guet  vnd  wolthaten  gehabt,  vnd 
noch  habe,  gebetten ,  Ich  wolte  mich  doch  seiner  anneh- 
men vnd  verholfTen  sein,  wie  Er  der  schweren  Yerhaift 
entledigt  werden  mocht,  darauf  Ich  mich  meinem  offnen 
gemüelbnach,  alfsbaldt  erbotlen,  alles  das  jenig  darbei  zn 
thun ,  was  in  meinen  Vermögen  sein  werde ,  Er  soll  aber 
auch  an  den  herm  Grafen  von  Arnberg  ynd  seinen  Bme* 
dern  den  H^rrn  von  Barbanson  vnd  andere ,  so  Im  etwo 
mochten  bewnsst  sein ,  schreiben  abgehen  lassen,  So  wolle 
Ich  mich  seiner  trenlich  annehmen ,  vnd  zn  seiner  erledi- 
gang  laisten ,  was  mir  Menschlich  ynd  müglich  sein  wer, 
Aof  weliches  mein  guetachten  Er  an  die  obgeroelte  Beede 
hbrrn,  wie  auch  an  mich  abermall  gesohriben  Also  hat  man 
alfsdan  mitl  vnd  weg  gesuecht,  das  der  Herezog  von  Parma 
sich  seiner  angenomben  ,  vnd  ffir  Ime  bei  dem  Herczogen 
von  Galich  etc.  in  bester  formb  intercedirt,  dardorch  ynd' 
andere  mitl,  die  Im  wol  bewosst,  Er  leczlichen  der  ge- 
fengknos  erlediget  worden  ist ,  da  er  sonsten  yilleicht  den 
Kopf  dahioden  laasen  müessen,  Daramben  mir  gedachter 


Digitized  by  LjOOQIC 


299 

nurswarmb  hernach  nit  «Ileiii  fohrtfit«  gadanckht,  Ifelches 
Ich  vngesweifett  noch  ?nter  meinen  tachen  ia.  Originali 
soeiinden ,  Sondern  mir  In  gleichen  neben  £«estellung  so« 
liches  seines  Danckschreiben  dorch  seinen  Vettern  mündt- 
lieh  ynd  snro  höchsten  Dancksagen  lassen ,  hernach  hab  Ich 
ine  abermals  ain  gaete  £eit  nit  antroffen ,  alfs  zu  Ptissel 
bei  des  alten  Granen  zu  BCanfsfeldt  etc.  Gnbemament,  ynd 
volgendts  ku  Htfrzogbasch,  alda  Er  mich  in  metner  kranck- 
heit  fast  täglich  besaecht,  Tnd  neben  den  herm  Obristen 
Obristen  Leotenandten  ynd  andern  Canalieri  yon  allen  na- 
ttonen  zu  zeiten  mit  mir  priemirt«  ynd  mir  also  die  zeit 
Terlreiben  heißen,  yndter  andern  ist  dacznemal  ainLotrin* 
gischer  rom  Adel ,  dessen  Nahmen  mir  abgefallen »  in  des 
Khönigs  Dienst  mit  6  oder  7  Fcndlein  Lotrtngi&chen  Fuefs- 
volckh  gewesty  welicher  offlermals  mit  yns  gespielt,  80 
khombt  offtgemelter  Rofswurmb  ainsmall  zu  OMr,  ynd  yer* 
nielt.  Er  wolle  mir  etlich  behendigkheit  in  spielen  zeigen, 
damit  ich  soliche  Vögel,  die  doch  gemeiniglich  mit  derglei- 
chen griefenymbgingen,  der  gebier  nach,  abfertigen  khöndt, 
•mie  er  mir  dan  deren  drey,  yiehr  ynd  mehr  gewiesen,  we- 
liche  alle  aber  mir  zn  begreiften  ,  yiel  za  behendt  gewest, 
wie  sie  dan  aach  ainen  Canalieri  zn  gebranchen  gar  nit  an* 
stehen,  weliches  Ich  darumben  melde,  damit  meniglich 
zue  sehen,  ob  ainicher  ynwillen  zwischen  yns  gewest  sei 
oder  nicht. 

Vnd  alfs  wir  daselbsten  yon  einander  geczogen ,  hab 
loh  in  weiter  nit  gesehen,  alfs  zue  Prttssel,  da  mir  die  Wer« 
bang  aines  Neaen  Regiments  aufgetragen  worden ,  hat  Er 
mich  ersuecht  In  zu  meinem  Obristen  Leatenandt  zue  neh* 
roen,  darczne  Ich  aber  alberait  den  herrn  yon  Mörapurg 
besteh  gehabt ,  ynd  wie  Ime  dieses  feel  geschlagen ,  ynd 
er  auf  seine  praetensiones  bei  dem  Alten  Grauen  yon  Mania* 
feldt  khain  richtigen  beschaid  haben  khönnen ,  hat  er  mei- 
nes Wissens  ain  Haubtmanschaffl  ynder  dem  Obristen  Khnr« 
czen  seligen  angenehmen,  soliche  hanbtmanschafft ,  wie 
ich  bericht  worden ,  nach  der  Musterung  wider  yerlassen, 
ynd  sich  nach  Ynsprngg  zam  liarggrafen  yon  Bnrgaw  bo- 
geben ,  ynd  hab  Ich  ihne  also  nicht  mehr  antroffiDn ,  noch 
geaehen,  bifsich  in  diese  Landt  zu  E.  Mt«  etc.  Diensten, 
mit  meiner  geworbener  2000  Pferdten ,  ynter  Gran  ankho« 
men  bin.  Aufs  welicher  knrczen  erzehlung  ynd  allen  mit* 
lauffenden  ymbstenden  Euer  Khays«  Mt«  eto«  allergnedigist 
zuesehen ,  ob  ainicher  Vn  -  oder  Widerwillen  zwischen  yna 
iemalln  fürgeloffen  oder  Ich  yrsach  gehabt  hab ,  ainichen 
haafs,  Neid  oder  feindtschafft  gegen  Im  oder  Er  gegen  mei- 
ner Peraohn.zo  traben,  rnd  weil  wir  einander  aeit  Prüea« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


i 


300 

sei  h«r  blft  Vnter  Graii  nieitoalb  getefien ,  So  khan  ich  nie 
wiesaen  i^aa  in  der  zeit  Ich  Ime  oderErmtr  für  wider wer- 
tigkheit  bec  zoefügen  khönnen  daranCs  ainiche  felndtsciiaffk 
haafs  oder  neidt  het  erwachsen  tnäegen. 

•  ISouil  aber  die  Zeit  da  wir  beede  In  E.  Mt.  etc.  Dien- 
sten sein,  belangte,  glaub  Ich  nit  das  ainicher  hoch  oder 
mderer  befelchsnaber  noch  iemandt  anderer  an' E;  Mt.  etc. 
hoff  oder  irer  Farstl.  Dht.  iemalfs  gehört  oder  gesehen  ha- 
ben werde I  da«  Ich  ainichen  haafs,  Neid  oder  widerwilfen 
iemalfs  gegen  In  erczaigt,  oder  gegen  andern  dergleichen 
verlautten  hette  lassen,  da  wir  dann  fast  tfiglich  ausser  der 
Yeldtzueg  ymb  vnd  bei  einander  gewesen.  So  kan  ich 
mich  niterindem,  das  in  denen  Veldtzüegen  etwas  zwischen 
ms  ffirgeloffen  so  der  redtwerth  gewest,  oder  ainsolichen 
langen  haafs  Neid-  oder  passion  hette  verursachen  sollen, 
desgleichen  wüst  ich  nicht,  was  mich  doch  zu  ainicher  pas- 
sion oder  invidia  gegen  im  het  bewegen  khonnen ,  dan  im 
standt  hat  ir  mit  mir  nit  zu  eompetirn  gehabt,  viel  weniger 
in  denenbefelchen  darinnen  Er  anderer  vnd  dieser  orthen 
gebroacht,  So  ist  Er  mir  niemals  weder  in  commendiren 
oder  in  andern  Sachen,  im  Kriegswesen ,  oder  sonsten  vor^ 
gezogen  worden ,  hat  sich  auch  meines  Wissens  dessen 
keinmal  mit  der  that  angemast,  wie  es  im  dan  auch  gar 
nicht  gebihrt  het. 

Yber  das  hab  Ich  seine  aigne  Handt,  von  Prag  aufs 
aufzuelegen ,  darinnen  Er  mich  seines  alberait  werbenden 
Regiments  bericht,  mir  wegen  der  Einnamb  gratuliert,  seine 
Dienst  in  besster  formb  anhiet  vnd  mich  daneben  ersucht 
Ine  für  mein  Fehlt  Marschalhs  Leuttenandt  anzuenehmen. 
Ynd  das  noch  mehrist,  alfs  Er  sich  nach  fortscfaickhung 
seines  Regiments  zu  Wien  noch  etlich  tag  aufgehalten,  ist 
Er  Tor  seinem  hinwegg  reisen  in  mein  Losament  khomen, 
sich  gegen  mir  aufs  eusserist  erbotten ,  aller  ihm  nach  md 
nach  erczaigter  wolthaten  zum  höchsten  berfiembt,  darfür 
gedanckht,  vnd  sich  darbei  erclart,  mein  Persohn  in  aller 
veneration  Ehr  vnd  respect  zu  halten ,  vnd  mein  Diener 
zue  leben  vnd  zu  sterben ,  welehes  herm  Georg  Andree  . 
Ton  Uofkhirchen  Freyherrn  vnd  Obristen  etc.  wolbewust, 
der  dan  dessen  genuegsame  Zeugnufs  geben  wird  vnd  khan^ 
vnd  hat  mich  eben  zu  AnctKaigung  solicher  vertrenligkheit, 
in  ainer  Ime  vorstehunden  heuratshandlung  vmb  mein  ver* 
treulicbisten  Ralh  angesprochen,  darauf  Ich  ihmeauchalfa 
ein  bmeder  dem  andern  gethan  hette,  mein  ainfeltig  guet- 
achten  eröffnet,  mit  welichen  Er  von  mir  abgeschieden, 
▼nd  hab  ich  Ine  weiter  nit  gesehen ,  bifs  er  neben  anderA 
Obristen  mit  aeinem  Regiment  zu  Gomora  aakhomeni  vnd 


Digitized  by  LjOOQIC 


sot 

Ich  den  Zaeg  auf  Totis^  Tnd  ^ie  vmbligcmcit.lieaBer.argli' 
nohroen. 

Wie  loh  mich  nim  gegett-aUen  hohen' befejokeo  Obri- 
8ten  ynd  andern,  die  derseibigen  Raif»  beigewont«  ynd  in 
sonderbeii  gegen  Ime  B«efswnrnib  verfamlleit^  wie  freundt- 
lich'?nd  ainig  wir  alle  mit.aioandev  gel«bly.Tinb  vndt  böi» 
einander  gewesen ,  Ich  mit  Inen.  ynd.  sie  mit  mir  geessen; 
tratickhen  vnd  oonuersierC  haben,  dessen  können  E.Khay«. 
Mt.  etc.  bei  allen  vnd  i«den  Khundtschafit  eini&iehen  las» 
sen«  de&wegen  Ich  danenoh  aller  rndtertkenigistgebetten 
haben  wil. 

Dammben  Ich  mich  vil  ehenderüaa  himdlfals  tversehen, 
alfs  das  er  Roefswarrob  an  ▼ollendaag  derselben-  Haifa  sich 
also  Yogebiebiich  gegen  mirerceaigt,  vnhd  bhidangesec^t 
meines  daczuemall  aus  sonderbarer  Irer  Fürstl.  Dht.  eta 
meines  .  gnedigisien  Yeldtherrna  beschehaen  Verordnung 
tragenden  höchsten  befelchsv  mir  mit  sc4wher- Vnbeschai»- 
deakeit^  in  meinem  Aignen  Zelt,  ohne  Yrsach.«  ^ndaafdie 
Im  gethane  glimpfliche- Anca^aSg,  da  es.  Mif  sein  Pavsoha 
gar  nit  gemaint  aey «  begegnet  sein  soll    - 

Yad  haben  Euer  Böm.  Khays.  Mt.  etc/  Tnd  meniglich 
ans  dieser^  viabftendliclken  vad  attfafüehrlicben  narraticif 
aiier  zfäiseht^ti  xn»  fürgeloi&ier.aachen,  wcdehes  loh  im  faHl 
der  notfa ,  !tbails  mit  sein. schreiben,  thails.  mit  JLebendigen 
Zeugen-  ynd  Ehrlichen  «asi^hlieh^n  Ganaiieri  fndPersohnen 
bekhundxscba'fftea  kan.iPAd  wiU,.  gnuegsamüch  abccuench' 
men  «lodaa  sein  fürgebeil.aineft  alten  IViTatlgeollaas.^  so  Job 
wider  hn  haben,  auch  veltkhündig«  vnd.oifenbar  aey.nsoU, 
welches  Er.  in  iseiner- rermeiaten  excepiion  vnd>defenstona* 
schrifiky  so  aber  vielmehr  ein  Ehrnraeäg  vtadlnmos  libell 
wider  Euefi^  iChajs.  Mt  geiiebsten  harra  Bnicdava  miefa  rnA 
•iidere«£rJMie'Leuth  tnehrisSv'Tnd  in  andern  .seinen  tii- 
wachafftait^  Sapiicalion.  vnd  sohniifien  £ar.  dierHanbtvrsaok 
seiaeaZliesi:aBdls  anxaucht,  der^  pnrlaoter  yngiAiidt«  vnd 
TonImk>aii-bemontlnng  vnd  an  bescfaeinang'  aeiser.  halfa- 
brüchigott  Jbendl  ain  erdichte^  oaiaaiiiia  aey,  ime  bat  andern, 
die  darankb  khein  wiaaenachaffk  habe»  aiaiauor  vnd  beifahl 
iea  machet»/  f 

Dafs  den  verrer  obgadachterBDefswunab  abaBmälfavn« 
aerachambtec  weifsfargehen.datf,  da  Ich  aUsi^^eldt  -Matf' 
achalch.  zu  commandiren  ^  das  loh  keine  •  biUigkheit  :oime 
recht  stalgeb,  da  bemef  iok.audb  aaf  a^leTodnadebefeleh. 
Ofaristen,  Qb^Lonttenandt ,  hoohe  vnd  nider^  Beueichsfa»- 
haber  Auch  an  gemein  auf  das  gancae  Leger  ^  aa  von  iar 
«ae  Jahr,  weila  Ich  aoliehan  /  beuelch  bedieney  in  •Hna- 
garn:^weat|.  ob  aioh  Jeatandl.TSaaagten  odeic  .verkhä'rateii 


Digitized  by  LjOOQ IC 


102 

BeektemTf  »ttcli  mt  gleichmessig,  oder  yiigebierlicher  Ad- 
ministriening  der  Jasticia,  daramben  Ich  wissensohaiTt  ge* 
habt  heue,  zii  beclagen  aioicben  foeg  oder  Yrsach  gehabt 
habe. 

Darunben  Er  in  die«eni<  wie  in  allen  andern  sein  giif- 
tiges  Natterngeaiüeth  vnd  damit  er  nicht  aufs  der  gewon- 
heit ,  andere  mit  Yngrandt  sauerkleinern  khomb ,  genaeg* 
aamlich  an  tag  giebt,  vnd  wird  Er  zu  Ewigen  Zeiten  disea 
aein  fürgeben  nimmermehr  dartbun  oder  beweisen  khönnen, 
Er  muefa  ea  dan  auf  sein  aigne  Peraohn  rerstehen,  das  Ich 
Ir  Fürst!.  Dht.  etc.  nit  gerathen,  wie  Ich  wol  der  gebiehr 
Tnd  achtildigkheit  nach,  bette  thun  sollen,  das  manlmeim 
Leger  |.  seiner  begangnen  Maleficzischen  Verbrechen  hal- 
ber« dem  atarckhen  Kriegagebraach  nach,  ohne  ainichea 
langen  procefs  zu  erhaltung  schuldigen  gehorsambsnitden 
Kopf  für  die  fäefs  gelegt  hat,  wil  ers  dan  auf  das  vnpar* 
tejische  Krtegsrecht,  so  Tber  In  gehalten  werden  solle, 
deuten ,  So  befrag  man  so  woll  die  herrn  Khaja.  Commia- 
aarioa,  alfs  auch  die  Herrn  Obriste ,  vnd  wer  zum  Rech* 
ten  nidergeseczt  vnd  erfordert,  ob  ich  mich  desselbigen  in 
dem  geringsten  aitgenohmen ,  Partheilich  oder  thailhafftig 
gemacht ,  wie  aich  dan  wol  znuerwundem ,  das  kheiner  ao 
Erbar  geWiaaenhafft  guet  oder  veratendig  soll  gefunden  wer« 
den,  welcher  vber  Herman  ChvtstoffRofswurmbai^vnpar* 
.teyiach  vnd  dem  Kriegsreeht  gemeases  Yrtl  sprechen  vnd 
feilen  khönt,  «mit  gleichmeaaiger  Vnwarheit  darf  dieser  vo- 
uerachambte  vad  in  liegen  eratockhte  geaell  fflrgeben  ,  ob 
ich  mieh  wol  stelle,  daa  Ich  fürmeinPersobnmiclm  nichta 
zuthnn,  das  ich  doch,  wie  viel  andern  caualieri  vnd  anse- 
henlichenlenthen  bewnat  sein  soll,  bei  Ir  FürstI  Dht.  etc. 
jUle.mili  vnd  weeg  practicire,:  damit  er  mir  alfa  vormäla 
geschehen,  In  die  händt  geliefert,  vnd  Ich 'vnter  de^oi  achetn 
aines  in  EnerMt.  etc.  begangnen  VerbrecbeiM' willen,  mei- 
nen muethi,  weil  Ich  meine  gegen  Im  habende  Particvlar 
anderer  geatalt  aufszoeführen  nit  herczena  genueg  hab,  an 
ihm  khüelen  vnd  verbring«o  möge,  dan  Euer-Khays.lltayi:. 
khan  Ich  mit  rainen  gewiasen  auch  grundt  der  Warheit  be^ 
richten,  vnd  werden  mir  auch  dessen  Ir  Ffirstl.  Dht«  etc«  vJ^d 
•die  schreiben  selbst  darnmh  verbanden,  zeagnni  geben,  daa 
bei  deraelbigen  Ich  gleich  Anfangt  zu  mehrmailen  ange- 
halten, das  aie  daa  vnpartejisöbe  Kriegsrecht,  weil  Er  wi- 
der Bah  meiner  Persohn  halben  excipiern  möchte,.  aadet*stwo 
als  etwo  zii  Wien,  oder  wo* es  Iro  gefelKg,  anstellen  sol- 
len ,  vnd  aich*deawegen  mit  andern  vnterredeo,'  AuchEaer 
Mt.  etcf.  Bäth  Vnbeschwerl;  vernemen  weiten ,  weliehe  daa 
auf  AU^borg .gangen  i  ynd^mAg. bei  meinem  Aidt  aach  bei 


Digitized  by  LjOOQIC 


303 

meiner  I^(!!Qbsten  Seel  Seligkheit  wol  betheurea ,  das  sich 
Ihre  Dhu  etc.  ohne  mein  Yorwissen  auf  solches  ort  ent- 
schlossen Ynd  wie  dieselbe  mir  soliches  durch  den  Kriegs- 
rath ,an«aigen  lassen,  hab  Ich  mit  diesem  t^firUs  JormaUbas 
j;eantwort,  Gott  waUs^das  ich  yon  grundt  meines  herczens 
vrol  zuefrideo  bin«  das  ich  dieses  Yogis  nur  einmal  aos  roa^- 
ner  Yera;vtwprtQDg  lofs  werde,  allain  .begehr  ich  ain  De- 
cret  In  Nahmen  Ir  Fürstl.  Dht.  etc.  zu  haben ,  wie  vnd  was 
j^estalt  Ich  Ine  tob  Bab  aufs  nach  Altenbiirg  l^ffern  lassen 
aol.     • 

Yielweniger  wjrdt  ainicher  Caualier  oder  Ehrlicher 
Man,  mit  grundt  der  warheit  sagen  khönnen,  da»  Ich  noch 
der  Zeit  practicierethab,  Ihne  in  meine  hendt  2u  bekho- 
mea,.  wia  Ich  dan  Ir  Für.  Dht.  etc.  selbst  vnd  alle  andere, 
so  diesej^,  sacken  vom  Anfang  bifs  ieczander  beigewohnt 
zu  zeugen  angerueffei?.  vnd  genohroen. habeni  will,  darum- 
beo  Er  Kuefswurmb  mich  in  diesem  abermals  bei  £.  Khays. 
Majrt. ,  feischlich  vnd  erdichterweifs  angeben  vnd  verklei- 
nern thut.  .  . 

Diis  Er  aber  ferner  vermeldt,  Ich  hab  nithercz, ge- 
nug., mein  gegen  Im  habendes  Particular  wie  era  ncnt ,  an- 
derer gestalt  aufszuführen,  das  ist  von  Ime  ^in  geschwolnp 
.vnd  hochmüetige  Yermessenheit,  dan  Er  sein  Lebenlang 
dergleichen  an  mich  niemals  gemuet  noch  meines  wisseas 
au  der  Zeit  da  es  mir  Ime  solicher  gestalt  zu  begegnen  ge- 
biei:!«,  verursacht,  So,>vi|rdt  er  mit  warheit  nit  sagen khon- 
nen,  d&s  ich  iemalfs  Jemanden  etwas  . hatte  abgeschlagen, 
das  aioem  Erlichen  M^,  Ehrenhalber. nit  gebiert,  noch  die 
Zeit  meines. licbens  weder  gegen  meineri.  feindt  .in  krifijg^- 
wesen ,  oder  ajoicben  andern  einige  khleinmüetigkbeit  er- 
•  czaigt  hett«  Nit  waifs  ich  .ob  er  sich  darför  helt,  das  iiM 
khein  Mensch  begegnen  khöfvne,  oder.dörfFe,  da  ich  doch 
niem^Uii  gehört,  daa  er  Redlicher  weifsy  vnd  vor  der  Faupc 
'  vi/el  grosse. Thaten^gethan  hab  Er  müesse  sich  dan  erst  dui^ 
das  erlernte  geschwinde. Fechten  zu  Prag,  alfs.  Ich  bericht 
.worden,  dessen  Er  schon  ein  Prob, an  dem  Khinczkj,  den 
er  h|pridei:werta  mit  dem  tolichen  gestochen  habensolle,  c^r- 
zaigt  für  ein  solichem  Achillem  vnd  so  muberwundt^qh 
halten I  watf  Er  aber  das.wirdt  abgewa^hei|  haben  (damit 
er  noch  ;sur  Zeit  besudltV  Ynd  zu  einem  duello  mir  vi|d 
«Ehrlichen  Cauallim  gemefs.,  so  wird  Er  ^Ifsdan  aelven,,  <ib 
es  B^ir  an  herczen  oder  feusten  manglen  soll.  .  j 

•Das  er  sich  aber  so  hoch  verwundert,  daa  sein  Yer- 
brechen  niemandt  als  mir  allain  bekandt,  vnd  sonsten  d^r 
gaqczen  TVelt,.  sonderlichen  denjenigen,-  so. sich  in  al(epi 
Bjrtterlicjien  ^Pcc^sio^ien .  mit ,  ynd  beneben  .  sich  .bef lin^qa» 


Digitized  by  LjOOQ IC 


804 

Tncl  ifaoie  das  contrariam  ohne  Roeifib  an  meMen  flglich 
durch  die  gancze  Welt  sengnafs  gtben,  Terborgen  vein 
soll,  Ist  Tnnonnöthen  weitleuffig  z uuerant Worten ,  Sondern 
das  Recht  vnd  die  darbei  eihkbomeifde  prrobationies  -M^erdeii 
diesen  Artickhl  genugsamlicherlentem,  Ich' halte  aber da!!^- 
ffir,  Erwerde  ttit  alle  darumb  gefragt  oder  von  iederman 
gehört  haben  ^  was  sie  Ton  Ime  'Vnd  sefnto  Verbrecheii 
halten«  '  .         ' 

Sonsten'  ist  wol  setczam  zuöernehmcn,  vtid  ranefs  seht* 
böse  ynd  mifsgünstige  Nachbaurn  haben ,  das  er  sich  in  al- 
len si&inen  sohrifften  der  Dracönischeti  lactan^  vnd  eigenlo- 
bes  gebrauchen ,  Tnd  seiner  Rittertichen  durch  die  gahcze 
Welt  bekhandten  Faustwehr,  souil  in  £uer  Bhays. 
Mayt.  etc.  vnd  des  Baufs  Oessterreichs  Diensteid  Vergossnen 
Bluets,  das  Er  khein  Haufs  aufgebeh ,  noch' Itht Was  rer- 
lehren,  md  wsrs  d^i^gleichefn  aigenlbfo  wehr  sein',  so  hoch 
•selbsThÜeaienmues,  vnd  das  nit  von  andern  erwartet, 'dan 
Ich  weifs  iiii(jh  ikii  «uerindern ,  hab  es  auch  von  khainem 
gehört,  wo  Er  doch  die  hoche  vnd  Ritterliche  dapfereTha- 
ten,  Jenalaerzaige,  oder  etwas' gethanii  hette,  das  ainJe^ 
der Erlicher  CauäHer  in  dergleichen  Sachen  nichtanch  hat 
erczaigt ,  oder  drczaigen  soll ,  oder  das  seine  Dienst  Euer 
Khays.  Majt.  etc«  werennurvm'bain  aSnichenZaunsteckhen, 
oder  zu  andern  etwo  nucz  gewesen ,  Alfs  das  Er  wie  man 
sagen  wil,  die  heubter  aneintindet  geknüpft  vnd  die'Vnai- 
nibbelt  in  allen  Feldtzfiegeti  gebracht  hat ,  So  halt  Ich 
•nieht  darfQr,  dasainicher  Obrister  in  Euer  Mt.  etc.  Dien- 
sten sej ,'  der  Ime  an  Redligkeit  *v^  erfahrenhett  cediren 
oder  welchett  werde',  wiewol  Ei»,  Mk  der  allein  wic>:igist, 
tnd  dem  für  atidere  sein  KholbenWot  gefohlt,  dieselbe  alle 
'Mfentlich  für  Narren  gescholten/  tV^lches  Er  zwar  nit  allein 
tnen ,  sondern  in  gemein  •  fast  allen  andern  gethan,  So  in 
Eur  Khays. '  Mt. '  Kriegsdiensten*  geWest ,  vnd  tioeh  seindt« 
rnd  sich  Inen  an  Verstandt  vnd  etfWhitenheit,  schrifft-'vnd 
Mündtlich  preferiert  hat;  Ynd  ist  zwar  nicht  ohne,-  ^asEr 
in'  Eur  Mt.  etd:  Dt^sten  riichtk  verlohren,  dan  Sie  Im 
auch  iliemals'lchaiii  Hanfs  znuerwahren  odei*  Tölckb  zue« 
-ffiebrcfn  iemals  vertraut. 

^*'  »Wie  vnd  wawg^estalt  Er' itber  s^in  bluef  y  dessen  «r 
'sieh  so  hoch  berüembt,  vor  tapa  vergossen,  das  Er  'ohne 
't^rwissen  oder  Vöroi^dnüni^  geifctik*itibt,  vnd  dardurch  souiL 
Ehrlicher  CanaUeri  vnd  Soldaten  auf  die  fleischbanckh  ge- 
fftehrt,  danion  wil  Ich  kriegsVerstendige  Indieirn  -lassen, 
vitd  wurd^  Br^n- der  herczogen  von  Alba  vnd  Parma^  zel- 
ten sein  veirdientef  belohnüng  nhderti  zutn  Exetojpel  baldt 
^aber  eflspfengen>  vnd  sie  Ime  dts  teideftden  ichiKkerczens 


Digitized  by  LjOOQIC 


305 

g^ehwindt  abgebolffin  liaiMMi,  w«r  nhb  melmm  geringea 
eraehteat  viel  beMer  Tdn  dergleichen  suchen  »lill  sa  tcbwet* 
gen,  tnd  Von  andern  des  lobt  zu  erwarten  <  alfs  sieh 
Selbsten,  vnd  swar  gegen  seinen  herrn  so  hoch  herfftr  sa 
streicfben  nid  sein  Job  also  weltkhundig  zu  machen. 

Bs-  sebeint  aber  wol  wohin  sein  famossohrrSt  gemeint 
nomlidien,.  das  ev  das  Reobt  fliehen,  oder  doch  bifs  der' 
Yeldung  ein  £ndt  verlengem  oder  nofsißhiebenn  khdnt, 
Jkmn  dae  die  leuth  denen  sein  Ekrenrrerig  leichtfertig  ynd 
Ynwarbafil  gedieht. ftrkhonbt  ynd  die  vmb'det  Sachen  he^ 
etbafienheit  khain  eigentlich  wiessen  haben ,  In  diese  ffO* 
danckhen  gebracht  werden,  weil  Er  Ir  FürstK  Dht.  etc.  aifis- 
E^r  Bit.  etC'  Brneder  ynd  Veldtherrneto.  -  ynd  dem  ron 
Schwarcaembepg  alfs  Veldrmarschalchen' etc.  so  hoch  an* 
greifieadarf,  ynd  darüber  an  Prag  geduldet  wirdt,  das  Er 
sieh  seiner  Sachen  befnegt  ynd  frej  wissen  mnefs,'  weKcher' 
aber  naleb  vielen  brauateo  der  enentus  aines'  yrtparteiischen- 
Kriegsrechtens  zä  erkhennen  geben  wird. 

Das  er  dan  ferrer  yermelt.  Er  sei  allein  dem  soff 
Ffirstl.  Dbt.etc.  Und  Job  als  Veldtmarschslch  3tbe  anbefoh* 
len  haben,  mehr  nächkhbmen,  alfs  er  zu  thm  sfehnldig  ge* 
west  sei,  hab  ich  swar  sein  Regiment  vnd  alle  darunter  ge- 
legne Eriiche  Kriegsie«lh,so  wenig  alsandere  kheinesVn-» 
gohorsarabs  niemaln  beschuldigt,  wie  ei*  aber  für  sein  Per« 
Bolmsich  verhaltenn,  das  wirdt  das  Recht  su  erkhennen  ge-' 
ben,  so  wol  auch  den  Articl,  darinnen  e^r  sich  auf  den  herrn 
^Obristen  Galin  ynd  herrn  Dootor  Peczen  referirn,  Vnd  zie-» 
hen  thuet.  Was  sonsten  in  einer  den  is  MartüE.Kkays. 
Mt.  etc.  yoii  Ime  R<ifswurmb'  y heran tworten'  fatnos  Schriffk 
mir  für  o^lnmniae  ynd  ynwarhaifte  bezichtigungen  teils  oU 
fenllich,  thails  aber  durch  die  wort,  wie  etwa  von  andern 
beschehen,  zoegemessen  werden,  AlfssoM  ich  ihm  aufs 
haefs^  ynd  Ileidt  in  diese  beschw&rung  gebratfht,  seln^ge^ 
fencknufs,  wie  dem  ganoien  Reich  bewnsst  stin  soll,  böser 
Tsd  arglistiger  weifs^erprsoticiert,  soKeitiert  vnd  inswerekh 
gericht,  das  ich  mich  in  Treffen  oder  Sehlaehten  vor  dem 
Feindt  verborgen  von  Eur  Rhajs.  Mayt.  etc.  Leger  ynd 
kanffen  zaghsfft  vnd  flfleohtig  worden,  Ai^^nüczigkeit  ynd 
Betrog  derselben  vnd  des  Reichs  wolfahrt  fSrgeczogen  des 
Bruefswurmb  saehen  vnd  Pfbrdt  zu  mir  genehmen ,  seinen 
fOrsehlag  wegen  der  Einnamb  Ofen  nicht  arthftten^  Vietwe* 
niger  annehmen  wollen ,  vnd  das  ich  in  meinem  Ambt  vnd 
befelcb  nachlessig  vnd  yrtfiirsichtig  gewest,  auch  viel  ver« 
Mombt,  diejenige,  so  auf  seiner  Seiten  mit  Bedrawutog  y6ii 
Ime  nbozaewenden ,  andere  •durch  Verheirsungeii  -auf  mein 
•eiten  zu  bringen«  mieh  vntersUndes^  ynd*  z«Rtab  Ime 
I»  eo 


Digitized  by  LjOOQ IC 


30fr 

nit  allein  den  sntrit  der  frembdetii.scmdern  auch  teincr  aig^. 
neu  blttetsfr«ündi,.vnd  wider  aller  Christlichen  Veiekiicr* 
recht  ynd  herkhomen,  seiaen  aignen  Caplan,  den  £r.btt* 
lieh  zu  trost  vn4. aller  hillichei*  converaation  bed  Iroehatte 
haben,  mit  gewalt  abgeschafft  .haben  aall «  vnd  waa^ai^e- 
nige  mehr  ist. .  Daradi  redt  vnndt  aohreibt  der  hochgeacbifolne, 
au^eblafsne  Tbermüetige  Bhumreliget  Ehrvergessne  le&kit 
fertig  geaell,  die  Purlautere  vnd  greiSliche  vnwarlMsil,)  wil 
im  auch-alle  diese  erdichte  mir  felsehlich  zuegemesaene  T«di 
2a.  ewigen  zeiten  ynerweirsliche  beziehtigungen  in  sat»eii 
Bu«en  geschobeq«  tnd  allein  aouU  zvl  meiner  terantWortmkg 
anf  difsmal  Hhörc^flich  vermelt  haben «  das  Ire'Füeaib  Dkti 
Stein  yerhafft.  mit  zeitigem  Raxk  der  fürnembslen-  im  FeAit 
aufs  wol  befuegten  yrsachen,  vndieii  der  zeity  da  weder.Er 
i^och  sein  üd^iinent  abgedanckht  für  sich  selbst  fSäcgenohr. 
men  haben  t  ^yi.e  ich  mich  dan  difsorta  auf  Ire  FäralL  DhU 
elg.  als  einen  Statthafften  Fürsten  YiOn  dem  hoohlök&ichen: 
ynd  khayserlichen  Hanfs  yon  Oesaterreich  etc.»  geborn .  re-^ 
ferirn  ihue..  ,      .  .,      .    < 

So  wi.rdt  khein  Erlicher  ynd  warhaffter  Mau»  zu  ewi- 
gen Zeiten  nit  SAgen  khonnen,  daa  icfh  mieli  in  ainiger  ocea<» 
sion  allerort  ynd  Enden,  da  ich  gewesen  xaghaßTlig  oder 
flüchtig  erczaigt«  ynd  ist  mein  brauch  gar  kiit,  mein  Lob 
inir  Selbsten  zn  sprechen,  oder  durch  die  gancze  Welt  wie 
der  Rhumretige  Rofswurmb  so  groCs  zu  machen,  Sondecn. 
Ich  wil  die  efi*ectas  ynd  die  Thaten,  was  einer  ynd  der  an- 
der gethan.  reden  ynd  gezeugnus  geben  lassen,  Souil  weifa 
][cb  aber  wqI,  das  Euer  Khiays.  Mayt«  Er  mit  allen  soinea 
Ritterlichen,  aber  doch  allein  .yon. Im  so  hoch  herfurge* 
striphenen  Thaten  mit  aller  geborsambisten  ReUerentz  jeu 
neiden,  nit  ymb  ein  Schweinstall  genüczt. 
^  Vnd  wirdt  weder  derRuefswAirmb  noch  ainicher  Erli-^ 
eher  man ,  zu  einigen  Zeiten  picht  beweisen,  khöfanen«  daa 
Ich  Ir  Mt<  etc..  vmb  den  geringisten  heller,  oder  Pfenm^ 
verts  Jemalfs  betrogen,  yerforteit,  oder  ainiche  aigennüe« 
zigkheit  der  Chriatepheit  wolfahrt  fürgezo^en^  noch  aini- 
chen  Menschen  yon  seinetwegen  y erfolgt,  oder  dorch  ai«« 
niche  y^rhaissung  wendig  zu  machen  mich  angämast  Sonn 
d^rn}  ea  schreibt  der  Robwnrmb  hii^inen  mit  gehihrender 
Reuerentz  £u  melden  die  Pur  lamt^r^- lugen ,  wie  nicht  we^ 
niger  in  di^eiPi  da«  j[ch  seine Pfendt  ynd  andera  zn.mtr.gef 
Böhmen  haben  solle«.  GieithmessigeYrtach  hat  er  aich  ybev 
die  yerhafft .  zu  Raab  zu  besphw^ren ,  dan  es  aeiiidt  3o 
ynd  mehr  J^erjohnen  yerhandea,-  die  da  bekhendt^ babeo« 
ynd  Aoch  bekhennen,  das  sie  mix  ynd /bei  Im  daseibat  gewe- 
aeo,  gesse^  Xpd.  getrnnckhen  .bab^mi  Ja  .das  hat  ev«ioh 


Digitized  by  LjOOQIC 


507 

selb»  2v^  Pt^ag  borüeaiht»  vird  h&bent  bekhent  seine  Dicneri 
die laiszuegefübi^t„icla«er eben  snAaab  inder  verarickhung 
Tnzüecküge  weibsPertohnenbei  sich  gebebt,  bei  denen. er 
Yilleicbti  di^  Chmtliphe  Conuei^satioa  gesaoht  ynd  den  biU 
lieben  Uostf   den  er  Jin . 'so  euärig  angelegen  lassen,  ge^ 
fundeo  .haben  wirdt,   was  d4n  seine  fürschlag  wegen  ein-» 
namb  ,Ofee  belangt,,  die  seint  also  geschaffen; gewesen,  das 
sie  ohne  höchste  gefabry  Mrie  vielen  yerstendigen  Obristen 
Tnd  in  'gencie  bewast  niohc  tbetten  in  das  Wdrckh  gericht> 
werden  mügen,    rnd  bat  sich  seithero  auis  der  gefangnen, 
Entsprungnen,  ynd  sonst  erledigten  Christen  vndTürckhen 
Aussag.genaegsambUch  befanden,  wie  viel  man  mit  versue- 
cbnng  desselben  «eineis  Anschlags   angefakren  Were ,    Es 
seindt  aber  dergleichen' diacurs^  bei  Ime  nicht  selczam.    In' 
massen  Cr  dau  nach  Graff  Carls  von  Mahsfeldt  etc.  seligen 
tödtlichen  Abgang,   alfa  Ich  verstehe,   dae  Schlofs  offen 
durch  ein  kleines  Pörtel  mit.etUch  hundert  man,    ynd  daft 
die  Vesslung  Baab  Auch  durch  ein  lecherlichs  stratagema, 
wie  es  Im  etwo  enttraiuinbt  bat,  einnehniben  weilen. 

*  Warinnen  Ich  aber  in  meinem  bcfelch  etwas  versaumbt 

das  mag  £r  frey  ynd  Hundt  £ur  Khays.  Mt.  etc.  deren  aU' 

leryndterthenigister  Diener  Ich  bin ,  ansaigen  ,  yon  dersel« 

ben,  da  es  sich  in  dem  geiingsten  also  befinden  wirdt,  wie 

der  Ehrvergessne  leichtfertige  Man  der  Roefswurmb  mich 

EO  uerkleinern   vnd  ancisnegeben  feischlich  ynd  erdichter' 

Ehrendiebischer  weifs,    yndterstehet,    beger   Ich    kheine- 

gnadt,  sondern  allein  die  verdiente  ynd  gebihrende  Straf.  * 

Es  sehen  aber  Eur  Khays.  Mt.  etc.  ynd  sonsten  menig« 

lieh  aus  diesem  allen,    was  E>.  mit  solichen  seinen  famos 

schrifften.  suechl,    nemlichen  durch  anderer  yerklienerung 

des  Ynparteyiscben  Rechts  zu  entfliehen,  dan  ist  er  so  Rein 

in  sein  gewissen,  wie  Er  deroselben  ynd  meniglich  zu  uer- 

stehen  geben  will ,    warumben  tragt  Er  dan  des  vnparteyi^ 

sehen  Kriegn>ephten  ein  abscheuhen,  Sintemal  Er  nit  laug« 

nen  khan,    das  Er  zuuor  den  Handtstraich  von  sieh  geben,' 

ynd  in  Arsest  aus  befelch  Irer  Fürstl.  Dht.  ete.  genumben 

worden,  .alfs  seih   Regiment  abgedanckht   ynd    sich  sein 

Kriegsdienst  vnd   AidtsPflicht  geendet.    So  hai  Er  vnter 

höchstern^nter  Irer  Furstl.  Dht.  etc.  Jurisdiction  vnd  Gene- 

ralat  delinqqiert  vnd  sein  säur  Verbrechen  also  geschaffen, 

das  sie  für  kein  ander  forum  alfs  für  einvnparteyischKricgs- 

recht  gehörig,    ynd  weil  Jm  das  iecz  geseozie  Recht  nicht 

gefellig,    wie  hat  Er  dab  in  seiner  Ersten  zum  Rrandeyfs 

ybergebnen  Supplioation.  sich  beschweren  khönnen,    das 

man  wider  Recht  ynd  t(i;iegagebrauch  auch  die  Reichs  Ab- 

schiedt  die  teuncheObriste  haubt  vnd  befelehsieat  alfs  mit 

20* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


308 

welchen  man  das  Becht  billich  beseceen  soll»  abstehen 
lassen,  ynd  (daran  Er  gleiohwol'  wie  in  andern  allen  die 
beweifsliche  Ynwarheit  schreibt,)  das  Recht  mit  frembdcn 
ans  Bungam  rnd  andern  aaslendischen  Persohnen  vnd  darc* 
2ue  nit  auf  tentschen  Poden ,  gleich  als  wan  in  Italia  oder 
Franckhreich  khain  tentsches  Kriegsrecht  gehalten  werden 
khondt ,  bestellen  wellen ,  da  doch  ausserhalb  isWejer  son- 
sten  alle  Obristen,  die  dazaemall  verbanden  gewesen,  an- ' 
ieczo  im  Veldt  rnd  an  derselben  stell,  viel  andere  Erliche 
Tnd  ansehenliche  Obristen,  die  er  mit  keinem  foeg-refutirn 
khan,  zuegegen  sein. 

So  ist  wunderlich  zaehoren,  das  er  Nirgendt  ins 
Feldt  erscheinen  will,  wo  Ir  Fürstl.  Dht.  etc.  vnd  Ich  zn 
Gommendiren ,  dan  weil  alle  Obristen  Irer  Pflicht  vnd  re- 
apects  gegen  meniglich  entlassen,  Tnd  zu  derTnparteyischen 
Rechten ,  das  sie  Judiciren  wellenn ,  was  sie  Inen  vor  dem 
strengen  Gerichtsstnel  Gottes  znaerantworten  gefraven, 
schweren  müessen,  was  khan  der  Veldtherr  oder  Ich  darbet 
thun,  ynd  will  alle  Obristen  vnd  Nidergeseczte  bei  Iren  ge^ 
wissen  anszuesagen  angerueffen  haben,  ob  Ich  de  meritis  so- 
Hoher  seiner  Handlang  mit  ainichen  yndter  Inen  coouersirt 
oder  geredt,  also  das  Er  dardnrch  die  ansehliche  ynd  Red- 
liche nidergeseczte  Obriste,  Ob  -  Lenttenandt  hoche  be- 
felcbshaber  ynd  andere  selbsten  zum  höchsten  dardurch  an- 
last, gleich  alfs  wan  sie  Ir  Dht.  etc.  oder  mir  zue  gefallen, 
Ir  Aidt  ynd  Pflicht  yergessen ,  ynd  zurnckhstellen  wurden. 
So  hat  es  mit  seinen  petantischen  ynd  Calmeuserischen  Ex- 
ceptionen  wieder  die  Citation  ain  soliche  gelegenheit ,  das 
Er  diese  oder  andere  vor  dem  Uriegsrecht  gleichwol  allegi- 
ren,  alda  man  darüber  sentenczirn  vnd  erkhennen  mag, 
auch  die  prohationgs  huc  inde  der  Nottnrft  nach  vernehmen 
ynd  anhören,  ynd  Ine  darüber  in  ainen  ynd  andern  gar  nit 
verkhOrezen  wirdt ,  hat  Er  alfsdan  etwas  wider  mich ,  so 
Enr  Khajs.  Mt.  etc.  dienst  betrifft,  ffirczüebringen ,  So 
wil  ich  darüber  gebihrende  Redt  vnd  Antwort  geben,  ynd 
derselbigen  Vrtels  erwarten,  will  Er  aber  an  mein  Persohn 
etwas  sprechen  oder  fordern,  So  bin  Ich  ime  zum  Rechten 
gesessen ,  oder  zur  Faust  gewillt.  Ynd  wirdt  man  alfsdan 
sehen ,  ob  es  mir ,  oder  dem  hochmüettigen  grofssprecher 
am  fueg  oder  herczen  gefehlt,  oder  gemangelt  hab. 

Dasjenige  aber  so  mir  dieser  Zeit  zum  meisten  zu  de- 
fendiren  vnd  meiner  Ehren  halber  zu  anten  obligt  das  auch 
Enr  Khays.  Mt.  zum  theil  Ires  dabei  mitlaufibnden  Interesse 
halben,  selbs  betrifft,  Ist  dieses  das  Er  durch  anidehunff  des 
Exempels  meiner  hieuor  A^  1599  yntergehabten  aoooPferdt 
Meuterej  nit  allein  probieren  will,  was  ein  Menterer  sey,  son- 


Digitized  by  LjOOQIC 


309 

dem  aACiif  itckliebien  sa  vetstehen  giebt «  alfii  ob  Ich  nh 
allein  aia  wUsenschaSl  daromb  gehabt  habe,  Sonder  das 
Ich  gleichsamb  Anstifter  rndVerarsacher  derselben  geweat, 
welichea  Ich  daranfs  abojsuenehmen ,  daa  khainer  darüeber 
geatraffl  worden ,  Yad  also  reuera  der  fümembat  Meatoia- 
eher  geweat  aein  aoU»  Fürfaander  daa  Ich  mich  in  yielerlei 
lialige  weg  befliefaen,  Ime  rngebirliche  ynd  rngebrenchige 
aachen  zuezumaeten,  Ja  falache  ordinaczen  rnd  andere  der- 
gleichen mehr  fingierte  ynd  yerdechtige  befolch  saeza- 
achickhen ,  Ine  aliein  zum  fahl  zu  bringen« 

Vnd  ob  Ich  woMnie  diese  öffentliche  »ynd  allen  Ehr- 
lichen leuthen  bewusate  ynwarhaffke  bezichtigung ,  gleich 
wie  andere  mehr  yon  mir  durch  Ine  apargierte  calumniaa  In 
seinen  Ehrvergessenen  ynd  mit  läutern  lugen  achwangeren 
Paesen,  mit  bestendigen  grundt  retorquiren  khdndt,  So  ist 
doch  difsorts  mein  Ehr  vnd  Rediichkheit  so  weit  angegrif- 
fen yad  verleczt,  daa  mir  keineawega  gebihren  wiU,  die 
aachen  so  Ehr  leib  ynd  guet  antrifft ,  alao  priyatim ,  weil 
Ich  waifs ,  das  er  seine  Scbrifflen ,  wie  ein  nonellandt  ynd 
Zeitung  Gramer  yber  seine  faule  stinckh :  ynd  den  stich  nit 
haltende  Verhandlungen  ain  gewürczte.  JBrae  zu  machen, 
hin  ynd  wider  apargiert,  hingehen  zue  lassen,  Sondern  mich 
öffentlich  zu  purgieren,  ynd  so  wol  Eur  Rom.  Khajs.  Majrt 
etc.  alla  aller  Churfürssten  ynd  Stenden  des  Reichs  ynd  der 
ganczen  Welt,  mein  Vnschulclt  an  tag  znegeben.  Ynnd 
langt  darauf  an  Eur  Rom.  Khaj^.  Majt.  etc.  mein  alleryn- 
dcrthenigiste  Bitt,  Sie  wollen  ain  ynparteyiach  Kriegsrecht, 
wie  sich  dem  Hriegsbrauch  gebiert,  Es  geschehe  gleich  wo 
vnd  wan  es  will  (darwider  Ich  mich  keiner  Marco! phisohen 
Rorswnrmbschen  Aufsflucht  gebrauchen  will)  allein  das  Ichs 
mit  ehistem  gern  befürdert  säch ,  allergnedigist  yerordnen 
ynd  anstellen  lassen,  darczue  Ich  dan  gehorsamlich  erschei- 
nen wil,  wirdt  Ich  alftdan  durch  meinen  falschen  solicher 
sträflichen  Ybelthat  mit  genuegsaitnen  beweifs  yberzeugt, 
wil  Ich  alles  das  williglich  ausstehen  ynd  gedulden ,  was 
Gott  Yttd  Eur  Hhays.  Mayt.  ,etc,.  mir  durch  Vrtl  ynd  Recht 
werden  auferlegen. 

Da  ers  aber  nit  wirdt  beweisen  khönnen,   wie  ea  den* 
ob  Gott  will ,  weder  Er  noch  iemandt  anderer  zu  ewigen 
Zeiten  nit  thnn  khant  So  ist  billich,  md  es  yermdgens  auch 
alle  Recht,  daa  Er  alfsdan  eben  dieselbige  straf  tragen,  ynd 
die  an  seinen  halfs  ausstehen  solle,  deren  leh  ynlerworfiea 

were.  ,, 

An  diesem  allem  thnn  Eur  Rhajs.  Mayt.  etc.  was  die 
Khays.  Ambu  halben^  ynd  das  höchste  haubt  aller  Rechten 
achnldig,  Ea  wirdt  auch  dardurch  guette  Kriegs  DiscipKa 


Digitized  by  LjOOQ IC 


310 

erhalten ,  das  leioKtfertige  dlffamim  detsen  sich  aneh  dicf- 
eer  vbermüeuige  gesell,  sogar  gegen  Eur  Khays.  Mt.  etc. 
geliebten  h^rrn  Brüdern  v  Tnd  deren  Veldt  generali ,  isnaor 
niemals  erhörtertnasiBen  rerraesson,  freuentUch  vnd  mit  vn« 
uerschambter  stiern,'  daräber  sich  meniglich  entaecast  vnter« 
stehen  darf,  abgestelti  ynd  in  khönfifiig  yiel  InconTenicntia 
ynd  Vbels  verhaetle«. 

Das  will  von  Eur  Khajs.  Majt.  etc.  Ich  för  die  grosste 
gnadt,  so  »ie  mir  Jemals  beweisen,  erkhennen,  ynd  halten, 
mit  aller  rnterthänigtster  Bitt  ^  mir  diese  meine  gleichwol 
schlecht  yndÄinfeltig  (wie  Ich  dann  khaineDocrores Rechts 
oder  achrifitgelerle  bei  mir  hab)  die  Kriegsrecht  auch  der* 
gleichen  Scrapulierens  rnd  excipierens  nit  bedürffen  ,  aber 
warhaffte  erzehlailg  vnd  Bericht,  darbei  Ich  mich  auch  ie- 
der  %eit  in  allen  Fiincten  finden  lassen  will,  zu  khainen  Vn- 
gnaden  zuuermerckhen ,  Sonder  meiner  Ehren  Nottorfft 
yber  so  lang  getragene  gedult,  zirzneschreiben,  mein  aller* 
genedigister  Khaiser  vnd  Herr  zue  sein  vnd  zuuerbleiben, 
bei  deren  Ich  Leib  ynd  Leben  Ritterlich  anfczueseczen  vnd 
yielmehr  durch  Thaten  verdient,  alfs  darch  aignes  Lob  be* 
rimbt  machen  will,  vnd  thue  Euer  Rom.  Khajs.  Majt«  etc. 
deren  Ich  von  Gott  dem  Allmechtigen  langwierige  gesnndt- 
heit,  glückselige  Regierung  vnd  vberwindnng  aller  Irer 
Feindt  von  herczen  wünsche,  mich  zae  Khaja.  gnaden  Aller 
yndterthenigist  befehlend t.  Datam  Im  Christlichen  Veldt- 
leger  bei  Gran,  den  3  Tag  Octobris  Anno  etc.  99. 

Euer  Rom.  Khays.  Majt.  etc. 

Aliervndterthenigiater  vnnd 
Gehorsambister 
Adolf  Graff  von  Schwarczennbergkh  etc. 

(Fol.  67  — 85.) 

3.) 

DieRdm.Hhajs.  Aach  zneHungarn  vnnd  Boheimb  etc. 
Kunigliche  Mt.  etc.  vnnser  AUergnedigster  Herr  etc.  haben 
In  der  Peinlichen  Sachen  zwischen  Johann  Jacoben  Borbian 
Gräften  von  Bclligiosa  wegen  seines  entleibten  Bmedeni 
'  Francisci  von  Bclligiosa  Anclägern  eines ,  vnd  Herman 
ChristopfF  Bofswarmbs ,  den  «  anch  seiner  diener  bedagten 
ynd  Mithelffern  Anders  «theils,  auf  die  bei  Ihr  K.  M.  ynd 
derosclben  deputirten  Gommissarien  einkommene  Klag  In^- 
qnisition,  Exception,  Replic,  Dnplic  yerführte  Handt« 
schafft  selbst  eigene  Bekentnus,  anch  Alles  Andern  von  bee- 
den  thcilen  beschehen,  vor  vnd  einbringen,  dieselbe  Sachen 
ans  Hochrichterlichen  Ambt  zue  Recht  erkent,  das  der  Be- 
clagte  Herman  Christopff  Rofswurmb  wegen  dessen  an  dem 


Digitized  by  LjOOQIC 


Ft1iMi0c<^  Borbian  GM^ti  vm  Be)l%iosa  «nf^idtohaffte  fü^ 
fiec^ttdh  Vii*  freuc»Älich*  hindeiigeaec^t  alle»  RespecU  In 
IlirerMtt.Ang«8ich»  vnd  tirirdeiK  deroselbdft  aasgegangeneil 
MMdafbegangenen  ^otdt  Tikl  Todtacklag,  mit  dem  Schwortt 
zum  Todt  solle  gerijcht  werden. 

So  Til  das  Fisealisohe  Interesse  Anbelangt ,  haben  so- 
liehe»  Ihr  Kays,  vnd  HöttigU  Mit.  etc.  auf  derselben  sonder- 
barer Verordnung  md  Allergnedigsten  resolution  für  sich 
reseruirt  rnd  vorbehalten.  Inmassen  Ihr  Kays.  Mt.  etc. 
Ihme  htemtt  zue  solcher  straff  aus  hoehrtchtei*liohen  Anibt 
YUd  vtfii  Röchtftwegbtt  vei^ttrthellen  rerdammen  rnd  reser- 
uireii.     Actum  Prag  den  ao.  gbrb  A^  i6o5. 

Ruedolff. 

R.  Coradus.  * 

J.  Engelhoffer. 

(Fol.  88.) 

4.)  .    . 

Nobilis  Excellens  Magnifice  Domine  obserrandissime, 

Vnas  litera«,  Octobris  die  tertio  et  vicesimo  exaratas,  magna 

animi  expectatione  ac  voluptate  accepi:  e  quibiis  coUegi  U- 

lamesse  breuitatis  amantem:  qut)d  plane  etiam  tnei  stomachi 

est.     Ouare  laconismo  quam  maxirae  potero  utar.     Hodie 

uenturus  eat  Maximilianua  Arohidax  Graqcensis  cum  heri 

pernoctarit  (Patefacientibus  hoc  nobis  maioribus  Tormentis 

bellici»,  qnorumBoalus  adnares  nostras  facile  pertuHtveA- 

tus  secundus)  Strigonü,  moraturus  ut  audio  dies  aliquot  et 

fortasse  visurus  quod  noHet.      Nudius  Tertius  niilites  nostri 

Festiani,  fjcta  numerosa  Egressione  in  munitiones  bostium, 

qui  proxime  adCivitatia  murura  vailis  an^pUssiniis  fortissimis- 

qtxe  Aggeribus  sese  contineot,   cum  aliquantulum  ancipiti 

Marte  p^gnatum  esa^et  utrinque ,   tandem  non  cum  exigua 

Jactura  coacti  sunt  tanto  impetu  atque  Turearum  persequu- 

tione  pedem  referre,   ut  prae  nimia  festinatione  Hungari 

suam  Praefectum  Dominum  Hufsar  Peter  pedihus  conculr 

caverint  atque  suftocarint,  hominem  profecto  nqn  solum  de 

Caesare  .  totiusque  Ghrialianitate  optime  meritum,    yerum 

etiam  jffti  militaris,   pr^esertim  huius  loci,  paritissimum* 

SeindQ  cum  fieret  quaestio  cae^erorum  aut  caesorum  aut 

plane  interfeclorum  compertum  est  (proh  dolor!)  Dominum 

Crantz  a  Scharffenstain  Supremum  eiusdem  Ciuitatw  Pest 

Germanicarum  et  Belgicarum  Copiarum  Praefectum  digniar 

aimum  desiderari,    cuius  corpus  cum  noctu  düigenter  uiter 

mortuos  quaesitum  esset,  inventum  est  sed  cQgmtu  difficil- 

limam ,  quod  sanguine  uulneribu*  sordibusque  coopertum 

atque  mmiUtnm  foret.    lu  aeöaim  nosui  Exercitua  robora 


Digitized  by  LjOOQ IC 


in 

H  )amina  eaaiagiuintiir:  Rem  noo  iolelUgo«  8e4'.«^entM 
ei  effootus  narro:  et  cum  inteliigan^  Mag.  Y.  me»  literolaa 
noniogratas  ooatingere,  praebebemeioipigntfaScriptoreol. 
Yaleat  com  juU. .  E  oastria  ad  JBvdMi  poaitia » •  sd-Octokris 
tftoa. 

MagnifioeotiM  Vaatra« 

DeaoUtaimaa  Cltma    .' 
.         .  Bioronymo^  WulUiia« 

Addreaae:" 
Dem  Edlen  Geatreogen  ynnd  Hochgelerten  He^rn  Caapam 
Gropper,  «u£  Paachern, '  FüratL  Dht.  BiaUbiafseaErU- 
hertzogen  9a  Oeaterreich  gehaimen  Rath  meinem  grefa* 
gunatigen  hochgebiettunden  herrn  in  aigne  hendt  stt 
yberantwortten. 

Wien. 
(Fol.  109  et  110) 


XIX. 

Mr..9o4s*.  Codex  Ms.  Nro.  0045  *. 

<Iliat.  proL  #77.) 

Cod.  Mi.  Chart,  in  Fol,  a.  XVI.  (Foll.||.) 

Elxcerpta  ex  librta  Chronicia  Abbatia  Spanhamienaia,  Trit- 

hemii  cum  Giota  Stabil.  Epistolae  quaedam  Trithemii 

ad  Maximilianum  Imp. 

(Fol.  1  Q.  a  leer.) 

Fol.  3.  Ex  Gompendio  Joannis  Tritemii  Abbatia  deOri» 
gine  gentia  Francomm,  ex  dnodecim  nltimia  Hunibaldi  li- 
brit,  qoomm  sex  primos  Wasthaldns  eontcriptit  ab  introita 
Sioambromm  ad  partes  Reni  in  G^tinaniam. 

Lothariaa  rex  etc.  etc.  Tandem  Lotharins  obttt  anno 
regni  sni  5i.  dominice  vero  natiritatis  d.  Ixiiij  indictione 
xij  filioa  relinqaens  4.  Heribertvm  etc. 

Fol.  4.  Beygeklebt,  des  Stabiua  Erilinemngen  t 

Gnntramua  rex  filium  nallQm''reliqQit  qnod  manifeate 
östendit  Gregoriua  Turonensia  episcopns  hiatoriarum  lib.  \ 
Cap.  33  etc. 

Am  Ende  heifat  es :  Ex  istis  infero  Genealogiam  ab 
Abbate  hio  positam  esse  falsam  et  erroneam. 

F0I.5.   (Beygeklebt)   B. 

»Mere  nage  sunt  quicquid  Abbas  bic  scribit  nam  Sigebertna 
rex  Anatrasiorum  iilium  rebquit  Ghildebertam  qui  dmoa  deinda 
filioa  geanitTheodebarlom  etTheodaricum  qiü  poatpatseAregitt« 


Digitized  by  LjOOQIC 


819 

uerant  Tlieodcbertiis  fa|fer  Auttra«io#  TbaodorlcM  wpnBurgwa'Ut^ft^/iJ^. 
dlones  que  Abbas  hie  ignoraotissime  porvertit.« 

C«  Ecce  bic  iterum  pro  Cbildeberto  filio  Sigebertl 
ignoranter  Theodobertam  toppoBatt. 

Fol.  8.  p. 

»In  traetatu  quem  scripsi  contra  conclusionem  genealogie 
l)octori8  Manlii  clare  ostendi  hec  figmenta  abbatis  de  Sigeberto 
omnia  falsa  esse  nee  unquam  fuisse  illum  Sigebertum  sed  esse  per- 
•onam  fictam  ab  abbate :  et  a  doctore  Mauiio  irrationabiliter  ge- 
nealogie intrasam  ad  ipsum  tractalum  In  preaenti  ncgotio  me  re- 
fero.« 

Fol.  9.  Bey  dem  »  Comitatns  in  Habspnrg  principinm  « 
keifst  es:  »Tedetistas  Abbatis  ineptias  nednm reprobare sed 
legere« « 

Fol.  i3. 

»  Suapicor  ea  qne  Abbas  deHusibaldo  ano  refert  oania  esse 
fieta  coniecture  que  me  ad  boo  impellunt  sunt  iste.  üte  acribit 
quod  omnia  que  uic  de  nominibus  regum  et  ducum  ponit  ae  ante 
aedecim  annos  ei  Hunibaldo  dum  adhuc  in  Spanbaim  misset  excerp« 
sisse  asserit  bic  et  eciam  in  Gfaronico  suo  quod  impressum  circum- 
fertur  Francos  sive  Sicambros  ante  Christi  nativitatem  annis  489, 
egressos  cum  universo  populo  de  Sarmaoia  venisse  in  Germaniam 
acdisseque  in  finibus  Saxonie  ad  hostia  Rheni ,  ubi  nunc  sunt  Ho» 
landi,  rrisii,  Gelrenses  et  pars  Westfalie  inferioris.  In  aliis  dua- 
bus  scriptum  suis,  quas  mox  hinc  subiiciam  dielt  eos  post  Christi 
nativitatem  anno  dSlp.  ex  Sarmacia  in  Gormaniam  ad  ripas  Mogani 
penetrasse  que  est  mirabilis  diiferentia  plusquam  octingentomm 
annorum. « 

»In  monasterio  S.  Jacobi  prope  Wircabnrg  in  Abbat!«  sua 
in  pariete  solarii  versus  orientem  circa  picturas  prinelpum  Fran- 
corum  sie  scripsit « : 

»  Anno  (Jhristianorum  38o.  Indictione  octava  Genfs  Franco« 
rum  ex  Sarmatia  post  necem  Priami  regis  sui  a  Romanis  in  belle 
iuxta  8icambriam  perempti«  venit  in  Germaniam  tempore  Valen« 
tiniani  Cesaris  et  a  Turingrs  bospitibus  sedes  iuxta  Mogani  ripas 
aocepemnt  Marcomede  Priami  nlto  et  Sunnnone  Antemoris  ex 
stirpe  Troianorum  procreatis  ducibus,  exercitum  ducentorum 
sexaginta  quinque  milium  pugnatorum  in  virtuos  magna  preceden» 
tibus,  quos  Turingi  in  oaium  Romanorum  libenter  susceperuntf 
locum  eius  manendi  assignantes  inter  Salam  et  Maganum  fluvios. 
Franc!  ergo  Turingorum  amtcida  tteti ,'  Thnringios  accepte  poi- 
sessionis  tempore  dtlatarunt  magniftce. « 

y  Item  scripturam  subssquentem  sieut  ipse  propria  manu  a 
tergo  notavitf  misit  Cesaree  Maiestati  per  Jo.  de  Colonia  Heral» 
dumGeldrie  anno  i5iS  et  ego  habeo  apud  me  exemplar  istius  Ce- 
sari  missum  de  manu  sua  scriptum  ecce  quam  diversissima  narrat 
in  ista  scriptura  contra  libros  suos  proprios  et  tarnen  eciam  Hur 
nibaldam  aflegat  eque  sisut  in  supenorious«  *)• 

Fol.  16.  (GebdrtsnFoLia.)  Fortsetzung  der  EzcerptQ 
des  Trithemins. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


514 

ffio»9^46*«  Foliiy.  (G.)  Von  Stabias. 

»Kcce  f[uam  pulclire  Abbas  dilatat  fimbrias  hie  Ignorantic 
•iie  ubi  iCcruin  GuntraMoregi  fiKos  assigtiat  quos  nim^ani  genuit.« 

Fol.  18.19.  (H.) 

»Suspicor  etiam  hanc  Flodoardum  abAbbate  testem  citatum 
personain  esse  fictam  nain  si  (ut  supra  probatum  est)  G'untramas 
rci  niillam  virilis  sexus  post  se  sobolem  ex  lumbis  descendentem 
reliqucrit,  necesse  est  Fiodoardum  istum  tanquain  historie  igna- 
rum  necari  aut  ab  Abbate  fictuin  esse  opinari. « 

(H  )  y>  Ecce  quam  ignoranter  de  historia  nostri  temporis 
scribens  abbas  omnia  confundit  cum  dicit,  Pbilippus  autem  genuit 
Ferdinand'iun  regem  Hlspanie  et  Karolum  Arcb magern  AUstrie  du- 
ccmquc  Burgundie  etBrabancie  cix  Anoa  filia  Ferdinand!  etEliza» 
LetK  regum  Hispanic  preponit  Ferdinandum  qui  tarnen  in  veritate 
secundo  genitus  est  et  nequo  hispanie  rex  est  sed  primo  genitus 
Karolus  et  matrem  eorum  Annam  appellat  cuius  nontenest  Joanna 
et  cum  ipsc  abbas  in  historia  toti  mundo  manifestiasima  tarn  enor- 
mes committit  errores  morito  fugiendus  est  cum  fabulamentis  suis 
prediotis. « 

Fol.  32.  (Exc^rpta«)  Ex  aecondo  yolumino  Chronico* 
jmn  Abbatis  aub  Anno.   ii4i«  114a.  ii54. 

i5o6.  In  tertio  Tolnmine  nbi  acribit  de  mOrte  regia 
Fhilippi. 

Fol.  23.  Excerpta  ex  Ottone  Frisingenai. 
.  (Stabius.)     »Opposui  Abbat!  bicOttonem  Frisingen^m  fra« 

Irem  istius  ducis  Austrie  in  quo  tantum  vacillat  quem  nunc  co- 
mitem  de  Soltwedel  nunc  fralrem  Conradi  regis  nunc  ÜMim  Clus- 
tern nunc  iilium  Leopoldi  Marcbionis  Austrie  vocitatet  tunc  a  Con- 
rado  ducem  Austrie  apud  Franckbfurdt;  creatum ,  postea  prioria 
dicti  oblitus  a  Friderico  Iraperatore  sublimatiun  eaae  dicit  in 
summa  nescic  quid  scribit. « 

Fol.  35.  »Sequuntur  qnedam  Epistole  Abbatia  ex  qui- 
bos  plane  colligitur  eum  Hunibalclam  quem  tociea  allegavit 
non  habuiaae  aed  in  monaaterio  Spanhaim  at  hie  confiietor 
reliquisse« « 

Fol.  ^6. '  Zwey  Briefe  t«  Tritemiaa  an  K*  Maximilian, 
Ton  26«  April  i5i3  und  22.  Nov.  iSi5.  Y«  Beylagen. 

Fol.  27.  (So.)  Verzeichnifa  einiger  Hanuaoripte  nnd 
Bücher,  die  Trithemiua  dorch  a.  Moneh  aufanchen  läfat  in 
Mainz  u.  Spanheim.  T.  Bejlagen. 

Fol  28.  (Ss  )  »  £x  parte  ducis  Friderici  Reminiacere 
i5i6.  <  (Verzeichnis  ettlicher  bncher  vnd  anzeig  von  dem 
abbt  zn  aant  iacob  zu  Wirlzburg  her  Johanaen  Trilteim  a 
duce  aaxonie  Friderico  ad  A.  epiacopam  noatrumrererendia« 
aimum  Herbipolenaem.) 

Hunibaldum  in  omnibna  Francomm  annalibua. 

Tuaathaldam  aicambrum  patrio  aermone. 

Fortnnatnm  archiepiacopum  de  doringorui  «xcidio. 


Digitized  by  LjOOQIC 


31S 

Golscfaemni  moDtchnm  •ancli  Hadiie-iii-gottia  treiii«Kf*.9o45< 
rornm« 

Vaindeckindam  corbeienftem  monachum/ 

Bnpertttm  monacham  8.  Albani  prope  magunciam. 

Frecipae  anam  «a(  alteraoi  hiatoricam  fideliter  res  et 
originem  aaxooam  doringorum  et  miaoensittm  deaoribenteau 
Yel  saltem  reaponaam  nbi  nam  haiaamodi  acriptorea  poaaint 
inreniri. 

Potiaaimam  nooiina  regam  antiqoiasimoram  aazonie  et 
doringie  ab  ipao  D.  Jo.Tritemio  diuiJacobi  apud  Wircibur- 
gum  abbate  in  autoriboa  probate  fidei  iarenta  ,  riiaciiiii  no- 
menclatara  et  temporum  et  autorum  eos  deseribenliam« 

(Stab  )  Et  qaod  prefataa  Abbas  eciam  daci  Friderico 
Saxonie  de  incognitia  hiatoriograpbia  mu|ta  poUiciiaa  misit 
JEpiscopo  Herbipolen^i  hunc  iBdicem  talea  libroa  ab  Abbate 
reqaü'endos« 

Fol.  29.  (33.)  Ad  inqaiaitionea  dacia  Friderici  i5i6» 
Beminiscere.  (Antwort  dea  Abbts.) 

»HunibaldumFrancum  in  XVIU  libris  cbronicamm  slve  an- 
naliiinnFraucorum  inSpanhaim  anno  i5o6.  diroiai.  Ver^m  hoc  anno 
prcsenti  cum  eiim  ibi  dtligentius  requisivi,  invenire  non  potui. 
Timeo  eum  de  loco  alienaturn,  aut  latere  absconditum. « 

9  Voasthaldi  patrium  volurnen  chronicorum  Codici  eat  Hnni- 
baldi  memorato  colligatum.     Et  una  urriuaqiia  ratio,  c 

vFortunatum  archiepiscopnm  turonenaem  de  exctdio  torin go« 
rum  in  Spanheim  et  babui  et  adbuc  esso  credo«  Si  quo  minoa 
apud  trcviros  in  ccnobio  sancte  marie  habetur.« 

vGolsclicri  Ctironicon  inter  gesta  trevirorum  habetur.  Ca* 
tera  eius  in  Spanbeim  dimisi.     Est  yolumen  antiquum. « 

»  Vuindekindus  monachus  Gorbeiensis  de  origine  aaxonum 
Colon ie  apud  sanctum  Fantbaiaonem  cat  integera  AHo  autem  in 
]oco  quem  acio  mancus.« 

«9  Rupert!  monacbi  aancti  albani  chronicon.  Apud  blidenstadt 
Tidi,  legi  et  pauea  rescripsi,  que  annalibus  meis  interserui. « 

»De  saionibua  atque  doringis  multa  sparsim  leguntur,  de 
euomm  origine.  HermenfV*idquidäm  ante  Christi  natiritatem  anno 
CGCGGXX.  muTta  scripsit  magna  er  partim  fabuloaa.  Cuiua  frag* 
menta  per  me  excopiata  ante. XXX annoa  reliqui  in  Spanbeim«  que 
neacio  91  adbuc  ibi  reperiantur  « 

vDoringi  sunt  anticfuissimi  aborigines  et  indigine  terra  nt 
nermenfrid  testatur.  Theutonum'  fratres.  Reges  habiierunt  non 
din  post  dünvinm  primi.    Saxoaes  qui  bodio  longo  posterius,  c 

»  Super  bis  ex  diversis  autbor ibua  plura  olim  coUegi  quomm 
memorari  bac  Tice  propter  hrevitatem  temporia  non  potui«« 

Authores  ex  quibua 
Hunibald.  Francus. 
Vuastbald.   Francua« 
Dorac  Francus. 
Hermenfrid  doringua« 
Jordan  gothua* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


gt6 

Hcligatt  Frmicus. 
Amerodac  Francus, 
Clodomir  Francu5« 
Arebald  Francus. 
Ruthwie  Franeus. 

AHoram  itotaina  non  occurrunt  memorie  qul  cam  Hmiibaldo 
rcgtini  'doringie  y  theutonum  et  aaionum  proscquuntur  nointna« 


Beylagen  zu  N»'^*XIX» 

1.)  '  (latäm  scedam  dedit  Abbas  mooacho  aiio  qaem  mUil 
cum  Heraldo  Mognntiam  deinde  Spanheim  Honibaldam  in- 
qnirendam.) 

a)  Hunibaldaa  de  origine  et  gettis  Francornm  in  perga- 
meno  arctas  forme  est  rolamen  et  sireetememini  albo 
corio  porcino  coopertam  aunt  libri  parcialea  octodecim 
nt  poto 

b)  Chroniconreginonisinpergameno  de  gestia  metenainm 
md  alberonem  cpiacopom  metenaem  ab  anno  domini 
primo  aiae  nativitate  osque  ad  annum  domini  nongen- 
tetimam  octavom.  Et  puto  qnod  ligatnm  sit  in  antiqao 
pergameno  subnigro  et  non  in  asaeribaa.  Non  eat 
apisaam  yolumen,  et  habet  vis  zij  vel  qaataordecim 
qaatemionea  arcns  forme  Tel  quasi. 

c)  Chronica  una  in  papjro  arcns  forme  albo  corio  porcino 
cooperta  quam  scripsit  frater  iohannes  hingen  senior« 
Credo  quod  sit  ruperti  cninsdam  galli  premonstraten* 
ais.    Mescio  tamen« 

d)  Libellns  parvus  in  pergameno  non  aatis  bene  scriptos 
continens  gesta  Saxonum  Windichini  monachi  cor- 
beiensis,  qui  sie  incipit.  Flore  rirginali  com  llaie- 
atat«  etc,  nt  credo. 

e)  Gesta  trerirorum  in  antiqao  volnminepergameneo  non 
aatis  bene  ligato  scripta. 

0f)  Chronica  Eiitrandi  ticinensia  ecclesie  diaconi  arcua 
forme  in  pergameno  scripta ,  in  principio  caduca  et  in 
asseribos  noriter  ligata  corio  porcino  «Ibo ;  et  credo 
quod  aic  incipiat.  Regnantibns  immo  sevientibna  etc. 
g)  Chronica  iohannia  de  beka  scripta  in  papiro  arpus  forme 
nescio  si  frater  Jo.  hingen  aenior  scripsit  eam  rel  alina 
et  sie  incipit :  Igitnr  ab  anno  plasmacionis  etc.  Conti- 
net  antem  gesta  pontificnm  ecclesie  traiectensis  et  co- 
mitnm  hollandie  nsqae  ad  annum  domini  HLCCCXIvj. 
g)  Chronica  nna  perna  in  pergameno  aine  aaaeribns  in 
qua  rubeo  colore  anni  domini  preponuntar  scriptore 
coiasdam  lamperti  monachi. 


Digitized  by  LjOOQIC 


3tl 

(Anmerkiiog  des^  Stabias  zu  Litf.  Q  Noiatar  hie  igno- 
rantia  Abbatis  qui  Q^mn  hUtoriaf  n^fdjt.^ed  nee  no- 
mina  historiagFaphoram  proferre  novit«  Eatrandiom 
eom  appellans  qui  Lantprandiua  dicitnr  qui  res  per 
Europam  gestas  sui  temporia  sex  llbria  explicavit  sie 
enim  de  se  ipso  scribit  Bererendo  tociusque  aancti- 
tatiss  —  pleno  domino  Baimando  Liberitane  ecciesie  Epi-^ 
acopo  Laprandus  Ticinensis  ecciefie  sais  non  meritis 
leTiies  biennio  ingenii  parvitate  petitionem  tuam  pater 
ClarlsftiQie  distuli,  qua  tocius  Europe  me  Imperatorum 
regumque  facta  sicut  is  qui  non  audito  dubius  sed  yl- 
aione  certus  ponere  comjpellas  etc.  ^ 

Et  quod  ipse  abbas  credit  libri  pri'ncipium  est  seitt 
libri  sexti  capituli  principium ,  ut  sie  scilicet  regnanti^' 
busininio  sevientibns  in  Italia  utverius  fateamur  tyran-j 
nide  exercentibus  Berengario  atque  Adelberto  etc.)    ', 


Hec  ego  yel  mutuo  rel  commatatione  habere  optarem 
si  fieri  potest. 

Epistolare  S.  bonifacü  moguntini  quod  Franciscus  hö-. 
uieius  scripsit  in  papjro. 

Homerum  grecum  impressum  in  duobus  voluminibus 
ligatnm. 

Julium  Firmicnm  latinum  impressum  astronomum  quem 
illigatum  dimisi  ,, 

Laertium  de  vita  philosophornm  impressum  etligatum«» 
B  arcus  forme  est. 

Organum  aristotelis  grecum  cum  porphirio  impressum 
et  ligatum. 

Berosum  impressum  de  antiquitatibus  latinum  et  li« 
gatum. 

Libellus  est  antiquissimus  in  pergameno  scriptus  sine 
asseribus  notaU  continens  oiceronis  ut  sie. 

est  quasi  Yocabularius  et  note  yel  charac«^ 
teres  verba  precedunt.       . 
Es  ist  einölt  yerruntslt  bochlin«   Eis  Df[>a, 
deservit.  ,   . 

Item  Otfridns  mionaehus  ad  architpiaco^ 
pam  moguntinum  nigro  eorto  opertum  sunt  mersus  amtiqoe 
lingue  theutoniee  Incipit  OignUatis  eulmine  sed  a  principia 
sie  incipit  Ladoncoorientaliomete.  Hüne  ante  omAiaoupi«^ 

-^-  mognncie  invenietis  in  hospieio  sv  der  krönen --^ 
haal  proeul  a  oarmelitis« 

(Fol.  3i.  39*  33.) 


d>  Convenit 
'iV  deeet. 
Ji  valet  etc. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


318 

-^   '  Itttttöttssimo  Cesari  Mftidiiiiltaiio. 

De  origine  et  gestis  Francoruih'  dece in  et  octo  libros 
Parciales  in  uno  Tolumine«  $i  rectc  memini,  scripsit  Bani- 
bald.  Franicus  tempore  Clodouei  regis  Fräncorum  in  Ger- 
manin et  Gallia  qtiinli,  Primas  enini  fait  in  theutohia  circa 
Wirtzburg  electus  pharamundus&liusMarcomedis  diicis  qui 
populum  deSarmacia  comSannone  ad  thuringiam  eduKcrat,* 
Secundus  Clodiüs  crinitus  Tercius  nieröueus  QuarCus  Hil- 
derich  Quintus  Clodoueus  Sextus  l^kfeodorich  SeptimusCIo- 
tharias,  quo  mörtiio  filij  eiusBegnam  diuiserunt  inter  se 
partibus  quinqoe,.  videlicet  Herbertfa  Helperich  ,  Gantram, 
Sigeberth  et  Odeberth.  In  ea  divisione  regni  Odebert  Alsa- 
^am  Bargundiam  superioremqiie  cPisrenane  Proiiinoie  par« 
tem  in.porcionem  accepit  cum  adiaceniibus,  'Hie  Odebert 
quatuor  liiios  reliquit  Arbogist  (Moberth ,  Ganthram  et 
Yuernher.  Verum  diuisio  regno  facti  sunt  Comites  et  du- 
ces  ex  bis  OdtCbcrth  iam  dictus  Comes  priipus  fuit  in  Habs- 
piirg  sed  nunc  propositum  sequa'mur.  Äuctor  niemoratus 
Hunibald  historiam  usque  ad  annam  regis  Francoruni  clodo- 
liei  Ticesiroum  quartum  deduxit,  incipiens  a  sexto  annoPha- 
ramundi  regis  primi  vbi  historiam  Fräncorum  Wisoga^tallh' 
moriens  terminavit.  Tuisogastalt  cum  Marcomcde  et  Sun* 
none  ducibus  ex;  Sarmacia  sycambrorum  in  Tburingiavi  ve- 
liiens  originem,  duces,  clades  et  gesta  Fräncorum  ab  exilu 
trojanornm  secutus  precedentes  breviter  descripstt.  Ouem' 
Hunibald  sequutus  historiam  ut  diximus  continuavit. '  Vuiso«. 
gastaldt  Fräncorum  Historiographus  et  a  Secrelis  fiiit  Sala- 
gast  legislat'or.  Ambd  philosophi ,  ambo  sapicntes  et  magne 
apad  Francos.Auctoritatis  teste  HunibaldoH  Ducäs  eorum 
pendebant  consiHo  et  nihil  sine  ipsorum  nutu  fiebat.  Franck 
non  liberum  sed  ferocero  esse  auctor  declarat,  ncc  a  Franc- 
cone  renit  homen  'Fräncorum  sed  a  ferocitate.  Mün^uam 
sine  ducibus  fueruAt  aut  regibus.  £rgoquidicunt  'dieTrejen 
Prancken  cecutiunt,  Nam  ut  historia  declarat  a  Primo  pnl- 
•ionis  troyane  tempore  semper  fdei^unt  aut  regibus  subiecti 
aut  ducibus  per'  annos  ferme  xxrc.  Ab  exilu  troialio  se- 
pias  et  sedes  mutauerunt  et  nomen.  Insingne  Fräncorum 
eapnt  fiiit  Leonis  et  eaodaSerpenti«  aquilam  romanam.  oom- 
primentis.  Mysterium  hoc  duo  meniorati  sapientes  Favamund 
sage  oreato  in  singnnm  quod  Ronlanos  eiset  yicturüs  tradi- 
d«riiiit.  Francoa  abi  in  Thuringiam  venerunt  Hunibald  di.-. 
eit  creavisse  seniores  quos  her  ak  ihentoiiice  nciminarunt, 
Id  est  domine  senior  qnorum  ingens,  fuit  anctoriiaa  kiqiii*. 
rendi  iudicandi  et  puniendi  in  rem  publicam  temoreiieiin« 


Digitized  by  LjOOQIC 


319 

qiuaBtes»rEIee  et  alia  niiik«  »«poratii  digniitiiiia  in  predil^to 
yolamipi)  hrcvi  et  jooida  jiarj«uone  CMinUoeAtus  e  quibuft 
egp  quied^ia  ip   scfdu  noiuMiüa   yaro  in  mmaom  teneo 

locat^^)  .         .  

Jo.  Trit«niins  Abbat» 
Fol.  14.  ,     ..     . 

Fol.  i5.  31  mensift  Aprili«  ita  rescripsi  Cesaree  Maje- 
stati  per  Jo.  de  Colonia  Herald  Gelrie  Anno  i&i3  donavi 
aptem  cfarjfa  (opaaom?)  onm  ancniaiia-ilerenoram  8« 

;  .   ' r^ .  :  , 

*    '•>"'"::';  /■/    ■      :.•    1.-        ^.    ;    .'         '' 

I         SerenUsime  Bez  rognm  Cesarnmque  iauictissime  Ce-, 

sar:  et  Imperatorum  mundi  post  deumynice  atque  gloriosia- 

sime  Imperator :    qui  b'aa  super  eroinentissjoie  ipaie^taU  tue 

exhibebit  literulas  meas,  Jmperialia  curie,  utasseruit)  ttt,^, 

ministerialU  t  post  discessum  a  me  Heraldi  ceUiludioiame- 

tuendissime  Maiestatis' tue  ad  me  Venitj    per  quem  gloriei 

serenitatis  tue,  quam  se  aditurum  dicebat,  liumili  svigestionp, 

dnxi  notificandum ,  quod  sncpessor  meus  in  SpanlUim  nunc 

abbas   plura  voIumina  yendidit  abbati  Hirsaugiensi   suevo 

luxta  fermäs,  quae  nuncupantur  cellerb^^d  unde  siHunibald 

]t'raDCorum  Histöriograpbus  in  Spanheim  non  fuerit  repejr- 

tns,  apud  Hirsßugiam  subtilis  et  cauta  iiat  inquisicio.    £gO. 

mores  noyi  ph'ilobibloruih  et  ntaximc  clau^.traß  11.91«  qui  ntsj; 

cautissime  iudicti«    ne  dicam  circumventi ,   poteqtibus  non 

facile  libros  suos  communicantr     Si  coi^ventas  principum 

Tuormacie/  ut'phamatur,  habüerit  nervös  et  yires,,  coope- 

rabor  fdrsitan  quam  potuero  diligenter  quo  Hunibald  inv^« 

iiiatur  captivus,  quem   ego  prima  die  mensis  aj^rüis  annp; 

Crlstianorum  Mitlesimb  D«  quinto  in  SpanHeiip  e^rediena» 

cum  aKis  voluminibus  non  minus  xxc  in  abbatia  di,roisi.  Ha-^ 

mm  literarum  potitor  me  rogat  quo  scriplis  m^is  suprcmö 

tibi  dominp  mundi  fiat  commendatus :  E'cce  fäcio,  et  Culex 

mnrem  elephanti,   ceu  Cpdrus  Jovi  MinerKam  commendo, 

qui  te  vicarium  suum  in  terris  esse  Toluit"  mundi  creator 

deus;   ipse  te  Maximiliane  Cesar  numine  di?i^em  Siacro«    et 

hie  diu  conservet  incolumem,  et  faciat  post  fata  in  eternum 

fclicem.     Cui  si  liceret  se  muscam  commendare  divis  ,    tri- 

temius  optaret  placere.      Ex  meo  Tugurio  peapolitano  xxrj 

die  mensis  aprilis  anno  Cristianorum  Millesimo  Quingenti- 

simo  Tercioque  declmo.  Manu  mea  raptiss« 

£.  S.  Ju.  9.  Majestatis  cesaree 

Obsequentissimus  non  minus  quam  derotissimus  capel- 
lanus  et  orator  Joannes  tritemins  abbas  diyijacobi  Wirtz* 
burgensis  Qaondam  yero  Spanheimensis« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


320 


Anfsehrift«  iBTictlssinio  Gemanomm  regi — Serenitsimo- 
qiie  RHomanomm  Cesari :  et  tatios  mnndt  jare  tarn  di- 
Tino  quam  hamano  unico  et  gldriCMiitfsimo  Imfperatöri  dei 
omnipotentis  amico  —  Christianorum  defensori  maximo 
et  domino  meo  aemper  metaenditsimo« 
(Fol.  35.) 


4.)  

Serenissime  InrictisBiiAe^t  glöriosisfime  ommom  ter-* 
rae  principam.  Rex  Gesar  et  Imperator  potentissime,  qaem- 
admodam  toa  michi  celsitudo  precepit  •—  Spanhem  persi^nali- 
ter  accesti.  Hunibaldara  inqaisiyi,  sed  non  inveni.  Suspicio 
mihi  est,  qaod  cum  aliis  plerisque  pecunia  sit  distractus. 
Monatteriom  qtiod  pröpterea  venit  adeandam  adii.'  Inqui- 
sitionem  sabtiiiter  temptavi ,  sed  l)ibliothecam  videre  non 
potui ,  quam  corruisse  dicebant.  Cdnradum  beuligerum  me 
potente  lucubrationum  mearum  in  lucem  ane  impressoria 
edendarum  iudicem  constituisti  qui  cum  et  muUisi  ^it  occu- 
patus  et  ei  renuncciarit  coromissiöni,  qua  possum  humilitato 
oro,  ut  Serenissima  Maiestas  tua  et  michi  et  impressori  sie 
ordinet  provideri ,  ne  quod  opusculis  meis  obstaculura  im; 
primendis  pröpterea  oriatur.  Ciris  ille  peäpolitaniis  pro 
quo  preces  ad  Maiestatem  tuäm  Ihuictissimam  et  rerbis  et 
scriptis  olim  porrexi,  adhuc  promissum  anhelant  prestolatur 
effectum,  cuins  et  petitiones  et  meutem  harum  -bajulus  eius 
frater  germanus  ore  plenius  denudabit.  Si  quid  preces  hu- 
militatis  mee  apud  ingentein  celsitudinem  tuam  sibi*  ausint 
poUiceri ,  oro  rogo  et  precor  ut  merear  hao  vice  pro  amico 
supplicaiis  exaudiri.  Nam  etsi  sum  nullus,  sum  tamenn  Ma- 
iestatis tue  Iiiiperio  semper  dievotus.'  Ex  peapoli  xxij  die 
Mensis  Novembris  anno  dominice  nativitatisMillesimo  quin- 
gentesimo  quindecimo. 

Sereniss.  Cesareo  Maiestatis  tue. 

Humili  derocione  prostratus 
J.oannes  tritemius  Abbas  divi  Jacobi  apostoli 
Herbipolensis. 

(Fol.  26.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


32f 

Codex  Ms.  Nro.9038#  h.o.^. 

(UM.  prof.  118  et  119.) 
Cod.  Ms.  Chart  in  Fol.«.  XVII.  et  XVI.  (Foll,57,er  iSq.) 

NrOi  118.  Fol.  1«  1«)  Pnniae  Hambargetisis  Gyrnnasii' 
Leges  promnlgatae  anno  Ae  C.  ft6i5.  inti*a  ö'ctidaum  post 
fettum  Paschalos.  Nos  Proconsiiles  et  Console^  civitatis 
Hamburgensis.  (Am  Rande:  Matricula  Gymnasii  Hanifour-*' 
gensis  inchoata  anno  Christi  161 5:  et  dbscripta  ex  Authentico' 
esemplari  anno  1656.  Mense  JqKo.   (4BI.)' 

Fol.  9.     2.)    »Matricula    Hambtkrgeitflffs   G)^mttaU(  in«  ♦ 

choataanno  Ae.  C.  i6i3.  d;  Hl.'Decembris.c 

Inc.  ipAnno  Aerae  Chrisltanae.   161 3.  ic 

FridericQS  Praeforias  Falcobargen^is  Ndoinarchicns 
d.3.  Decembr.  etc.  (28BI.) 

Fol  48.  3.)  »SecandaeHambargensis  GymnasIlLegea 
promulgatae  anno  Ae.  C.  i63ö.  Menke  Septemforil « 

i^Nos  Consnles  et  Senatores  Civitatis  Ha mbargensis  etc.  ä 
(9  Bl.)  (Gehörte  dem  Lambecins.) 


Hugonis  BUiii  Soripia4  • 
Nro.  119.  Fol.  1.   )»Pro  Bibliotheca  Impet^atoriä  Hago^ 
ms  Blotii  Oratio.     <^uae  eadem  Libelli  snpplicis ,  önlnia  ad 
Bibliothecam  necessaria  exponentis ,    locam  obtinere  viderf 
queat«« 
9  Sacra  Caes.  Maiestas,  In^pefator  Auguste  Domine  mihi 
clementissime. « 
»Ne  sacrae  Caesareae  Ma^*  tuae  in  tanto  gravissimoruni 
negotiorum  de  Regnis  acquirendis  tutandisque  susceptorum 
eoncursu  pluribus  verbis  molestus  sim,  de  re  utiiissima  bre- 
vissime  dicam.«    (V.  Lambecius  Comment.  T.I.  37.  Sq.  ^0^ 
et  53.) 

Fol.  I.  Da  heifst  es  unter  andern  (nachdem  er  drey 
Schreiber  und  einen  Diener  begehrt  hatte) :  Ad  hos  vero 
alendos  Stipendium  roeum  quod  200  tantum  est  florenorum» 
minime  suStcit .  cum  me  soium  vix  ea  pecunia  honeste  et 
ex  aulae  Imperatoriae  dignitate  tueri  queara.  Experientia 
enim  didici,  me,  dum  a  monachis,  quanturavis  aedificiorum 
xnnUitndine  vacuorum  abundantibus,  contra  mandatum  S. 
Caes.  M^^*  tuae  exclusus  aedes  alibi  conducerci  focum  pe* 
rennem  domi  habere,  adolescentem  cocum  et  scribas  ama- 
Huenses  antea  quidem  duos ,  sed  iam  inde  a  Bacchanalinm 
tempore  treS|  describendis  inventariis  duobus,  4  volomini* 
I.  ai 


Digitized  by  LjOOQ IC 


*     322 

Uro.  9038*  bas  constantibos ,  mecnm  operam  asaidue  narantes  alere 
conor,  sex  mensibua  iotius  aniii  Stipendium  facile  consu- 
mere,  et  aes  alienum  contrabere  eogi.« 

Foi.3.  Von  einem  Orte. für  die  Bibliothek  redend, 
sagt  er:  »Huiusmodi  vero  locus  superioribus  mensibus  in 
coenobio  eorum  raonachorum,  qui-ex  tnbos  Pranciscanomm 
ordinibus«  discipiiqa  maxifpo  la^a  et  larga  utuntur,  erat  as- 
signatus,  Mi;indaverat  enira  Sac  Caea«  M^**  tua  Sibenbergero 
fabricarum  praefecto ,  ut  loca  ilHus  coenobii  Bibliotbecae 
vicina  lustraret,  et  aptum  aliquem  deligeret,  qui  parro 
aumtu  Bibiiothecarii  habilationi  idoneus  reddi  posset.  Sed 
adeo  mandatum  Imperatoriae  Maiestatis  a  Coenobii  praefecto, 
quem  Guardianum  vocant,  contemptum  et  reiectum  est,  ut 
audacter  et  gladiatorio  animo ,  Sibenbergero  identidem  re- 
sponsitarit ,  se  nullum  aperturum  ostium*  Sibi  enim  a  su« 
perioribtts  suis  ^  quos  iile  Provincialem  (am  Bande :  a  roa- 
gistratu  suoquem)  etnescio  quos  alios  monachosnominabai» 
poena  capitis  statuta  ,  esse  probibitum ,  ne  uUi  omnino  ho- 
xninum  profanorura  (sie  monachus  ille  impudens  et  impurus 
eum ,  qui  a  Sac.  Caes.  Born.  M^  cum  mandatis  missus  erat, 
appellabat)  uUum  monasterii  ostium  reseraret.  O  rem  in- 
dignam  intolerandamque!  Andere  monachum  mendicura 
summo  Monarcbae  ita  obstrepere ,  itaque  eum  vilipendere, 
ut  non  modo  ea ,  quae  sibi  superflua,  suo  vero  Principi  ne- 
cessaria  sunt,  concedere  recuset,  yerum  etiam  eorum  aspectu 
prohibeat?<<  (Noch  weitere  Invective  gegen  das  lüderlicho 
Kloster.)  (7BI.) 

Fol.  8.  2  )  Hugonis  Blotii  oratio  in  Hutterianos  Ho- 
micidas.  i582«  (Yolkerstorff.) 

Incipit:  »Haud  eqoidem  dubito«  Yos  Judices  mirari, 
quid  sit,  quod  cum  in  hoo  Judicio  de  gemina  caede,  qua 
nuper  Kutteriani  Laurentium  Eislerum  et  Hadrianum 
Frisium  sustulerunt,  institutOt  ipsi  occisorum  parentea, 
fralres ,  aliique  consanguinei  adsint,  adsint  etiam  non  paucl 
disertissimi  causarum  patroni ;  ego  polissimum  ad  accusan- 
dum  caedis  autores  prosiliam,  is  qui  neque  cognatione  occi- 
sorum ,  neque  rcrum  forensium  usu ,  neque  linguae  Germa- 
iiicae  peritia  sim  cum  iis  qui  adsunt  comparandus  etc.« 
(18BI) 

Fol.  37.  3.)  »H.  Blotii  ad versaria  orationum  scripta- 
rum  A?  1676.  Mense  Junio  et  sequentibus  usque  ad  — 

1"**  In  laudem  artis  OratoriaCy 

2^^  In  Natalem  Christi. 

Fol.  28.  a.)  Oratio  Hugonis  Blotii  ab  eo  Yiennae  ha- 
bita ,  dum  artis  oratoriae  docendae  munus  auspicaretur* 
A*  1676. 


Digitized  by  LjOOQIC 


525 

InciJ^It:  »Si  «mqnam  meai  Indlcendo  partes  dnras  esse  z(tfo.9id«i 
pntayi,  tiri  ptaestantissimii  vosqne  caeteri  aaditores  hama* 
nisaimii  nunc  carte  eas  esse  dnrissimas,  et  grauissiniam  ho» 
diemo  dienne  sastinere  exspectationem  considero  etc.etc.« 
(tiBl.)  (Concept.) 

Fol.  40.  b«)  Hag.  Blotii  In  Natalem  Christi  Oratio 
vatina  habiu  ab  eo  in  templo  Divi  Stephan!  fl4.Decenib«- 
1676. 

Incipit :  » <^nod  votom  Deo  optimo  maximo  pro  stlote 
mea  nnncapari,  aaditores  Christian! ,  rariis  temporibaa, 
onm  me  extrema  pericola  et  viiae  discriniina  premerent«  11t 
si  qnando  malis  ereptus,  atque  incommodis  in  quibus  versa-« 
bar  defunetus ,  in  civitatem  pervenissem  pacatam ,  in  qsA 
sedem  fortunarnm  mearum  iigere«  atque  reliquam  aetatis 
meae  partem  tranqoille  et  bene  beateque  exigere  possemt 
aeterno  ipsins  nnmint  publice  pro  concione  gratias  agerem« 
einsque  summa  in  me  benefioia  in  magna  hominum  Corona 
praedicans,  reliqnos  mortales  ad  imitationem  excitarem; 
eins  me  voti  hodierno  die  dirino  jndicio  conuictnm  essci 
naxime  laetor. «  •  •  •    (22  Bl.)   (Concept.) 

Fol.  68.  Oratio  qna  Carolos  a  Zeltin  compellant  Vn-* 
garos  (concripta  ab  Hngone  Blotio). 

Incipit :  y  Magnifici  generosi  ae  nobiies  Tiri  et  iros  rc'* 
liqni  strenui  ac  forte«  roilites ,  et  quicanqne  tandem  adestia 
inoljti  Begni  Hungariae  praestantes  incolae  « 

»Moltae  snnt  caussae  cur  delatam  a  Sacra  Caesarea  Ma** 
jestate,  Domino  nostro  clementissimo  rei  militaris  in  hao. 
ditione  administrande  prorinciam  mihi  non  repndiandani  ttt« 
dicarem«««.»    (^Bl.)   (Concept.) 
F0I.64-— 75  leer. 

Fol. 75.  4«)  De  Bibliotheca  caes,  vDe  magnis  oma<* 
menlis  et  commodis,  nnllo  ant  parvo  Sac.  Caes  Ma^'*  anmpta 
Angnstae  ipsius  Bibliothecae  adhibendis,  Hugonir  Blotii 
eittsdem  Bibliothecae  praefecti  Consilium.  M.D.LXXIX.« 

Incipit:  (Fol«  77.)  »De  magnis  omamentis Bibliotheea« 
Imperatoriae  adhibendis,  Hugönis  Blotii  einsdem  Bibliothä« 
cao  praefecti  Consilium.  Animo  venerabundo  Sac.  Caes# 
Ma^  exhibitnm  8^«  Sept.  1679.« 

Incipit:  yQuintnm  iam  annnm,  Caesar  semper  Avgvsta 
et  Domine  mihi  Clementissime,  Bibliothecae  tnae  Impera-» 
toriae  Praefectns,  in  hoc  potissimum  incumbo,  nt  ipsi  quam- 
plnrimum  angmenti ,  splendoris  et  omamenti  accedat. «  « • « 
YgL  Lambeeins  Comment.   ( 1  Ausg.)  I.  p.  44«  4^  et  d3# 

Uebcr  die  Vermehrung  der  Bibliothek.  (3  morbi  — 
dafs  die  Buchhändler,  welche  Privilegien  begehren  1  keine 
Bücher  schicken^  wie  sie  sollten  3  dafs  die  Bücher,  wetebtf 

ai* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


324 

Nib.9«8a.  dflToh  Erbschaft  u,  a   w.  eioTerieibt  werdea  sotltta ,  Ter- 
sdienkt,  und  die  ausgeliehenen  ifioht  zurückgegeben  wecv- 
den.  —  Von  den  Eigenschaften  einesJBibliathekairf^^  i/toruii- 
ter»  dafs  er  reich  sej,  um  pri?atiiii  etwas  zu  thinn;  dafs  er« 
einen  Titel  habe  (Consiliarius).  3oofl.  jährlicher  Besoldung. 
<       Am  Ende  sagt  er:   »Attameii  si  ä  Sac.  Caes.  Bf^  Tua 
hiiius  mei  voti  compos  Cactus  fuero«  statim,  Mi  aioe  ullo  im^ 
pedimento  omnia  procedant,   et  me  soli  atque  nni  BiMio«« 
thecae  Imperatoriae  omni  conatu  ornandbe  atque  iUustrandae 
consecrare  possim,   me  artis  oratoriae  professione,   qua  in- 
AcademiaYiennensinon  sine  aliqua  temporis  iactura  foogor, 
abdicabo ,  eaque  praestabo  hisce  3oo  florenis  annuis «   quae 
£ortasais  nemo  alias.  5oo  esset  susceptums.  Etenimcum  iam 
diTina  favente  gratia  uacor  mea  super  mortua  Sibenbmrgei*«: 
Tulgo  vocata,   mihi  omnes  fere  saaa  facultates  teslamento. 
r^il^iquerit ,  piaQulom.  mihi  Fidetur  •   avariliae   aut  sordibaa. 
me  dare,  &ec  potiasi  quae  Deas  conoessit  bona,  in  rea, 
praeelaras,  laudabtlea,  et  noraen  honestom  posteritati  meaa 
parUuras ,  convertere.     Quodsi  egregioa.  bot  meogs  conatua 
aliquo  etiam  honoris  aut  dignitatis  titulo  utpote  ConaiHarit. 
Gaesarei  nomine ,  Tel  nobilitatis  anetae  et  confirmatae  da* 
ritate  Sac.  Caes.  Ma^**  Tua  honestare  dignata  fuerit,  maior 
mihi  ad  omnia  comulatissime  praestanda  et  ad  sempiternam 
cum  erga  ipsius  Maieatatem,  tum  vniveraam  domns  Auslrta* 
cae  prosapiam  obaeryantiam  omni  posteritati  literamm  mo- 
numeotis  testatam .  cognatamque  relinqueodam  crescet  ani- 
mus.  .  Non  peto  ampla  illa  aliorum  fiibliothecariorum  sti« 
pettdia,.  aon  oupio  fankulorum  moltitudiiurm,  Sac  C«ea«  M*<*. 
Tuae  sumptibus  alendam.  Haec  quae  modo  dixi  paaea  mihi: 
sufficinnt.    Nee  ea  petitnrus  essem ,  nisi  hano  augcndi  sti- 
pendii  et  dignitatis  irationem  magia  ad  Sac«  Caes.  MaM'Tuae, 
qaaaa  ad  meam  dignitatem  utilitatemqne  ampUfioandam  per- 
tinere  viderentur.    Quodsi  tarnen  petitio  haec  mea  admit<» 
tenda  non  visa  ftierit,  non  patiar  tarnen  aihilominua  meanx* 
fidem  diligentiam  et  iaduatriam  ia  August.  Sac.  Ma.^**  Tuae 
Bibliotheca.  ponendäm  vnquam  desiderari.    Oeum  interioa 
OpL  max.  assiduia  preoibus  orabo  ^  ut  Sac.  Caesa«*"  Ma^*^ 
Tuam  in  diutnrna  yaletudinis  incolumitaCe  conserret,   et  itt 
amaihma  qnae  ad  aiaa  otBeip«  aalutempertinent,  proaperam 
et  felicem  reddaln 

;  Sac.  Caes.  Ma***  Tuae  minimns  quideiEUf  sed  obedieatia^ 
aimua  cUena 

BugoBlotiaaJ.y.D. 
Sac  Caes.  Ifa^^  T« 
Bibliolbecarius;  . 


Digitized  by  LjOQQIC 


i25 

li^<ri'.  46.    8.)  Epistoiae  H.  Blotii.  Advartaria  EpilHlW  Jü^isM. 

et  LibeHorum  gupplicuni.  A  Kalendia^Februarii^Miii 
aff78>iis(pie  ad  KalMd«  Febmarii  i6j^.  y 

I :)'  Ganeroso  et  Magntfico  doaiino  Do*  Christopkoro  ab 
Akban  Libaro  Baroaün  Muratett  etc.  Sao.  Caaa»  Ma^  Coo* 
Miario  etAogiiataram  rationum  aetarUqiteImperatorüPaae7 
fiaoto. 

»Confiteor,  eb*  loco  eaae  hoc  tenqpore  reameaa,  ul 
fiiai'aod  ad  miniiniMa  habeam  florenoa,  qoibtts  cpeditoribot 
»eia  importane  et  acriter  me  nrgentibaa  aaitiafaoare  poaaMOt 
Aalar^m  ait  nt  aiae  padore  per  platoaa  daiacepa  ineedere 
Jiaqtfaam.a  .«v 

..4  »Mkto  more  solito  rea  novaa  ax-Ilalia  aoriptaUf 
qnod  oflüciam  lere  quidem  et  asHiaa  eta  momenli,  qood  Utr 
Aien  rogo^  ne  Magnittcentia  tna  reapuat  dmee  in.  maiaribua 
rebaa,  ipsi  gratificandi  oooaaia  a  Deo  opt».iiiaK,  loarit  obr 
lata««    Tiannii,  25* Febr.  1578.  » 

Fol.gb.y.  3.)  Ad  d;  Caea.  Ma<^.  /i7.Fabr..i57& 
^  .  i^Attguatae  Maipeataiia  tnae  Decretum  qao:  Janme:  e| 
portae  qaaedam  ex  XeDodookii  Imperatorii  ärea  ad  Ittiperi^ 
toriam  BiUioiheoaai  d«eeiitea  oiamdi  jaühentur  die  buiua 
nettsia 8^  datam 'mibi  mObachua  qaidatn  aMnoriia.dte  ifr? 
lieeeat'4raatai«io  reddidttnignim,  apertum  et  alieaaina«« 
veaignatiiai,  cam  taaaeb  id  mihi,  non  eliaaa  alii  eaaet  io- 
aenp€mil««4»  :  r,  • .  '  i 

»'Eidam  nihilominoa  deereto  et  parabof  lilientioa  t  4«o 
•capanlie^mea  omnlbaa  in  lUiaa  in  AngoatäaMaieatatia  .(«Ml 
Tolontate 'prQmpti«9  acqaieaco,.  et  magia  re&rat  iRe.:4Kii 
Tcetibaa  modo  ei  aerra  ad  Janaas  appeaai»,  TeraBft>ejtiai9| 
cTBsaiasiaria  muria  densisaimisque  cla^ris  fenviaa  monaolili 
aeparari.  Qaamqnam  enim  Sac  Caea.  Ma**^  T.  non.reot« 
aignifieatnm  esse  Tidetor  me,  eliamsi  Jannae  ad  acaUa  Aae4fl 
Xetiodoebil'ligneaa  ooclnsae  teneantnr  nifailamiima  perperin 
atfllilffi  qnod  ralgo  Creytzganck  yocant,  et  per  portam  m<H 
»aat^K  'eRegione  Bucbemianae  damna  poailam  in  JUblioh' 
tlladiaihipervenipe  poase,  et  nollna  reltqaas  ant  mibi  a«t  aU% 
pai^At  adBiMiotheoam  adisua,  quam. per  poatienm  qnoddami 
aoperiori  anno  ad  oecidentalem  tempii  miauoritamm  partenn' 
edificatum  isque  unus  aditns  mihi  abnnde  sufficiat,  certia 
taWen  de  canais  quaa  hie-  referre  prolixam  eisetn  p«to  eo 
bealins  et  tutina  me  deinceps  Ticturom,  quo  a  monachomnr 
et  aoram  qni  cum  moaachia  veraantnr  oommevcio  remoliiia. 
ero  seclusns.  Attamen  quia  fidelia  eat  roiniairi  nihil  toae 
ntilitaiis  autproprii  eemmodt  cavsa  permittere  qnod  inDo« 
mini  ani  inconuiiodam  et  pericnlnm  Tergere  poasta^^ttt  non 
tanttfoi  qniie  ante'pedea  annt,  intueri -verein  etiam  remjuioa 


Digitized  by  LjOOQ IC 


326 

9r«.9o«k6tihlonglfiqiitt«ipr<>8pioere;  meanunpattiamesHidnxi,  Sac. 
Gaea.  Mai^*"*  hamili  animo  et  affectu  venerabando  adnioiieff# 
eosqot  hoc  cle  occladendis  janais  Decretum  aolioitarant  noa 
tatis  recte  ea  re  Augustae  BiUiotheoae  aine  .pertoulo  conaer* 
▼andae  conaulere ,  sed  magia  peeoliari  altcai  aaaniin  reram 
oompendio  qaam  Sac.  M^*  T.  commodo  stadere  videri  et 
haiasmodi  aua  occlasione  id  efiicere  conari,  ne  unqaam  me 
aaarani  rerom  inspectorem  habeant  et  ot  quodammodo  Sac. 
Caea.'  Ma^^*  T.  «niniatria  iibroa  ex  Bibliotbeca  petitaria  atqoe 
adeo  ipai  Sac«  Caes.  Ma^  T.  ai  quando  forte  Bibliotheoam 
auam  animi  causa  visere  laberet  eam  neceaaitaiein  imponere, 
ut  pro  compendio,  dispendio  uti  cogatnr,  et  cum  breviter 
ab  aula  per  Xcnodochtam  iri  poaset,  per  longaa  sinoosaa  et 
difficilea  ambagea  hoo  est  per  iofioiatn  moenium  partem  yi« 
lotoaiaaima-  per  posticum  et  per  culinatt^  hypoeaaatum  et 
onbiculum .  meam  (qaod  Augnsta  Maieatate  Taa  indignan 
est)  tandem  ab  Biblicthecam  perYeoiatur.  Accedit  et.bQQ 
periculam  quodst  vcl  ex  domo  Buchemiana  Tel  ex  acciden- 
lali'  monaaterii  parte  auae  Bibliotkecae  adhaeret  et  in  quA 
jnirabiHa  interdum  micistrornm  Italia  Pominia  farnttlantiaia 
aliorümqoe  homifium  diasolute  Tiaenliujii  oo)oriea  veraator« 
Itfeendiam  (qaod  Dens  prohibeai).  orireiar,  Libri  «oaoae- 
eom  el  com  omnibaa  tia  qui  mecum  habitarien(  ig«e  eoniU- 
grare  necesae  foret^  cum  tarnen  nisi  illae  occlosipiiea  fiereat 
libri  a  nobis  per  orientalem  Bibliothccae  partem  ioXenode* 
eMom  exportari  ätque  adeo  Deo  annaente  oooaerralri  poa* 
aent.  *  GonsuTlissimnm  igitur  yideretnr  nt  aic  fierent  aoprm 
ineMievatae  Jannarom  ocolusionea  nt  non  monachorum  vaga- 
ti<^nibtia  sed  Sacrae  Ma^*  T.  et  ipaiua  ministroram  neceaaa* 
riis  usibua  paterent  neqne  ego  illia  amquam  uterer  niai  in« 
t^rdi«  et  cum  necessitas  nsum  requireret,  aic  enim  et  Bi* 
blitfthecae  meliaa  conaultum  esset,  nee  tamen  aut  Xenodo* 
cMi  pvaefeotua  ant  ipsi  monaohi  qaod  conquererentar  habe« 
rent.«  Gur  enim  itfienon  ferrent  Sac.  Gaea.  Ma^^*  T«  mioistrum 
hl  rebus  neceasariis  et  inlerdiu«  iüo  exitu  modeate  utenteni, 
ebm  quotidie  omne  aliud  genua  hominam ,  etiam  anptaa  at« 
q^e  ianuptaa  puellas  aquatum  et  alias  neacio  quaa  rea  «etiini 
fenieatea  et  io  monasterio  suo  veraantea  ferant?  etc*« 

-*  9.)  (Fol.  98;)  »Nobili  et  ampliasimo  Duo.  Sigiamando 
Vieheusero  J.  C^  eloquentissimo  S.  C.  M.  ab  intimis  cosailiia 
ac 'Born.  Imperii  Procancellario  digaissimo,  Donioo  et  Pa« 
trono  reyerenter  colendo.  a 

Magnifice  Domine  et  Vir  ampliasime« 
i  or  isiJani'inde  ab  adolcaoentia  mea  duo  mihi  aemper  pro» 
posol  primnm  ut  quam  plnrimia  placere,  minimeque  rnaltoa 


Digitized  by  LjOOQ IC 


327 

laedere  stoderefai,  deincle  ne  immiscereiii  me  rebnt  ad  me  v«o^9oaa^ 
non  pertinentibus«  Id  enim  culpae  J.  O*  nostri  recto  asscri« 
bere  solent  (L*  calpae  ff.  de  reg.  Juris).  Quamobrem  litir 
bus  ac  dissensionibus  inter  fabrum  Sac.  Gaes.  Ma.^"  lignarinm 
Aotonium  Mays  in  Xenodochio  Imperatorio  domiciliam  ha- 
bentem  et  eiusdem  Xenodochii  'Praefectam  oriis  et  gliscen- 
tibtts  inter  hunc  ipsum  Xenodochii  praefectumy  et  ricinos 
monachos  simallatibus ,  in  illo  negotio  tarhqaam  ad  me  non 
pertinente ,  pacem  et  amicitiam  cam  Omnibus  bis  modestia- 
sime  colui,  nee  quid  äderet  faber,  nee  quomodo  praefectuf 
ille  sunm  regeret  Xenoaochium  nee  quam  vltam  ant  cum  bis 
habitantea  Itäli  in  suo  monasterio  degerent ,  curari.  Immo 
vero  quaraquam  deprehendissem,  ex  tribqs  januia  quibns  ad 
Bibliothecam'  Gaesareanam  pervenitur  primam ,  eam  nempe 
quae  inter  coenobium  et  aream  Xenodochii  posita  est  saepe 
dam  adulterinia  clavibu«  aperiri  et  interdum  cum  apertam 
iterum  et  saepius  clandendam  cnrarem,  Inxata  aera  ita  cor* 
rumpi ,  ut  claudi  amplioa  non  posset,  disaimulaTi  tameii 
apud  monachos  me  id  scire ;  partim  quod  ea  re  nihil  peri^ 
Gull  Bibliöthecae ,  duabus  aliis  januis  lignea  et  ferrea  ob* 
iectis,  imminere  considerabam,  partim  quod  arbitrabar,  me^ 
si  monachos  et  homines  Italos  mihique  tarn  yicinos  oSende« 
rem,  a  fustuario  in  Italia  nimium  usitato  tutum  non  futn^ 
mm.  Nunc  autem  cum  haec  dissidentium  inter  se  hominun^ 
procella  ad  me  qnoqne  viam  affectet«  et  eodem  me  tnrbino 
involyere  conatur,  certe  ea  quae  ad  Ine,  et  ad  Ac^gustam 
Sac.  Caes.  Mai^**  Bibliothecam  pertinent  negligenda  non 
duxi.  Hihi  quidem  sie  videtnr,  neque  Xenodochii  prae- 
fectum,  neque  monachos  ullum  pati  posse  rerum  snarum 
inspectorem,  actionesque  snas  in  occulto  esse  cuperei,  et 
propterca  ut  omnes  removeantur  arbitri  laborare,  Ufoi^achi 
tamen  meos  per  coenobium  suum  exitns  et  reditus  tamdia 
qequo  animo  tulerc^nt,  quaradiu  ipsis  me  non  impedienie 
eandem  januam  arte  aut  adulterinis  clayibns  aperire  licait. 
Ybi  vero  se  a  Xenodochii  pracfecto  accusari  nee  caelari  dia« 
tius  actiones  suas  posse  animadverternnt ,  calHdinimo  con« 
silio  idipsnm  a  quo  illoa  arcere  antea  nnliis  ralionibus  po^ 
t^ram  ,  ut  nempe  ab  usu  illius  qua  de  agitur,  Jani^ae  absti:- 
nerent,  nunc  postqnaro  id  sibi  commodum  ereptum  iri  yi* 
dent ,  sibi  displicere  et  in  eo  sibi  iniuriam  a  me  fieri  simo^' 
laut  et  ut  inaudiyi  calnmnia  me  yanissima  oaeirani  et  sxtam 
me  culpam  luerc  cnpiont.  Ipsi  autem  yiderint ,  quid  agant. 
£tsi  enim  iam  Susanna  illa  innocens  et  yindex  senum  calnm- 
niantium  Daniel  mortuua  ait.  Yiuil  »ihilominus  summus 
ilTe  innocentium  patronus,  cordium  scrutalor  et  exactissi- 
9iua  actionum  humanarum  cognitor  Deua«  Quo  ego  teate  qV 


Digitized  by  LjOOQIC 


3j28 

Vro.  9osa.  jadi^e  atqae  aniint  rectl  coiuci'enlia  fretas,  calaiftnianiiuiD 
malitiam  facile  contemnam,  et  ofiiciun»  Interim  meum  juste, 
innocenter  et  dihgenter  facere  pergam;  si  hoc  prius  nuno 
Magniiicqntia^  T.  exposuero,  cppsilium  nie  invenisse  vtderi  f 
cui  si  Sac«  Cae^.  Ma^*' annuere  dignatä  fuerit,  futurum  sit 
ut  una  eaclemq^iie  opera  et.  mihi  et  Xenodochii  praefecto  et 
moDachis/  et  fabro'  scriniario  satisiiat  et  Sac.  Caes*  M^**  nullo 
paene  sumtu  Bibliolhecaoi  nanciscatur  talem  qualem  in  lit- 
teris  ip8iu8 'Maiestati  inscriptis  ostendi ,  hoc  est,  instructis- 
aimam ,  cöpiosissimam,  nee  ulli^  aliorum  principum,  ßiblio- 
thecae  cedentcm«  Id  autem  Het,  si  sua Ma^'^'nanc suam  Biblio- 
thecam  loco'  nimis  angusto  apud  mquietos  et  m^le  fcriatos 
^nipnachos  collocatam  cum  aliis  ^ribus  publicis  Bibliolhecis 
c[uae  in  collegio  Archiducali  et  e  regione  collegii  sunt,  et 
neglectu  quodammodo  pereunt  in  eodem  collegio,  ubi  loci 
est  satis ,  coniunkerit,  et  ex  quatüor  imperfectis  Bibliothe- 
eis  Caesarea,  Academica,  Collegiali,  et  ea,  quae  a  Fabro 
Episcppo  olim  Viennensi  relicta  est,  unam  perfectissimam 
yere  Imperatoriaip  eßecerit^  eamque  sie  distribui  cüravit, 
ut  altera  longeque  roaxima  eius  pars  communis  sit,  omniam- 
que  doctorum  et  studiosorum  hominum  usibus  certis  horis 
et  rae  inspectore  pateat,  altera  vero  sccrct^  et  occulta  sit, 
nee  ulli  nisi  de  Caesaris  voluntate  pateiiat.  Is.  vero  locus 
in  quo  nunc  est  Bibliotheca  Caesarea  fabro  lignario  in  Xe* 
nodochio  nonsalis  commode  et  aegre  insuper  ferente  Xeno- 
dochii praefecto ,  concesserit.  H^q  tarnen  consilium  roeura 
ex  animo  optimo  et  utilitatis  atqne  ormanti  (?  ornaraenti) 
Sac.  Caes«  Ma'^*  studiosissimo  profectum  Magni&centiae  T. 
arbitrio  et  Sac.  Caes.  Ma^'^  voluntati  libensj  uti  fidum  et  ob- 
sequentem  ministrum  decet,  subjicio.  t)eus  aetevnus  et  sum- 
musBcrum  publicarum  Rector  Sac.  Caes.  M'"«"  et  Mag'**"  T. 
in  sua  Üivina  tutela  clementer  conservei« 

Mag**'*'  T.  deditissimns  cliens 

H.  Blotius  etc.      (Concept.) 

Ep^4*  (Fol  99.  V.)  3p.  Feb.  i57Ö. —  Inscriptio.  »Am- 
plissiroo,  Generoso,  et  plurimis  animi  dotibus  vere  illustri 
Domino  D.  YVQJßgango  Bumpff,  Domino  in  YVyelrofs  etc. 
S. CM.  Consiliario  et  supremo  eiusdem  cubiculario  maece- 
nati  Tera  aemper.observantia  colendo.« 

Amplissime  Generöse  et  Illustris  Domine,  Maecenas 
summo  studio  mihi  eolende. 

vMale  profecto  ageretur  cum  re  litteraria,  st  hi,  qut 
eam  tractant,  niagnorum  virorum  apud  monarchas  aliosque 
^rincipes  gratia  atque  auetoritate  mullum  potentium  patro- 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 

oiiiiodesÜttuer.entai^  adeo^U^  a^eo  iiejg1ectae.et  contemtae  uo»j|«9a, 
xnaltis  hoc  tempore  hahentor  Hbri  et  litterae  guippe  ^ufi^  ' 
etiam  levissimt  hominea  pro  libidine  non  taotum  preroecej 
ludibrioque  habere,  Teriun  eliam  earum  nsum  äUU. bonia 
htque  adeö  ipsi  Gaesareae  Ma^^'avertere  conantor.  Hoc  mfuip 
dictum  ut  planum  faciam  tria  Aroplitudini  Tua  scripta  iitU- 
ris  A,  B.  et  C*  notata  reverenter . ofFero,  eaqae  ut  cuix^^ii^tfi" 
grum  et  oportunnm  erit,  legere,  et  non  tarn,  mihi ,  %^pf^ 
ipsi  rei  litterariae  apud  Sac.  Caes.  ]il,a,<<""  patrociaium  pi:a^- 
Stare  velit,  supplex  rogo.«      '  '   *        \.  .  .  '..; 

»  Statueram  calumniatoribua  istis'  et  rersipeUibus  ho- 
mlnibus ,  qoi  meam  simplicttatem  suis  dölis  ]^c  iraajjbof 
valde  oporlunani  esse  arbitrjantur ,  magnuni  aliquqm  Tirum 
eruditum ,  peritum  rerum,  et  litteras  litteratosque  amantem 
opponere,  qui  eoruni  insolentiae  obTiamire,  ettamquamsn* 
prerhus  Bibliothccao  Caetareanae  inspector  .(quem  Folgns 
superintendenlem,  etGraeci  episcopiim  y;ocant)  simul  in^.ab 
istorum  iniquitate  ?indicare  et  Imperatoriam  JBibliothecaqi 
saa  autorilate  etauxilio  florentiorem  redd^r^  pösai^t :  Eaque 
de  re  nunc  8ac.  Ca^s.  Ma,^\  supplicare  ti^aec^ue  ampUtudinis 
personam  nominaire  et  eam  tamquam  ad  hanc  rem  opoirla|^- 
ntasimam  a  tua  Majestate  pracfici  petere,  in  animp.  habe- 
bam.  '  Sed  cum  subi'ret  animum  njeum  de  voluntate  toa 
dubitatio ,  hac  non  explorata,  nihil  quidquani  mihi  tentao- 
dum  duxi.  Quocirca  ut  hoc  munus  honöratui^n  sane  et.  tafk 
amplitudine  dignum,  heb  tarnen  molestum  aut  difficile,  tibi 
vir  döctissime  a  Sac.  Caes.  Ma'"  fortassis  imponendum,  in  te 
recipere  (ligneris,  etiam  atqiie  etiam  veh^menlissime  rogo. 
Deum  enim  et  homjncs  conlestor,  me  in  universa  hac  aula 
hoc  teoipore  novisse  neminem ,  qui  Bibliothecae  Gaesareae 
non  tantum  conservan<)ae ,  verum  etiaiii  ornandae  et  sine 
magno  sumptu  augendae  utilior ,  .quai^  amp)itndo  tua  esse 
videri  queat. « 

»Si  a  Sac.  Cc^es.  Ma*«  et  ab  amplitudine  impetrarer^p 
quae  postulo,  efficiam  profecto.  paucis  ännis^,  ut  annuente 
Deo,  Caesare  adiuvante,  te  adnitente  et  ine  laborante  fidem- 
que  summam  cum  summa  diligentia  atque  industria  coniuqr 
gente  Augusta  haecBiblioth^ca  quae  auhuc  paucissimis  notj^ 
est,  clarissima  et  per  Europam  celeberrimä  evadat,  nee  mi- 
nimum  deinceps  omnium  rerumquibus  iIl^strariImperatoria 
Maiestas'  possit  ornameptum  ab  omnibus  habeatur,  et  a 
doctis  eius  celebritas,  cumBpdolphi  II.  Rom«  .lo^P^^^tpria 
celebrjltate.  in  sempiternam  posterorum  memoriaqi  propage* 
tur.  'Deus'  prudentissimu^'  ömpis  scientiae  €{t  artis  auctort 
Sac.  Caes.  Ma^**"  tuamqne  amplitiidinem  in  divina  sua  clientela 
litteris  lilteratisque  diu  su^erstites  conservet.«.  Ex  Biblio-^ 
theca  Caesareana  so  Fei).  1578.    Hugo  Biotins.  (Coücept.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


.  330 

ftke.fo'HB.  Ep.5.  (Fbl.  100«  y.)  C.  AUbanio«  Ex  Bibliotheca  Cae- 

•aris  si  Feb.  1578.     (Er  will  die  Mafse  und.  Gewichte  yer- 
gleichen  den  fremden.) 

V  Qaod  tarnen  propediem ,  si  modo  acceptis,  qaos  peto 
et  quibus  yehemenlissiroe  indigeo  aoo  atipendii  mei  florenis 
animi,  qua  angör,  aegritudinem  pellere,  creditoribus  all- 
qua  ex  parte  satisfacere  et  ea  quae  Caesari  atque  Maecena- 
'tibttä  perficere'stätui,  ad  coronidem  perducere  licuerit ,  ad 
iHe^nteda  exactdm  utilem  omnibusque  jucundam  futuraoi 
formam  pro veham . . . « 

Ep.6.  (Fol.  101.  y.)  Hugo  Biotins  loyentuti  artis  bene 
^diclsndi  studiosae ,  praesertim  autem  iis  qui  ipsum  hos  li« 
bros  docenteih  audiyerunt  S,  D.  (Erklärung  des  Ciceron. 
'Buches  ad  Herennium  will  er  geben?)  1  S. 

Yiennae  ex  Bibliotheca  Imperatoria  Kai.  April.  1578* 

Ep.7.' (Fol*  loa.)  An  Martinus  Frisius,  der  sein  Fa- 
inülus  werden  wollte,  über  die  Leistungen«  (vVie  ein  Bedien- 
ter 14  fl.  (12  Th.)  Lohn.) 

Ex  Bibl.  Caesareana  23  MaiJ  1578. 

♦♦Ep.8.  (FoKioS.)  (Ohne  Inscription.)  Vienna.  Pri- 
die  kalendas  Junii  1 678.  (De  pompa  amburbali  ) 

»Qoae  anno  proxime  superiori  in  exequiamm  Diuo 
Maximiiiano  li.  Bom.  Iroperatori  Pragae  a  Caesare  filioma- 
gnifice  institutarum  pompa  acciderint|  quae  popularis  per- 
turbatio quae  repente  fuga  facta  sitt  quis  panicns  terror  om- 
ncs  qui  spectaculo  interfuere  corripuerit,  credo  te  ex  alio- 
rum  et  litteris  et  sermonibus  intellexisse.  Ea  vero  quae  nu- 
dius  tertius  in  urbe  Vienna  accidere,  cum  Pragensia  ilU 
longo  superent,  operae  pretium  me  facturum  existimo«  si 
diserte,  atque  ita  nt  res  gesta  est,  ad  te  perscripsero.  Sed 
quo  omnia  clariorä  et  ad  intelligendum  magis  illustria  sint, 
paulo  altius  qnaedam  ad  rem  gestam  pertinentia  repetenda 
yidentnr.  Illud  sacerdotum  genus,  qui  se  Jesuitas  yocant 
et  rei  suae  propagandae  seroper  diligentes  inTigilant,  Cae- 
sari iam  ante  Lcgatorum  quorundam  Italiae  principum  hör« 
fatu  insiigato ,  persuadent  primo  quoque  tempore  religionia 
Catholicae  vulneribus  medioinam  esse  quaerendam ,  opti- 
tnum  autem  factu  fore ,  si  ab  Academiae  emepdatipne  iui^ 
tium  sumeretur ,  plerosqne  a'vtium  et  disoiplinarum  ordina- 
Hos  doctores  Lutherani  dogmatishaeresiesseimbutqs^  scho^ 
las  esse  Beipub.  seminariuni,  quod  si  corrqmperetnr  ecqnid 
delnceps  de  B'eipub.  salute  foret  exspectanduoi?  quin  eo  er- 
roris  iam  e^se  processum ,  ut  ii  interduro  deligantnr  Acade-i 
miae  Bectores,  qui  non  tantum  etc.«    5B1. 

Ep.  9.  (Fol.  108.)  Barbarae  Eberstorfliae  Thomi^e  Sy«^ 
lienbur^jeri  Vidua^  YUI.  Kai,  Augusti  1578^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


9S1 

•  V  Nobilis  at  Mdmo  meo  ehsriasliiui  domfai« ,  «mdo  tt  i^foaa. 
etprins.ez  Dne  Gattei'uiaycf  verbis,  et  nunc  ex  ipsni« 
Gaitemeierj  lilterie  ea  salis  intellexisse  9  quae  •  qoo  minae 
ipae  libi  coram  explicareoif  Telut  partim  pador  mens,  par^ 
tim  homs  urbia  conavetado.  Nunc  Tero  e«m  mihi  in  8i« 
beradcrff  cum  Di.  Statsiageflii  aocm,  nomine  ipaina  generi« 
qnoddam  negotium  ait,  aalva  tna  et  mea  eztatimalioae«  ad 
nnrnD'  naiiere  excmrrere  et  ai  honesta  oeeaaio  ferret,  teip« 
aam  aalolMre,  et  animi  mei  aententiam  eoram  explicare  li- 
oere  mihi  pntavii  Et  ai  eoram  eolloqnendi  poteataa  nonda« 
retur  saltem  hisce  Utteria  qnaa  nana  mea  prepria  esararit 
peolo  explicatins  intiroa  animi  mei  aensa^  tibi  «nieae  mihi 
dilectae  ajn^ro  corde  concredere  decrevL  In  eoantemnon 
stoltam  ant  jurenilem  amatorias  litleras  scribendi  oonaaeto» 
dinem,  aed  stjlam  ntriuiqne  noatrum  aetatem  deeeotemae» 
quendnm  duxi. « 

»Primam  itaqne  te  rogo  Qt  in  animum  iadneeretnam 
velia ,  sollam  in  hoc  mando  ease  felicitatem  9  niai  in  animi 
tranqail^tate,  et  in  bonia  a  Deo  datia  enm  Jnonnditate  An* 
endia.  lllam  autem  tranquillitaf em  neque  ego  neqne  tn  he- 
bere poterimna,  quamdia  aoli  eine  coninge  Tivemna  neqne 
etiam  n  matrimoninm  cootraxerimna  nllem  Toloptatem  ex 
bonia  a  Deo  nobia  vel  iam  datia  vel  postea  dandia  perdpt« 
emiM  ai  cncae  et  yariae  animi  aolicitadinea  frnendi  inenndi« 
tatem  nobia  aTerterint«  Itaqne  ntriqne  noatmm  qnaerendnm 
eat  tale  Tilae  genes,  in  qvo  reHqunm  yilae  neatrae  apätinm 
Bon  ia  aenunnia^  enris  et  animi  omciatiboa,  aed  in  qaietOf 
oUo  et  traoqoilUtate  bene  beateque  tradueere  qneamns.  Ad 
roe  qaodattinetf  talia  dete.tnaqee  virtnte  et  pmdentiama« 
ximeqoe  de. rem  familiärem  edminiatrandi  indnatria  et  dex« 
teritale  praedieari  a  moltia  aodiri »  et  partim  ipaemet  dnm 
vaariti  ptae  memoriae  tui  tempore  aedea  tnas  frequentaTi, 
oeelia  meia  pejrcepi  ut  exialimem ,  si  Dee  ennuente  mihi 
telis  ceniux*  obreniret^  eam  de  qua  dixi  animi  qnietem  mihi 
partum  iri  erederem.  Sed  tibi  neaoio  an  idem  de  me  att 
persuasnm*  Qoare  eam  nunc  a  Deo  gratiam  mihi  optarem 
dari,  ut,  qnando  laea  in  ore  proprio  aedet,  ab  iia  potina 
cum  qnibns  hactenna  aemper  yixi  9  quam  de  me  ipao  quan« 
tam  ritae  felicitatem^  ai  mecum  matrimoninm  contraherea, 
exapeotare  posaea«  inteUigetea«  Sed  quia  meipaum  laudara 
son  decet»  rogo  ut  Gattermeieri  hominia  minime  rani,  et 
eiua  qui  te  fallere  minime  Teilet,  litteria  'fidem  habere  ve^ 
Iia,  non  fallam  aut  eiua  promissionem,  aut  tuam  de  me  ex- 
apectationem.  Mam  si  meae  petitioni  annneria  (anauea  an« 
tem  ai  reliqnam  aetatia  tnae  partem  bene  beateque  et'iii 
anmma  animi  Tolaptate  tradncere  Toloeria)  1  alatui  ita  tf 


Digitized  by  LjOOQ IC 


jKNuaM^^om'nrereraik.rdiqiiM  limiliiib«»  nos  imAtoieKi  oeiifaigam 
{*lr,  et  matvinnomi  pröspen  exvmpla«!  diel  et  haberi^ossi* 
an«*  .  Keo  est  qaod  te  raöreant  deetorami  qnorondaa  litte' 
ris  iroporinne  de^i^oram  tneisee  malieribiiaaidniM^lirati  esse 
sMiti«  lEgo  eaka  non  scholts  taotaoi  ei  liforis,  Torom  etiam' 
^tae  a|iiieae«t  llberaliovilHtsliOHiihafli  oonsuetodintbas  sam 
4asaet»s  ioee»  siuttis qui  ignoret  quanium: littBiiSf ^  quantunt 
eontra.ttxori.et  jocniMlae  ooDsuetadiDidoaMSiioae'Bit*  trüra^ 
endam.  '  ^od  aotem  tinnes  (hocievim  ex.Grattenatoiera  in- 
tellexi«)  ae'te  M  aliam  regionem  abdaoerein^  /nihil  est,  Qnia 
istmm  iiiiiopeai.  üdeinssorÜHis  datis  et  jiista  öaatione  adhi« 
kitafaoiie  eximam.  Nam  quarnqnam  ex  illa  sumi  .rogione^ 
in  quam  Arehidux  Mattbiaa  Iknpenitoris  frater  none  est  pro-» 
iacta^fi  non  tarnen  hisic  laie^  etia'm  si  nollain  du<teDem  nxo-* 
Femv  Biooere  caperem;  niai  vel  Turca  Tel  bellom  intesti* 
nnm  me  hinc  abigeret.  Quod  si  fieret,  tuiB  quideaa  beatio* 
vea:ea«' esseilt  nvores  qoae  eoa  maritos  häbeFent,  qai  in 
alns  qttoqoe  loors  honestam  yiUNRi  dooere  et  oxords^aciamt* 
Kam  aeqae^feHöiter  atqoe  Yiehnae  alere  possent,  qaem-eaer 
qnae  Viennenaea  baberent  eotiiuges  alibi  igtietea^  qoi  rebaa 
hietreliBqoepe^etfagere  eoactiinopem  et  miaerani'hi  sliena 
terra  iritaip  exigere  debdrent«-  Neo  etiam  est,  quod-ezisti« 
nes  in  digäitatis  ratione  fortaiamtuamper  me*  fbre  dete» 
rioreni.  Mibil  eaim  (Lans  Deo)  mihi  deest  eoraoi,  quibna 
snpertorea  tui  piäe  memoriae  B^ariti  fuere  instriieli ,  nort 
Bobilitas  V  non*  Tires  corporis ,  non  oopia  4td  Tioendum  saffi«* 
etens',  noa  etiam  dtgniias;  Meuinr  enim  Jtonestam-  loonm 
Mn  tanta»  in.aeademia  inter  Sootoresi  yerum  etiam  in 
aota  inter  reliqnos  Caesaris  ministros  öccupbi  Nec^despero 
Bse  paucis  annis  ad  altiores  dignttatoro  gradvs  aseensnranu 
8ed  haeomundana  minns*  sont  euraoda ,  Terttm  hie  nBiem«» 
qne'seopos  proponi  debet  prae43ipaüs ,  *  nt  (quemadtnodum 
mitio  dixi)  Titam  qaietara«  jucondam  et  commedam,  adex- 
iremom  vitae  spiritum  tradocere  possit.  Onam*  tibi  l>omitta; 
animo  meo  earissima,  mecum  susviter  muittasannes  exigen- 
dam  a  Deo  optimo  maximo  preeer.  Me  tibiiiiterim  ex  in- 
time peetoris  afteetn  etiam  atqoe  etiam  commea^ans  et  gra- 
itosnm  a  te  responsnm  exspeotans,« 

Tibi  tuo  merito  ob  virtvtes  tnas  «ddictissi- 

mas  Uugo  Biotins  Dootor  et  S.  (L  W^  Bi'» 

bliothecarios. 

Viennae  eix  Caesaris  Bibliotheca  aS  Julii  1678. 

Ep«io.  (FoLio<).  y«)  Honestissimae  Matronae  Barba- 
rae  Ebersdecfferae  Thomae  Sibenbergeri  yiduaeetc.  14  Au- 
gust 1578. 

(Ist  «amhig ,  wegen  der  Zdgemng  der  'E>Uämng ,  er 


Digitized  by  LjOOQIC 


horte,  dafs' Andere  aMh  nm  •!•  frejen.    Beiheom  fteineA».^«s0i'' 
^africhli^  Liebe«    44  Jahre  alt,    ist  adeliohf  mit  dem 
£ginoDi  verwandt  u.  s.  w.)  

Ep.  1 1.  (FoL  Mi«.  F.).  uJ>octori  Pmnnero  ladict  Vien-^ 
nensi  S,P«  Vir  Clansfime;  (Bittet  um  «eine  Y^rwendun^ 
bej  der  Werbung  um  die  Hand  'der  Witwe  Siebenbfirger« 
Schlägt  tor,  da£i  ein  Nefle  roo  ihm  die  Toektet*  de«  Bdr^ 
gernieisters  heirathe,  und  ihm  an  der  Biblit>«h€k  adjbngirlf 
werde  n.  p.  w.)  Ex  Bibiiotheea  Caeaareana  «5  Aug«i»t*i578.« 

£p.  12.  (FoL  II 3.)  Jo.  Babtistae  Sibemburgem»  (Sitef*'' 
fliohn  der  Witwe).  Sehr  untertbänig  un  4iei»e  Gimat  bit- 
tend. 

)>Et  con  tanto  baccio*  le  incffii  a  Y.  Sig'**  et  prego  Id*^  ' 

dio  omnipotente  gli  daga  .aaaita  et  «legre«««  et  gli  facciä 
contento  en  tutti  gli  svoi  honestissimri  deaiderii. « 

Da  Vienna  li  i6  d'Agosto  1578. 

Ep*  i3,  (F0L.1 13.  v.)  Caeaai^ae  Maj.  (a.d  )  Bittet  um* 
100  fl.  für  a  Schreiber,  damit  die  Bficher  tmd M auuscripte' 
(über  1000)  beachriebea  werden  kennen. 

Ep.  14.  (Fol.  i  14.)  Docrtori  Dauidi  Lncaflo.  Lantgravii 
consiliario  (?)  Ist  ausgestrichen ,  die  ioseripti^  (Ephoro)  ? 
Frid*'Sjliaepiirgtu8?  (Es  kömmt  auch  wieder  VOn  seiner' 
Braut  vor  9  wie  vortheilhaft  der  Stadt  es  aueh'wfire) 

Viennae  ex  Bibl.  Imperatorie.  Pridie  Nonas  Sept.  1578; 

Ep  i5.  (Fol.  ii5.  T.)  Caes«  Majestati»  (».  d.)  Machr 
ihm  ein  Präsent.  »Inveni  eaim  rerum  veterum  Romanorura' 
quo  usi  sunt  pedem ,  tamquam  omnium  mensurarom  atqüe- 
i^deo  pouderum  nee  non  numismalnm  futtdattfentum  Ex-  quo* 
has  duas  atanneam  älterem  allerem  Hgnea«!  a  me'aecurate 
coromensuraias  et  in  minulissimas  partes  dialioctas  tneifsa* 
ras  eompostti  et  cum  exaeta  omnium  declaralioBiä  serfpto^ 
comprehensa  Sac  Mti«  Yestrae  Caea.  munuaeulttifi  in'  fidel' 
et  obtervantiae  argumentum  cum  summa  veueratiotfe  oflPe«' 
rendum  dnxi.  <|^uod  ut  sereno  yulta  ab  humllliflao  tfuo  eti^^ 
e«tulo  suacipere  relit,  vehementer  rogo.  Otköd  ti  feceriV 
deinceps  ad  perficiendam  pondernm  et  nurorsmdtmn  ratio«* 
nem  animum  alacriter  adiiciam.  Quod  iam  pridem  eqüident- 
perreoissem»  nisi  iniqua  quaedam  quae  me  haoceiius  pres» 
Sit,  paupertas  negotium  retardassett  quam  paupertatem  ut 
semei  tandem  aliqaando,  ai  fieri  posset  j^offigai^iili ,  ti-' 
duam  Thomae  Sibenburgeri  fabriearum  augttstarem  prae;^ 
fecti  (quae  quamquam  ualde  locuples  non  ait ,  '  habtet  temeA 
unde  meae  tenuitati  non  nihil  subveniat)  mihi  apon^ara  de-^ 
legi»  cum  eaque  iam  sponsaKa  peregi  ,  ntrpfiaa,  ai  'Deua 
annaerit  oeMMraturus  a8  die  huins  mensfo  aepteotiFbrla  kee^ 
^$t  pcidie. Michaelis  ete.    Quem  nuptiannn  iKMitr*ytii»diem 


Digitized  by  LjOOQ IC 


334 

o*9o8aiit  6ao«  Caei.  Hajestaa  Vestra  ana  dementia  cohon^aUreet 
per  aliquem  aaoram«  utpote  per  Dominum  Hilfricnin  Gatt, 
vel  Joannem  a  Sintzendorff  vel  per  quemcunque  aliom  qui 
6ae.  Mali  Yestrae  placaertt,  faustiorem  illttatrioremquered- 
dere  dignetar «  humiiiime  etiam  atqae  etiam  rogo  •  •  • « 

£p.  16«  Fol.  116.  ▼•  Ad  regimen  Aastriacum  de  libris 
Alegrii  aeatimatia  Uugonia  Blotü  et  AndreaeDadjCommia- 
aarioram  relatio. 

Generosi  Magoifici  et  Amplissimi  Domini,  Domini 
summa  yeneratione  mihi  colendi. 

Decretum  Ampliludinis  veatrae  quo  mihi  et  Dociori 
Andreae  Dadio ,  Xenodochii  Caesarei  Medico  mandatur  ut 
a  dttobus  Bibliopolia  Jaralia  Doctoris  Joannis  Alegrii  vita 
iampridem  defancti,  libri  aestimarentur  secuti,  multia  ab 
hinc  diebus  executi  aumus.  Factum  aatem  est ,  Andreae 
Dadii  coUegae  mei ,  Crempsii  vindemiaa  iam  suaa  curan« 
tia ,  absentia ,  ut  ad  eins  reditum  relationem  de  iia ,  quae 
in  hae  cauaa  acta  aunt,  differendum  ducerem.  Sed  cum 
mora  nimis  magna  intercedere  Fideatur,  conaultiuaesaepu- 
tavi ,  primo  quoque  tempore ,  Tel  a  me  solo,  aeatimatorum 
librorum  catalogum  ad  Amplissimum  vestrum  Senatum  mit« 
tendnm ,  et  cum  Gregorius  Eberhardus  et  Erhardus  Hiller 
Bibliopolae  Jurati,  civeaque  Viennenaes,  qui  hos  libros 
aeatimarunt  t  nomine  aua  catalogo  prius  subscribere  nolint, 
quam  aestimationis  pretinm  hoo  est  a  denariolos  Viennen- 
aes  pro  aingulis  florenis  computandos  id  est  in  Universum 
90  cruciatos  consecuti  sint ,  ab  Amplitudine  Testra  peten«' 
dum,  quid  hac  in  re  fieri  velint  atque  obiter  indicandum 
me  quidem  paratum  esse,  90  illos  cruciatos  aestimatoribus 
persolvere,  modo  mihi  librum  unum  atque  alterum  quioius- 
dem  pretii  sit^  deligere  in  aolutionem  liceat:  et  hoc  quo- 
que praeterea  ex  officio  reverenter  indicandum ,  magnam 
librorum  Alegrianorum  partem  esse  singulares  et  egregios, 
neque  passim  vaenalea ,  neque  in  Bibliotheca  Caesarea  ex* 
tantes ,  et  tamen  eiusmodi ,  ut  a  yulgo  litteratorum  non  Ct« 
eile  sint  emendi«  Nihil  igitur  consnltius  fieri  posse ,  quam 
ut  Sacrae  Caea«  Mti.  pro  pretio  aestimato  asscnjbantur  et  in 
Augustam  eins  Bibiiothecam  referantur,  idemque  pretium 
haeredibua  Alegrii,  ai  qui  prodierint,  persolyatur.  Inte- 
rim me  Ampliiudini  Yeatrae  tamquam  obsequentissimumcli* 
entem  commendo  pro  salule  et  incolumitate  yestra  Deo  op* 
timo  maximo  vota  facturua.  Amplitudini  Yeatrae  deditiaaimua 
cliena  H.  Biotins  D. 

£p.i7.  Fol.  117*  T«  AdAmplissimumpraesidem  et  re* 

liqivim  magnificum  et  generosum  ordinemCamerae  Aulicae. 

Ampliasimi  DomiDif  Domini  mihi  reyerenter  colendi« 


Digitized  by  LjOOQIC 


555 

Credo  ampHsstmo  yestro  ordioi  satU  eonstai!ey,queQiadino-ibo.^38. 
dum  Barbarae  Oberspergiae ,'  Thomae  Sibenbargeri»  fabri- 
carum  Caesareanarum  quondam  superintendentis  yiduae,, 
nunc  Tero  meae  Deo  annuente  uxori  charissimae  poat  obt- 
tum  mariti  stipendii  sui  anniui  nomine  bis  milie  qaingentl 
et  nonagihta  floreni  ex  aerario  aulico  persokendi  debean-. 
tur,  eadcmque  mea  uxor  saepissime  cum  ab  ipsa  Sac.  Caes. 
M^  tum  ab  ipso  Testro  amplissimo  ordine  in  spem  solutionis 
erecta  sit,'  sed  nullam  tarnen  adhuc  Tel  ipinimam  ex  eode- 
bito  summam  acceperit,  quod  quam  grare  et  acerbnm  et 
antea  ipsi  acciderit  et  etiamnom  nobis  ambobus  accidat, 
nunc  maritus  eius  factus  quotidie  experior,  a  creditoribus 
non  meis  tantum ,  yeruro  eiiam  ipsius  creberrime^  et  mole- 
stissime  yexatus :  Et  quidcm  omnia  deinceps  in  peius  rui- 
tura  prospicio ,  nisi  hisce  nostris  diEFicuItatibus  ab  amplis« 
simo  vestro  ordine  fuerit  subyentum  Quod  nt  minori  cum 
aerari!  Imperatorii  incommodo  et  tarnen  aliquo  nostri  in- 
commödi  levamine  fiat,  bumillimesupplicamus,  ut  ex  summa 
supra  memorata  saltem  1690  floreni  nunc  persolFanlur,  re- 
liqui  vero  1 000  floreni  residui  ita  relinquantur  ut  eorum  so- 
Itttio  post  certum  quoddam  tempus  ex  annuis  Altenburgii 
Yngarici  vectigalibus  fiat.'  Cuius  nostri  iustissirai  et  ma- 
xime  necessarii  yoti  compotes  facti ,  perpßtua  obseryantia 
et  promptissimis  omnis  generis  ofiiciis  cum  erga  S.  C.  M^*'" 
tum  omni  Vestro  Ampliss.  ordini  quoad  yixerimus  exhiben- 
dis  beneficium  illud  nobis  boc  tempore  tarn  oportnnum  et 
uti  modo  diximus ,  maxime  necessarium ,  compcnsare  stu* 
debimus,  Yestrae  Amplitudini  deditissimi  Hugo  Biotins  elc» 
Barbara  etc. 

£p.  18.  (Fol.  11 8.).  An  N  ?  (Zoppel?)  AmpHssime Do- 
mino et  patrone  yera  mihi  öbservantia  colende.  Conlracto  isto 
meo ,  fausto  dicam  an  infausto  ?  cum  Barbara  Thomae  Si- 
benburgeri  yidua  matrimonio,  diu  multumque  in  rae  secuqx 
conflictatusest  animusmeus,  deberemnetuam  Ampiitudinem 
ex  officio  saltttatum  accedere,  et  ad  nuptias  meas  a8<^  Sep- 
temb.  die  celebralas  invitare,  an  rei  ipsius  rationem  habens^ 
tempus  et  rooram  aliquam  antequam  me  in  conspectum  tunm 
darem  inlerponere.  Anxii  huius  mei  animi  caussam  pluri- 
bus  yerbis  referre  tibi ,  sagacissimi  ingenii  homini  et  ?iro 
usu  rerum  prudentissimo ,  non  est  necesse.  Cum  enim  an- 
tea in  toam  me  afilnitatem  cooptari  summopere  cnpierim, 
idque  ut  fieret,  tibi  et  yoce  et  litteris  supplex  factus  sim  et 
pauIo  post  tamen  ab  incepto  destiterim,  et  nunc  tandem 
aliud  matrimonium  contraxerim ,  faclle  quiyis  intelligit,  me 
hoc  meo  facto  quandamapudte  levitatis  opinionem  effiigere 
non  potolsse.     Quam  tamen  non  despero  repenie  depositum 


Digitized  by  LjOOQ IC 


35Ä 

Hro.9ö3&iri;  fti  tnente  ti*aiiquiha  et  indicio  affectibus  yacuo  iiiati8.si- 
mam  et  prope  necessariam  facti  mei  caassam  cognoveris. 
Oqam  ut  animo  seääio  accipiaSt  te  Ampliasime  domine  per 
eraditionem  et '  süm^äin  virtatem  taam  obtestans ,  oro« 
Deam  et  horoioes  contestor,  me,  coi  et  virtus  viduae  aßinis 
taae  multiä  präedicatti ,  et  forma  et  mores  a  me  ipso  per- 
specti  et  similia  reliqua  mullorum  testimoniis  comprobata 
j^lacebant,  tion  äl!ä  de  caussa  institutum  meam  malasse, 
qaamqaod,  cam  in  aala  omnia  mihi  paene  ita  adversa  cade« 
rehty  ut  non  tantüm  in  augendae  fortunae  roeae  desperatio- 
nem  venirem,  verum  eliani  nc  praesentem  quoque  apiitte- 
i'em,  timerem;  de  alenda  conioge  cum  liberis  sollicitus 
essem.  Quid  ehim  eaussae  fuit,  cur  non  amarem  illam, 
qnae  virtute  aliis  matronis  excellere  diceretur?  quae  D« 
Zo'ppelio  \  sumn^o  virö ,  et  apud  omnes  bonos  gratioso  et 
authoritate  poHenti  affinis  esset,  quae  aetate  ifke  «linor, 
forma  etiam  praestantior esset?  quae  puerulum  scitissimum 
atque  lepidis^imum  {qui  curas  saepe  meas  circum  sinum  lu- 
sitani  levaret)  priori  marito  peperisset,  mihique,  siconiux 
fierem ,  similes  paritura  videretur?  Sed  mea  nie  paupertas« 
sola  inquam  paupertas  et  fortunae  mihi  in  aula  novercaein* 
commodum  deterrnit  metumque  iniecit  ne  optimam  matro- 
num  eum  honestissima  sua  familia  in  luctum ,  lacrjmas  et 
caetera's  acerbitates  mea  inopia  coniicerem.  Quare  omnein 
tandem  rei  uxoriae  cogitationem  peniias  abieci  ^ooec  haec 
sebe  oflPerret,  quam  nunc  duxi  mulier  locuples  ab  Omnibus 
habtta  et  visa  marito  suo  saiis  commöda  futura.  Quibua 
sane  iti  rebus  an  frustratus  sim,  nee  ne,  in  hisce  matri- 
munii  exordiis  nondum  pronui>tiare  possum.  Hoc  scio,  me 
fam  nunc  aliquam  pecuniaö  ävide  äppetltacpoenam  umquam 
dirinitusillatam  persentiscerc.  Etsi  enini  fundos,  agros, 
hiola's  ,  hortos,  vineas,  prata  et  domos  uxor  possideat  j  ba- 
räm  tarnen  rerum  omnium  cura  tantum  mea,  usus  nxoris 
^sse  yidetur.  Nee  quidquam  umquam  meum  inde  iiet^  nisi 
foeminae,  Imperio  semper  ass'nelae,  assentiri  atque  in  omni- 
btis  tebus  cofnplacere  et  quodammodo  famulari  labprem* 
Debet  praeterea  4000  plus  minus  flbren.  quorum  caussa  cum 
cteditoribus  nobis  aliquamdiu  erit  colluctandum.  Beliqua 
quae  mihi  mala  anirhus  praesagire  yidetur  eloqu!  puclet,  ne 
uxorete ,  qiiae  semel  ducta  displicere  deinceps  npii  debet» 
yitüperare  aut  äccusare  in  ipsis  matrimonii  initiis  yidear. 
Haee  tarnen  obiter  et  carptim  attingenda  duxi,  utsi  quaob 
^  '  factum  hoc  meüm  nubecula  in  animo  vel  tuo  yel  lixorit  sit 
contracta  ean^  dispellat  miserne  meae  fortunae  cogitatioj  mi- 
sericordia  profecto ,  quam  odio  vel  invidia  dignioir.  Quod 
A  forte  paacia  post  annis  (at  sunt  reshumanae  mirifice^  mu* 


Digitized  by  LjOOQIC 


537 

ttMles)f  Kbeitftti  mete  ptistinae  fato  reUlMs-  fuero,  tl]:^Hio.9o3t. 
ttitetn  frafecto  yel  «öla»»  non  faUaces  dinti^s  qnaeram»* 
Et  qnia  ait  an  hoc  möuin  fkotatD  aliqnatido  optimae  et  ho* 
neatisthnae  Tidoae ,  affini  tuae  fractvotam  honorificarnque 
evaanrsiB^ait?  Qood  aupereat  te  rir  amplissiaie  et  lectiaai* 
mam  matronam  coniagem  taam  etiam  atque  etiüm  vehemen« 
thaime  roge«  bro  atque  obseero,  ut  pnieteritoram  obliti, 
me  restri  veatroramqtte  omRiam  aemper  studiodissiraani  fiH 
famiD«  ia  eonsueta  veatra  gratia  conaervare  veliiia.  Ylennae 
m6  Ooiob.  1678. 

Amplitodini  taae  deditiasimna  cliena  H.  Bi« 

£p.  19.  (FoL  119«  V.)  JoanniChpisiophoroPrunnero*** 
»tndoliB  bttbiu  atqtie  ingeuii  tai  qao  anmmopere  deleotor« 
ratioae,  lepidiasime  atque  facundissime  adoleaoena,  Yiihll 
equidem  tibi  pro  elegantieaiaiia  oratione  tua,  quaconiuginm 
membottmavia  tua  contra^tutti  celebrasti,  aut  taia  ttudiia 
coweüieiititta  ant  raea  de  te  ape  digniua  reponi  poaae-  iodu 
caVi,  qiiam.hoc  aeptem  lingnailitni  lexieo'ii  otttiUitteratoViiu 
hoininom  geaeriin  omneikiaetatemntiliasioiuin^..«  Vieinia# 
15789  a8  Sept  hoc  est  ipao  nvptianiiTinoatnii^uni  dve«;  •  '  ' 

Ep«904  (FoL  lao.  y.)  ^Ad  ampliaeiarani  ppaeaidem  el 
raKquam  Magnificum  ac  Geberosn«'  AuHcae  Gamerae  ordU 
toem  Hugotiia  Blotii  8ac.  Caes.  Ma^«  Biblietlieearü  reUtid 
de  53o  librit  suae  Bla«'  a  1>.  Jo.  Saiiibiiteo  ettktfs  er  iu'  Bi^ 
bliothecam  Imperaacriam  re(at4s. «  «  "' 

»Libi*4>a  D»  JoanairSadibnci  manuaeriptoa  tum'gred^ 
eoa,  tum  lattnoa  nuper  ettptoe,  hoc  eatf,*in  univeranm ;93o 
Yoliamina  coDscfriptvm'eiainiaatos,  una  cam  aaii^ua  Priafrf 
ataCua  in  BiblfothecaM'Gaeittreanam  cotttfehitiiie  ofifensione 
ouravi:  oatalogo  eiasdem-Bibliothccae'  Gaeäareanae-  peirpm 
taO'itloa  aaacriptums  y  atqüe  ita  in  ordinem  tvdacturaa,  '^i 
«eram  äingiili  aullo  negoiiö  inveniri«edepr<^ni,  cumpeteni 
tnr«  peaiiati  operamque  onntno  datfAtus»  vLt  aparta  qa^ta 
iiaotna  aum  in  diea  magia  magisque  in  domna  Austriaca e'da& 
CMOitieiaPir  <^uocipca  hoo  etiam  iiline  veatro  empliaaittKe 
ordmi'obiter  hie  a  me  reverenterindfacandftm  tidetur,  ^ 
Alegrit  Dectoria.  Medtoi  iairtipt;idi9ra*r«€a^d€functi  libiüa  $4% 
AoirMia  V78  «oUdia '3*  et  denariia  rd  höe  eilt  leviaiatmo  jM«e^ 
tlo<|ib>iia  Bibliopelia  aeatiaaeioa*,  qai  aibt  laoa  foi%an  veiidl- 
aaflkiri*4perarepant,  eaae'eia^knodi;  üt' potior  eopum  pai% 
lieiiue  iqßibliotheea^lGaeaareamsientv  Mquefa^le  äsquieiia 
apad  BibH'Opotaa  TOeMler  inrteaiafitar',  "Cfsi*  irnrenih*^ntbi^ 
^ndoo'ei  eo  am^Hua  florenia^'^iWi  pi>a^#nt.-'  Qüapocum  eiu#» 
«a^dr  tfaa,'  M  taiii- vtt4  prelia  haberi  pdä^i^it ,  tiM'  tarnen- a 
Ihteraioräai  yalgo  faeite  e^ebdi  Videantar ,  «eil'ai  diatiaa  Ih 
X^nödoehia^^aesareafl^  abi  ttane  aaaet^aatar «rota  Jnclnai 


Digitized  by  LjOOQIC 


338 

Hm».  9o36.  cuitodiantar »  fataram  sit »  vt  Mtu  oonpntresoaUC  et  plane 
pereant,  consuUius  videri,  ut  See.  Caat.  Ma^*  noaiiiie  ia 
Augustam  Bibliothecam  inferantar.  Et  »i  qaando:  prodi««» 
rint  D.  Alegrii  haeredes  (qai  adhac  nulli  aeae  ealenderunt) 
ipaia  11.  178*  3  fa.  et  la  den.  ex  aerario  Imperatorie  perael- 
Tantnr.  c  .... 

Ep.  ai.  (Fol.  IUI.)  Generoto  et  MagnificoDpieioo Do- 
mino Friderieo  Prainero ,  Libero  Bajfuni  etc  Sereniaaiaii 
Fiineipis  Ernesti  Archiducis  Auttriae  etc.  CoDailiario  et 
Cabicalario  sapremo ,  Domino  et  patrono  amo  yera  aemper 
observantia  colendo* 

Doleo  equidem  Generoae  domine  etpatrone  plorimam 
obaervande.  Ita  reram  mearum  necemtatem  fevcet  u%.üU 
tiua  taae  Amplitudini  oneri  quam  boiM>ri  eaae  cogar.  •  Spe- 
rareram  aane  fore,  ut  domus  uxoris  meae  quamprimoJ^fi 
anno  superiori  in  biennium  sooThaleriaannuia Ampi.  T«Io« 
cavit  9  caussa  esset  me  in  amplitudinia  T.  amicitiam  inaixitt* 
andi,  aed  casas  hanc  mihi  occaaipnem  com  magna  meodo- 
lore  ademisse  yidqtur.  Nam  poat  mortem  Sibea bürgert piaa 
memoria e  domo  quam  nunc  ad  forum  piscariom  habitam&s 
inter  uxoremnonc  meam  et  Sibenburgeri  fiUom  divisa,  hoc 
incommodi  accidit,  qnod  com  ambo  uti.debeant  unotorcp* 
lari  ad  exprimendum  in  vindemib  yinqm ,  ambo  aimul  ayas 
demere  et  yin^emias.perficere  .commode  nequeant;  Quate 
fit,  nt  uterque  magna  incommoda  patiantur,  quemadmo- 
dam  hoc  anno  dum  Sibenburgeri  yindemiarum  absolutionem 
exapectayinius ,  in  ylneis  nostri^grayissimumdamnum  paasi 
aumus.  Qnod  iUk  molesturo  accidit  uxori  meae  ut  anno  pro- 
^mo  hanc  domum  relinquere  et  in  domuni  soam  ad  forom 
(^rbonarium  ad  Caleodas  Maii  proximaa  AmpHtudini  Tuae 
I^catam  sibi  aecesaario  immigrandum  esse  yideat.  ■-  Quare 
hodierno  die  duoa  nctstros  famulos  domum  Amp*^**  T.  et  in 
aulam  bis  misimus ,  ut  cum  debita  reverentia  hanc  noatram 
j^ii^cessitateip  Amplitudini  tuae  indicarent  .et  simul  noatro 
nomine  orarent  ut  s^cundum  pacti^  conventaquae.in  litjteria 
lotationis  continentur  semes tri  tempore  ante  admonitu/i /t^em« 
pestiye  sibi  de  alio  doi^icilio  proapipere  digparetm),  ilt  p4at 
aex  menses  proximQS.pps  ipsi  inillam  nostramdomiiiii5  im* 
jinigrare  et  ea  damna^.quae  in  Kac.doiuopatimureyilari^poi* 
aimuai  et  simul  iodioarept,  n9^  haue  domum  qu^m.  lidlific 
inhabitamua  Jibeiiter  deinoepa*  Amplitudini  T.. . liplacuf^rii 
locaturos  et  in  omnibus  reliqui«  i^ebva.qaoad  yii;ea  no^in^e 
£^y:«ent,  yere  et  exaiiimo  cu^i  summa  alacritate  et  «obaeir- 
yantia  aemper  .ae.i^Yitiiroa.  At  vera  cum  iidem  illinoatridUie 
lamuli  Amplitudi|ve>n  T.  neque.  deioi;  netque  in  auia  iay«iie«* 
i(\nX  hisgeiUtterisi.Aidevi  reyepenMr  ef^^^B.indioaoda  et.tpe- 


Digitized  by  LjOOQIC 


S39 

tenda  dtuimot.    <^iuini  rem  ufc  in  bofum  partetn  a  nobltirf»^)«»«/ 
^  neoetsif ate  QOgimmr  Amplitibdo -T.  aoofpiat,  etiamatqve 
eliam  Tebeweater  rogaams«    iDterim  Deoni^  opi.  max.  pra 
aalttte  Ampi,  T.  ambo  precatari. 

Ampi.  T.  dedUiaaini  Cliinates  Hxi^o  BK  D.  Barbani 
Biotin. 

£p.  ds«  (Fal«  13».)  Adcameram  anlioam  a^«  Nouetnbiü 
1578.  Ampiiaaiau  domini  et  patroni  rem  mibi  semper  ab4 
aervantia  .oolendi.  Qoando  quidem  negetinni  illnd  ftiben^ 
bvrgerianiftm  in  aalYeodie  Tiduae  eine  axori  nunc  meaenoä^ 
riasimae  jtSoq  fl«  el  aliquot  cruoiatis  ob  nmraa^  rarie  ifUen 
ieelaa  lente  prooedi^^  -et*nea  tarnen  bimi  a'credUoribas'OOf 
alria  oeruüm  noa  Fexanlibaa,  bino  ab  alits  inoomttodia  in 
taenda  re  faoiUiari  qvotidie  exorientibaa,  ita  varie  «nütuift» 
qne,  ul  vix  jreapirare.  nobia  Kcmt«  exercemur;  et  bnctam« 
quem  mali  evmalns  aooedit  graTieaimnaperiCttloaissimiiaqQO 
uxoria  meae  ad  deaperaltonem  fere  medioorunt  Uborahtia 
morbna  •  etiam  atqne  etiam  ab  ajnplisaimo  reatro  ordinenö; 
henentbaiine  peto,  pt  diSionltAtibos  iaiie  nostris  taptit  eü 
Tix  taoe  lolerabilibaa  attbreotupi ,  mihi  «tipendiun  aeptem 
eaUem  meaaiam  admuiiatrationis  Bibliotbecae  ImperatoriAief 
nomine  debilum  ab  aerariiquaeatoreannnmerandunibenignJe 
decernere  relint«  Hoc  benefioittm  tarn  ego  qaam  nxermea^ 
ai  ex  boo  aneipiti  aorbo  emerMrit  ad  ahioHim  ▼itae  tpiri'« 
tum  omni  obteryantia  alqne  omni  officiomm  genere  Am«* 
pUasimo  ordioi  reatro  compenaare  eopabinrai'. 

Ep.aS.  (Fol.  lea«  t.)  Ad  Jacobnm  Tanrellnm  V.  d 
(Aflinem)  S.  P«  Y. 

.  AmpUaaime  Domine  4  Affini^itnisime  oolendd. 

»  Credo  ego «  Deum  opt.  max.  in  hoc  rernm  bumada« 
mm  ÜieaUro>  in  me  bamanae  mulabiiitalia  spectacnlara  cae-« 
teria  mortalibna  exbibere  Tolaiase*  Credo  etiaa  enndem 
cum  aequitatia»  jvatitiae  et  sfnoeritalis  amator  tit,  innocen^ 
Uft  et  oandidi  mei  atque  ad  omnta  recta  asptilantia  aninti  ra* 
tionem  babniaae*  Non  ignorai  4  yir  ampUtaime  qnoa  aermof 
nea  panlo  ante  nnptiaa  cum  chariaaima  mea  nuper  aponaa 
eonirabendaa  tecnm  ex.catharro  decnmbentehabaerun««  Af< 
firmafae  ei^mt  me»  ai  nnpliae  procederenl.  anmmopeni 
dat^rnni  opecam ,  nt  pax  dt  tranqnillitaa  domi  idriaque  ime# 
affinea  et  oonaangnineoa  noatroa  omn«a  communiter  consut« 
ret.  Id.AH  nnptiis.  oonaaentia  ex  fide  praestiteeini .  Demrt 
ipaam  4  ;qp0oi:  fallerecnemo  potesf I  teatem  habeer...  SedmuU 
tam^aiiedendQ  nitiil  «xori-  persnadere  potni^  Adeo  enim 
exoieeratna  in te eral,irMacio  qnibna  antoHboareiaa  aarimoM 
ni  onfli  avaderem  te  ad. nuptias  eate  inTitandnoi  nihil  plafitf 
attdivO'  volf^erk«  Oeinde  eam  poat  nnptiaa  eam.adignoaoeiK 


Digitized  by  LjOOQ IC 


340 

ai».f998^dnm  et  adaffmcitifte.rediDte^ationem^pTuribaft  rerhis  hör- 
tivpr,.niiki  tamqaam  jiftol68t6imbirata':»0irniaTitiiiinq«äm 
se  in  graciatareditaram  eutn*  eo{*'qiii.'hoiion  «t*  existima« 
tioni  8uae  tarn  foede  insidiatüs  6it,  adddna  in(ei*lin  conHtia 
q«ibna  gratiot^a  'id;('4illa'aiidiitUpoaaeiit^  qoae  liicreefosere 
ad  e?itandnin  animi  tui  aegritudinem  non  est  necesse.'  In 
quhhac  stia  opiaiODe'adtuliiimiiA^vitaa*  spiritum  ita  ienaci- 
ter  iracunda  mulier -baesit  V  vt  tridoo  ante  mofcem  aliqoot 
perionis  astantibdaf.  cum rogaretar  filf^rmne  tuam,  an  ma- 
»tum  amim,  an  jreroi^iqoem^aliqdekri'bondramavoramhae- 
rednn  esae  Teilet  V  iterom  ooBTichyte^Moinaohara^diaerte  se 
0  te^et'a  filia>«ti>a<iBKemssimaiti  easedeolararit..  'Qaod  saiver 
tBntum  odittm  ex'qua  re  tarn  alte^ün 'pecbia  malieria  dea* 
evnd^t,  cxputdre.eqnidem  n6qacf€(;-'9iisi  for«^  -hoc  etiam- 
ail«iirimi  aegritadinem  acceaserit^'qiiod^n^hi  sa&pi^akne'sa- 
ne^am'familiartler  conqnesta'ie^tc '«e  a  sororarqdöqftie  aoä, 
eonittge  p  m^tua imariM  nee^paucaa  >nec  'leres  aeeepiase* 
lodern  cum'mer  inature  at^pie^irgei^e  oernaret,'  niHro  stoey 
ittqait,  meo  memöre  hac  in  te*agere ;  morilura  sam  pr^ 
pedi^m  (kaec  tamquaro  ra^esidlnt)'  tum  tu  tno*  more  cam 
illia  agas,-^t  ai  ptacoetfit,  »Tatfrelli  Aliam  nxorem  dooas. 
Com  aotem:hic.e«m  rogarem«  '8i  omnino  fatis  volentibus 
moriendirai  ip8t  eaiet,*  auaderet  nrserio  ut  Papa  Vios  legi- 
bus solveret,'  sorofis  snaefiHam  ducei-em.  JSon  Ruadefero, 
»nqtiitv  ai  eam  matris  tove  similem  seit^m ,  multo  minus, 
ai  patris.  Sedeeasb,'  Tfr  AmpHsaime;  haec  re<iem6reV  ^^ 
aISqua  ex  hia  aegritudo  anim«  eius  aocreseat  ,*qnem  öonso- 
lari  maxime  et  raolestiis  levare  deberem  -  Vt  aatem'reete 
ab  Amplitudiiie  tuH'iiTtenigAr,  hisuei  Verbia  hn^i,  »Ifam  ,  nt 
oatenderemv'^ne  apiid  uxorem  aio  aifectam  yel  contra  utilt- 
tatem  meam^  pre*  mattfae  amieitia«*  i^estrae^  conbiKatione 
aaepiasima  laboraase.  .£iuaqae  me 'r^i  non- modo 'Daum 
omnium  cordium  pcrspectorem ,'  'vteratttetfam  hohrifTO^  non 
pancos  testea  habere.  Inqruo  aeqnitatii  s)r«ieferttat{sque'stu- 
dio  etiamnnm  pemalens,  nihil  magis'*opto  ,'^tjttam'  am  *filia 
taa  iam  nunc  Kic  praesens  adessei ;  ut  quod  affinittitia  yin« 
ciilum<  nuper  ante  noptias'  maaa  mihi  jpetere  -  prbdUt^är^ae 
m  aniroo  habebamiid  nunc  iterum  aequis  eontditionibifs'ao- 
Ucitare  atque  'orgere  possem;  'Sperf^i^m  «tfaideu*  rebus/ 
oausis  consiliisqoe  mei«  omnibos  intoNebti^ ,  tuam*  ppudeii» 
tiam  a  taii  matHmonio  non  •foM:iaH0namv'  S^ä  liutusmodi 
ihter  absentvs diflFicttltei^ tractantnr rnavn  ätiamii'Qgo  tttque 
toTir  am^lissime,  internes  de^liaCoa  aliquid  «ttttuetenfn^, 
Umendum  umeo  foret,  neTirgo-jatifecala,  veMuatk;  Wtfor- 
moaa  (nam  talam  eam  esse  mihi  qaidam  praedteiint)  lUbHto 
iam  quadrUginta  ei  eo  ampliosan»oanato>nubereretiitaret. 


Digitized  by  LjOOQIC 


341 

atqu^  Miparfiinitate  quadam  eitorta  mfKmuma :  io£iastti|ii 
fMdamqae  saepe  evenHifla  haberei  eoiiiensiis  primom  qni- 
deMilttua,  aed  deinde  maxiiae  filiae  '^ii^  reqnirendot.  Ve- 
rum Mmm  istaEam  tarn  aedarom  Uoiqve  cOdlideMte  i^gen- 
darom  traelattenem  eptslolae  ttmua  .angüröa  iDioime  tevk» 
Graliaainwai  erit  Doipine  aCftnia:  omatis^e  qoaado  ego 
domo  egrediiiberto  noAdiun  aadeei,  sir«  velperi*  mihi  in  dkk 
meatioa  parcaqoeceetinlaooatira  adeasiedigbatüifoeriado- 
mam  rheda  oostra  eoopertat./Bt.cam  nmlto  lamme  rednoen- 
^na.  Ignoaoea  aulem  mihi,  etodieaam  Jay^oAntem  quoiidie 
inarle  oraloriaadCiceronia  imitattoiiem,pftbIice.  inrilanii^ 
ai  ab  AmpiitadifliaV'MagDificentiae,  Domiaalienia,  aimili- 
bttsqoe  altia  a  iHvnm  acribendi  consoetiidiiie  abhorrenlibua 
Tociböa  abatiouero.  Eodem  emm  mod^  ad  proeere»  omnea, 
immovero  ad  Prinoipes«  noatroa  aoribtea  iampridem  oti  eon* 
aneTi.  Qaod  bio  propterea  aado,  Delorfterid;;qiiod.^ptimp 
consilio  fit ,  aliquantulom  tnae  dignitati  detrahere .  pi^tea. 
Oaod  aane  non  eat  ita.-  Triboe  enim  tfbi.  tantum  qnaotma 
Tiro  £aeeUentiaaim6',  Ciariatimo,  atque  mnltia  nominiboji 
ampKtaimo  eat  tribaeodum ;  tantamqüe  addo  Teaeratienia« 
qnantmii  ab  obedieDtiteimofilio  in  chariasimompatrempi»o- 
fioiaci  aeqanm  est«,  yai*«^  oeleberrime«  mibiqoe  aiculi 
parenti,  aummo  atndio  cdleilde.  Yicnnaeex  lactaoaa  £a« 
nestaque  domo  Sibenbapfgeriaoa«  IX«  Xbris  tt?  HD.  LXXiiX« 

Ampiitudinis  tuaO  studieaia^mva  effitiis  Hogo  Blotjiaa 
D.  8.  C.  M^«  Biblioihecariaa«  . 

£p.s&4.  (Fol.  id4.)*Ad'eameraro  aalicam«  (Bittet  wie- 
gen des  atreiigen  Wintera  niieinige'Fuhren<(plaQ8tra)Hol«« 
a  Araanuenses  und  ein  aUea  Weib  zum  Auaputaen,  aind  in 
derBibl. ,  er  kommt  aneb.oft;  es  warjunmer  so  unter  Max« 
IL  und  Rudolph  11.) 

Ep«  dS.  (Fol.  I  a  4«  t )  Ad  camertim  aolicam  20  Janoarii 
(wieder  wegen  Holz). ..    * 

£p.s6.  (Fol.  ia5.  t)  Jacobe  TanreiIo(S.  C«  M'»  Con- 
ailiario).  (E^  will,  dafs'dieToohter  aua  dem  Elsafs  komme, 
wofür  er  100  fl.  Reisegeld  rerapreehen  hat,  doch  aoU  die 
Ursache  nicht  wogender  Heirath,  sondern  wegen  der  Krank- 
heit des  Vaters  angegeben  werden.  » Sed  t^imeo ,  ne  piiel* 
lae  javenculae  et  vennstae,  et  (dicam  libere.  apnd  teid, 
qaod  inaadiri)  lascivae  atqne  salaei  (nam  talem  de  illa 
opinionem  nonnnlli  habent)  mea  haec  aetas  quadragenarifi 
displiceat . • . «  Er  könnte  auch,  da  er  an  den  Rhein  und 
JUkch  Holland  gehen,  will,  sie  im  Vorbeyreisea  besuchen) 
das  wäre  anständiger.)  «5  Januarii  1679.  *    '  ^        ''' 


Digitized  by  LjOOQ IC 


542 

Kro,9o80.  '  Ep.  27.  (FoL  ift7-)  »  Serentssfano  Archidaic , '  Ptiocep» 
et  Domine  samma  mihi  veneratione  perpetao  coleirde.« 

t  Doleo  et  quidem  gTaTiMime  me  et  domiis  Aaslriaeae 
stadiosissimum  et  Bibliothecae  Iraperatoriae  amantiasimofla 
aaepiaa  impediri,  qoo  minaa.  apartam ,  quam  nactaasam  or- 
nare ,  hoc  esc  Bihliothecam  Caeiaream  fidei  meae  a  S.  G» 
M<*  concreditam,  ita  at  decet,  et  nt  ipaa  necessitaa  requirit, 
emendare,  et  salram  reddere  poasim.  Superiori  anno  exi« 
tus-  ex  Bibliotheca  in  aream  Xenodochii  Caeaarei  qni  aem^ 
per  IfrtperMoribua  et  eorum  miniatris  patoit,  asaeribua  ob- 
atmotus  eat  ita,  nf  si  (qaod  Dena  avertat)  incendiam  orire- 
tur  libri  Bifoliotiieeac  illac  exportari  et  in  locam  tatom  de- 
ferri  non  posaeiit«  Nunc  iteram  cum  Decreto  Imperatorio 
mihi  conceasum  eat  ex  mea  vel  amicorum  meoram  pecania 
mntuo  aumia  (ic^d  postea  tarnen  aao  tempore  ex  aerario  Cae- 
aaris  pablicK)  r^ddenda)  ea  qnae  ad  Bibliothecae  conaerva- 
tionem  pertinent  inataurare  atqoeita  munire,  nt  omnia  qoae 
in  ea  Caeaaris  aunt  tnta  esse  queant  honestissimna  et  S.  C 
11^  atilissimus  qaoramdamimportanitateinterrumpitnr.  Mo- 
nachi  namqne  Min«ritae  aiqae  omnes  ii  qni  in  eornm  mo- 
nasterio  habitantes  aingulis  diebna  IKS  noctibna  per  anperio« 
rem  BihlSothecae  contignationemambnlare,  paWerem  auper 
libros  pedum  motu  aese  copiosissime  effundentem  excitare 
et  porro  per  superna  loca  BibKothecae  cofaaerentia  adeabi- 
•eulam  usque  et  lectam  meam«  atqae  adeo  ad  iptam  Sao« 
€aea.  Ma^"  Bibliothecam  pervadere  facile  possant  eam  per 
domicilium  meum  vagandi  licentiam  sibi  eripi  aegre  feren- 
t^s  et  ae  pariete  obieclo  qui  illud  impediat  arceri  non  pa« 
tientea,  opus  inceptum  impedire  et  operarioa  ab  incepto 
opere  abigere  conantnr,  cum  tamen  nisiilladinceptamopos 
perficiatar,  Bibliotheca  non  tantam  pnlreribna  ambulan- 
tium  monachorum  et  alioram  pedibus  excitandia,  Temm 
etiam  furtis  semper  obnoxia  manebit«  Ego  quidem  non  cn* 
pio  mihi  quanturavia  vera  narranli  credi.  Sed  at  id  qaod 
dioo  yerissimum  deprehendi  possit,  supplex  a  SerenitateT« 
peto ,  ut  dnoB  vel  plures  oommissarios  constituere  dignetnr 
qui  looam  oofitentiosum  inspiciant ,  et  ai  mea  rerba  reboa 
respondere  oompererint,  Goardiano  et  monachia  illta  ae- 
rere  mandent ,  ne  opus  ad  Sac.  Caes.  Ma^*  ntilitatem  et  ad 
Bibliothecam  conseryandam  inccptam  turbent,  ant  opera- 
rios  quominua  coepta  perficiantur,  impediant,  sed  auam 
tion  aequam  Toluntatem  Principis  sui  coromodis  ne  praefe- 
rant  Interim  Deum  opt.  Max  pro  Serenitatis  T.  incolomi- 
täte  et  salule  preeabor.  Serenitatis  deditissimoa  Cliena  Hogo 
Biotins  S.  C.  Ma«"  Bibliothecarlua. 

Ep.98.  (Fol.  ia8.)  Ad  Cameram  Inferioris  Aaatrtae. 


Digitized  by  LjOOQIC 


343 

Gi^ffcrbiiet  Magntfici'Doniifii  omni  observantia  mihi  oo*HM.9oa8. 
tendi*  QaoO  tardias  ad  Magnificentiarum  V«  decretum  re* 
aponderiiBt  non  alia  de  oaussa  factum  est  quam  quodindiea 
iHrspectaritn ,  vt  Excelsam  Regimen  Testamentum  ab  axore 
tnea  conditam  mihi  cömprobaret,  eiusqne  exeqaeodi  po* 
testatem  faceret ,  üt  dernde'certius  responsom  Magnificen* 
tiis  Yestris  reddere  possem.  Sed  cnm  id  hactenos  factum 
non  Sit  9  et  Magnificentiae  Vestrae  iternm  me  nrgeant,  ot 
19^  fl.  et  65  craciatos  Woifgango  Fort  persolram,  diatiua 
respönsotii  protrahendam  non  duxine  id  qnod  bono  consilio 
fit,  in  malam  partera  ant  in  negligentiam  interpretentur. 
Qnarenunc  Magnificentias  Yestras  oertiores  reddo,  prop« 
ter  potaces  qaosdam  homines  testamentariam  hoc  meum  ne* 
gotiam  adhuc  snspeAsum  manere ,  et  ob  hoc  ipsam  impe- 
diri,  quo  minas  me  pro  haerede  gerere  qneam.  Deinde 
^iam'sitandem  haeres  deolaratos  fuero  non  aeqnan  tarnen 
Tideri  Thomae  Sibenbnrgeri  debita  tarn  acriter  S.  C*  M^ 
nomine  exigi ,  com  tpsa  Sac.  €aes.  Ma^'*  ipsi  ant  eins  hae- 
redi  etiariiiiam  stipendii'  sui  noraine  debeat  q5oo  et  eo  am- 
plins  lt.  '  Qaare  daplioi  nomine  a  Ma***  V.  vehementer  peto, 
ne  mihi  novo  hospiti  mille  curia  obrato,  et  ab  innnmeria 
creditortbus  quoiidie  vexato  atque  adeo  tantooneriferesuc- 
cumbentE  gravius  etiam  onus  imponere  velint.  Et  interim 
Deom  Opt.  Max.  pro  Magnificenliarum  Y.  salute  precabon 

Ep.39.  (Fol.  138.  T.)  AdCameram  inferioris  Austnae 
±ö^  Februarii  1579.  In  gleicher  Angelegenheit  (auch  eis 
Biotins  hat  mehr  als  5oo  ü.  zu  fordern  vom  Kaiser)  .  «  • 
r Maxime  cum  ita  se  erga  Sac.  Caes.  Ma*'°>  in  vita  gesaerit 
Sibenburgerus ,  nt  sna  commoda  S.  C.  Ma***  oommodis post- 
posrneritf.et  semper  fidissiroe  saepe  etiam  cum  valeludinis 
suae  iaotnra ,  diligentissime  munns  suum  (quod  sane  quam 
arduum  et  difticile  fuit)  exercuerit.  ]£t  quod  roaxime  mi« 
randnm  est,  tam  incredibili  studio  erga  Imperatorem Maxi- 
miHanum  et  Imperatricem  atque  omnes  eius  Itberos  ^ere- 
nissimos  latus  fuerit,  ut  nulla  habita  utilitatis  suae  ratione, 
tantum  nt  suis  doroinis  gratnm  faceret  voluptateque  affice- 
ret,  in  unicum  hortum  piusquam  decem  anreorum  millia 
impenderit  • . « « 

Ep.3o.  (Fol.  1^9  V.)  LectissimaematronaeCaraeGoe- 
billefae  habitanti  in  vico  Divi  Joannis  Seiestadii. 

(Yerkündet  ihr,  als  Schwester  des  Jacobns  TaDrellus, 
den  Tod  ihres  Bruders  (auch  dessen  Tochter  Margareth), 
und  macht  den  Yorschlag  wegen  der  lieirath  mit  letateren, 
ihr  Yormund  will  er  er  nicht  werden,  besonders  auch,  weil 
er  dann  secundnra  leges  nicht  ihr  Mann  werden  konnte •••) 
«quod  nxQT  mea  paulo  ante  mortem  cum  me  omnium  aag>* 


Digitiz'ed  by  LjOOQ IC 


344 

aro.9«38.  rum  bonorum  (qnae  ao  florenorum  milUbtt«  val^ye.pfiltbtt) 
haeredem  designaret,  me  hortala  ait,  ot  aororia  anae  fiiiam 
Margaretam,  ai  honeste  illam  edacatam  iaielligecem,  uxo- 
rem  ducerem.  Ofiferqntur  mihi  qnotidie  muUae  et  virgioea 
et  viduae  magnornra  et  clarorum  riror^tm  filiae  ip.  quibua 
etiam  Baronis  cuiusdam  divitia  et  ia  aroe  splendidiaaima  ha* 
bilaiitis  soror  est,  20  annoa  nata.  (Er  aieht  Afarg^retha 
vor.)  Interim  ego  per  tutores  eiut  domos ,  vineaa ,  et  re» 
liqoaa  facaUatea  coli  et  conaervari  diligeatissime  carabo« 
'  Opua  certe  habebit  virgo  primum  latoribus   diligeotiboa  et 

in  rebus  tractandis  expertis,  ac  deinde  mariio  in  Jurispra« 
dentiii  et  in  eausis  forensibus  versato*  Mille  enim  arieotur 
lites  antequam  pupillis  quorum  frater  taua  tntor  i'uit,  aatis« 
fiat.  Trea  enim  gesait  tutelaa  quaa .  oiviDes  satis  i^tricataa 
reliquit,  maxime  duas  quarum  rationea  muUorum  millium 
florenorum  reddendae  restant.  Dabit^r  tarnen  K  nebia  opera» 
nt  omnia  expediantur  ete*  •  •  • « 

Viennae  Prid.  kal.  Martii  i5y(^ 

Ep.3i.  (Fol.  i3i.  ▼•)  Ad  Cameramaulicam  (wegen d« 
Rfickstandes  der  Sibenbfirgerachen  Forderungen  aueh  a.), 

»••«Et  quia  interim  aere  alieno  presjsus,  ne  dieam 
obrutus,  tanta  pecuniae  laboro  inopia ,  ut  quo  me  vertan 
nesciam  (opignoravi  enim  iam  foeneratoribus  qnae  auro  et 
argento  constant  fere  omnia  aedibus  inauper  meis  hjpotbe- 
cae  obligatia)  humillimuro  in  modum  opem  vestram  implo- 
rans,  rogo «  ut  ex  mep  ipsius  stipendio  Bibliotheoario  per 
aerarii  mililaris  qiiaestorem  Gattermeierum  aoo  aaltem  ilo> 
renos  nuraerari  jubeatis,  quo  aumtus  domesticos  ferre  et 
iter  quod  perendie  Pragam  versus  iibrorum.  ad  S«  C.  M^" 
vebendorum  caussa  inire  cogor  perficere  sine  incommodo 
qneam.  Gratum  me  ihierim  et  beneiicii  memorem  clientem 
Amplissimo  V«  Ordini  exhibebo,  <  . 

Ep.Ss.  (Fol.  1 33.  V.)  AdExcelsum  Austriaeinferioria 
Begimen  Ilagonis  ßiotii  libellus  supplex,  De  matrimonio 
aibi  cum  Margareta  Taurello  contrahendo. 

Multae  sunt  causaae,  Ampliaaimi  Domini,  cur  matri* 
jnonium  cum  honesta  virgine  Margareta  Jacobi  Taurelli  qnon* 
dam  iilia,  mihi  appetendum  existimem«  Primum  quod  uxor 
•mea  illam  mihi  moriens  uxorem  sibi  succesauram  destina- 
vit,  aiÜrmans,  conicctura  se  quodammodo  assequi  ipsam 
bonam  matremfamilias  futuram :  deinde  quod  paulo  ante 
Taurelli  mortem,  ita  mihi  cum  eo  convenit  ut  cum  virgo 
mihi  esset  visa,  si  alter  allen placeret,  mihi  ea  in  matrimo- 
niam  esset  addicta»  et  quod  ad  hanc  Taurelli  voluntatem 
accesaerunt  quoque  propenaissimae  omnium  virgioispropin« 
quorum  volunlates,  a  quibua  uoc  Curatorum  Virginia  auffra- 


Digitized  by  LjOOQIC 


346 

gia  yidfntajr  tne  aUena^,  Qu^  .aqcedit  qupd  pon^inorieBga 
ynß  apAore  virgo «  quam,  ego  erga  ipsam  ferri  viJetan  ,  Da^ 
niqae  qaod  aequiiati  et  Jattitiae  divinae  conaentaneom  wir 
detuff  .gratum  se  ei  familiae  exhibere»  a  qua.quia  magna 
multaqüe  beneficia  atque  emolamenta  sit  conpi^e|i^i|to$.  Iai|^ 
vero  cQnstat»  nie  ea  quae  Yienoae  possideo.  boiu^  .pleraqoe 
ab  hajus  virginis  matertera  hoc  estuxore  mea  eateadeptttoa 
quae  ai  aine  testamento  el  hac  vita  äecesaiaaet«.  Tirgo  .019? 
nes  eius  facultates  mihi  relictaa  con^ecutara  i^oitf et.  HaeOi 
aaipUsAifi7i  domini,.  caussae  multaeque  aliae  me  in  |9am  men- 
lem  impulerant«  ut  amplissimo  yettra  ordini  aopplicandum 
duxerim,  ut  si  lege  solvi,  etdispensaüan^my  ntvocant,  imr 
petrare  ab  iis  potuero  ^  ^ine  ,quorum  Qon^senaa  CQnnabium 
hoc  alioqui  fortassis  procedere  non  posset,  mihi  haue  virr 
ginem  concedere  nxorem  dignentur.  Cum  autem  matrimo- 
nia  in  coelis  aetemi  Dei  nutu  constitni  inier.  baminea  di^ 
cantur,  divinam  ipsius  bonitaiem  oro,  nt  ai  niatrimoiuui^ 
hoc  salutare  mihi  et  faustum  atque  felix  sit  eyasornm  etamr 
plissi^o  ordini  yestro,  et  iis,  qui  legis  obstant^s  impedi- 
inenta  sua  antoritate  tollere  solent«  eam  iribnatineiiteniy 
nt  hoio  meae.  petitioni  annuere  yelint:  sin  minnat  contrar 
riae  oriantur  omnium  yolunt^tes. 

Q.uidqnid  eyenerit  (nam  nihil  nimis  ardenter  appetere 
aoleo)  in  Dei  yoluntate  libens  acquiescam;  me- Interim  ye- 
atro  ordini.  amplissimo  animo  yenerabundo  commendana» 
Amplissimo  ordini  vestro  deditissimus  CUens  Hugo  Blotiua 
D»  S.  C.  Mai>*  Bibliothecarius. 

Ep.33.  (Fol.  i33-  y.)  S.  C.  Ma*"  Domine. mihi  Cle- 
mentissime.  Es  gibt  viel  zu  thun.  »Quamqnam.enimnnn- 
quam  Bibliolbeca  aliqua  insignis  ita  cons^tui  pos^it,.  quin 
dno  aut  tres  homines  quantumvis  jaboriosi  sea>per  habe- 
ant,  quodagant,  non  dubium  tarnen  est,  quin  post  4 Aut 5 
annoa  proximos  (hoc  enim  tempore  eam  ad  usum  omnibas 
expeditissinium  a  me,  si  in  ofTicio  mansero  redigi  poaae 
apero)  maiori  cum  otio  et  maiori  Bibliothecarii  voluptateea 
administrari  poiuerit.  Cum.  igitur  ego  mirißco  qupdam  na« 
turae  impetu  erga.  Bihliothecam  hanc  CaCjiaream.  omnibna 
modis  expoliendam  atque  illustrandam  ferar,  ad^o  ut  ali« 
quam  pecuniae  summam  ex  nxoris  meae  olim  Sibepburgerae 
diotae  haereditate  acceptam  non  tantum  mutno»  yerumetiam 
dono  ipsi  ornandae  dederim,  et.muito  etiam  plora  deincep^ 
eidem  praestare  in  animo  habeam  %  ne  tandem  tarn  egregip 
n^eo  qonatu  ,tamque  prop^nso  in  eam  qrqandan^  et  locnple- 
tandam  animo,  ab  hominibus  callide  sese  insinnare  sciea- 
tibtts  fru^trer.  —  Maxünopere  a  Sac«  C.  Ma'«  yestra  peto,  nt 
aecundum  eaa.qoae  huic  Ubello  supplici  adiunctae  auntcon- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


346 

irH»»9^s&  dStiönes ,  s!  ndn  ad  nltimam  vitae  meae  spirildm  sältem  ad 
proximam  decenniam  ab  hoo  liieta  Tel  ciiploniate  Tel  Terbo 
aliquo  imperatorio  liberare  digneiur;  nt  magno  deinceps 
erectoqae  animo  intrepide  hos  labores  aggrediens  ad  glorio- 
Bum  exilum  omni  conatu  contendere  queam.  Clementissi- 
mum  inteHm  super  hac  mea  honestissimaatqtxeBibliothecae 
Imperatoriae  utilissima  maximeque  gloriosa  fatura  petitione 
responsum  exspectaturas  et  pro  S,  C  U  Y*  salute  rota  apad 
sammnm  Deum  facturus. « 

(Fol.  1 35.)  Conditiones,  quas  a  se  praestandas  S.  C« 

'  M»  animo  renerabando  ofFert  Hugo  Blotius  ipsias  ßiblio- 

thecarius ,    si  pro  200  florenis  soa  Ma'**  ipsi  3oo  florenos 

quotanois  decreverit,  etBibliothecaepraefecturamadipsiaa 

Titam  vel  saltem  ad  decenniam  confirmaTCrit. 

In  primis  ut  sine  impedimento,  se  soIi  Augustae  Bt- 
bliothecae  omni  conatu  ornandae  atque  illustrandae  conse- 
crare  lotum  possit ,  artis  oratoriae  professione  qua  in  Aca- 
demia  Viennensi  fungitur  sese  abdicabit« 

Deinde  quotannis  ad  minimum  semel  Francofurtum 
suis  snmtibus  proficiscetnr.  Saepe  etiamper  diTerticoIa  lil- 
terius  hinc  inde  excurret,  ut  civitatum  monasteriorum  et 
aliorum  Principum  Bibliothecas  lustret ,  et  si  quod  prae* 
clart  inventum  in  iis  fuerit  Tel  emat  Tel  describi  curet  con« 
quirat  etiam  obiter  rara  numismata  tarn  Tetera  quam  recen- 
tia,  insignes  item  tabulas  excellenti  manu  pictas  et  similia 
prece  Tel  precio  comparandas,  qulbus  Bibliotheca  A^gosta 
splendescere  magis  possit. 

Ad'haec  doos  suis  sumtibus  soribas  seu  amanuenses 
alet  quorum  alter  secum  proficiscens  ea  quae  singularia  in- 
Tententnr  describat,  alter  Tero  domi  Ticariam  operam  prae- 
stans  Bibliothecae  cnram  gerat  eamque  purget,  obserTet 
et  custodiat. 

Et  quia  omnlum  fere  linguarum  libri  In  Bibliotheca 
asscrTantur  dabit  operam ,  ut  praeter  eas ,  quas  nunc  noTlt 
sex  aut  Septem  linguas,  etiam  Vngaricam,  Boiemicam  Croa* 
ticam  Turcicam  Hebraicam  Chaldaioam  et  Syriacam  paula- 
tim  addisbat,  ütque  hoc  fiat  compendiosius  nunc  Yngaroa 
nunc  Boiemos,  nunc  aliarum  linguarum  famulos  secum  alet. 
Denique  cum  jam  ei  se  dederit  studio  ut  concinnam  tradat 
rationem  qua  omnes  omniuro  regionum  mensurae ,  pondera 
et  numismata  ad  veterem  Latinorum  roensnram  pondus  et 
liumisma  tamquam  unum  omnium  flindamentum  Tel  potius 
tlimqoam  ad  lapidem  Lidium  quo  reliqua  examinentur,  re* 
'Yocari  queant ,  in  quascunque  Tcnerit  cintates  suas  Cuius-* 
que  mensuras  pondera  et  numismata  explorans  non  tantum 
|id  Latinam ,  Terum  etiam  ad  hanc  hostram  Viennensem  öt 


Digitized  by  LjOOQIC 


ad  Fkugenseni  tali  arle  cceonimodalril  i  vAntn  '«IIa  ealciiU  9i9.ftaii 
iubdactione ,  »ed  »ola  oculomm  inspeetioae  opiM  iit. 

Ad  postremam  cum  omniam  UloAtriAin ,  CUromm  et 
nobilium  hominam  non  param  ad  conprobaadom  generia 
aui  splendorem  intdrsit  aobilitatis  siiae  anliquitateai  pro^ 
ferre,  omniam  totioa  Genaaniae  Prtncipaait  Comitiim,  Ea« 
ronam  et  nobilium  insignia  qaoad  eiu»  fieri  polerit,  corM- 
gabit  et  in  Tolumine  6x  teaacibns  at  firmis  membraoii  con- 
lecto  depingi  carabit.  Praecipttorum  etiam  imagiaea  ad 
Timm  yahum  ezpreasas  in  yivaoiboa  membrania  curabitde- 
lineari,  ut  Tel  piDst  mille  annoa  (tamdin  enim  atqne  etiam 
diutius  deprehensum  eat  dnrare  libroa  ex  charU  permagena 
coofectot)  oronia  potteritaa  eoram  qai  nomen  auom  in  boo 
albo  inscribi  paaai  fuerunt»  anoa  qoiaqne  maiorea  agnoacere 
et  atemmatia  aui  antiquitatem  in  Augoata  hac  Bibliotheca 
comprobatam  babere  poaait.  Aaaeribeloreiiim  evdoaqae  no- 
tnini  bre?e  aliquod  ritae  encomiam  com  teroporia  quo  quia- 
que  yel  nataa  ait  yel  axorem  duxerit  yel  dignitalem  ali- 
quam  adeptus  ait  expreaaione. 

NB,  Fol.i36,  187,  1 38  leer« 

Fol.  139,  Eine  Notiz:  »Michel  dt  Graaaio  Sacerdotto 
he^  fa  raccommandato  a  S.  M^  Maximilian  et  a  qoeato  dal 
nuntio  apoatolico  Delfino  et  de  queato  Amb^  deSpaCaDon 
Joan  de  Borgia. 


XXI. 
Codex  Mb.  Nro.8949«  «»»e^if. 

(HiaU  prof.  a8o.) 
Cod.  Ma«  Chart«  in  Fol.  a.  XVl.  Fol  5oe. 

Collectio  Fuggeriana  L  (38  Folianten.)  (Geachriebene 
Zeitungen.) 

I.)  Fol.  1.  Copie  de  rodioumeroent  du  Prince  d'Oran- 
gea  f  da  procorenr  general  le  24  ^^^^  de  Janyieri  da  i568. 
j  Bl. 

a.)  Fol.  3.  La  responce  da  Prince  d'Orangea  aur  lea 
accaaations  faittea.  (a  BL) 

»De  Oilleqbonrch  ce  mi  Joar  de  Mara  i668. « 

3.)  Fol.  4.  i568  gU  di  Marzo. 

Gl'  articoli  della  pace  tra  il  Conde  et  il  Re  di  Frau- 
cia.  iBl. 

4.)  FoL5.  a.  Ztg.DanDantzigi9MarKii668.  (Scbwo- 
den  and  Danemark.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


ir^.\t)94^  * li.  AW  ¥i^fi'&iEprn  f06ft  -^(A^  On^ertii  Tnrticn«) 

Fol  hv'fki  Dt  tlonia>gIi  i7>d'Aprile  i568., 
'•  (    Di  GeAOY»4]*i6döUo«  •  •    ^ 

w:r      QilUMiAO  li  SO  dc^tto..         .    - 
<*  :  FoL  7.  Dl  Yeoetia  gli  H  de^to*  (Amörosa*) 

.  b.  Otta  Gieroi  ^dipoi  Ule  aove  'Tenncrro.    €ioe  {(li  1 4 
diMiffy. -'-'•       •.■..•  ^    • 

Di  Avignowgli  «  d'April#  a;568. 
^"      Di  Pariggi'gU  6  detto. 
-     •  Di  Borna- gli  «4  detto* 

r    «   'Fol:  8;-  b;  Otto  gioi^i  doppo  renero  Uli  Nore. 
' '   -   Di  E\oina  Il'p«  di  Maggio  i568* 

Fol.  9.'  Di  GonstantinopoU  li  8  d'Aprile  i568» 
Di  Cipro  li  to  tnarzo  etc. 
'i'}      Pol.^o.  Da  Yiena  gli  6  detti  (Uaf  i568). 
'*' '  'h*  D'Aleppo  m  Soria  U  5  dilfarso  i'Sbdi 
.   FoU^a.  Di  Fi>i«ia  gli  a8  di*  Maggio  i568* 
i      'Foi^iS«  CeT'qaB  le  Prinoe  d'Oranges  fisC  pablier'  aa 
mois  de  Juing  i560  ao  4  fina  da  pais  baa. 

Fol.  14.  b.  Da  Vienna  gli  97  di  Maggio  (i568).     Au- 
dienz des  türk.  Gesandten« 
3:r      Fol;  i5.  Di  Brasseies  ia  Fiandra,    gli  7  di  Giagno 

^1*68. -• 

•    •    Fol.  vb.  ai  .  ' 

Di  Vienna  (11  Juni  i568).  Gh'era  comparso  nn  sXV  Impe* 
radore  che  si  facea  prcncipe  di  Macedonia  il  quäl  per  ordine  di 
S.  Mta.  fu  essaminato  et  trovato  che  variava  fu  posto  prigione 
con  un  8U0  compagno  fatto  da  lui  Caualliero  di  radito  Impr  Gon* 
stantinopolitano  1a  cui  croce,  per  difercntiarsi  dalli  altri  dau"  e 
di  veluto  cremo  fornito  d'oro,  et  quantunque  costui  mostri  gran 
. ,,  privilegii ,  sono  aonidinieiio  ambedui  6tati  squadrati  per  farbi. 

b    Di  Vienna  18  detto  (18  Juni  i568  ) 

Fol.  iß.  ,Da  Yienna  ^1  Juli). 
^      Fol,  19.   Adi  23  Jttlii  1668.     Aufs  defs  Daca  d'Alba 
fetdleger  defs  dazumal  ward  vor  ßaonj,    im    lande  zue 
Embden.     ; 

Fol.  20.  2!eittang  wie  der  GrafT  von  Egamondt  ynnd 
Hom  zw  ßrüsselläuffS  Janj  dis  i568  Jars  gericht  seindt 
.wpr.den  ynd.  w#s  sie  geredt  auch  sie  sonsten  verlofiten  hatt. 
(i'Bl)      • 

Fol.  23.  b.  Da  Yiena  gli  3o  detto  (3o  Juli  i568). 

Fol.  24.  Zeittang  aufs  Madridt  den  24  Julii  A<>  t568. 
(D,  Carlos  )    . 

Fol.  25.  Da  Yienna  gli  6  d'Agosto  (i568). 

;»Hi^ri^parli  r^mbasciadora  deL  Tarcho  cen  molta  sattis- 
fattjone  di  S*  Mu  1a  quäle  gli  hä  donato  in  drappi  d'oro  et  altre 


Digitized  by  LjOOQIC 


S49 

cose  fer  ciroa  3ooq  üorkii  tü.vMnta^  Etil  «K*hc9im*d'4f9rUiftdfMfn9^i»(A»i» 
sUinftia  dl  &  Mt»  ^iha  idanato  an  Turoh6*^be  hsintm  wemamtä 
nar,  U  qfual  gli  6u6i  haueuano'uoiuto  ptt^ar^/^m  üfXTiWk  £t)bcoiilft 
Nicola  «6' Gdkio  di^Vmai«^  ^lAnno*  donau>  ma*-o6ppa)d'.ap]»0  dfotai 
cQn  un  baccile  con  diuerse  altre  geiilik«s6>dilipseinbt^'.ialB»in4» 
che  81  giudica  babbia  hauuto  presenti  in  tutto  per  plu  dj  ^{ooo  ta- 
lari.  Ma  non  ba  potuto  havere  gli  pregioni  che  m(Ht<ydesiäeraya 
dal  S«andi^per  non  «aaengli  stall  ni«ndai|t  ^1i.  dsMiri  dl  Buda, 
che  e  statoMN^vantidi  ispettando  per  pagargli.«  .  *  •.  .:..;.*:'T 
»  Yenardi  päftaatip  &  M^  Ccaarea  inykle.tuUi.  glt»Aii|]MM«ian 
dori  alla  Gaccia  de  Cervi  ooa.iono  atati  vtuMi  •€•&  mmiHo  »piaioevit 
et  solasio ,  et  S.  Maesta  ui  ö  rcstata  insino  ad'  bosfi .  c)xe  ai  dice 
tornera  per  la  buona  nuova  T^i^üta  d^lla  Vfttariflf'dCT  Djiii  d'Alva 


i^3i,dUe  fih^  aIU,i)#eidi  qi«eBlo  mß^tMuMfi^  Carl^l  9«if 


.rok?7^  DayieftBajCi9tAn8«»0«  r.  i  .»  uH  i-»  %  {  ori 
^cliafit,  Ungern,  ^sif^b^hßß,  den;  a.^°  ,Ajq^^  v5(^  .(.9  ßl.) 

^  >  pr.9^^A^i^3^^  (^^^1''^  J>icla  ^tadnp.  con^ilt^ttte  petHanisiiMl^ 
di  S.  Mta  Gesarea  con  speranza  di  otlener,  Gbe  chi  uoqraruiv^iv 
secondo  sli  precetti  della  Ghieaa  .Romana  lo  >possa  «(are  iBenr.a' im- 
pedimento,  et  cosi  anche  sia  in  iibcrta,  a  ehr  uorra  uiucr  Secondo 
)a  OönfeMioo^iAugifsta^tf'*^««  ltiolestarr-rfiW'Ktflti^'"t^W^tf  b\  fa 
intnioltMuoghi  d'Aileittagvia,' Ma  »<e  bene  S.^M««  ^KM'^atf^btiWi^ 
parallel;  'si  tiane  pe<r  <^€frto^b^  hauervnno  ^cfeiitliif;*  ^^nüftCh^iftit 
banha  tikauifoy  in  (piesio  meMo*'8.'  Mt«*  ua*  «Ihr  «Actria*  pei*"nii^il 
eaaarokio.'ic";   ■  •  -'•''"'  "•'-••'•♦•"•''  *  •'     ••'     i'i  .>.,.,-,...*  ;,  ...  ,>  no»i 

lUf.t 

Fol.  29.  Schrei]  we« 

den  Erbfüi^t  vnnd  £  hen 

Ceneral-C^berste^  t}  Avu 

gast  i568  «  (1  Bl) 

Fol.3o«  b.  Da 

Fol.  3  k  b.  Da 

»11  principe  d'Oranges  ba  mandato  qua  un^suo  biiomo,  ma 
8.  C«  Mt«  non  l'batua/i^tp^fudj^e!^  sl  Ijtene -^^«^l  igtate  prese  le  let- 
tere  cbeportaua  perle^qual^e  s'ifitpade  cbß^yß^I^e^«giv;|trficarsi 
apresso  l'Imperadore  ai  non  liaüer  deposco  le  arrai  secondo  il  suo 
commandamento.«  — "  ^  ......  /f  ..//>  10, j  lu^..   «. 

y  Vertzaichnus  des  miibseii  txM  Oranien  Yolcks  so  er 
bey  ainander  hatt    (1V4S.)'   ^        .      »  .>.»\  4.:iAV>^\i  :.\'.  »A 
Kol^Sa.  b;  D6.ikoina>i8.8ei>t.i6j66i  .rv(  rh  )  :'. 

y  Hieri  in  Gonsistorjo  deljbero  di  mandara  il  Gardinale  Com* 
mendone  Legato  aW  Imper&ddrc^P^ro'cbe  ^.'  HlaeaU  non  .jcpncedi 
la  confeasione  Aüguatantt'^  bAttando  4tfte56 -^ft^'  nSfä^ictt^  d'Au> 
Stria  der  ao  uoei  18  oonoarrana  ohe  ai  ;ceiiaada*^fbie  gia^iir^  data 


Digitized  by  LjOOQ IC 


550 

VM.8f49*  l'>^^^®>^*  "^^"^  P**^^  ^^  AooO:Wfper  il  viaggio  eon  online  dt 
partir  subito  et  segli  mandano  3  dottbri  GiurUti,  chegli  neni 
aeco  et  8.  S^  ispedi  il  eorriero  mandalogli  dall' Iroperadore  iopra 
tsl  negotio ,  con  breve  a  S.  Uta-  che  i^pn  voglia  oomceder  detta 
confeasione  ia  modo  alcuno»  « 

Fol.33. 

r  «ScriaoBO  dl  KapoH  che  lui  sono  State  fatte  l^eaaeguie  det 
Prencipe  di  Spagna  senaa  aicuna  pompa«  II  Padre  Salmeroiie  della 
cobgregaaione  del  Jesa,  fcce  un  aoco  di  predica  laudando  esso 
pveneipe  mo^eaMnaeäte. «  (D*  Carlos«) 

»Di  yienna  (i6  Sept.  i568).« 

Fol.  33.  b.  Copia  H.  Albrechten  Graffen  ^w  Ledroa 
Brieff  aik  Jacob  Mayrn.  Dat.  Im  Kanigi.  YeMleget  bey 
Haettricht  7  Oct.  i.SbS.  (Des  Frittzed  von  Ofatiien  Ki^iegs- 
bewegnngen.)     (1  S.) 

Fol  34.  b.  Da  Yienna  gli  (24  Sept.  i568). 

it.  I»  Yerzaichnns  der  Chnr^Vilhd  FüfrsleA  g^^andten 
So  bej  der  Rom.  Kays.  Mt.  von  w^geh  des'Niderlendischen 
Kriegswesen  zw  Wien  seindt  ankommen  (7i  8.) ' 

Fol.  35.  » Relaeion  de  lo  'suoedido  en  la   esoaramnca 

äne  ae  tabo  con  los  rrebeldäs  tde  suHagestfiä  Mtercoleaao 
e  Oetobre  i568.     A  una  Lögnii  de  TUemont  en  Liege.« 

(iv«8.)  :   '  ' 

b.  Da  Roma  (^  Oct.  i566). 

^  »  ^uesta  mattina  e  arrivato  un  Coft«  dal!  Impr;  eon  lettere 

a  uro  8ignore]et  ai  dice  per  far  sua  Sjcusa,  et  dar'  conto  delle 
cause  per  le  quäle  5.  M^  noa  ha  bene  che  il  Legate  Ay^,  "uada 
avaati  9  onde  $«  St«  hoggi  ha  fatto  4M>ngr6gaBione  de  Cardiiiali  ma 
non  si  sa  il  successo  per  che  ha  commesso  sotto  la  pena  de  sco* 
munica  f  che  non  se  ne  parli.  c 

F0I.&6.  Da  ^lenna  (8  Ocj.  i568). 
"        Fol.  3j.  VRet'ation  wie  '4te  Kunigin  von  Spagnia  mit 
Tödt  abgelegen  Ist. 'Den  3  Oct.  i568  (i'/«  S.). « 

FoK38.  Da  Vienna  (14  Oct.  i568). 

Fo1.3q«  da  Vienna  (21  Oct  i568). 

(it.)  Paaqnillas. 

Pfalzgraff  Chnrffirst. 
Die  meinen  hast  betriebt  rnndt  mich 
Dafa  aoU  gerewen  warlich  dich. 

/      •    •  •  Dnca  d'AIba.' 

R'  Mit  deinen  Zmngli$cAen  P/aJferi 

Hait  du  mir  in  Brabandi  Mgeaiacbt  zu  iciäjjfen^ 

;'        lÜärgr'aaf  Churfürat. 
Sieb  aoÖ',/Tnndt  thne  den  saehen  recht 
,< .'    Sioni^  aehadt  et  dir  j  rnndt  all  deim  gescMeeht« 


Digitized  by  LjOOQIC 


35t 

B«  Ach  du  armer  fürsi  du  ihuesi  mirhain  tchade^^ 
Du  bist  mitjremidem  gell  )tuuü  belade/u  .,     .     . 

8  a  e  h  8  •  n*  C  h  arf  d  r  s  t« 
Ich  mischet  mich  kains,  wegs  Ji^a  Sjpil  ... 
Wann  Ov  Ihm  thetesk  aU  i^mm^    ,  ;  .[    .  . ,  \,l 

Duea  d;Alha.     . .    .^ 
Ä«  Miich  dich  nit  daf^in^  daß  ist  meinrc^t/^^^, 
Sie  bringen  dich  sQ^st  <^ttc&  in  dcui  hadt^.r 

Wir^emberg. 
Bin  Ich  schon  alt  vnnät  woi  betagt  ,      .     ., 
noch  waisu  nit,  wer  den. lindern  iiigt., 

DucsL  d'Alba. 
A«  Ich  mcUn  die  Spanier  haben  dein  Fatter  gaplagt. 
Luag  das  du  quch,'nU  ufiirdest  i^^riV^..  /^., 

Branaachweig. 
Gar  nit  hab  loh  meines  Fattem  sinA 
Pan  Ich  den  Geusen  ge wpgen  bin,* . . 

Duca  d'Alba. 

Ä«  Daß  du  nit  hastdßines  t^aUern  sinn  , 

SclUchs  Hnrdt  dir  bringen  klainenjgififi^    . .{ 

Herzog  HanTaWilhalm  icn  Weinmar. 
Weil  Ich  in  Franckreich  gebolfienh^b 
stea  ich  vom  PrinUBen.auch  nit  ab.  . 

Daca,  d'Alba. 

A«  Siehst  du  nit  me  es  deinem  Bruederngßh^.  .It 
Darumb^  hüeli  dich  ko.mbst  ian^t  attcÄ.^iAa^/.  ^  ' 

Herzog  Wolffgang  von  Newburg. 
Ich  hilff  darzue  souil  Ich  khan  .  ,.  ., 

Vandt  mein  Arms  Landt  auch  jdar^ii*     vt 

Dncad'AIba. 
R^  Darnach  du  wirst  ringen 

Dasselb  würdt  dir,  auch  gelinge fi.  /  .   .i  t.  a:  . .     ' 

«41ith.^      '  •''•  •"••  "''    • 
O  dafs  es  gewaltig  angefan  sol^  • 
So  sehe  man^  was  Ich  ^aoh  thjaen  wolt«  ,  ,^«. 

Duca  d'Alba. 
Ä«  ff^ir  halten  dich  für  untern  ß'eundt, 
Darumb  betracht  nit  tigerest  feindt» 


Digitized  by  LjOOQ IC 


•m/ 


352 

Hl«.  8949.  Mechelb'ti'rg, 

Ob  ich  schon  Bchweigein  ^eitthng  8tiH  ''  . 
Der  hinderst  Ich  doch  nitsein  will. 

DaCä'd^A'lha. 
B«  Es  wirdt  (fit'äftdet  u>etg  'errcachen 

Dann  klaine  haj^ligeh  ikudn  grosse  ZaicH^hJ" 

Margi'aff'zii  Anspach. 
Seht  da^^  mah  ymb  dief^'eihayt  facht,  '  '  '  \ 
Sonst  werden'' mir  bald  au  seffi'knJBcht   - 

Duck'  ff'Älbä;  -  -       r 

R^  TVann  zHfeen  hlinden  dihander' laiiten        '       '" 
So  fallen  sie  bied  atff'dlki^ehien.  •'^'"' 

'  'H6sieh:'  '•    ^  .  ,  ^ 

Ich  haha  bfffc  gsagt ,  vnndt  sägs  aach  noch 
Wer  sich  nit'weert  muefs  ynders  Joch.     '    ■    '  ' 

Dtica-d'Alba;  .    . 

B«  Mich  dunki  dein  Vaiier  'sei  ddrunder  geu^esenj' 
Du  pndt  deine  brueder  khdnddn  düc/i  also  genesen. 

^Pömtne'rh.  * 
Wie  wol  Ich  nachendt  Hgt  am  nj6hr  .;"* 

hilff  Ich  dbch  Auch  züer  'gc^^en  >?r ehr:      '     ^  '  ' 

-rr.::  i't/.-      Ducfi 'd^Alba: '"  " '  ?^^^^";^  ;. 

R«  Du  wirdesiniV ^oHeri  gii^in  treiben       '         ,''  '    ' 

Darumh  magst  tt^ol  dctkcdhxh  bleiben.    **"  ''*'  ■*'•' 

Xiih  feürgf/'  .  ... 

Es  thuetkain  gnet  liift  datft  rfn  iiittH    ;  '  ' 
Im  4>&^sehlandt  rnndt  ein  schaaffstall' wirdt.    ' 

•r^"'»'-  •'     D'u'cÄ'd*AlbÄ.'    '  ':*''^  \.  ^-    , 

B«  D^r  Äirtt  Uf eichen 'Ir  u^erdet  iekhommdn     •'•'•'• 

Derselb  mrdt  eUch  sch'((ffen  käihenJtrornWteiil'^  * 

'  'lAäh  reich; 
Helfft  stark  Ir  fürsten.Jnng  Tnit  all 
Dafs  man  bej  freihöyt  mich'fcihalt    '       '  *  ■"      ^^ 
Vnndt  nit  Einbrech  ^ep,  ^p^iQnisch  gwalt« 

öu'cä  ä*Alb:a;'"  •'*•   •"^'^^'''  '* 

Ja  steend'dh/s  rticfis 'M^atVl  ^tir  aidi  *  ^•-^'   ^  ' 
Sonst  unirdt  es  tucfy  fl/te^irpiffliph  laidi. 


Digitized  by  LjOOQIC 


353 

FoL  4i*  Da  Yieiioa  gli  4  Ai  No?embre  i668»  Sto^efi^ 

F0I.4*.  Di  Vienna   (11.  Dec.  i568.) 

Fol.  43.  b.  DiYienna  (fl8  Not.  1 568.) 

Fol.  44*  Da  yienna  (gli  a5  Jetto.) 

Fol.  45.  Da  Yieona  gli  s»  di  Decembre  i568. 
'Fo).46.  Zeittang  au«  Heints,  den  is.Janaari  1569. 

b.  Cöpie  poar  la  Rogne  etc. 

Piroclamation  ponr  admonester  touttes  perftonet  de  s'  ab- 
stenir  de  trafficquer  es  contrees  et  pais  da  R07  despaigne 
aneoq  aaltres  adaertisaemens  poar  Respondre  a  rng  arreat 
gnal.  faict  ea  pais  bas  par  lo  doc  Dalae. «  (3  Bl.) 

Fol.Se.b.  Da  Vienna  gli  i3  Decembre  i568. 
*    lt.  'Sb.  Dec. 
'Fol. 53.    Aufs  Aogspnrg  di  i"«Febrarij.  1569. 

Fol.  54*  Di  Yieana.  (20  Jänner  1669.) 

FoLfi^b.  »Saceeaaode  loa  negocioa  de  Granada  denda 
9  de  Jenero  1669.« 

Fol.  59.  Da  Yienna  gli  4  Febraro.  (1569,) 

»L'Im^f  rädere,  ba  imaMalo  8  caaalli  belliMimi  con  le  loro 
aelle  lauorati  molto  ricanente.al  Be  di  Polonia,  et  «i  ragiona  cke 
andando  8.  W»  alla  dieta  di  Slesia  che  quai  He  refvi  per  abooarti 
aeco.« 

L'Illastrissimo  Cardinale  Commendone  legato  Apotto* 
lico  parti  l'ultimo  del  passato  preaentato  dair  Imperadore  di 
i3  coppa  d'argento  doppie» 

Fol  6i.b.  Abrafungs- Mandat  des  Gharfflrsten  Aagast 
Ton  Sachsen  fflr  seine  Unterthanen,  die  in  französischen 
oder  des  Herzogs  Alba  Diensten  stehen.  Datum  -^  (1569.) 
(1  Bl.) 

Fol  63.  Di  Yienna  (17  Febr.  1569.) 

Fol.  70.  b.  DiYienna  (loMarzo  1669  ) 

Fol. 7s. b.  Di  Yienna  (i7Marzo  1569.) 

FoL  73.  Di  Yienna  (24Marzo  1569  ) 

Fol.  77.  Breye  Pii  Y.  S.  Pontif.  ad  Ferdinandum  Du* 
cem  Albae.*  (Mtttit  ei  pileam  et  ensem  benedictnm.)  Romaei 
aiMartii  1669. 

Fol. 80.  (Di  Roma,  14 May  1569.) 

»R  Pajpa  secretamente  ba  fatto  tagliar  la  manp  at  fr^io  del 
Signor  Giulian  Cesarino ,  per  bau^r  nell'  anticamera  de!  papa 
dato  uno  scbiafFo  ad  un  Vescouo  «  ,   . 

Fbl.  82.  Di  Yienna  gli  26  Maggie  1569.  ' 

» l'Imperador  sta  Indispoato  eon  Ja  saa  pddagra;.« 
3»  (fui  e  stato  prohibito  di  non  maadar  fuorl  vioä  na  graiif 
temendoM  di  caresUa  per  qaest'  anno  easendo  motte  vite  gtUMte 
et  cosi  molte  campagne  per  il  gran  freddo,   ehe  ha  regoato  siiio 
a  messo  dl  questo  mese. « 

I.  23 


Digitized  by  LjOOQ IC 


554 

8r»<6949*  «Si  dke  ehe  Tanibasciadore  del  Moscouito  81  ^  j^reientato 

con  3  cappelletti  rosti  in  testa ,  el  parlando  con  queila  IfaesU  na 
cavo  doi,  gli  fu  poi  diroandato,  per  che  aon  caua^ra  Taltro,  ri- 
spose  che  il  3«  riservava  per  fare  la  riue^entia  deb,i^  al  9uo  Si- 
gnore. « 

*FoI.  83.  b.  .?)  Albanische  Werbung  So  den  19  May  1569. 
zw  Franckfort  den  Anwesenden  Carfüratlichen.ai^ch  Ande- 
re;ir  Deputierten  Fürsten  ?nd  Stende  Gesandten  fürgebracht«« 

<4S.) 

Fol.  90*.  Da  Yienna  il  p^.di  liUglio  1569.   , 
Fol.  100»^  (Aufs  Madriit  4  Sept.  1569.)  . 

»Ad}  i'cvdila  In  der  Nacht  albie  hat  man  de»^Iikr^es  de 
Fosa  9  so  ain  Junger  herr  gewesst ,  als  er  aus  seiaer  niuefler  her- 
berg,  aUla  er  zuo  nacht  gcssen  gehabt,  In  fein  herberg  gehen  wol* 
len  von  Iren  hinfFen  so  vermasqutert  gewesst , .  vnuersehner  sach 
Angesprimgt,  vnndt  auf  der  gasseri  entrdbt  vnndt  bifi^er  noch  nit 
vememhien  hhlnnden  wer  die  ThSter  «aeien^  das  ist  ida  freche  That 
an  ainea  Königs  hoff,  a  ,    ,  *  -  ^ 

Fol.iiö.  b.  Augsbarg  i^OT.'i569; 

»Bays»  Mt.  lasst'  hie  wol  bifs  in  3<*>  march  sllbi^r'geschirr 
nacfaen  fUr  die  a  toehtern,  Anch  etllchs  daruon  dem  türchischen 
'Kays,  neben  dorn  tribut  an  verehren.«-  Augsb.  9 Nov.  1669. 

»Die  theurung  In  Ocsterreich  vnndt  Italia  macht  vtisdas 
Iforn  hie  auch  aufschlagen,  gilt  der  Roggen  5fl.  das  scha£,  dervon 
Bayfn.'gibt  den  yenedigern  luo  schaf,  acht  werden  Im  äiii^gueten 
gewin  geben  tnuessen,  ist  guet  för  die  hoflialtung  aberschedtich 
für  die  Armen  die  essen  souil  desto  theurer^  <c    •  <  ^  . 

Fol.  1 1  jx;  B'. '  ' 

»Bays.^jyii/i^t  eye  Wien  soll  yQn.dannjcn  gen«  Frag  landtag 
halten  das  ist 'alles  vinb  gelt  zue  muntren  zue  abfertigung.  der 
Töcbteren,  hat  a  vngerisch  Herrn  der  ain  ballaschi  Jannos,  der  an- 
der Debo  Istuan  genant  gcfanltlich  'einsogen,  wa.s  eie  halt  gessen 
haben,  mich  dui^^tCwas  der  Türck  nit  piagt  das  vexiert  der  Hay- 
ser,  es  stiebt  noch,. in  Ocsterreich  etc.«  . 

Fol«  1 16.  b.  <An8  Augspurg  dj.  soDecember  1^569. 

**  '  »Zue  Öchwaac^" sollen  sich  die  Erczklinappen ,  etwas  amu- 
.»iW?*Vch  wollen ;  Von  der  Beligiou  wegcrt,"Die  will  der  Erczherc- 
zog  seiiis  gefallens,  vnnd  wie  recht  in  seinem  gebietben  erhalten, 
das  gofdt  aber  den  Per^hhwerchhs  vcfw^.l^tern,  die  des  ncwen  ge- 
fcgfs  scindt  nit.  Acht  werden  die  Anndern  Armen  Tropfljen  zu  aim 
sblicben  raiczert,'*  D^ü  ist  aber  baldt  zuefürhhomen  mit  dem  das 
ihan  die  factores  absc4iafft,  oder  In  Auferlegt  es  in  glaubenssachen 
dem  Lanndts  gebrauch  nach  halten  vnnd  die  meuler  eincziechen«,  Die 
Anndern  muess^x^^)l>^llef\  oder  Arbaiten  ob  sy  wdlen,,  ▼P^  dero- 
wegen  meins  erachtens  woll  Im  zäum  zuehalten,  c 

»DarrJ^bheresagPerdinanndt  soll  widenimb  zu  Prag  hof- 
halten; ^ifs  die  Jungeci«  Merm  von  Oesterreich  aus  Spagnia  hfao« 
'mtn-,  als  der  Ainiu  Prag,  der  Annder  in  Vnngern,  Ir  Herr  Vat. 
tar  der  Khayfter  Im  Beicb ,  wie  man  will  sagen ,  aue  Augspurg 
hof  halten  sollen. « 


Digitized  by  LjOOQIC 


5SS 

»Ir  Hays.Mt  etc.'  Oamer  wagen  dbi<^  k(k£  Pirang  kae,  von^»<^*Ps^^ 
Wien  ausganngen  soll  von  etlichen  vnd  dreia^ig;  B^u(tern  dern 
liaubt  Aina  Kbauffmans  Sun.  von  Wien  ^der  .O^Ucnn.i^ir  (^eina.  ei4i 
balts)  genanndt,  aufgebawen  sein  worden ;.ihier4ijuKSseja..genom^ä 
was  Inen  gefallen  vnd  l'uern  mugen  ^  die  F^sonen.  erwürgt ,  9{^ 
solicbea  belait  mit  noch.  anad,ei:n  Peesoacni,.  vmb  diosell^n \ge« 
gendt ,  SpotLlicb  ein  solicher  freoel  in  Ir  Mt-  aigen  Lanndei^  yi^ 
von  den  Irigen  hergehen  solle.«  —  /.,, 

Fol.3.59.    Aus  Wien  den  1 3.  Sept.  i  57a;'         *     '        ; 

vEssindt  Tersehinen  Hrsten  tag  Augusto  bedß  BertKoge% 
▼on  Bayrn  au^  der  Thonau,  volgendts  den  ^  ^z  Ertshertsog  Carjl 
mit  i4(j!uUchen  vnd  mit  Einem  herrlichen  frcJbönim  W^)gebut£tevi 
HofTgesindt  die  KonigcHche  vnngeriscbe  Krönung,  damit  sue  con« 
decoriern,  Alhie  ankörnen.  Den  ft  und  6  dis  Ui  der  Opsterreicbi« 
sehen  LandtschalltKriegsuoIckh  alhier  800  starckh,  ankb^men,  yo|» 
gendt  den  8  der  Kays.  Mt.  mit  sambt  der  Bürgersehafft  vnd  Vep* 
ordneten  Obrbten  Haubtleuten  vnd  Befelc^bshabern. .  In  schotte^ 
herrlicher  wolgebutster  Küstung  für  die  Kay^etUcib  Bui^gg  gesogen 
▼nd  sie  Allda  sehen  vnd  mit  Iren  geschos  boren'  lasse««4i 

.  vAuch  SU  Weniger  befjBbriUig  haben  Ir  Mt«  56- gr^se  sjlfuekk 
vnd  Garthaunen,  aus  dem  ^Neuen  Zeughaus  nach  Presburg^  verordb" 
nett  welliche  Alberait  schon  abgefüert  worden ^  d^  «ich  die  Ko« 
nigclicbeCrönung  so  lanng  verseucht  Ist  dis  die  Vrsach  das  IrMl* 
der  verordneten  Polnischen  Legation  mit  verlangen  Erwartten 
thuet,  was  sich  Allsdann  weitter  begeben  wirdt,  gib  ich  it,  Ö.  auch 
Buuerneraen,  yer^chinen  den  jia  ditz  seindt n.  sobook  ochsen  bey 
6  oder  700  verlauft^n ,  ynd  vns  tn  den  Wein  alhie  v^nb  die-  statt 
herumb  grosen  schaden  gethan,:S 

y>  UiQ.Unngern  rüsten  sich  gar  herrlich  vnd^tarckh  IrenKu« 
nig  darmit  zue  cmpfahen,  vnd  wte.bei  vns  das  geschvai  sollen  sie 
bis  in  5ooa  slark  clenselbeti  -heliTen.  belaiton.  « 

'  ?»Von  der  Armada  desgleichen  auch  aus  ]^iderlan4t  Ist  es  bei 
vnns  Allhier  gar  still  Vrsach  dessen  1  wan  schp^  Ettwas  neus  per 
posta  alhir  gebracht  wirdt,  so  behalttens  Ir  Mt.  Inn  der  Kamer 
vnd  kombr  selten  etwas  gewtses  heraus,  man  sagt  gleichwol  das 
]S4)ae  Castclla  dem  Türeken  SOjle  eninamon  sein,,  vmid  das  vnnd«r 
den  Cristen  ein  grosse  Sterben  koipen,  Also  das  aupb  etliche  Ca-* 
pitaines  hinvyegk  genomen,  Ob  den  also  werden  äonpders  sweiuels 
£.C*  dobdn  zu  landt  besser  bericht  sein  als  wir.« 

v  AufT  den  16  ditz  werden  Ir  Mtt.  nach  Prespurgg  verrückhenl^ 
was  sieh  AUda  ««riauffen  wirdt  gib  ichB.  O.  auch  s^ucrhemen.  4 

Fol.372.b.    Aus  Wien  den  i3  Nouethber  iBj^* 

vD'ie  nccbst  von  mir  vermeldtcn  Weydische  Legaten  seind 
Annderer  Vrsacben  alhier  nicht  kommen,  allein  Ii'er  Kays.  Mt.  elt- 
lichc  herrliche  seh 5ne  Verehrung  zuthon,  vnd  sich  darinnen  bey 
derselben  zue  conimendieru  haben:  Irer  MayeSTtatt  IQnff  herrlicher 
schöner  A^er  Ochsen,  Neun  schöner  Pferdt,  vnd  sway  Elendthier 
verel^rety  darneben  vermeldt  das  noch  ein  Anndere  Legation  vnn- 
derwegen  were ,  die  wurden  den  IV'eu  gecronien  Vngenschen  Kbo' 
nig  pro  gratulationc,  ettliche  herrliche  schöne  geschenckh  preseA^ 
tiern  ,  vnd  thuen  sich  mit  solchen  beeden  der  Hhays.  vnnd  auch 
Bon.  Mt.  beuelchen  etc. « 


Digitized  by  LjOOQ IC 


956 

Uto»B^  "       Fol. 399*  Aui  Wien  den  i5  Febrier  i573. 

»  Gleich  >et8t  in  diser  ttundt ,  da  ich  E.  G.  schreibe  hompt 
hertsog  Augustus  Ghurf&rst  etc.  mit  tampl  seinen  getnahel  ganta 
^aersehenlichervndvnwissender  Sachen  alber  vmb  ailiFVbr,  wel- 
chen ir  Mt.  nit  «reiters  alls  für  die  Barg  hinaus  entgegen  gesogen, 
Vhd  a1  da  Empfangen ,  was  derselben  Ghurf.  Dt.  vnuersebenliche 
ankhonfft  bedeute,  gib  ich  £.  G«  hünfftig  zuuernemen.  « 

»  Die  Bauern  so  sich  Jiingstlich  in  ainer  auffrhur  gesamlet, 
ligen  In  Irem  alten  loch ,  erwarttend  der  schützen ,  so  vonn  Irr 
Majt.  hinein  verordnet  Worden,  wie  man  sagt  sein  sie  vnerschrockhen 
tnd  des  filrhabens  vil  ehr  Leib  rnd  Bluet  suuerhissen,  ehe  das  sie 
sich  Inn  Ain  altte  vnerdnlden liehe  Gehorsamb  geben  wollen. « 

»Fr.  Dt.  Ertehertzog  Carl  faatt  mit  seinen  Besoldten  Kneeh* 
ten  schon  ain  Treffen  mit  denen  Bauern  gethan«  Jedoch  gar  wenig 
fliusgericht,  zue  dem  so  haben  Ir  F.  Dbt.  alle  rnd  Jede  Freyherm 
Grauen  vnd  Adels  Personen,  nach  besuHüng' der  Pferdten  ernst« 
lieh  aofgemanet  md  auff  den  Musterplata  nach  Morbach  beschai- 
den ,  welehe  Musterung  auff  sS'  dtts  angestelt  worden  ,  Gott  gab 
^s  sie  ettwas  nutsbars  ausrichten,  wie  das  nicht  beschicht  solten 
wir  Lieber  den  Turckben  selber  in  ynnsem  Landen  haben ,  alls 
^in  solch  auffrnrisch  beses  volckh ,  md  Ist  auebesdrgen ,  waroan 
Inen  nit  mit  ceittigem  rhat  vnd  that  begegnen  wirdt,  mochten  sie 
nlle  dem  Turckben  luefallen  TAd  das  letst  Erger  werden  als  das 
Erst.« 

FoL439*b.   Ana  Wien  den  8  May  i573« 

9  Angestem  seindt  nachuolgende  aeittungen  von  glaubwirdi* 
gen  Personen  Alher  geschriben  worden,  welche  Ich  E.  G.  hiemit 
auschickhen  nit  hab  vmbgehen  sollen,  a 

»Die  Kays.  Mt.  seindt  darob  nit  wenig Erfrendt  worden,  ha* 
ben  auch  verschinen  montag  auif  dem  neuen  Pau  vor  der  stat  aU 
hier  ein  statlich  Pangaet  vnd  ein  herrlichen  schonen  Dants  gehal- 
ten ,  vnd  darbev  seindt  Ir  Mt.  gar  fr61ich  vnd  gutter  Ding  gewc* 
sen. «  —  (Wohl  von  Polen  etc. ) 

*FoL  440.  b.  »  Verzaichnus  der  Baia  so  beede  die  hoch 
vnnd  wolgebome  herrn  herr  Wilbalm  renn  Roaenberg  eto. 
ynd  herr  Jaraalan  ronBemstain  etc.  als  Abgesandte  von  der 
Kays.  Mt.  In  Poln  gethan. «  1 6  August  1 57a  •—  1  o  April  1 573« 
(3B10 

Fol«  443.  b.  »Pasqailas  zu  Ehren  dem  Yngecrönten 
Polnischen  König  dem  Gallo,  ix 

» Das  die  PoUäckhen  Narren  sein 

y  Beweist  ir  Junge  wähl  gar  fein  etc. « 

Fol.  44£^*  »Von  derErwehlung  des  Polnischen  Königs 
beschehen  zu  Warschau  den  8  n.  9  May  i573.  (3BK)  (Aach 
ein  Pasquill.) 

Fol.5oo.  ("Letstes  Bl.)  Ans  Amsterdam  den  31  Oc- 
tober  i573. 

Meist  ans  Borna  f  Vinegia,  Parigi,  Anttorffeto. 


Digitized  by  LjOOQIC 


S57 

xxn. 

Codex  Ms*  Nro.ÖOSÖ.  jsko.99^ 

(Hist.  prof.  s8i.  a82.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  FoL  s.  XVL   (Foll.  386.) 
Cod.  i8i.  OriginalrRelationen  aaPhil.  Eduard Fugger. 
IL  Tom.  (in  Augsburg.) 

Fol.  I.  Di  Roma.  Xü-Febraro  i575^ 

Fol.  4«  Di  Viena  3  Febraro  1675. 

FoL46*     Ist  unterschrieben  der  Referent  »L'Accon- 

Maioco. «  (?) 

Fol.  191.  Di  Venetia  (6)  Gennaro  ^&.  (?)  (Wird  wohl 
beifsen  mflssen  1676.)  ^      :  .  . 

Unterschrieben  Hnmiliasimo  Serritore 
l'Acconzaioco. 

(Viele  Actenstflcke  zur  Geschichte  der  8udt  Genua  j 

in  Copie.)  _«.„..,.«, 

Cod.s83.  T.ni.  Relationum  ad  Fogger. 

Fol.  1.  Di  Lione  92  Dee.  1676. 

Fol.  29.  De  Vienna  18  Febraro  1576, 

Fol.  48.   Di  Vienna  ultimo  Harzo.  167^. 

Fol.  59.  De  Vienna  ai  Aprile  1576. 

Fol.  66.  Di  Vienna,  6  Maggie  1576. 

Fol.  69.  Litterae  Max.  IL  Imp.  ad  Ordincs  regni  Polo* 
niae  etc.  Dat.  Viennae,  24  Marüi  1576.  Imp.  noatri  i4-  et 
Regni  Poloniae  primo.  (2  Rl«) 

F0L7Ö.  Di  Vienna.  19  Maggie  1576. 

FoL  89.  Di  Vienna  27  Maggie  1676. 

Fol.  192.  Di  Vinegia  li  28  Dea  1676.  (194  Rk) 

Original- Relationen  an  Phil.  Ed.  Fugger  in  Augsburg. 

Reygebunden  noch  10  Rl.  von  i57>  1  ^»^  »i^ht  au  die- 
sem Rande  gehören.  Da  Roma  li  4  Agosto  1671.  etc* 

xxin. 

Codex  Ms.  Nro.895L  »««.s^,. 

(Eist.  prof.  «83.) 

Cod.  Ms.  Chart  in  FoL  s.  XVL  (FoU.SBj.) 

Fugger'sche  Relationen  yon  1578,   (1577*  fehlt.) 

•Fol.  i.   Schreiben  K.  Rudolph's  ü.  an  die  Niederlan- 

dischen  Stande,  zu  Rrüssel  yersammelt.  Wien  2  Dez.  1577. 

(Als  Antwort  auf  zwey  Schreiben.) 


Digitized  by  V^OOQIC 


356 

H»o.895i.  Fol.  3.   1678.  9  Jänner- Tb  AnttorfT. 

Fol.  5.   i$7Ö.  3  Jenner  In  Anttorff. 

Fol  8.   1578    12  Jenner  In  Antorff  etc. 

Fol.  16.  Nachricht  von  einem  Wunderthäter* 

»Dominua  Petrus  CJericus,  dictus  Mesucs,  hospes  sen 
Tabernarius  publicus  in  oppido  Louari  ditionis  ducatusBur- 
gundiae,  Bisuntinensis  Diocaesis,  maltis  preefulgens  mi- 
raculis,  homoaffabilis,  corpulentus,  interreniente  iusta  cor- 
poris proportione«  iidmodam  hilaria,  praedi^es,  et  sexage» 
narius  fere  anno  quo  eum  accessimus  ultimo  Martii  1578  etc.  c 

Fol.  19  vDcs  Prinzen  von  Orange  Ajdt,  dem  Ertz- 
hörtzog  Mathias  von  Oesterreich  als  Ir  F.  Dtit«  obrister 
Le'utteniint  zu  Brüssel  gethan.« 

FoLao.  Desselben  Eid,  flämisch  (belgice.)  vlchWeU 
lern  von  Nassau',  Prihce  yan  Orangien  etc.  des  Prinzen  ron 
Orange  aidt,  den  General  stenden  als  gobernador  yonn  Bra- 
biandt  gethan. «       ' 

(Bis  Fol.  3o.  aus  AntoriF.) 

Fol.3i.  Aufs  Prefsburg  6Martij.  (1578.) 

Fol.  33.  Zeitung  aus  Warschau  6  März  1678«  etc. 

Fol.  36.  Ans  AntorfFi5  März  1678.  etc* 

Fol.  67.  Aufs  Wienn  19  Aprill  1Ö78. 

*  Fol.  86.  Litterae  Elisabeth  Beginae  Angliae  ad  Mat- 
thiam  Archiducem  Austriae.  (Beglaubigung  für  ihre  Frie- 
densgesandten Guiüelm.  Cobanus  et  Franc.  Wolsinganus») 
Dat.  Drenunchi,  3i  Maii  i5-8.  (1  S.) 

Fol.  1 18  Kaiser!.  Decret  an  JosuaOpitius  u.  s.  Mitpre« 
dikanten  (»  defsgleichen  dem  Schuelmeister  rnnd  mit  Yer- 
sandten  alhie«).    AbschaiFung  (aus  Wien?)  21  Juni  1578. 

*Fol.  130.  Nachrichten  von  wunderbaren  Heilungea 
(s.oben?).     Von  einem  Alnsidl  hey  Toll  in  Burgandt. 

•Fol.  i3a.    Aus  Wienn  von  dem  5  Julii  1577,  O 

Fol.  i38.  Zeittnng  aufs  Wien  la  Julii  1578. 

**Fol.  i4'<  Schreiben  des  Herman  Beutz  an  Freilu 
Octavian  Fugger.  Dat.  Lintz  11  July  1678.  (3  Bl.) 

*Fol.  176.  Copie  eines  Schreibens  des  (Grafen)  Maxi- 
milian de  Bossu  an  den  Erzherzog  Matthias.  Du  Camp  % 
Rymenant  ce  VIII«  daonst  1578.  (1  Bl  ) 

Fol.  182«  Aufs  Labach  von  1 1  Augusti  1578.  Aus  Wien. 
23  Augusti. 

Fol.  184«  » Alliance  et  accordt  faict  entre  le  Duc  Dan- 
xon (d'Alanqon.)  dune  part  et  roessieurs  les  estatz  de  pajs 
bas  daultre  parje.  (3Bl.) 

*Fol.si6.  vWahrhafflige,  Erbärmliche  vnnd  elägliche 
jmttnng  vnd  beritfht,  Ainer  furnemen  Person  von  der  greu- 


Digitized  by  LjOOQIC 


M9 

liclie&Thiraiiey  defsMafseowittera  Aa&Biga  geschribonden  Vf*.8^t 
80  Aag«sü  1577.  («  Bl.) 

Fol.  238.  Anfs  Wienn  yon  16  Sept  1S78. 

Foh  240.  Schreiben  de$  SebasL  Weaterooeber  an  sei- 
nen Schwager,  Leonhard  Majer  zu  Augspurg»  DaU  Prag 
16  Sept.  1578. 

*  Fol.  268.  Schreiben  ana  Grats  4  Oct,  1578. 

*  Fol*  339.  Vorschlag  des  kaiserl.  Gesandten,  Grafen 
Heinrich  von  Schwarzenberg,  an  die  belgischen  Stände  über 
den  Weg  £um  Frieden  zu  gelangen«  AnTCrs  1  Dec.  1678. 
(Copie.)  etc. 

Fol.  359.  Aufs  Prag  ron  20  Dec.  (1578.) 

B'ol.  367.  y  Remonstrance  de  Monseignenr  le  Dnc  Jehan 

Casimir  Conte  Palatin  dnRhin  Duc  de  Baniere  etc.  auxestatz 

generanx  du  pays  bas:  (Oct.  1S78?)  (10  BL) 
F0I.400.  Di  Yienna.U  XI  Genneco  i5^* 

>  11  Giorno  dei  tre  Rtf  rimperatore  et  1  Princtpi  frat6lli  si 
fecero  uedere  in  Slitta  per  1a  citU ,  et  se  ben  sin'  hera  non  6  ue- 
nuta  molla  nevo,  pur  e  tanlo  freddo,  chc'l  Daanuhio  s' e  ^elato 
tutto,  et  sano  rouinati  atcuni  ponti.  Sono  tre  giorni,  cheJ*Am- 
basciadore  di  Spagna  con  1a  moglie  se  n'and6  alla  uolta  di  Praga 
per  ttisitar  Tlmperatrice  Madre ,  che  si  troaa  ancora  aggrauata, 
sentendo  non  poco  trauaglio  delle  cose  di  Fiandra,  per  ^ausa  delle 
quali  parti  an^  ü  gentilbnomo ,  che  S.  M^  Ges«  mandö  a  iPrin- 
cipi  d'Iraperio,  et  donnani  s'aspetta  rAmbasciadore  delMoscomto^ 
sendo  se  gli  di  gra  preparato  l'atloggiamento  delle  lepore ,  aoue 
soleano  prima  habitare  gli  ambasciadori  Veneti«  Et  de  gG  altri 
del  Transiluano  non  se  ne  ha  sin'  bora  novella  aicuna.  Dicesi, 
che  fra  zv  giorni  il  F.  Guglielmo  Orsino  Vice  Re  di  Bobemia  ce- 
lebrerä  le  noseo  oon  la  3Iarch'esa  di  Bada  in  un  suo  castello  ui- 
cino  k  Lints ,  chiamato  Crann ,  et  vi  si  troveranno  gli  Arciduchi  ' 
Ferdinando  et  Carlo ,  et  Duea  di  Bauiera  con  altri  personaggi  in- 
vitati. 

Fol.4o3.  Di  Vienna  (26  Jänner  1578). 

Fol.  410.  Di  Vienna  (1  Febr.  1578.) 

*FoT.4«2.  Di  Vienna  (aaFebr.  1678.) 

Fol.  43 1.  Di  Possonio  4  diMarzö  1578.  etc. 

Fol.  439.  Di  Possonio  24  di  Marzo  1678. 

Fol«  45i.  Di  Vienna  (ao  April.  1578.) 

Fol. '469.  Di  Vienna  X.  di  Maggio  1578« 

Fol.  476.'  Di  Vienna  (7  Gingno  1678.) 

Fol.  477.  Di  Vienna  Tultimo  di  Maggio  1578. 

Fol.  485.  Di  Vienna  14  Gingno  1878. 

Pol.  4qr.  Di  Lintz  li  V.  di  Lnglo.  1678. 

»  AI  primero  de  queste  Gionse  Corte  Wmpcratore  con  l*Aiw 
clddca  MassimiSno  sno  fratello  ,  incontrato  fuora  lontano  nna  lega 
da  circa  3oo  Caualli  et  molti  nobili  del  paese,  et  per  anco  non  bi 
dato  princlpio  &  f raltara  caa  ^pesti  f  opoli  a  quali ,  et  special* 


Digitizedby  Google 


350 

SrQ.89$u  mente  q«i,  com'  ha  &ttr  in  Vietma  •(  crede,  die  Uvssm  Adiv  iol« 
ü  lenitans  (?)  et  Predicatori,  ma  ogn'  altra  profeasiona  flcpetlca* « 

Fol. 495.  Di  Lintz  (i3  Julj  1578.) 
Fol.5o3.  Di  Lintz  (16  Jaly  i57&) 
Fol.  6 14*  Di  Vienna  (aa  Julj  1578.) 

Di  Praga  (a8  detto.) 
Fol.Sao.  Di  Praga  10  Agosta  1578* 
Fol.Sai.  Di  Praga  (16  Aagnst  1678.) 
Fol.  5a4.  Di  Praga  («3  Auguat  1578.) 
Fol.  535.  Di  Praga  rultimo  d'Agosto  1578«  ^ 
F0K543.  Di  Praga  iS  Sept.  1578. 
Fol.  645.  Di  Praga  (ai  Sept.  1578.) 
Fol.  65 1.  Di  Praga  (ay  Sept.  1578.) 
Fol.  555.  Di  Praga  (5  Od.  1678.) 
Fol.5S().  Di  Praga  (11  Oct.  1578.) 
Fol.  56 1.  Di  Praga  (19  Oct.  1578.) 
Fol.  567.  Dl  Praga  (a5  Oct.  1578.) 
F0I.571.  Di  Praga  (1  Nor.  1578.) 
Fol.  681.  Di  Praga  raltimo  di  NoFembre  1576. 
Fol.  587.  Di  Praga  YII  Dicembre  1578. 

.  Di  Roma  XX  detto* 
Lanter  Original  -  Relationen. 

AI  On**o  Dn"o.  Philippo  Odoardo  de  Fuccaria  DiTo  nfo 
Padrone  colendisaimo. 


XXIV. 
»ro.895..  Codex  Ms.  Nro.8953. 

(Bist.  prof.  284) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  b.  XVI.  (Foll.6a5.) 

Fngger  sehe  Relationen  y.  1679. 

Fol.  1.  Publication  des  zu  Gent  abgeschlossenen  Reli- 
gionsfriedens. Gent,  i6Dez.  1578.  (3B1.)  Deutsche  Ueber- 
setzung. 

Fol.  5.  Aufs  AntorfFdi  a5  December  1578. 

Auch  Relationen  eines  gewissen  Hetzö  (o  fingt  er  an) 
aus  Antorff ,  wie  im  vorigen  Bande. 

Fol.  67.  Aufs  Prag  yom  17  Februar  iß79. 

''^  Fol.  76.  »Extract  Der  Römischen  Khays.  aneh  zue 
Hungern  vnnd  Behamb  Rhön.  Mt.  gethanen  fürtrag,  auf  all* 
gemainem  Landttag  Im  Rhönigreich  Behamb  1579. 

*  Fol.  89.  Aus  Prag  von  dem  6*«»Martii  A^  1679.  (Von 
S.  West.) 

*F*ol.98.  Von  Prag  aus  vom  aoMartü  1579.  (An  Phi- 
lipp Ed.  u.  Octauian  Fugger.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


301 

«FoL  i3o.  Aus  Praf^  Tom  lä  Aprilil  iSy^  (3:Bt)        mra.^H. 

Fol«  i35.  Aufs  Prag  Tr  17  Aprill  iS^Q* '  Zehtungen  aus 
Hangern* 

FoLi65.  Bericht  der  Personen,  so  als  bneskende  in 
dem  ofinen  acto  rom  glanbeni,  den  dai.hailig  gericht  rnd 
Inquisition  au  Senilla  auf  denSontag  den  dtitten  majo  1579 
gehalten  aursgefäert  worden.  (57.)  (3B1.)  »Vale  Ich  bin 
fro  das  es  gar  ist.  c 

♦Fol  187.  Aus  Prag  Ton  dem  37  May  1579.  (Ungarn, 
Oesterreioh,  Polen«) 
^        FoL  191«  Ans  Pk^ag  tqh  3o  Hajo«  (Ungarn«) 

♦Fol.  199.   Aufs  Pra^  reo  dem  4  Juny  1579.  (Polen«) 

♦Fol«  a  18.   Aus  Prag  vom  i5  Juny  1579«  (^^L) 

»  Auf  dem  5  nechstlihoninieiiden  Monats  Jaly  wirdt  herChri* 
atof  Popell  der  Ro.  Kays.  Mt.  Caknmercr  etc.  mit  defs  Ton  Mo- 
lards  Nacbgelasnen  Docbler  albie  »ue  Prag  Hotiheeit  ballten,  alda 
neben  aaderem  Kburczweillenn  auch  ain  solche«  Bitterspill  yermög 
Inligender  Carthell  gehallten,  vnnd  Herczog  Ferdinandt  TÖnBaj- 
ren ,  Mantenator  sein  wierdt« «   (3  El.) 

Fol.  226«  Aus  Prag  von  17  Junf  (•579*)  . 

Fol  a39«  Aus  Prag  Ton  dem  sS  Juni  1679« 

Fol.  268«  Aufs  Prag  Tom  20  Julj  1679«  (Tfirldsche 
Bothschaft  zu  Wien  etc«) 

Fol.  294.  Aufs  Prag  Fon  14  Angusti«  1579., 

♦FoI.3i3.  Zeitung  aus  Wien.  2  Sept.  1579* 

♦Fol.  327«  Aus.  Prag  rom  14  Sept.  1579.  (Streit  zwi- 
schen dem  Saphojischen  und  dem  Florentinischen  Both- 
schafter  bey  dem  Conduct  des  Yenetianischen  Gesandten.) 

♦Fol« 348.  Aufs  Prag  yom  4  October  1679. 

♦Fol«  422«  Aufs  Prag  vom  9  Dec.  1579. 

♦Fol.  435«  Aufs  Prag  von  dem  23  Dec.  1579« 

Fol«  441«  Di  Praga  14  Dicembre  1578« 

Fol.  447«  Di  Praga  2  t  Dicembre  1578. 

Fol  450.  Di  Praga  29  Decembre  1678. 

Fol.  455«  Di  Praga  VI  di  Gennero  »579. 

Fol.  457.  Di  Praga  i3  di  Gennero  1579« 

Fol.  461.  Di  Praga  19  de  Gennero  1679« 

Fol.  465«  Di  Praga  27  de  Gennaro  1679« 

Fol.  469.  Di  Praga  li  4  Febr'«'  1579« 

Fol.  475«  Di  Praga  li  17  Febr.  1679« 

Fol«  482.  Di  Praga  le  26  de  Febr'<»  1579. 

Fol.  483«  b.  Di  Praga  le  3  di  Marzo  1579. 

Fol.  487.  Di  Praga  le  X  di  Marzo  1579« 

Fol«  493.  Di  Praga  li  XYII  di  Marzo  i579« 

FoU  497*  Di  Praga  le  24  Marzo  1579« 

FoLfios*  Di  Praga  Tultimo  di  Marzo  1679* 


Digitized  by  LjOOQr6 


362 

SRi.996i»  Fol.5o4*  Di  Praga  li  6  Aprib  1579.      .     . 

Fol; 509». Di  Priiga  li  ^3  Aprile  1579.  ' 
Fol. Sil*  Di  Praga  li  si  Aprile  1579. 
FoK  617.  Di  Praga  28  Aprile  1579« 
Fol.  531.  Di  Praga  li  XI  Maggio  1579.'  - 
F0I623.  Di  Praga  li  XIX.Maggto  «579. 
Fol.  5481  b.  DiPraghali  96-Bfaggio  1579*. 
Fol.  533.  Di  Praga  il  primo  Giugno  157%  ,.  ,.^ 
Fol.  535.  Di  Praga  X  Giugno  1579. 

FoL539.  Di  Praga  17  Giagno  1579. 

Fol. 543.  Di  Praga  27  Giagno  i579«     -  .-      .'- 

Fol.  547*  Di  Praga  29  Giagno.  1579. 

Fol.  553.  Di  Praga  XI  Loglo.  1679. 

Fol.  557.  Di  Praga  18  Lairo  1579. 

FoL56i;  Di.Praga  24  Luio  1579. 

Fol.  563.  Di  Praga  7  Agosto  1579. 

Fol.  670.  Di  Praga  XXII  Ag06to  1579. 

Fol. 573.  Di  Praga  a  8  Sept..  1579. 

Fol.  578.  b.  Di  Pragali  16  Sept.  1579. 

F0I.580.  Di  Praga  a  22  Sept.  1579. 

Fol.  584.  Di  Praga  le  28  di  Sett  1579« 

Fol.  588.  Di  Praga  le  VI  fOltobre  1579. 

Fol.  594.  Di  Praga  le  XV.  d'Otlobre  1679. 

Fol.  598.  Di  Praga  le  21  d'Ottobre  1579. 

Fol.  607,  Di  Praga  le  27  Ott.  «579. 

Fol.  620.  Di  Praga  le  XXVI  di  Noaembre  1679. 

Fol.  624.  Di  Venetia  a  26  Xbre  1579. 


^Die  meisten  and  längsten  Relationen  sind  yon  Ant- 
torff  (bis  Fol.  440).  Von  Fol. 44 1  bis  ?a  Ende,  die  von 
Rom,  Venedig,  Genna. 


XXV- 

irra.8958.  Codex  Ms.  Nfo«  8953. 

(Eist.  prof.  985.) 
Cod.  Hb.  cbart.  in  Fol.  s.  XVL     (FoU.  570.) 
Faggerische  Relationen  (VI.  Tom.)  1 58o.  « 

Fol.  1.   Aaszag  aines  Post  ScripU  anfii  Anttorff  di  VI- 
timo  December  (i58o). 

Fol.  34*  Aas  Wien  von  5  December  (i58o). 
Fol.  46.  Aars  Wienn  ron  29  Noaember  (i58o)* 
Fol.5i.  Aab  Wienn  vom  27  November  i58o« 
Fol.8o.  Eztract  aufs  Prag  von  3o  October  i58o« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


36» 

Fol.  90*  AnrsWieo,  Tom  si  Oktober,    .:  &%«9fidw 

Fol.  99*  Aufs  Wien  rom  14  Octobris  i589* 

Pol.  io5.  Zeittang  aus  derWindUcheo  Gränitz,  «osidl 
jlen  ersten  October  GottLob  mit  goett^in  ßxeig  avgatrageiu 
Dat.  Gratz  10  Oct.  i56o.  ,    .    .    . 

Fol.  107.  Aufs  Wien»  vom  Lotsten  Sept  i58o. 

FoK  i.o8.  Noch  aus  Wien  yom  10  Oot.  ^58o. 

FoL  146.  Aus  Wien  2b  August  (i58o).    * 

Fol.  i5i.  Aufs  Wien  yom  i3  August  (i58o,)  -    > 

Fol.  i58.  Ans  CarUtatt  von  8  Augusti. 

FoL  169.  Aus  Wien  ron  18  August  (i58o.) 

Fol.  172.  yCopia  Schreibens  Erczhecczog  Mathiasen 
▼on  Oesterreich  etc.  an  die  General  Staden  der  Niederland 
SU  Antorff  yersamblet.  OendsJulii  t58o.  (l^ig^tL Oratio.) 

Fol.  175.  Aufs  Cascha  von  ao  Julj.) 

Fol.  177.  Aufs  Frag  Tjoni.,19  Juiy  i58oi 

Fol.aod.  Saltzburgische .Zeittungen  iS8o«,.(2BL) 

Fol.  2o5.  Aus  Prag  rom  ds  Junii  1660*     ; 

^  Fol.  207.  Aufs  Wien  von  11  Juni.  Prag,  i5  Juni. 

Fol.  21  u  Aus  Prag  vom  7.  Junii  1680«    . 

Fol.  219«  Aufs  Wienn  Ton  28  liCajo. 

Fol.  223.  Aus  Prag  yom  24  Maj  i5Qo* 

Fol.  235.  Aus  Prag  vom  17  May  i58o. 

Fol.  33 1.  Ans  Prag  yom  3  Maj  i58o. 

Fol.  235. 

9  Warhaffltige,  EinfalUge  ynd  kurtse  Besclireibnng  mit  was 
Chrisstlichem  Hertzen  vnd  gemüet  die  Durcbleuohtige  Hochgeborne 
Fürstin  vnd  Frauen  Frawen  Philipina,  des  Durcbleucbt^gisten 
Hocbgebornen  Fürsten  vnd  Herren  Herren  Ferdinanden  ErtKhertzo- 
gen  zu  Oesterreicb  Ehelichen  Oemahel  mit  Hcilligem  Christlichen 
Catholischen  Glauben,  durch  Gottes  gnade,  mit  Tod  verblieben, 
vnd  von  diser  Welt  selligclich  Abgescbidenn  etc.  <s 

Geddnickbt  SU  Innaprugg,  DurcbJobanaem^aur.  Anno  i58o. 
Abscbrift   (3B1.) 

FoK  239.  Aus  Prag  yom  26  Aprilis  i58o.. 

Fol.  255.  Aus  Prag  vom  23  Martii  i58o.    ...    ,  . 

*  Fol.  359.  Aufs  Presburg  yom  17  Martii  158 o« 

Fol.  260.  Ans  Prag  yom  29  Martii  i58o. 

Fol.  267.  Aus  Prag  yon  dem  8  Martii  Ann^  1 58o« 

Fol.  280.  Ans  Madrid,  25  Febr.  i58o.  Von  Philipp 
Krel. 

Fol.  288.  •  Schreiben  7«  E^zh«  Matthias,  .9.Noy*  1579« 
(Edict)  Flämisch. 

*Fol.3oo.  »Extract  aus  demLanndtags  Beschlus  Wel- 
cher im  U6nigreiohBehainib  Anno  i58o  denn9.Febraary  be- 
•chehenn  vnd. was  alda  bevilligeu«  (3BL) 

Fol.3o2.  Aus  Prag  yon  dem  14  Febr.  i58o. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


m 

gto^t^B.  FoI.3o5.  AüAi  Prag  von  d.  7  Febr.  i58o. 

♦Fol.  3^3.  ^»Extract,  Der  Kay.  Mt.Begeren  auf  Jetzt« 
gern  Landtag,  -so  den  id  Janaarii  Anno  i58o,  den  Standen 
der  KronBeheimb  zu  Prag  proponiert  vnd  fürgetragen  wor- 
der  wie  yolgt. 

Fol.325.  Anfs  Prag  vom  27  Janaarij  i58o. 

♦Fol.  33 1.  Anfs  Prag  vom  i5  Januarij  iS^o. 

♦♦Fol.  334«  AnfzCochin  Innlndia  von  10  Jenner  i58o* 
(6B1.)   Schreibe:!  an  Sixten  Adefgaifs  per  Augsparg.. . 

Fol. 356.  Aufz  Prag  vom  3  Janaarii  i58o. 

Fol.  363.  Sehreiben  des  Christofl  Tanner 'vohThan  aas 
Prag  V.  3  Dez.  i58o,  an  Phil.  Ed.  Fugger. 

"     Von  Fol.  367.  wieder  andere  (ital.)  Relationen. 
Di  Venetia  1  Gennero  i58o. 


Fol.  376.  Di 
Fol.38Q.b. 
Fol. 395.  D 
Fol.  400.  D 
Fol.  406.  D 
Fol.  409. 
Fol.  4 14. 

Fol.  4  >  6* 
Fol.  430. 
Fol.  424. 
Fol.  430. 
Fol.  434. 
Fol.  436. 
Fol.  45 1. 
Fol.  460. 
Fol.  467.  D 
Fol.  474.  D 
Fol.  478. 
Fol.  481. 
Fol.  5o4. 
Fol.  608. 


Praga  1  Genpero  i58o. 
Di  Praga  19  di  Gennero  1680. 
'Praga  2  Febr.  i58o. 
Praga  10  Febr.  i58o« 
Praga  17  Febr.  i58o. 
Praga  25  Febr.  t58o. 
Praga  a  4  di  Marzo  i58o. 
Praga  a  to  di  Marzo  i58o. 
Praga  a  17  di  Marzo  i58o. 
Praga  a  24  di  Marzo  i58o» 
Praga  a  l'nltimo  di  Marzo  i58o« 
Praga  le  7  d'Aprile  i58o. 
Praga  le  i5  d'Aprile  i58o. 
Praga  le  5  Maggie  i58o. 
Praga  2  t  Maggie  i58o. 
Praga  a  2  di  Gingno  i68o« 
Praga  (20  Jnnj  iS8o») 
Praga  (28  Jnnj  i58o.) 
Praga  (6  Jnlj  i58o.) 
Praga  10  Sett.  i58o. 
Praga  i5  Sett.  i58o. 
Praga  24  Sett.  i58o. 
Praga  29  Sett  i58o. 
Vienna  X.  Deo.  i58o. 
_    Praga  12  ditto. 
Fol.  669  u.  570.  Di  Borna  17  Dec.  i58o. 


Fol.  5 1 6. 
Fol.  565. 


D 
D 
D 
Di 
D 
D 
D 
D 


In  der  eraten  Abtheilang  sind  die  meisten  RelatioMn 
a^a  Andtorf  I  in  der  isweiten  aua  Venedig  und  Rom. 


Digitized  by  LjOOQIC 


363 
XXYl.  . 

Codex  Ms;  Nro.89S4.  Äro.8954. 

(Hist.  prof.  a86.) 

Cod«  M8.  charu  in  FoL  s.  X¥L   (FolL 54i.) 

Fagger'sche  Relationen.   7'T6m/ 

Fol.  I.  Aufs  Wienn  vom  4  Jenner  .i58i. 

Fol.  7.  Aufs  W^enn  yom  7  Januario^  i58i. 

Fol.  i3.  Aufs  Wien  vom  i3  Jennec  .i58i*.   •  . 

Fol.  34.  Extract ainesSchreibena  an^  Prag»  di  a5  Jenner. 

Fol.  25.  Aus  Wien  Ton  27  January  i56i. 

Fol.  27.  A^£  Wien  vom  s^Jannar.  i56i»  , . 

Fol.  29.  Aus  Tiroll  ronn  3o  Jenner. 

Fol.47,..j\u8  Wien  von  5  Febr.  1681.  . 

Fol.  5i."Aüfa.  Wien  vom  11  Febr.  i58i. 

Fol.  53.  Aus  Wiep  von  14  Febr. 

Fol.  55.  Aufs  Praag  von  14  Febr« 

Fol.  72.  Aufs  Prag  von  27  Febr. 

Fol.  80.  Ans  Prag  von  14  Martj. 

Fol.  92.  Aufs  Wien  vom  Ledsten  Hartii  i58i. 

Fol.  102.  Aufs  Wien  vom  8  Aprill  i58i. 

Fol.  108.  Aufs  Wienn  vom  14  Aprill.  i5di. 

Noch  aufs  Wien  vom  22  Aprill  i58i« 
Fol.  1 18«  Aus  Wien  von  vltimo  Aprill. 
Fol.  126.  Aufs  Wien  vom  t  Maf  i58i. 
FoL  127.  Weitter  aufs  Wien  vom  9  May  i58i. 
Fol.  "iBo.  Auls  Wien  8  May. 
Fol.  140.  Aus  Wien  von  ultimo  Mayo  i58i* 

Aus  Prag  vom  7  Juny.  ' 
Fol.  i57.  Aus  Wien  von  18  Jnny. 

Fol.  i58.  Aus  Prag  von  22  Juny« 

Fol.  162.  Aus  Wienn  vom  23  Juny  i58i. 

Fol.  176.  Aus  Wien  29  Juny. 

Ana  Prag  V4>n  5  July«  •..  '* . 

Fol.  186.  Aus  Wienn  16  July  i58i. 

Fol.  191.  Aus  Wien  von  16  July  i58i. 

Fol.  192.  Aus  Prag  von  20  JuliL 

FoL  197.  Aus  Rßag  von  26  JuliL 

Fol.2o3.  Aus  Wien  vom  28  July  i$8i« 

F0I.217.  Aus  Prag  von  4  AugnsU 

*  Fol.  2 19.  Aufs  Prag  von  8  Augusti. 

F0L231.  Ans  .Wien  vom  16  Angusii  i58i. 

Fol.  233.  Aus  Prag  von  16  Angnsti  i58i» 

JF0L249«  Ana  Wien  von  7  Sept.  i58i. 

Fol.  265.  Extract  ainea  Particnlara,  einen  vnglückhafi- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


366 

ffro.8954.  ten  fahl  betreffcndt.   H  Sept.  i'Sdi.    (Bej  der  Hochzeit  des 
Beichard  Streoi  ^a  Caclapaeh.) 

Fol.  269.  Aufs  Wien  25  Sept  i58k 
Fol.  281.  Aas  Wien  vom  5  Oct.  i58i. 
Fol.  283.  Att$  Wien  von  8  October  i58i,    ' 
Fol.  285.  Aus  Prag  von  10  October  i58i. 
Fol.  292rAu8  Wien  22  Oct.  i68i. 
♦Fol.  294.  Aufs  Prag  ronn  24  October  i58i.  (Besach 
des  Churf.  von  Sachsen  bejm  Kaiser.) 

Fol.Soo-.-  Aufs  Wien  vom*  3  "November. 
Fol.3ii.  Aus  Wienn  vbm"2o  Nov.  i68i. 
Fol.  324.  ÄlifsWien  1  Dec. 
Fol.  336.'  Aufs  Wien  vom  14  Dec'  1681. 
Fol.35o.  Aufs  Wien  vom  28  Dec.  i58k 

y  Am  necbstüerscbinen  Sambstag  den  2^^^  di^s  Ist  die  Kays. 
Mt.  vrob  vier  Vhr  nachmittag  frisch  vnnd  gesund  Alfafe  Ankhomen 
gleich wol  sein  Ir  Mt.  nit  durch  die 'Statt,  Sondern  beim  Burgthor^ 
vnd  volgendts  also  in  die  Burg, eingezogeii  ^  In  der.Eurg  sein  die 
vom  Raih  der  Statt  Wien  gesandten«  sicn  bey  Irer  ]\U«  suersaigen« 
denen  sambtiich  Ir  Mt  die  headt  gepotten  vnd  sein  Ir  Mt.  nun  In 
borayttung  sich  mit  negstem  vff  den  btmgeriscben  Landtag  geen 
Prefsburg  ru- begeben  etc.  <c  ' 

Fol.  354.  Aus  Wien  vom  ,28  Dec  i58i. 

Von  Fol.  356  wieder  ital.  Belationen. 
Fol.  356.  Di  Roma  vitimö  Decembre  J58i. ' 
Meist  von  Rom  und  Venedig. 

Fol.  5 1 5.  Di  Präga  24  Octobr.  i58i.   (Blofs  6  Zeilen.) 
Fol. 540.  Di  Venetia  li  29  Dec.  i58i. 
Das  Meiste  aus  Antorff,  Colin;  auch  Manchct  ans  Pa- 
ria I  London. 


Hfo.896&. 


xxvn;; 

Codex  Ms.  Nro.8955. 

.     .  (Hist.  prof.  187.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s.  XVI.  (Foll.fei'3.) 

Faggersche  Relationen  Fon  i58a.     Tom«  8^***« 

Fol.  1  —  172«  Italienische  Zeitungsberichte.  (Rom, 
Venedig.)  Originale  an  Phil.  Ed.  Fagger.  (£in'Paat>  v.  Ma- 
drid, Parigietc) 

Fol.  I.  Di  Roma  li  3o  X»bre  i58i. 

*  Fol.  80;  »Feste  fatte  in  Cotistaiitinopoli  nel  rettaglio 
di  Mehmett  figliolo  di  Sultan  muratt  Imperator  de'Torchi«« 
(4B1.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


3te 

Fol.  173 — 5i 3«  Dduttche  Berichte.  '  Vf,9^fL 

Fol.  173.    »Kurtxer  bericht  der  Zeitang'aiM  Indi«  so 
per  terra  in  schreiben  votnGduernator  Ferdinand  .Teilet  von 
Menesis  deYU^'Martij  Annoi58^i  khommenteindt.«  (i^^BL) 
.  .  .  Fol.  175,.  Aas  Kdlloi  4  Janner  i58a« 

*JFol.  188.  » Articiili  in  dieta  t^osoniensi  iSSfl«  i5  die 
Januarii  Begnicolis  propositi.  <  (3BI.) 

It.  Fol.  192.  et  193. 

Fol«  194.  .Aas  Prefsborg  von  17  Jenner  (i583.) 
Aas  Wien  vom  18  Jenner. 

Fol.  20 1.  Aas  Wienn  Tom  25  Janaarj  idba.    - 

FbK<2o3i  vArticull,  welehe  dem  Bia6hö£  nad  Capitel 
Ba  Würzbarg  Ton  der  Fränkischen  Riitncachaft.  yorgelegt 
worden.«    (s« Beilage. ).:».  .: 

Fei. S2I. .  Aas  Fre&biurg.l»Mi  9 Fehs.  iSfio»  U«  1  o  Febr. 
••      Fol.  229;«'Aua  PrefflJburg  Fon-GÄ  F^r.    .; 

*FoI.s5ö;  Schreiben  des  Andre  von»  •  Aoi^sperg,  Herrn 
zu  Schönberg  an  Erzherzog  Carl.  Aas  Carlslattt.  •  ift  Martjr 
1  «82.  (Türken.)  (iBl.)     .  .       i 

*Fol.  263.  Aufs  Wien ,  toqb  23  Martii  i589. 

*F)oU26lS.  Aas  Wien  s6  Martii  1682.. 

Föh'28ior  Aofs  Wien  Ton-  s4  AprilUiSSa«  it*  1  Maj. 

Fol.  287.  Aufs  Wien  Tom  29  April  i582. 

*Fol.3oi.  Am  Schlackhenwald  .vöii^itf  M&yo  1S82. 
(Oro&eatWfi(9«er.)  ... 

««F0I.306.  )>yerzaichna)i,  Wafa  sieh  irffErlzhertzog 
Ferdinanden  .^6  Oesterseioh:  etc.  Hoehimtllchdn.  bfaloibfüe- 
ntiig  *3n)A  FürastUcben  yerbenrfttiiiig.  mit  der  Hertaogin  von 
Mantuaiiza  Innspragg  Toa'9<bils  i8^'^-M«)n  AimoiSSa  hab 
.suigctvsganivaid  yerlbffen.«..(3VioBL)     .  '    »      >>.. 

Fol.  3 12.  Aus  Wienr.vooi  20  May  i582;  ... 

.^])l<ä4o- Aus  Wien>  i>3  Janii.  (i582.> r 

"^1^01.383.  Aufs  Wien  Tom  »9  Aagaati  168a.  (An  Ed. 
PfaiLu/jOktav.  Fugger.) 

Fol«  392.  Lo  sucedido  a  la  Armada  de  sa  Mageafad  de 
qae  es  !Gapitan'Genera^/el  JAcqueade  Sauet«  'Graz,  en  la 
batalla  qjie  dio^  a  la  arjnadaqne  traja  Don  Antonio  en  las 
yslas  de  k>ft  Acores.  <4  582i>-Oedrackt«  (6  fiL)*    . 

FoU4a3.  Aus  Wieaui.9^^t.  i582. 

Fol.  429^  Aus  Constantinopel  Yon  7  Julj  A?  i58t.  gein 
Wien  presentiert ,  den  fio  So^. 

Fol. 433..  Aus  Clagenfart  ven  4  Oetober». 

Aus  tSAxchßn  am  Etkh  «2  Me^Ii  t«^  TiHaeh»  den  7 
Oct.  i582.   • 

Fol.  447.  Ans  Wien  yora  20  Oct«  i582,  ' 

Fol. 456.  Aus  Wien,  3o  Oct.  i58ft. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


th9.^9^  Fol.  491.  Aus  Carlatatt  14*  Des.  ifiSa. 

FoK494.  Aiift  Wien  19  Dec.  1682« 
Fol.  9 1 3.  Aa«  Cölen  yon  217  De«.  iSü^p, 


Meist  aas  Antorf ,   Colin ,   aber  auch  PaHs ,  Lyon  eto* 
Spanien,  Lissabaor. 

Bfeylrfge  zu' Nro- XXVII. 

»Ariicaiic 
»Soaiif  Petri  Cathena,  dem  HochwirdigeB!  Ffirsten 
•Tnnd  herrn,  Herrn  JnKo,  .Bischoffen  zu  Wiirlsbiiri;«  Tnnd 
ainem  Ehrwirdigen  Gapitel ,  durch  ain  Gestrenge  RAttev^ 
•Mbaffk  des'Laadts  jsaeFrannokfaenivberantvCartt^  Tojidl durch 
den  Edlen  ynd  rcMten  Georgen-  ron  Bambacb  Fürsilicben 
Brandenbttrgiaohen  Rath  zu  Cürtzbaoh  Mundtlich  f&rgetra« 
gen  worden, «    ..  )       ' 

1«  »Das  Ihre  F. G.  die  vertrag  so  derselben  rorfareo  vf- 
gericht  Tost  halten  etc.« 
,    s.  »Das  dieLehengerichimit  tugentlichenJBejsitcem  aas 
dem^Frfinckischen  Adel  zv  bestellen  mnd  zu  besetzen 
etc. «  '  '       . 

3i  »Die  Geistlichen .Rätb  gar  abzasofaafien« « 
4.  »Ordnung  geben  das  gleiche  ynnd  rechte  bericht  Ir 
F.  G  'fürgeiragen  werden  mechte  etc.« 

•  »'SJ  »Das  die  Absetzung  der  Lutterischen  Diener,  ann  we* 

«  liehe  statt  fiäpstische  geaetztv  aufgehoben  werde  ,elc.c 

6.  »Dasr  die  Jesuwitter  gantz  vnnd  gar  abgeschafil  eio.« 

7.  » Das  die  Capell  auf  dem  Marckkt  mit  Lutteriachen 
Fredicanten  bestelt  werde  ete. «      - 

8.  vDas  man  die  Euangelischen  noch  Inn  das  geweicht 
'  ' '  :  Erdtriök  beatettigen  möge  etc^*i 

9.  »  Den  Pfarrherm  auf  dem  Lanndt  Weiber  zu  nemen 
erlauben;  ^  ' 

•  lO«  »DieBenefieien-oderpfrtenden mit hielftnndiadhen ynnd 

nit  aoa  Ländischen  besetzt  werden  sollen  ete. « 
11«  »Die  Hofhaltung  etwas «ue  moderiren  etc.« 
12,  »Ynnutze  grosse  Gebetir  ynnderwegen. lassen,    dann 
Ire  F.Ga.  Wie  man  vernimbt,  Entschlossen  ain  Golle- 
gium  zu  Bawen ,    ynnd  ain  Vniversitet  ▼fznerichteni 
ynnd   mit  Jesu  wittern /zue  besetzen  elc..4K 
i3.  »Die  Vniidarthanen  nit  sa  hoch  besehwopn.« 

Fol.  so3. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


369 
Codex  Mfl.  ]yrp-j8^56.  '.■    V      »«•••«* 

;..(öiat.  prof.  ?H80  /  .  .-»:., 

Cod.  Ms«  Chart,  in  Fol«  saeelXVL,  (Foll.  436;) 

Fttgger  sehe  Belationeo«  .l-qm.  9. 
Fol.  1.  Aus  Anuorff  yü^  ^  jDj^e f^het  (i58fl<>       .      / 
.- .FoI.9«.Z9iiUi»j)gQnn  ^afp^ 'CSiiwaCaiitifiapel  ?pm  «4  No« 
iiembris  Anao.  Otc*  i$U2«     (Aus  Wien  .12  Jäpner  i588.) 
'  Fol.  i8.  Aus  YVi^B  Yom  1.^  Jannarjr  i583, 
Fol. 49«  Aus  Wien  tooi  i;.F^bCf.«ä8ä» 
FoLti3.  A«a  Wien  Ton  !f>TiN&yoX«583.)     , 
^  Fol.  161.    Aas  CoBSt«oUil9fl?U'<Sc»ipia  Ti^nno  .6  Aa-> 
gosti  i5o3.  .  ♦..  /  .;,,.:    .  •  i- ..  .  : 

Fol.  19 1«  Auf  Wiitn  von  So  Jiugiiact  x39$^  .i  /  l 
.    ^  Fol*  300..  Cppy.Scbr€ibe9%vn4^UtXing^q.M  AxbOr 
gast  Nachtrueben  yft  Wien,   von  ChniaRoff  Lii|oÜif#j dm J 
Sept.  i583.  ergangen  (yßieri  sULo)..    t  ^     '  j  .  t 

Fol. 341.  Aus  Wienn'Fonn/io  Oetober  ^583. «' 
Bis  FoU$98.inQl^rörstenihieiJa  a«&AliU<^ujodtC611m 
Fol. 399.  Italienische  R^atianen>    ,(A9aJRopiinidfTfi|r 
oedtgetc.)c      ^     •  ..     .   ■         ;...•.    ,.,  >  ^        .    ......1 

Di  Roma  il  prirao  di  Genaro  id83.  (    *  * 

Fol«  436«  Di  Vinetia  li  3o^  DecembrjG»  (ifi83«)r 


XXVCs 


Codex  Ms.  Nro.öOSy*     .  ,,        m^^ijs 

(Hist.  prof.  t89.)[  .         > 

Cod.  Ms;  ebart  in  Fol.  nee,  XVt«     (Foll«  548.) 
Fug^er'sehe  Relationen  V,  1584«  Toni.to^    , 

Fol.  I.  Aus  Hamburg  Ton  33  Dec.  i583« 

Fol.  37.  Aus  Wien  den  s4  Febr.  1584.  Stilo  novo. 

Fol. 49.  Aus  Wien,  j3  Febr.  1584. 

F0U77.  Zuttungeo  ans  Wien  d^.si  Martii  i584«  it* 
sS-Marz.  .  •        »  ' 

*Fol.  103.  Zeittttiigen  anfs'  Wien  den  9  Aprlllia  i584^ 
(Couftantinope^.)  ,  :  .  :      ) 

Fol.  io5.  Aus  Prag  vonn  13  Aprill  neuen  C^ljehders. 

Fol.  i3r.  )»RelareiOn  delnuraero'döla  gente  qne  suMa« 
jgostad  CatioUob  tmaia^a  Flandes  a  oarrgo  de  Don  PeHro  de 
Taaia  j  «pttua,  jr  de  la  nanera  que  ua  repartida  en  tropat 
para  osaicliwr«  14  Abril  i684.a 

L  114 


Digitized  by  LjOOQ IC 


570 

Vra.8967-  *FoL  i43.  Aus  V^dn^Yom  is  (i3)Ma7  ^584.    (Con- 

stantinopeL)  -^  -  ^    .  ..  •  / 

Fol.  167.  'Au«fo  Prag  Von-8  Juny  (i584.)  (Aus  Polen.) 

FoL  175.  Aus  Wien;  47,  18  Jnhnj  1584.  (Tarcica.) 

FoU  1.84  — *  i8q,  Zeiuung  au^s  Wien,  den  27  Janny  i584. 
Sein  Constantinopol^tanische  Zeittang  etc.  etc 

*Fo].938«  Zeitttingen  aus  Constantinopel  denSo  Julii 
vndt  7.  Aügttstf  i584r  über 'Wien  f.  90;  16.  Sept. 
/     /♦«Pol.  ft68.  Ans  Conjftantittopei  vbtti  4i  Aagusti  1684. 
i  \F0l.fl71.      —     i       -^  Tom  4  8epU  1584.' 

Fol.  293.  AurG«fiit2t  Ton  i9  Sept.  1 584; 
Aas  Fra^'  ven  ai  Sept  i584« 

Fol.  S98.  Aas  Oonstaiitinopel  vom  t8  Sept.  i584. 

'Fol/^99.  'Ao»  ^n^bntinopel  vom  2  Oct.  1584. 

Fol.  32  t.  Atts  Prag  von  27  Oct.  i584. 

♦Fol. 322^^5,.  dchreibön'an*  ISrzhertog  Carl  von 
JotMi  Joseph  Grall  und  Freyherr  fomThura,  Obrister  in 
Ctttliatll^'^arlstatt  den' '28  Oetobris  r584.  (Tarcica.) 

Fol.  338.  Aars  Prag^vOn  i3  Nouember  i584. 

Fol.3S3«  Aufs  Prag 'W  »4  ^^ov.»  584, 
'••  '^olv*362.   Ans  Confliltffitinojtel  vom   16  Octobris  i584. 
(Pbr  Wien  von  6'Dee:'i5«4.)  -  -      ' 

Fol.  371.  Aus  Constantinopel  vom  leczten  Novembria 
1684.  •••'■^'  '"''•     »    ■    •    •       ' 

Fol373^r.-^'-^'  '*  *^  ^^  '  —  ■  U  Dec-  i584. 

Fol.  382,    —  .—  —    3o  Octobr.  i584. 

Fol.  383.  Aus  Hangern  vom  16  Decembris  i58/|. 

Fol.  396.  Aurs  CöUn/vpn  27  Dec.  i584. 

Meist  ans  Antorff  nnd  <;dnn. 

Fol.  398.  Italienische  Beriohte*. 

/.     .         Di  Roma  l'aUima  di  pepen9bre:i584« 

Fol«  401.  Di  Yenezia  a  XIII  Geparo  1684.  etc. 

FolId45.  Di  Roma  li  i5  di  Decembre  t584. 


Vro.89Sa. 

I 


-}  i 


•  XXX«  .••!•/ 

^   Codex  Ms.  NroV89S6. 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XVI.     (FoII.  782«) 

..^Fagger'sohe Relationen.  Toin.tii«  v.  i585. 

,  <  :Fol.i«'y«rzai€^nafssderAlmeaiestenPersdnen0Dden 
i9!?9jDeQanlhris  Apno.  1^844  Inn  der  Statt  Herzonbnsch 
durch  dieselben  Burgerachafil  seindt  .üdigebrMhl,  allaQ»af 


Digitized  by  LjOOQIC 


371 

fliilips  Tonn  Hoenloe  die  gedachte  Statt  mit  der  Nidcrlin-ntins^, 
dUchen  Staaden  Kriegsrolkh  eiitränemmeii,  yniid  xue  Plfin* 
dern  forhabens  äach  allbereith  Im  Werckh  gewefst. « 

Fol.  19.  Aas  Constantinopel  Vom  9  Jenner  i585. 

FoUso.  Aars  ConsUntinopel  tou  i5  Januarii  \5Bh 
*      —  —  ront  fl8  Jan.  i585. 

Fol  6i«  Aas  Madrid  den  9  Febr.  i585. 

Fol  65.  Zeittangen  aas  Poln  rom  so  Febr.  1S8S« 

Fol.  69.        —  —       vom  24  Febr.  i685. 

Fol.  io3.  Atts  Constantinopel  vom  i9  Martii  iS85. 

FoL  io5.  Ans  Wien  den  16  April  i585» 

Fol.  129.  Ans  ConsUntinopel  vöita  32  Martii  iSfilS» 

Fol.  iä3.  Ans  Prag  yom  s6  MaHit  i585. 

Fol.  157.  Ans  Prag  von  11  April  i585. 

Fol.  i58.  Ans  Comorn  von  is  April  i685» 
Ans  Prag  von  16  April  i585. 

Fol.  i68«'  Ans  Constantinopel  vom  19  April  i585. 

Fol.  171.  Ans  Caschaw  vom  4  Maj  i585. 

FoL  18 1«  Ans  Constantinopel  vom  38  April  iS&S* 

FoL  i83.  Ferner  ans  Cohstantinopel  vom  4  May  ihAiä 

FoL  «Ol.  Ans  Prag  von  7  Majo  i585. 

♦FoLaoS.  i7Ma7i585.  Prag.  Antwort  imf  den  Vor* 
trag  des  Mosconitischen  Gesandten.  ^'  - 

FoL  919.  Ans  Constantinopel  voiti  14  iiäy  i695; 

FoLa38.  Ans  Constantinopel  vom  lezten  Majr  i585« 

FoL  239.  Ans  Wien  vom  %'i  Julj  i985. 

Fol.a^d.  Ans  Prag  vom  4  Jan^  i865. 

FoL  373«  Aus  Constantinopel  vom  10  Jun^  i585. 

*FoLa8d.  Ans  Constantinopel  den  fli  Jnny  i'585. 

FoL3oi.      —  —  vom  letzten  Jüny  i58S. 

FoL3o3.      —  —  vom  11  July  ijsöi;. 

FoL  33 1.      —  —  Yom  ^7  Joly  1^8^. 

FoL  33a.  b    Aus  Hungern  vom  letzten  Angnsti  1585^ 

^ FoL  349«  Ans  Constantinopel  von  8  Aagasti  t585« 

Fol. 353.  Aas  Raab  Vom  24  Sept.  i585. 

FoL  373.  Aos  Caschaw  von  39  Angnsti  i58d. 
Ans  Prag  von  16  Sept 

FoL  374.  Aas  Caschaw  vom  1  Sept.  i585. 

♦FoL 377.  Aus  Constantinopel  vom  4  Sept.  t9Q6, 

F0L403.      ~  ^  '  -^    flOct.  liti. 

FoL 406.      —  ^  -^    i8  8ept.  t583. 

FoL4s3.      —  —  —    33  Angnsti  i5äd. 

FoL  433.  b.  Ans  Crabaten  vom  18  Sept.  i585. 

FoL  436.  Aufs  Prag  von  «7  Sept.  f585 

FoL  448«  Ana  Constantinopel  vom  i6  0ctcfbrls  i589, 

FoL  479.    —  —  *-    SoOctobr.  i585. 

S14* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


37« 

«Fol.  48 1^  Aursfoerlicber  Beridit,  Yps  defs  0% 
Bafsa  Baifs  Ton  Arzrum  nach  Tnuris  yVa»  c^r  daselbst  vec- 
richt,  wie  er  gestorben  ,.  Tnnd  was, sich. an  zurucHsiehen 
des  lürckhischen  Hörea  ynndter  weegs  bifs  auf  Yaan  zuege* 
tragenn  hat.  7  Bl.  (yom  19  August — 3|  O^^ober  i585.) 

Fol.  535  — 548.  Declaralion  des  causes  nöuvans  la 
Beyne  d'Angleterrededonnerajdepouc  la  d^fenoo  du  peaple 
afflige  an  pays  bas. 

Fol.  586«  Italienische  Belaüoqen«  Di  Borna  liisq  di 
Decembre  i584* 

FoL586.  b.  Di  y^netialeaS  dl  Deceinbre  1584.(1 585?) 


XXXI. 

Sf.8969*  Codex  Ms.  Nro.  8959. 

(HIst.  prof.  291.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  scc.  XVI.  (Föll.  707.)   Fugger  sehe 
•    Belationen  von  i5ö6.  Tom.  XU. 

Fol.! -^340.  Italienische  Belationen  Dl  Borna,  27  De- 
cembre i585. 

F91.939   Da  Yenetia  addi  26  Deo«  i586. 

Fol.  24*>  Ans  Constantinopel  vom  i3  Novembris  i585. 

Fol.  343.    »         »         »  »     26  I^oT.  i585. 

•  ;     b.    »      .    »  »  »    ^7  Nov.  1.585. 

Fol.  345.    9         y-         *  *     ^\  ^cc«  i585. 

,  Fol.  34q.    9         »         »  »23  Dec.  »585. 

Fji^l,  369«     9         V         9  9      7  Januar  i586« 

Fol.  393.     »  »  »  9      5  Febr.  1 586. 

'    FoK3i3«    »  »         9  9      5  Martii  i5&6. 

Fol.  326.     9         .9.         »  »     19  Martii  i586. 

Fol.  328.  Aus  Prag  vom  20  Martii  1^86. 

Fol«  369.  Aus  Constantinopel  vom  14  April  i586. 

F0K378.    »         .»  »  9     3o  April  1 586. 

Fol.  438.    »  »  »  9     1 1  Juny  15^6, 

F0L434.  Aus  Pr^g  vom  19  Jonii  i586. 

Fol.  443-  Aus  Constantinopel  vom  35  Jnnii  i586. 

Fol.  445.  »Copia  d'nna  lettera  scritta  ä  Canstantino« 
polit  da  Paulo  Mariano  consolo  di  Francesi  in  Egitlo  alli 
36  Giugnio  i586 ,  huoroo  intelligei^tissimo-  di  tutte  le  cosse 
di  quei  paesi,  gual'  ha  quelle  linguOt  come  la  propria  na- 
tiva  (1  Bl).  ' 

Fol.  467.  Atta  Constantinopel  vom  35  JanjL  i586. 


Digitized  by  LjOOQIC 


373 

Fol.  469.  b«  Ana  Constantinopel  rom  9  JuTy  i586,      fiM.09H!> 
Fol.  493.  »         »         »  »    93  J0I7  i586. 

Fol.  509.  vWarhaiI\e  historia  Ton  Einnembang  der 
Statt  Nenrs,  Im  Frtzstifil.  Colin  etc.  Getrackht  zu  Colin. 
Auf  der  Bargmaaren  bejGotfried  yon  Keempen  ImJar  i586« 
(Bericht  an  den  KaUer.)  (7  Bl.  geschrieben.)  c 

Fol.55o.  Atta  Constantinopel  rem  14-Aagaatt  i586. 
»  »  9  »so  Aagastt  1686« 

Fol.  652.  h.        9         y  »99  Auguati  i586* 

Fol.  564.  Aufs  Comoren  ron  4  Sept.  i586« 

Canischa  9  Sept« 
Fol.  565.  Atta  Prag  ron  3  Oct^ 

*  Fol.  567.  Schreiben  des  Niclas  Palffi  an  den  Erzher« 
zog  Ernst.  Comorn  4  Sept.  i586.  (1  Bl.) 

Fol.  568.  Aufs  Caniacha  rom  9  Sept.  i586, 
Fol.  576.  Aas  Wien  rom  la  Sept.   i586.     Aas  Ftag 
Tom  18  Sept.  i586. 

Fol.  591.  Aus  Constantinopel  vom  1  Octob.  iJ986. 
Fol. 598  —  594.  Postscripta  vom  ai ,  3o  Oct«  5  Nor. 
Constant.  ' 

Fol.  599.  Aus  Constantinopel  vom  17  Sept  i586. 
Fol.  600.     »         »         v  »9  Oct.  i586. 

'  Fol.  633.  ;Aas  Prag  yom  i5  Noyembef  t586. 
Fol.  639.  Aus  Constantinopel  yom  9^  Oct.  i686. 
Fol;  63 1.  Aus  Ofed  vom  95  Nor.  i586. 
Fol.  635.»  Aus  Comorn  rom  9o  Oct.  i586. 

Prag  4  Nov.  i586. 
Fol. 649.  Aos  Constantinopel  vom  i5  Oct«  i586. 
Fol.65o.  Aus  Caschaw  rom  94  Nor.  i586.    Ans  Zen* 
dcrco  vom  18.  Nov. 

Fol.  663.  Aus  Constantinopel  vom  19  Nov.  1686. 
*  Fol.  665;  »         »         »  »    96  Nov.  v586. 

Fol.  671.  Kurtze  Verzaichnus,  waa  die  Scendtim  K5« 
nigifeich  Böheim  auf  die  5  Artioul  im  Yortrag,  eaf  dem 
landtag  bewilligt  habenn. 

Fol.  677,  Zeittang  aas  Ibanitsoh  an   der  windiffehen 
Granitz  tom  6  l)e(;embris  in  der  Nacht  vmb  1 1  Uhr  (i586). 
.  Fol* 683.  Aas  Constantinopel  vom  7  Dec.  i586. 
Fol.  693.  Aufs  Prag  vom  10  Dec.  i586. 
Fol.  694.  b.  Aufs  Grätz  vonn  laDec.  i586. 
Fol.  695.  Zeiltung  aus  P4*aag  von  33  Dec-  1686. 

b.  Aus  Wien  den  letzten  Dec.  i586. 
Fol.  696.  Aas  Caschaw  vom  i5  Dec.  i586.' 
Fol.  703.  Nova  ex  Sclavonia  de  i3  die  Janaarii  1587. 
b.  Nova  ex  Comaronio  de  3o  die  Janaarii  1587. 
Fol.  704.  Nova  ex  Leva  de  93  die  Janaarii  1587. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


374 

utß^Bf&f,         Aos  ConfttanÜQopel  rom  7  Dec«  i586« 

Fol.  706.  Processus  Electionis  (Praepositurae  Salis- 

bnrgensis  i586).  4  BL 

Zuletzt,  gedrucktes  Blatt :  Nomina«  Cognomina«  Pa« 

triae  et  AdministratioDes  S*  B.  E«  Cardinaliuni  A  8.  D«  N. 

Sixto  V.  creatorunt  die  XVII  Decembris  HDLXXXVI«    In 

Rom»  per  li  Heredi  di  Antonio  Blado  Stampatori  Camerali 

1686»  (8.) 


xxxn. 

ffr«89<..  Codex  Ms.  Nro.8960.' 

(Bist.  prof.  S9S.) 

Cod.  Hs.  Chart,  in  Fol.  sec.  XYI«  (Foll.  61t.)  Fagger'ache 
'  Relationen  von  1587.  Tom,  XIIL 

Fol«  1.  Ana  Antorff  rom  27  Dee.  i586, 

*Fo1,3.  Persioa  vom  94  Dec.  i586.    Aus  GonstantinopeL 
Fol.  4*  Aus  GoDStantinopel  7  Januar  1987. 
Fol.  5.  .  »  »  »99  Januar  1587. 

FoL  t3«  Aufs  Prag  Tonn  q  Jenner  1587« 

»Der  F.  Durchloht.  Ertxherzog  Ernsten  hat  man  rer« 
gangne  woche »  au  Wien  (ala  Ir  Dorchlt.  aufs  der  kOrchen 
gangen) ,  defs  Jungst  nidergelegteo  torggisehen  Chianaen 
kopS  Tff  ainem  Seiden  Tbuech  presentiert,  ynnd  darneben 
4  tnrggen  3  eroberte  Fanen ,  vnnd  andere  aachen  mehr, « 

Fol«  94«  Aufs  Praag  von  ss  Januarii  1587« 

Fol.  52«  Aufs  Prag  youu  20  Febr.  1587. 

*  Fol,  56.  Grändtlicher  Bericht ,  wie  die  Königin  Ma« 
ria  Stuait-  Ton  Schottlandt  ynnd  Douagiere  Ton  Frankh- 
reich,  den  18***  Februar)  StyloNoToimSchlofsTonLadrin- 
gay  in  Northandon  in  Engellandt  enthaubt  ist  worden«« 
7  BL  (Calvinischer  Bericht«) 

» Bescbriben  durch  Emanuel  Tomaacon  der  sich  bej 
diaeu  Acte  aueh  befunden. 

Discite  Justitium  moniti  et  uon  temnere  Diros.« 

Fol^i^Q.  Ana  Gans  tan  tinopel  Tom  18  Febr«  1587« 

Fol.  66«    »         »         »  »     19  Febr«  it.  23  Febr« 

i587*  it  11  Harlii. 

Fol.  69.  Wahre  ynnd  GrAndliche  (lewe  ZeittUDg  a«fa 
Warschaw  yom  24  Febrr«  Anno  1687« 

Fol«  75.  Ans  Pappa  vom  26  Febr.  1587, 

Aus  Raab  rom  26  Febr. 
9        »      I»     27  Febr. 

A«a  Pappa  vom  97  Febr^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


3T6' 

Fol.  76.  AiU  Baiib  Tom  9  WaMi«   >  Ao»H6«; 

Fol  79*  Aüfn  Papa  yoiid  26  Febrel:,  Au  Friur  toah' 
I  o  Martii. 

Fol.  qa*  Persianische  Zeittung  aus  ConstäntinopeiTOm 
a  HartU  1687.       '  .  .^.  . •-':'■    '       i     .  .   r    - 

Ferner  atig  Cotistkntinopel  Vom  18  Hartü  i50^,  " 

Fol.  116.  Aas  Constantiaöpel  Votai  1  April  1587;  '- 
it   6  April.       •  ^         .    '   : 

Fol  118.  Aus'  Prag  von  3  Aprill; 

Fol.  ia6;Aiis  Prag  Vom  16  April!  1587« 

Fol.  i34»  Aufs  Prag  ion  14  April  1587. 

Fol.  i38.  AttsXoAiorn  vom  24  April  1687.  AuaPappa 
•  rem  «5  Aprili.    •   "  '  ,  .       . '  .  .        ; 

Fol.  140.  Aus  Prag  von  95  April  1687« 

Fol  147.  Ans  Goüsuntinopel  rom  16  Aprill  1587. 

Fol.  148.  b.         •  y  9     39  AprH  1587. 

Fol.  i5o.  Weitter  aus  Ofen  Tom  25  Mäj  i80j:'  ' 

Fol.  161.  Aus  Prag  rbm  5  Mayo  «587.  ' 

Fol.  168.  Aus  Prag  yonn*i2  iffajö« 

Fol.' 171.  Aus  Coifsuntinopel  TOm  r4  May  i586  (?)• 

Fol.  178.  Aufs  Prag  Tonn  19  Hajo.      ' 

'Fol.  i85.  Ans  Prag  Tön  29  Mayo. 

*Fol.  319.  Copia  Mahdati  dcfr  Rdm.  Kays.  tft.  vnsera' 
allergnädigsten  Herren  contra  Graf  Georgen  von  Wtlgen«< 
stain,  Herman  Adolffen  Grauen  2ine  Solms,  Ernsten  Grauen l 
SU  Mansfeldt  ynd  adhaerentes,  dufreh  einen  Kays**  HoGfpot- 
ten  exequirt  Freitags  den  2t«*  Juni  A®  i587*  In  der  Statt 
Strasburg.  (Dat.  Prag  20  Biay  1687.)  (^  Bl.)  ' 

Fol. 222.  Aufe  Prag  ron  16  Jnny.  ••        .  »w  j  , 

Fol.  224.  Aus  Constantinopel  vom  «7  Jnny  i587*    '   -  ' 

Fpl.23o.  Guetbedunekhen  vnd  besondere  erwegvng 
der  Stande  Inn  Polin  wegen  der  kbönfgcliohen  Eleetion. 

Domus  Austriaca.  .  .  ' 

»Dttdum  ambit,  multa  expendit,   «xierelque  Plure,  quia 
est  paupercula ,  Qualis  essst  defensio?  Daretun  Tufcae  pensio.« 
Suecus. 
y  Aetas  JuicenilU  ad  ompia  babilis;  mores  Matarni,  nostria 
G^qüles ,  Si  b.onHS  Miles ,  fiat  t(Gx.  c 
M08CUS. 
«Malta  fert  bona.  Si  Dei  habeat  rationes,  passet  essecen^ 
medus  Polonis.« 

Biastus.  I 

Obstant  amici:  ob  boc  nou  vici« 

Parmensis  Dax, 
Practica  ipttltiplex.  Doli  oooultl^  venena  et  sitis  aurl»  om- 
/liia  baec  tendunt  in  exitium ,  odi  Italum. 
Batbori. 
Patriae  coDspicatio  Turcaa  coi^cpen^a^io ,   afßnitas  odiosait 
uobis  sunt  Dai^nosas  geus  tota  Invisa»  procul  sit  a^  Regno« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


»t6 

i!ln,9^  Fol.aSi,   Schreiberf' Kr  Rttdolplis  Ui  ai».  dien 'Maarltfrafeii 

Coory  Fridricb  von  Brandenburg,  Pra^  3a  Juni  1587. 

FoUsd).  tt.  Extract  eines  Schreibens  von  Nürnbergs  i3 
Julj  1587.    (Fränkisclier  Kreistag.) 

Fol.  234.  Aus  Prag  von  23  Juni  1587. 

*Fo1.  ^53».  Aas  CQi|W>rn  Tom  6  Jalj  1.587^ 

Fol.  a§7,  Aui  Prag  von  7  Jalj  1587.    • 

Fol.  970.  Aus  Prag  ron  si  Julj.  1687. 

Fol.  279.  Aat  Toggay  Vom  %5  Julj«  1587. 

FoL283.  Aas  Wiglesch  tod.  14  Julj  1587.    , 
Aus  Prag  toq/j8  JuIj.,  . 

Fol  295«  Aus  Conttantinop^}  rotß  5^ugu;Bli,  1587« 

*  Fol.  298*  Aus  Possen  ron  8  AugustL  (Von  d«  poln. 
Wahl.)  :    :/ 

FoLSro«  Aus  Cppstanlinopel  Vom  14  August!  1587. 

Foi«3ir«  }^  ,        9        '  9  ■         9      2  Sept.  1687. 

FoUdsfi.  h.  »       .   »  9      6  Sepu  1687. 

Fol.  323.  Aus  Prai;  von  25  Augusti  1587. 

Fol.  336.  Aufs  Canischa  vonn  23  Augusti  1587. 

^  Fol.  338,  339^  340  dann  326  Pollnische  erwöUang. 

Fol.  345.  Aus  Prag  von  27  Augusti  i537, 

F0I.350.  Herr  Obrister  RuedolS  Beding  von  Schwjts 
BiUev  schreibt  seineoi  Her.ireV  Brueder  Georg  Beding  Landt« 
oogt  in  der  GraneschoffllllpcMienburgnewer  Zeitiung  halber 
(Geben  an  Athampez-d^n  29  Augusti  1587.) 

Fal.'358.  Aufs  Prag  vofin  1  SepL  1587.  (Polonica.) 

.FpU3(io — 367«  Guet  vnd  Peinliche  bekhantnufsen 
Walburga  Haofiimänin.  geweste  vnnd  geschworne  Hebam 
au  Dillingen ,  die  Blfs  in  3^^  Jikreii  in  der  Hexerej  gesteckht 
vnnd  an  dorn  bofsen  Feind  gehangen..  Ist  zu  Dillingen  den 
•  ^ptembris  Anno  1^87.  mit  deni  Feuer  gericht  worden. « 
..  Fol«  368^  Kurtze  Verzaichnus  der  erlangten  Yictorj, 
ao  Besohehen  den  3  September  1587.  (Aus  Crabatten.) 

Fol  370.  Aus  Prag  von  8  Sept.  1587. 

Fol.  378.  Aus  Lewa  vom  10  Sept.  1587. 

Fol  374.  KundtschaflFt  aufs  Cracaw  vomioSdpt.  1587, 

Pol.  384.  Ans  Wien  vom  14  Sept.  1687. 

Fol  388  Verzaichnufs  der  Abgesandten  Fohlnischen 
Hevrn^so  Maximilian  den  Erwolten  Khunig  in  Polen  den  18 
dits  Monats  Sept.  zu  Olümuz antreffen  vnd  IrFürstl.DurchIt* 
in  Pollen  belaitten  w^erden. 

it.  aus  Prag  von  i5  Sept.  1687. 

Fol.  393.«  Aus  PrAg  vom  19  Sept.  1687. 

Fol.  397.  Aufs  Olomutz  vom  21  Sept.  1587« 

Fol.4i04  Aus  Caschaw  vom  2  Oct.  1587. 
Aas  Gleibitz  vom  4  Oct.  1687. 


Digitized  by  LjOOQIC 


,  3Tr 

F0I.416.  kn%  Pfag  yjOii  6  Dct.  1587*'    '  '  •     •   aWkM»- 

Fol.  418.  Aot  PreCilaw  vonn  **  Oqu  iBfi^^-    *  .  •- 

Fol.  4s3.  Ans  Ofen. 

Abs  Olkosch  in  Polen  den  i3  Octw  tSdy. 
Fol.  4«7*  Aus  Prag  veno  i3  OcU  16Ö7.  ^ 

FoL439.  Aas  Prefslaw  Toni  14  OcU  1687. 
Fol.43e-  Au«  Cosstanlinopel  Tom  14  Oct.  1587. 
Fol.  438.  Ans  Poln  yea  Rakoaitea  Tom  18  Oct«  1587« 
Fol.  439«  b.  Aus  Malaie  in  Poln  vom  ss.  OoU  i587. 
Fol«  44a.  Ans  Beotten ,  so  auf  der  Sehleaiacben  ynd 
PofaiisclieB  Gränitz  ligt»  yom  10  Oet  1587, 

b.  Aus  Conataatinopel  vom  i5  Sept.  1587. 
Fol.  445.  t  »    a6  Sept.  1687: 

Fol.  449.  Aus  BcBtten  von  9  October  1587. 

Aus  Prag  vonn  so  Oct.  i587« 
Fol.  45o.  Aus  Prefslaw  Tonn  21  Oct.  1587. 
Fol.  463.  Aufs  Praag  von  a^  October  1587. 
Fol.  465.  Aula  Prefslaw  von  a8  October  1587. 
Fol.  47  t.  Aus  Constantinopel  yom  letzte^i  Oct.  1587* 

V         9         »  »11  Nov. 

Fol.  476.  Aus  Pollen  von  4  Nov.  1687. 
Fol.  486.    Copia  aines  Schreibens  vom  Princzen  in 
Schweden  an  £rizh9rtzog  Maximiliano    aufsgangen ,    vnd 
aufs  Latteinischer  sprach  ins  Tentsch  transuerirt.  7  Nov. 
1587  zu  Petterskbaw  auf  der  Raifs.  • 

*FoL494*  Exemplar  LibelU  Supplicia  quem  orator 
Anglicus  ad  Turcarum  Imperatorem  scripsit.  Constanttno« 
poli  8  Nov.  1687. 

Fol.5oo.  Ans  Prag  von  10  Nor.  i587. 
Fol.5o2.  Aus  Mogilla  (Polen)  yom  10  Nov.  1687. 
FoL5o4.    »         »  »        vom  18  Nov.  1587. 

Fol.  5io.  Aufs  Prag  von  17  Nov.  1587. 

Aus  Prefslaw  von  11  Nov.  1587. 
Fol.  520.  Aus  Constantinopel  vom  26  Nov.  1687. 
Fol;5*s.  Ans  Prag  von  24  Nov.  1687. 
Fol.  535.  Aus  Constantinopel  vom  28  Nov.  1587. 
Fol.53o.  Adi  ultimo  di  Nouembre  1587  ^^  Cracovia. 
FoL  534.  Aus  Maximiliany  Lager  zue  Magilla  den  28 
Nov.  1687. 

Ana  Prefslaw  vom  8  Dec.  1587. 
^Fol.538.  Ana  Prag  von  2  Dec.  1587. 
Fol.  543*  Aus  Mischhoff  in  Polen  vom  3  Dee.  1687. 
Fol.  548«  Aus  difsMazimiliani  Lager  zue  Schefur^  vontf 
4  Des.  1587; 

Fol.  553.  V  Bericht  des  Examens  so  dermutterPriorii» 
des  Closters  annnciation  belangend  Ire  wunden  halben,  ge« 


Digitized  by  LjOOQIC 


378 

«Mt  «9^«  haken  worden  in  lisbona  (s5  Nor.  1567)  4  Dezember  1587. 

7BKetc  (und  4  Bl.) 

Fol.  568.  Aars  Praag  von  8  December  1587* 

Fol.  570/  Ans  Constantittopel  Tom  9  Dec,  1587« 

Fol.  678.  Ana  Prag  Tonn  i5  Dec*  1587. 

Fol.  S79.  Aus  Tbom  Ton  17  Dec.  1687« 

Fol.591.  Disoorso  al  Ro  Cattolieo  per  Tlnipresa  d'In- 

ghilterra  del  Canaliere  Fra«  Ttburtio  Spanocchi«  (77^  Bl.) 
Fol.  60  !•  Aufs  Prag  von  aa  Dee.  1687^ 
Fol.  602,  Aufs  Constantinopel  vom  a3  Dee.  1587. 

»         »         »  »5  Jannarj  1687«   . 

Fol.  507.  Aus  Prag  Ton  89  Dec.  1587. 
*  Fol.  5 10.  Auls  Praag  vom  December  i587« 
(Das  Interessanteste  in  diesem  Bande  sind  die  Folo-^ 


nica.) 


Beylagc  zu  N«>.  XXXIL 

yersaichnafs  was  anf  defs  Hochgebornen  herren  herren  Wil- 
helmb  von  Rosenberg  alhiein  Prag  gehaltenen  hochseitlichen 
frajden  vom  1 1  bifs  anf  14  Januari  Anno  1587  drej  mallaeiten 
an  allerlejr  fleisch  ynnd  geflügell  anfganogen ,  alfs 
hemach^r  yolgt. 
Erstlichen  Hirschen  38.  Junge  Henner  900. 

Grienhirsehen  wildtpret  it    gemeste  Gennfs  i35o» 


Thnnnen. 
Wildschwein  38. 
Grienn  Schwein  9  Thunnen. 
Rech  49- 
nasen  1990. 
Awerhennen  37« 
Fafshannen  97a. 
Bebhennev  1910. 
Cramatvögel  i558o. 
Westphalische  Hamen  5o, 
Ochsen  75. 
Schepsen  764« 
Kelber  173. 
Lemer  32 1. 
gemeste  schwein  3a. 
Spann vSckhl  i6o. 
Indianische  Hane  aoo^ 
gemeste  Caponnen  5oq« 
gemeste  henen  658o« 


Ajr  ao8ao. 
Schmalts  17  Centner« 
Faiste  a  Thonen« 
Verchene  960. 
Saibling  in  Pasteten  70. 
hanbthechten  3oo. 
Klaine  hechtlin  4ao. 
Carpen  68oo« 

Ain  gar  grossen  hechtin  i* 
Austern  5  Lägel. 
Beinisch  wein  78^ 
Hungerischer  100  >  Aimer* 
Mahrerisch  48      j 
Oesterreiche  i7\  «.  p 

Behaimbishe  47/ 
Siessen  wein  18  Lagel» 
Weifsbier  160        \ 
Rackanitzer  bier8>  ValV« 
Gerstenbier  la      J 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Gwfircz»  Maroseban  ?nnd  Confeel,  waics  2119  Semein, 
koren  sue  Roffgenbrott  ain  grosse  Ooantkat 

i>  Item  auf  alle  herrschaffken ,  Stätten  ynnd  Pörffen^ 
hat  man  ain  grosse  menge  arme  leut  gespeist  yon  welli- 
eher  man  noch  nieht  waiu  wieuil  aofgangen  ist«« 

Fol.  24  et  a5» 


xxxni. 
Codex  Ms  Nro.  8961..  :  ir-.«,«.. 

(HSst.prof.s^«) 

Cod.  Bis.  Chart,  in  Fol.  secXYI.  (Poll.  997«)    Fagget^sehe  1 

Belationen  für  das  Jahr  i588«    Tom.  XIY. 

Fol.  I.  Aufs  Antorff  von  s  Jener  i588. 

Fol.  9*  Ans  Prag  Yon  4  Januarj  i588. 

Fol.  13^  —    —    —  6  Jenner  1688. 

*b.  Aus  Wibitsch  yon  8  Dec.  i588.  Vom  Hauptmann 
Frant2  Herman.    Archidoci  Carole« 

Fol.  37.  Aus  Prag  ron  la  Januarj  i588« 

Fol.  38.  Ans  Libfo  vom  i3  Januar  i588. 

Fol.  3o.  Aus  Prefslaw  von  la  Jenner  i588« 

Fol.  38.  Aufs  Praag  von  19  Januar  i588. 

Fol.4o^  Aus  Prefslaw  von  19  Januarj  i588« 

Fol.  4t.  Ans  Welun  dem  konigU  Lager  denaoJannafj 
i588. 

Aus  Prag  rem  a6  Jenner  i588. 

*  Fol.  49.  Yer^aichnus  desjenigen,  was  sich  denn4Je- 
nnarii  i58Q  Bei  rnd  in  Pitschin  auegetragenn« 

*FoI.S3.  Warhafftiger  berichtder  gehaltnen  ynglick- 
hafftigen  Schlacht,  Jenseit  der  Statt  Pitschin,  in  Nider- 
Schlesien.  (11  Bl ) 

Fol.  69.  Erzöhlqng  der  UidigenjSchlacht  Bei  Pitschin 
in  der  Schlesien,  a  Bl* 

Fol.  70.  b.  Aus  LibUw  ron  Letzten  Januarj  i588«  Von 
Peter  Chonistkhj  yon  Choo^ 

*  Fol.  79.  Aufs  Prefslaci  yonn  a  Febr.  1688.  (3BI) 
Fol.  83.  Aus  Prag  yon  ^  Febrer.  i^SS, 

Fol.  84.  Aus  Wien  yop  a  Febrer.  i588« 
Yerzaichnnfs  der  PoUniscben  Herren,  so  mit  der  Fürst!« 
Purchlaucht  £rah«  Maximiliane  sollen  gefangen  sein« 
b.  Aus  Prag  yom  9  Febrer^ 
*Fol.86«  Aus  Constantinopel  yon  3  Febril  iSQSL 
Fol  90.  Aufs  Prag  yon  3  Febr.  i588. 
Fol.  99.  Aufs  Prefslan  yon  9  Febrer. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


$80 

Nro.896i-  '  '  ^CopeyVTais  Jer  grois  Canteler  aufs  Cracau  an  Bi* 
ßchofFvonp  Prefsburg  geschribeh.  Geben  zu  WafsaU  aA 
ier  Wartha  29  January  i588. 

*  Conäitiönes ,    darauf  Ertzlierzog  Maximilianurs  sich 
Yonn  Petschin  den  24  Jänuarysich  ins  Läger  'begeben, 

Fol.  io8.  Ans  Constantinopel  vom  18  Föbr.  i588. 
Fol.  III.     —       —    .  —  —    18  Febr-  i588. 

—  —       —       vom  5  n.  i5  Martü  i588. 
Fol.  12 1,  Aufs  Pref$)aa  tonn  28  Febrer  §588. 

Fol.  123.  Aufs  Prag  vonn  24  Febrer  i588. 
...\'  r  ^  Fol.  129.  Aufs  PrefsUu  vonn  primo  lilartij  i588. 

Fol.  i38.  Aus  Posen  von  12  Marti)  i588. 
.  Fol.  1^2.  Aufs  Prefslau.vonn  22  Martü  i588. 
Prag  Ton' 29  Martü  1 588 
Fol' 1 47-  Aus  Constantinopel  von  22  IVtartii  i588. 
Fol.  148.  Aufs  Cascha  Tom  26  Aprilis  i'588. 

—  —  '      it;  97      —      — 
Fol  1 54.  Aus  Wesprin  vom  2  April  i588." 

'         Fol.  iSS.'Aus  Caschaw  vom  29  Martii  i588. 

*Fol.  163^  »Kurt^e  Verzaichnufs ,  was  die  Kays.  Mr. 
den  Hungerischen  Ständen  rt  jeczigem  Lanndtag  zu  Prefs- 
burg  (so  siqh  den  6  Aprillis  difs  i588**»  Jars  angefangen) 
proponiert  vnnd  begcrt  haben.« 

Antwort  und  Begehren  der  Stände. 

Fol.  178    Aus  Constantinopel  von  21  April  1 588« 

Fol.  184.  Aufs  Prag  vonn  26  Aprill  i588. 

Fol.  195.  .Aus  Constantinopel  yom  So  April  i5B8. 
it.  3  May  i588. 

*  Fbl.2i3.  Aus  Dantzig  roh  14  May  i588. 
*Fol.22i.  Aus  Constantihopel  vom    18,    29  und    3i 

May,  dann  d  und  6'Juny  i588  (ii  Bl.j  (Terbnnden). 
Fol.  255.  Aas  Prag  von  3i  Mayo  i588. 
Fol.  267. .  Aufs  Cracau  Ton  i  Juny  i588. 
Fol.  270.  Aus  Prag  von  7  Juny  i588.    * 
^   F0L275.  Aus  Karppen  vom  6  Juny  i588« 

—  Altensoll  vom  7  Junv  i583. 

—  Karppen  vom  8  Juny  1 588. 
—   Sasdy'vom  10  Juhy  i588. 

Fol.287«  Aufs  Pi'aag  von  14  Juny  i588. 
—  Wien  von  10  Juny  i588. 
Fol.  290.'  Aus  Constantinopel  vom  i5  Juny  i58Q« 
Feil.  291  — 298.         —  —  29  Juny  1 588« 

*Fol.  299«  Aufs  Lündaw  von  i5  Junio  i588. 
Terzaicfinufs  der  verwilligten  Kriegsrüstung  Kayfser 

Bnedolflfeni  wegOn  der  Erledigung  seines  Bruedern  Maxi- 

miliani. 


Digitized  by  LjOOQIC 


^81 

llcher  Hejser,  vnnd  Runndt,^)./^^  ^"V^^^^^^P  Q.r^.^^^^ 
yerbrandt,  f^vipcti'dtV  vni  ^^/j|c1)^getrioen  w'ordepyV/ 

Fol.  ä39.\Aa(s  PreXsl|iji¥.  To^n- S9  Juni/1588»  '.*" 
Aul^s  Prag  yQqn.5  Jjily  i50ö.  .     ,  ;\.*. 

♦Fol. 337.  Aufs  Coiifttahtinopoly  yon?j^äl|r.'i^8§^^    ,. 

Fol.  349*  Aufs  Praag  von  5  Ju\y  i5QQ».\  ;  .  ;      j  -. 
.    Aufs  Pre(sUw.^0R.2^  Jon^  i588/.  .]   . 

Fol,  363.  Aat's  Constantmppel.  vpm  i3;Juli  i588« 

ToLibo.  Au^.  Salzburg  Ton  \i^  July  > ß8p^  „^  j^. ,. 

f*ol.4iö.  Aus  Prag  von  2b  tiily  i56&!  ,:      ,  > 

Fol.4i9-  .A'»f*Sal^b^^gTPn^7Jful7,Ji58§,^^  ^,;  . 
,  Fol.  4«!.  Aufs  Praag. yop  86'Julj  i^§i8.  ',j' 

Fol. 433.  Aua  Couyiantinopet  yom,  27  ({uI^.lS^«. 

Fol  46bi  j^uU  Pref8Uw^.T9n..8  Aug^9^l  iSfiß. ,..  , 
t    .Aus  Prag  v(fn  17,  ^uguslu  .  /   '  .  ..   .,   •. 

F0I.468.  Äuii  Pwg.ypi^  ji9,^ugus^.^     -^J  •  .j    L 

F0I.478*  Aus  CojisranMnoppl  jom  i3)Auga9ti,i^88. 
'         froK46o.'  Au#  Newsoll  yom  i4  S^pt.  ;^5^>  ,, ,     ,  ,r,;,- 

Fol.  5oo.  .Aus  Constantinop^I.yom  .1,6  4^ugfaU..i.58p^..{ 

•Fol  5 16.  Aus  Prag  yon  23 'Aagustl  i5pü^,,'..     ,  .    ^,^ 

*Fol.5i8.  Aus  Prag  yoi^,.i\3^Awgu3,ti,i5Q^.^     *,  ; 

Fol. '524  —  526.  ,  Sqhr€i|^e;i .  a^s  Lina;,.  A^SF^^  .^^ß^ 
Sirningerische  Bauernuni;uhp, ,-  (V)  BoyUg^n.}  ...  ,  ,  » 

Fol.  549.  Aufs  Prag  v.'ooo  3q  Augus^  i588«»    ., 

Fol.55ift   .  r^     -r-       .T-"     —     .  ' —   •     '  "T^*^  •  .  I 
F0I.553.  '—    —      —    3t  August  i5^8.^    .,    ,'  ^^^  ^^ 
Fol.dSS.  Folpische  Z.e):ttungen  yom  .Ultimo  Aygnsty 

i588.  *  '\'.[,     .    .\     ,.  ':    *,  •->,." 

Fol.  557.  Aufii  Polin  yon.  ultimo  4^gttsti  iS.8d. 

Fol. 558.  Aufs  Praag  von  27  SepL  .i$pÖ.* j   ' 

Fol.  567.  Abschrift  4^/s,  f  ür^tU«h(9n;.Sa|^^ 
Mandats  der  Religion  yn4  .Enl^tzung  deri  Bfirj^er  JbetreC* 
fendt.  Dat  Salaburg,  3  Sep|:..,i58ß,\' >         *    !r    ^^   t 

Fol.575.  Aufs  Praag'ypn.()  Sept.  iö88. ',,  i 

Fol.  586.  Aus  Constaii.tinopel  yopf  1  o  ßept<  1 J588. 

Fol.  699.  Aus  Prag  von  1 3  Sept..  168'dl  \       i    . 

Fol.  601.  Aufs  Praag  von /3  Sept.  1688. 

Fol.6i5*  Aufs  Praag  yoMo  Sept.  i588..    j  ..   , 
W  -^      it.  2.1  Sppt.  i588. 

FoU6i7^  .  _  *_  Si  Sept,  1.588.      ';.   /...). i..  ; 

Fol. 623.  Au«  Linz,  27  Sept.  1688*    ;  *,    ' 

Aus  Wien,  .So^S.ept.  i588.  '     .    ,  » .  , 

Fol.  646.  Aufs.  Praag.  ypn  A  .Octobris  iS^BS*.  ,     ; 

Fol. 647.  Aus  Wien,  3o  Septi  i588.  * 

Fol.  6^8«  Mandat  yom 'Erzbischof  Wolf  Dietricli  von 


Digitized  by  LjOOQ IC 


382 

9to.M>«  Salzburg.   1  Oct  i58&.    (Terl8ngeniiig  des  Tennins  der 
AuBwanderang  bit  Ausgang  Octobera.) 

*  Fol.  668.  Aos  CoBstantinopel  vom  7  Oct.  )588* 
Fol. 671.  Attfi  Raab  Tom  17  Nov.  iS88.' 

*  Fol.  674.  Kortzer  Bericht  der  Türggen  Niderlag  bey 
Sixto,  ^Octöbris  i688« 

♦it.  Fp)  677.  '      ^ 

FoL68i.  AttfaPraagTOn  11  Octobria  i588. 
Aola  Wien  yon    8        —        — 

Fol.  690.  Ana  Caacha  Tonn  9  Ooctober  i588.  it.  Fol. 
699.  b. 

Fol.  698.  Anfa  Prag  Ton  19  Oct.  i588. 
b.  Aas  Wien  von  17  Oct.  i588. 

Fol. 710.  b.  Aura  Prag,  von  18  Oct  i588. 

Fol.7dd.  Aura  Wien  von  17  Oct.  id88. 

Fol.  7^6.  Aafa  Prag  voii  19  October  i5tt8. 

Fol.  787.  Aofa  Wiep  von  ««  Oct.  i588. 

Fol.  754*  Copej  Schreibens  von  Herrn  Palffy,  Herren 
Dobo ,  vnd  Greven  von  Bardegkh ,  der  Fürstl.  Dicht  Erz« 
hertsogen  Ernst  aua  Carpen  gethan.  Am  dato  SoOct.  i688. 
(it  Fol.  760.  it  76a.) 

Fol.  755.  Schreiben  (an  denselben  Erzherzog)  von 
Yincenz  Gregorozky.  Baab  9  Nov.  id88. 

Fol.  764.  Aufs  Prag  i  Nov.  1S88. 

Fol.77i.  Aufs  Wien  von  5  Nov.  i588. 

Fol.  783,  Schreiben  aufs  Hnngariachen  Alienbarg  von 
6  November  i588. 

Fol.  785.  Aufs  Wien  von  26  Nov.  i588. 

Fol.  786t  AnCi  Praag  von  8  Nov.  i588. 

Fol.  789.  Ana  Baab  vom  10  Nov.  i588. 
,  k  Ans  Lena  vom  9  Nov.  i588. 
'"  Fol.8o5.  Aars  Raab  von  16  Nov.  i588. 
'  Fol.  806.  Aufs  Wien  von  19  dito  id88. 

Fol.  807.  Aura  Constantinopoli  von  7  Nov.  i588. 

Fol.8ao.  Ana  Constantinopel  vom  19  Nov.  i588. 

Fol.  8^1.  b.  Anfa  Gräcz  von  39  Dec.  ifir88. 

Fol.  841.  Anfa  Prag  ^on  34  Nov.  i588. 

Fol.85o.  Anfa  Praag  von  99  Nov.  i588. 

Fol.  876.  Aufs  Prag  von  7  Decembris  i588. 
b.  Aas  Wien  vom  3  Dec.  i588. 

Fol.  905.  Aufs  Prag  von  3o  Decembris  i588. 
b*  Anfa  Wien  von  17  Decembris. 

Fol.  907.  Aufs  Prag  von' dl  Decembris  i588. 

Fol.  996.  b.  Aafs  Praag  ypn  6  Jenner  i588. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


5ft3 

Beylagen  zu  Nro.  XXXIII. 

Dem  Wolgebomen  Grafen  Herrn«  Herrn  Philipten  Fug- 
gem  etc.  Meinem  Gnädigen  Herrn,  Ans  benejcl  Signor 
BartheL  Seitzen,  allerband  Ordinari  vnd  Extra  ordinari 
Zeittangen,  Nebenaehreiben  ynd  SGbrifil9n  Woohenlich 
Yndertiieniger  Gehorsam  Stvecifice  Teberraiebt. 

Ab/*  Freitagt  Tnd  Sambttags,  17  et  18  Junj  J^nno  iSSQ 
angefangen. 
Pogen. 

172  t  Schreiben  aus  Strafaburg  Ton  94  Mayediö  yeteriao 
in  genere  auf  3  Blatt  ansgeschriben.  *•■•' 

1Y2  1  Zeittimg  aus  Li»^u  sambt  einer  Tereeiobnafs  y^lb 
das  Beich  -der  Rays«  Hayt.  zu  Rofs  Tnd  fnefa  bewiUi- 
get ,'  wegen  mCatimiliani ,  auob  in  genere  auf  3  Blatt 
ansgeschriben.  >  <> 

s  1  Zeittung  ans  Parifs  md  Lion  von  aa  Wayo  Tnd  5 
Jnny  a  Bogen, 

1       Noch  ein  Zeittung  aüs  Lion  yon  5  Juny.  1  Pogen. 

1 V2  i  Zeittung  ans  Frankhftirt  \^nd  Lindaw  von  1 1  ynd  i5 
Junii,  so  in  genere  auf  3  Blatt  geschriben.- 

3       1  Schreiben  ans  Parifs  (Wie  der  K^toig  •  gewicheii). 
'   Pitts' gAnge  Factum  3  Pogen. 

loVa  Pogen. 

Von  Sambstags  18  Jnnj  bifs  Sarosbtags  a5- Jänf. 
I        I  Zeittung  ans  Antorff  rnnd  Cdlln  •roni^tu.  16  Junii 

Hörw.  1  Pogen. 

1  Zeittung  aus  Rom  Tnd  Venedig  von  ti  u,  10  Juny. 
3       9  Ynderschidliche  nebenschreiben  ans  C6lln  Ton  16 

Jiiny,  iedes  1  Pogen. 
-  1       I  Zeittung  aus 'Prag  Tnd  Wien  toA  14  Vnd  10  Junjr 

1  Pogen. 
5       1  'Schreiben  oder  Grundbericht  Rechten  beruefs  Evan- 
gelischer Kirchen  zu  Angspurg,   So  inn  genere  auf 

5  Bogen  ausgeschnben  virorden. 
1       1  Schreiben  aufs  Leybfsig  von  16  Juny  '1  Pojgen. 

Von  Sambstags  s5  Juny  bifs  Samstags  s  Jnlj. 
1       1  Zeittung  aus  Antorff  Tnd  Colin  ToniiS.TndASJnny. 
H«rw«.  I  Pogen. 
.  1       1  Aufs  Rom  Tnd  Venedig  Ton  18  TudaS  Juny.' 
1  Vt  1  Nebenscfareibenans  Colin  Ton  a3  Juny» ,  Auch  Frankh- 

fürt  Tnd  Hamburg  Inn  3  Blatt. 
1      Noch  ein  nebensAreiben  ausCöUaT«  16  Jnny  1  Pogen. 


iSV^Pogen. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Pogen.  ' 

I       1  Zeittung  aas  Wien  ynd  Prag,  Ton  i4  vnd  lo  Junj* 
ü       i»B|eIiEitioni  Jungst  abgdaaffinet  Spanischer.  An»«!« 

'  a  Pogen.i     (•.-..  •    .    . 

•a       ft  SehreibOA  aua  Craeau  :y«en  pr<*  Janj ,  deb  rerttorb» 

.  nen  JCönigSi  begräUnnfS'fl  Pogoa« 
,  1       1  fiebreibei»  aus  lliUeUrarg  »von  i6  Jm^^ 
1        1  Aufs  Lion  yon  19  Junj. 
t       1  Äüs-Hämbttrg'von'  i3  Jniij. 

Von  Sambstags  2  July  bifs  Sambstags  9  Jaly. 
.,1       I  Zeittung aus^  Antor£f rnd  Cdlla  Ton.^S.fnd  3o Jaiiy 

Hörw.  '  *,.'   .     '  .  -   »- 

.  i       I  Ab«  Bon)  ynd  Venedig.  v4a  26  Janjr.ynd  pr^  Jnlj* 
..a  ..   1  NeiMnscIlreiben  aus  CotIftFon  'ioJanyit  Pogen« 
:  1:  .  I^oob  ein  Debenäobreiben.aus  Cdlln  tob  So,  Junj. 
to       1  lange  schrifiTt,  die  Fürstliche  Bayrische  .landtsord* 

Dung,  so  Inn  General  anf  10  Bogen  anageschriben. 

Von  Samfastag  9  July  bifs  Sambstags  .^6  dito. 
1     '  ,1  Aus  j^ntoi-ff  vnd  Colin  toa  2  vnd  7  July  Hörw. 

23  Pogen,  .    .r    ,  ,  ;  j  .  *.  .,.. 

,E    1  1  Aus  Rpnv  vnd  Venedig, v-on  2  Yod.8.Ji^lyi    .  . 
1       1  Nebenschreiben  au^  Fran^cHbfurt^  ynd.^CoUp.Ton  3o 

Juny  vnd  7  July. 
1       1  Zeittung  aus  Prag  vnd  Prefslau  von   19  Juny  vnd 

;  i^/t  i(  Kebanaehreiben  aua  Colin  von  a  vnd  7 . Jnly  3  Blalt. 

1       i  Noch  ein  nebenschreiben  aus  Colin  von  7  July, 
.  3       liSobreiben    vnfd  bedenkhen  der  Wirtenbergiscben 
.  .    I.  Theologie.; 3  Bogen. 

1       Noch  ein  nebenschreiben  aua  Tfihingan  vom  D»  Jacob 

/      .  Heed)r|indt«  das  neue' Hinisterium  in  Aügspmrg  ba* 

treflendt  i  Bogen  zu  obgemelten  Schreiben  gehörig. 

.ft       1  Zeiltaiig  Iraa  Fairifa*  Vnd  Lion  von   17  Juny  vnd  3 

July»       :  I    , 

Ton  Sambstags  16  bifs  Sambstags  23' July« 
I       1  2?eittung  aus  Hamburg. 


'  Summa  'snaamen.  '     .  '    * 

61V2  Pogen.  Jeden  zu  4kr.  gerechnet  thnetfl.4.kr.6. 

Vorstehende  Surnmuf  der  4  fl.  6  kr.  Ist  anhebt  d&lo 

'Hitwöch  ao  July  Anno  f688  aus  beneich   Irer  Gnaden  diir 

Enndtsbenanten  also  richtig  wol  bezalt.    Vrkhnndt  difsen 

Ansang  tüit    aelba  banden    vndarschriben.    Euer  Gnaden 


Digitized  by  LjOOQIC 


Tnderthfiniger  Gehorsamer  vnd  ia  allen 'mffgltöheh  t)ien- 
Sien  beraitwilligier 

Iheremiafs  Crasser 
Hittbfirger  ynd  Zeittang  Schreiber  m.p« 

»Herr  Ton Aicbstet  gibt  yom  bogen,  es  sei  was  fachen 
es  wellen,  der  bogen  sei  halb  oder  gantz  vberschribeni 
oder  seien  der  bogen  in  hinander  souill  sie  wellen  • .  4  zr. « 

Dergleichen  haltens  mit  Im  nachrolgendt  h'er^eii  auch« 
Neikilichen  die         '  * 

a  Berrenn  von  rnnd  zu  Prasperg 

Herr  Hahns  Heinrich  Llnckh. 

Herr  Thumb  Probst  Pem.  *  .      . 

Herren  Zellerischen,  ebenmessig  andere  herren  mehr^* 
60  hiemh  znerzellen  Weitlenfltg « '  Watines  aber  begeret 
wort  nach  len^s  benäment  knnden  werdein. 

Im  fahr  aber  kpan  es  dem  Bogen  nach  nit  an;£unetnineit 
gesinet,  ist  man  Vhrbitti|g.,  die  ordinari  gwönliche^zeittün- 
gen,  Ton  allen  ortten  ymb  ft»  i'4.  JSrlich  zuiiffern/'diii  Ex- 
tra ordinari  aber  den  bogen  wie  obgemelt  >mb  4  hr.  cct 
schreiben  vnd  Ins  haofs  zu  schicken  oder  Jerlich  fQr  alles 
fl.s5  in  So  anennemmen/ 

(Pol.  387-) 

"       ■     •     '  <  ■Tlliir      I  IM  iB      M  riiW 

.    Sirpingerisehe  Jüngst  zu  Steyer  abgelaufner.Üandlnng.. 

Nach  dem  tngefahrlich  vor  3  Jam,  Johann'Thatteil- 
bach,  Thnmbherr  bederHochstifft  Pafsaw  rnd  Begenspur^, 
dörPfarrMetiig  zuSiming  IniErtzherzogthumbOesterreich 
ob  der  Ennfs  ete.  gelegen  durch  den  Bischöff  ^  tnd  defs 
Hocbstiffts  zu  Pafsaw  herabgestellt ^  vnd'  hernWcher ' durch 
die  Herrschafft  Stejr,  zu  einem  Pfarrhern  eihgesezt  wor- 
den, hat  Er  sich  iederzeitt  her  gemeher  Pfarrroennig  zu 
Siming  (welche  vber  d)e  3o  Jar  her ,  der  Augspurgischen 
Confefsfon  vngeirrt  voriger  Trer  Pfarr  zu  gethon  gewesen) 
widernmben  zu  derBabistischenBeligionzu  bringen  vnder- 
standen,  defsen  sich  aber  die  mehrgedacHte  Pfartmemg  be- 
harrlich verwaigei*t;  vnd  haben  .au6h  gemeltem  Thäjtteri- 
bekhen,  vilmalfs  gebetten,  das  Er  Sie  bey  Ire^  lang  her  ge« 
brachten  Beligion  so  Inen  durch  zwen  Preijfigcanterv  (die 
der  gedacht  Thfittenbekh ,  alfs  von  alters  hero  gebredchig 
gcf^esen)  hat  besofdenvnd  vnterhalten  müssen,  fürgetragen 
worden,  verbleiben  lassen ,  ti^d  das  Er  auch  difsorts  kcirl 
neuemng  anrichte,  od«r  andere  Vnrue  erwekheit,  hergegen 
Qeyen  Sie  Ime  alle  Pfarrliche  Becht,  wie  sioh  dann  von  AI- 
1.  fi5 


Digitized  by  LjOOQ IC 


9&$ 

iers  bero  jj^bürt ,  traoUcb  fso  raichen  .eribüttig,  An  dem  al- 
lem der  Ptarherr  mt  ers'ettiget  sein  wollen«  ßctdder  hat  von 
der  Landtshaobtmanschsi^  in  Pesterreich  bo  der  finnfs  einen 
beuelqh  an  die  Herrscbaff^  'S!t:e7r9  -al£i  der  Pfarr  Sirning 
Vogt  Oberkait,  aasgebracht,  Inn  welchem  benelch  der 
HerrschaS]^  ^^teyr  aufi^rkg.twoi'den.  die  Pfar^  Menig  mit 
^rnst  ^^hijfi  zu  halten'^  das  ^ie  dcfls  r|arrers  begern  gebor- 
^amlichen  nachkhon^men  sollen ,  "^nd  atfs,  Inen  solches  auf* 
e;rladbii.  worden,  hat  sich  ein,9o)che,r.l^pmuIt  ynd  auflauff 
irnder  Inen  erhoben,  das  Inen  der  Pl^äfberr^h^imlich  ent- 
weichen müssen ,  Yolgendten  aber  is.t  eii:^  Commifsion  bej 
der  DlhLErtzherzogErhpten.isaOesterneicIi  erhandlet  wor- 
den, so  rngefahrlich  defs  Innbalts ,  das^die'darzu  verord- 
net^ Commifsarii  Inn  dieser  sacheii  zwischen  dem  PJPsrherr 
Tnä  der  Pfar  menig,  ^ann  Sie  von  bedeh.tl>eUlen.,  beric|it 
eingezogen ,  ein  vergleichüng  machen.  ,9Ölte^.. 

Darauf  nun  rdie  JäeVrn  .Cx>mmifsam ,   Alfs  l^emblicb 
GraJ^Ehrnfried  von  OrUenbürig,   tierr  Bänls  Fre/herr  von 
Haym^  tianpfs.  Wibe|m ;  von  SchönkircKen  .  N..  Lobel  vnd 
(i.erinjg  von  Neuhaufs  d^n  funflften  Augusti^dif»  Ö8^'>' Ja^s  zn 
Stejr  ankhommen  vnd,.,ßie  PCarrmenigj  j.!?l^  Sirning  durch 
einen  Aa(^sschufs  zu  ersclieinen,   d^e  Herrschafft  Steyr, er- 
fordern lafsen,   Auf  solches  erfordern  sei ndt. den  6'*'^  tag 
vorberüerts  Monats  Augusti  von  denSirningerischenynder- 
thonen  vber  achthundert  Man,  gleichwol  alle  wehrlofs  auf 
dem  Kayserlichen  Schlofs  Steyr  vor  wol  ermelten  Herrn 
Comnrilsa^len  ei^suhlne)^,  rndalfs  Inen  die  Ctfnimifsion  ver- 
les^n,,;i^uch  .an.  ^ie  e^nen  Aufsschurs  2^1)  machen  begert  wor- 
qpn,  Halben;  ^i^  daf^uf  samentlichep  geschi;i.en,  Sie  khöndeo 
kß|l^.A\irssc)iur^  machen,  Es  sej  nit  ein  sliritt  ymb  zeittlicb^ 
Haab  yi^  gaetlerir  Sondern  es  treffe  eines  ieden  Seelen  se- 
ligHciit  a^ni  jx^d  hatten  di^Ht^rrnComm^ß^a^ienynderftieni^tti 
Öie  bej  Irei»  iHeu  ReeW  vnd  gerecht^g^^aiten  .handt  zu  bar 
ben,  vnd  Öbwoln  di^  Herrn  Commi/sa^ii  cinniaislarkh^auf 
einen  Aursscbufs  getrungeji,   mit  dem  vero» elden ,   es  aeye 
nit  möglichen,'  mit  souil  zu  handJen  zu  dem. das  Ifen.zum 
besten  gemeindt.  Seit  einmal  Sie  iezigerZi^ittinn  demVeldri 
die  grosst'e  Arbeit  zn  visrrichten  betten^'  so  .seindt  sie  ^och 
dises  alles,  vngeacbtet  den  Folgenden  tag,,  welches  der  9  Au- 
gusti gewesei^i  mit  etrlich  hundert  stavkb,  Alfs  den  ersten 
tag,  vnd  ieder  mit  seiner  seittenwöhr  odep  einem  Ca^akheni 
wie  denn  die  bauersleuth  diser  Landtsartzu  tragen  :pfleg.en, 
vor  der  Herrn  Commifsarii  Herberg  bej  dem  iheronyiio 
Hirschen  erschinen,    vnd   da  nun  die  Herrn  CoMmifsarii 
nochmaln  einen  Aufsschufs  von  Inen  habc'n  wollen ,   darauf 
sie  sara^ntlich  geantwor,t  Tn4  geschrieui  Sie  machen  einmal 


Digitized  by  LjOOQIC 


J 


keinen  aatflitcliafii.  —  Wollen  aber  Sie  die  Eterrn  Cornmlt^ 
sarii  ein  aafssebars  haben,  So  tollen  Sie  auf  den  PlaU  hei^ 
unter  khommen,    da  wollen  Sie  einen  Aufsschals  mit  fnen 
machen    ynd  yolgendts   andere  mehr  ynbedächtige  redeil 
schiefsen  lassen,  ynd  ynder  andern  auch  yermeldt,   da  sie 
den  Thättenbekhen  ergriffen ,  wollen  Sie  Ine  mit  iiitzhäet- 
ten  za  todt  werffen,  Darüber  die  HerrA  Comifsarii  Sie  mit  gue- 
ten  werten  abgewisen,  ynd  das  sie  sich  za  rue  begeben  sot-> 
len,  vnd  iezt  widerumb  fridlich  heimziehen,    mart  wurde 
mit  Inen  nichts  ymbiitichs  handien  oder  fürhemen,  bat  also 
auf  dafselbigmal  ieder  widerumb  seinen  weg  nach  Sirnin^ 
genommen.  Den  nechsten  tag  hernach  sein  die  Hertn  dorn« 
missarii,  nach  hynXz  verruckht,  Inn  meinang  als  weiten  Sie 
etwas  ringers  daselbsten  mit  Inen  den  Badrn  diser  hahdlung 
halben  tracliern ,   So  ist  aber  kein  einiger  auf  ernstliches 
erfordern  nit  erschinen.  Sonder  haben  den  Herrn  Commis- 
särii  zae  endtbotten,    da  sie  diser  Sachen  halben  i^as  band« 
Jen  wollen,  selten  Sie  auf  necbstkhünfitigen  Sontag  zu  Irez* 
Pfarrkirchen  gehn  Sierning  khommen ,  alda  sie  mit  gewöhr« 
ter  Handt  Irer  erwarten  wollen ,    Nach  geendts  seiii  die 
Herrn  Commissarii  ton  Lyntz  nach  Wien  yerraist,  ynd  wie. 
es  mit  diser  Sierningerischen  handlang  ergangen,  oder  Wiö 
es  noch  einen  ausgang  gewinnen,    wirdt  man  yielleicht'iri 
kurtz  erfaren.   Der  Allmechtig  terleichs  ynd  schickhs  zu 
einem  gueten  ausgang.     Man  khombt  auch  in  gwise  erfah-^ 
rang,  das  nit  allein  die  Sirningerische,  sondern  nocK  Vtl  än-> 
dre  baarn  vndHoltzknecht  bifs  Inn  die  Stejrmarkht  hinein^ 
ynd  im  Stifil  Saltzbarg  so  sich  bifs  auf  4.  oder   So'*  er-; 
strekhen,  ein  Bund' zusamen  geschwören,    da  maii  einige 
Religions  yeränderung  fdrnemmen.  So  wollen  &iä  mit  leib 
ynd  guet  zusammenstehn ,   md  keiner  ton  dem  andern  bifs 
auf  den  letzten  Man  nit  zu  weichen,   bifs  Sie  die  £yange-' 
lische Religion  bey  Inen  erhalten,  oder  das  Sie  dlle  darüber 
zu  boden  erlegt  werden  Es  will  sich  auch  keiner  fan  deV 
Gemein  zu  keinem  Aofsschnfs  gebrauchen  lassen,    dann  zu 
besorgen,   man  möehte  den  Aulsschdfs  als  Rädlirt  faehrei' 
bej  dem  Kopfi  nemmen. 

SchrejbenAnfsLjntz,  Sirningerischen  za  Steyr  Jungst 
ab^elauffnen  Handlung, '  die  Baurn  derselben  Orlhen  be- 
treffendt. 

FoL5a4  — 526. 


ü6^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


588 

3) 

Exttact  Aafs  Einem  Schreiben  von  Lyntz  di  27  Sep- 
tembris  (]588.) 
bieBanm  yonSirningen,  weil  man  Sie  bifs  anhero  yn- 
angefochten  gelassen,  seind  Inn  gaetter  Still,  ynd  sehen 
yleissig  auf  Ire  SchantZj  sich  auch  aus  Irem  Yortheil  nit  zu 
begeben  gedenkhen,  dargegen  muessen  die  zu  Saltzburg 
alfs  ynsere  Benachbarte  .  inns  zeittliche  Ellendt,  so  von 
Irem  BischofF  yertriben,  Deroselben  sich  dann  mehr  theilfs 
£U  Vekhels  Prakh ,    ynd  andern  benachbarten  Orten  nider- 

felassen.  Würdet  also  die  Statt  Saltzburg  an  fürnembster 
(ürgerschafn  ynd  handlsleaten  nit  wenig  entblölst ,  ynd  in 
grou  abnemmen  gebracht,  Das  also  der  Bischoff  albereit 
in  seinem  abgang  yber  die  i5  mal  loo"*«*  Gulden  thuet  spü- 
ren.  Wegen  guetter  handlungen,  so  gemelter  Statt  Saltz- 
burg' dadurch  entzogen ,  so  auch  anderstwo  hingelegt  wor- 
den, An  welchem  allem  der  Bischoff'  noch  nit  yergnügt  oder 
ersettiget  gewesc ,  sondern  hat  auch  mit  seiner  besatzung 
aufs  Landt  hinaus  gewollt,  ynd  die  Reformation  sowol  ?n- 
der  dien  Baum  alfs  Bürgern  anrichten  ynd  ins  werkh  setzen 
wollen. 

Alfs  nun  die  bäum  defs  Bischoffs  furaemmen  yermerkht, 
haben  Sie  dasselb  nit  in  Scherz  yerstanden,  sondern  yil 
mehr  mit  Ernst,  sich  wie  die  Sirningische  Baum  gethon, 
erzeigt,  ynd  das  Sie  keine  Reformation  annemmen  noch 
eingehn ,  sondern  bey  diser  Irer  lang  hergebrachter  haben- 
der Rieligion  sammthaffl  sieben  ynd  bleiben ,  Ja  leib  vnd 
leben  darbey  lafsen  wollen ,  mit  mehreren  anhang  ynd  traz 
sich  rund  erclärt. 

Nachdem  nun  der  Bischoff  solch  Ir  fürhaben  yemom- 
roen,  hat  er  die  Sachen  (damit  Ime  yon  den  groben  Vnbe- 
dachtigen  leuthen  nichts  schimpfflichs  begegne)  bifs  «nhero 
eingestellt ,  wie  lang  er  aber  also  in  rne  verbleiben ,  wirdt 
zeitt  mit  sich  bringen. 
.  Fol«  623.  Item  638. 


XXXIV. 

vro.e96..  Codex  Ms.  Nro.8963. 

(Hist.  prof.  294*) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  FoL  s.  XVL   (FolU  739.) 

Fugger'scbe  Relationen  für  das  Jahr  iSSq.    Tom.  XV. 
(Ist  verbunden ,  der  Anfang  zu  Ende.) 
Fol.  1«  Aufs  Praag  yon  26  Dec*  1589. 
Aus  Wien  yon  23  dito« 


Digitized  by  LjOOQIC 


5»9 

Fol.  19«  Aufli  Prag  von  is  Dec.  1589«  *  SM^a^fti« 

Aas  Wien  ron  9  dito.  *     ,^ 

FaLd7.  Aofft  Caobcha  von  20  Nor.  i589# 

Aus  Prag  Ton  6  Decembrifs« 
Fol.  43  et  44.  Krebsgang.  Dafs  ist  Ein  knrteireilig  ge- 
sprech   defs   Krebs  rnd  Beerns  vber  die  tetsige  Kri^gao 
handlang« 

Krebs» 
Inclpit:    »Bifs  willkum  liero  ,  mein  Haber  Bavr,  1 

>  Zne  dir  da  steot  all  mein  beger.« 

Beer, 
V  Was  glust  treibt  dich  du  scbnSdes  Thier, 
y»  Zue  mir  «öltest  haben  begier.  . .  • «        (9  Bl.) 

FoI.6ft.  Aas  Praag  vom  28  Nov.  1589. 

Fol.  78.  .yerzaiefanafs  Wefsgestalt  Frozherczog  Maxi« 
milian  als  Erwölter  Khunig  Inn  Poln,  den  93**^  Nov.  1689 
von  der  Statt  Augsporg  Empfangen  vnd  verehrt  worden. 
(1  BI.)    (Anrede.) 

Fol.  84.  Aars  Praag  von  si  Nov.  1589. 

Fol  85.  Aus  Wien  von  18.  Nov.  1.589. 

Fol. 86.  Yertsiaiohnas  der  Chur-  vnd  Fürsten,  su  der 
Strarsburgischen  Intereession  Sachen  abgesandten  R&the  vnd 
PoKaehafften. 

Fol.  1 14.  Aus  Prag  von  6  Nov.  1589. 

Fol.  ia5.  Aufs  Prag  von  7  Nov. 

Fol.  i36.  Au£s  Prag  vom  94  Oct.  1589. 

FoL  147.  Aus  Prag  von  17  Oct.  1689. 
Aus  Camorra  von  7  Oct.  1589« 

Fol.  171«  Aus  Prag  von  11  Oct.  1589. 
Aus  Wien  von  7  Oct.  1589. 

Fol.  177.  Aus  Prag  von. 6  Dctobris  i589« 

Fol.  9fo4.  —      —    —  19  Sept.  1589. 

Fol.  aoä*  -r-      —    —  20  Sept.  1689. 

Fol.B^i«  Aula  Prerslau  von  6  Sept«  1689^ 
b.  Aus  Prag  von  i5  dito. 

Fol.  223.  AAfii  Prelalaw  vom  i3  Sept.  1589; 
'    Fol.  225.  AttCft  Praag  von  12  Sept.  1589. 

Fol.  23i.b.  Aufs  Prag  von  6  Sept.  1589. 

Fol.  268.  Aus  Constantin^poli.  von  18.  Angnsti  1689. 

Fol.  276.  Aurs  Prag,  von  i6  Angusti  1589. 

b.  Aus  Pressiaa  von  8  Augusti  1589.    • 
Aus  Constantinopoli  von  21  Julio. 

*Fol.2q9.  Ans  Conataniinopel  vom  4  Augusti  168^. 

Fol.3o3.  Aufs  Wienn  von  2q  JuUi  1589. 

Fol  3 17^  AafaPragTOQ  &a  JtUy  1689, 


Digitized  by  LjOOQ IC 


390 

ir^ö.986n  Fol«  337.  Aas  Prag  yon  19  Julto  1589. 

FoL36o«    —    —     —  4  Jalio  1589. 

b,  Aas  Erlaa  in  Hangern  yon  ioJan]oi589. 
Aus  Raab  von  9 1  dito. 
Fol!  364*   Capita  transacüonis  Pacis  Cesareae  Majesta- 
tis  cum  Begno  Poloniae, 

Fol.  368,  Aufs  Constantinopoli  von  29  Janina  1589» 
Fol.  37a.    —  —  —  «8  Junio  1689. 

Fol.  374.  Anfs  Fraag  von  28  Junyo  1589. 
*Fol.376.  Bericht,  Wie  derPolnisoh Seh wodische Ko- 
nig den  Ertzhertzog  Maximilianom  zu  Craamifztoff  persön- 
lich besnecht.  Anno  1590. 

*  Fol.  384.  Summarischer  bericht,  welcher  gestalt  die 
Polinische  PottschaBl  vf  34  Jnnij  zu  Prag  anno  1S89  an- 
körnen.    (3  El.) 

*  Fol»  393.  Aus  Gonstantinopel  Tom  si  Junjr  1589« 
(S'ABl.) 

'    Fol.  396.  Aufs  Prag  von  ao  Junjo  1589« 

*Fol.  4i5.  Aufs  Wyen  von  17  Junyo  1689,  eines  Er« 
schrocklichen  Schädlichen  Wetters,  so  zue  Waydthofen  an 
der  Ybs  abganngen.  (Sonntag  Trinitatis,  a8  Maj  1589.) 

Fol.  4^7*  Aufs  Prag  von  i3'Janio  1589. 

Fol.  453.  Ans  Prerslaw  von  3i  Mayo  1589. 

Fol.  459.  Warhaffte  beschreibung  der  fürnembsten  ynd 
besondern  Oertter,  Inn  Constantinopoli  darcb  ein  F&rstliche 
Persohn ,  ordenlich  beschriben. 

Fol.  487«  Aus  Constantinopoli  von  17  Maio  1589. 

Fol.  509.  Aufs  Warschau  Inn  Pollen  von  3  Mayo  i589« 

Fol^Sii.  AuhPraag  von  3  Mayo  1589. 

b.  Anrs-Wjen  von  39  Apprill  1689»- 

^FoL  534«   Aus  Cönstantinopel  vom  37  Aprill  i589* 

Fol.  539.  Aurs  Praag  von  35  Aprill  1^89. 

^  Fol.  547»  Aus  Gonstantinopel  vom  14  April  1589. 
(4B1.) 

Fol.  653.        ^  -^     '        —     11  April  1689, 

Fol.  56 1.        —  ^—  — .       8Aprili589. 

F0I.S69.  Aufs  Praag  von  4  Aprill  1689. 

*  Fol.  575.  Fürnembster  Innhalt  de A  Vertrags  zwischen 
den  Kay.  vnd  Polnischen  Commifsarien.  1689.  (3B1.) 

Fol;6ob.  Aufs  Prag  von  i5  Martii  i58(). 

Fol.  603.  Aufs-Präag  voh  14  Martii  1589.  Defs  Frj- 
dens  Conditiones ,  So  zwischen  der  Kay.  Mt.  vnd  Polin  be^ 
schlössen  worden; 

♦Fol. 608.  Aoft  Lyntz  ton  la  Martii  i589,  (Wilhe^ 
ringer  Geistlicher  Controvei'sist.) 

Fol.  633.  Aufs  Prag  von  8  Martii  1089. 


Digitized  by  LjOOQIC 


391 

Fol.  693.  Attft  Wien  ton  tf  Martil  iSSg^ '        "  *         irro.e96t. 
Fol.  634.  Anfs  Prag  von  7  Marfii  i58<). 
Fol.  638.  Aufs  Prag ,  ultimo  Febn  .1 58q.    / .  ^  j 

'  Fol.  648.  Aufs  Frejbnrg  Inn  Breyfsgaa  von  2b  Febr.^ 

Fol.  656.  DerFryden  zwischen  Oasterreich  Tnd-Polhit. 
aolle  den  asFebrnary  beaehlossen  sein,  IstSnnnnariterdifii' 

M  1589.  •  "'-'■'    '^    ■^';"  '::/    •; 

Fol.  658.  Auf«  PraagTon  21  Febn  1699.'   •     . 
Fol.  668.  Auft  Praag  Tonn  i5  **ebt.  1689;^  '■  *    * 
Fol.  672.  Aufs  VVienn  von  la  Febr.  1389. 
b.  Aas  Prag  ron  18  ditto. 

*  Fol.  688.  AHiculI  defs  Lanndtags  2ae  ^cbroda  den 
3^  Februar/,  wai  die  Lanndtbotteii  beim  kb^lnfitigen 
Rejehstag  verrichien  »ollen.     (4BI.)'    .    /       '      '.    • 

*  Fol.  702.  Anfs  Polnn  inn'BeuÜeii  voitt  prönltimo 
Febr.  1589.  .  r  *. 

*Fol  706.   Knrtzer  Extract  der  €öirditianen*,  ^o  auf 
der  Pollniscben  Fasscen  bej  Jetziger  Tractation  znefB^utten 
ynd  Benzion  fürzubringen  sein  werden«      '       ■  ■  ^  .   ' 
Fol.  738.  Afifs  Constantioopoli  Von  i3  Janer.  i$89* 
Fol.  780.  .—  —  —     S  Jenhr'iidi). 

Fol.732."—  —      •        -     —  -!•  —1 

Fol.  734.    —  _       •       ^i—         —        — 

Fol. 736.  Ein'magtsche  Praediction  yon  Jacab'6  'Baro« 
cardo,  der  Inq  dem  Ejssersten  thail  Denmarkbt  von  allen 
Yolckheren  separiert  Inn  walden,  sich  endthölt,  bllein  der 
Krejtter  ynd  Wurtzeln ,  sich  sustentiert  Aufs  i^t^inischer 
Sprach,  Inn  TeutscK  transferiert.  Yon  Mir.  J.  C.;\;onN. 
^Prognosticon  für  i588  et  1589.)  .        J  " 

Incipit :  »  Zue  koafltiges  i5oo  Acbtsig,  vnnd  Acht, 

»Ut  dafs  Jap  so  Ich  gar  wof  betracKt      '  '  '     '  . 

»Geeth  Inn  diesem  die  Wellt  nit  Vnnder  «*    '  ' 

.a  So  ffsdiechen  doch  naehuolgenda  Wunder  ete;  a 


XXXV. 

Codex  Ms.  Nr6,8963.       '   ;    '«•*•»" 

(Hi6t.prof.A95.)  .1'. 

Cod  Ms.  Chart,  in  Fol,  s.  XVI.   (Foll  897.) 
Fttgger'ache  Relationen  fär  da«  Jahr  1690.     Tom*  X VI. 
Pol.  1.  Aufa  Gcnff  yon  Pr?  Jw«  at^o  anriq[iio»Anna 

,590.  '        •'  ••        .'.M,    .r..   ...', 


Digitized  by 


Google 


393 

Vfp.09i^»  Fol.  5.  Aab  Praag^  von  a  Janaar  1590^ 

Wien  29Dec.  1689« 
»  Die  fürnembsle  Bürger  albie ,  vnd  alle  die  Aigene  Heuser 
ballen,  ^müessen  drei  Scliaarsteurn  mit  ainapder  erlegen,   Timd 
zwei  Jar  vöt*  ein  Steum. « 

V  Es  ]igt  ain  Herr  (von  Plan  genant)  Im  Ambthaufs  «Ihier 
Jecso  Jang^  gefangen ,  welcher  mit  ralscheh  Sigill  vnnd  Briefen, 
i|uf  beede^  igfiCKberesogen,  |M[^iiniiliano  vnd  Matbiafsen  vil  Gelltfs 
Aufgenommen  soDe  haben,  der  solle  wie  man  vermaint,  bald  ge- 
riebt  werden. « 

Fol.  43. '  Aus  Cbnatantinopl  vom  14  Jannari  1590. 

b.    ~  —  —  ai       —        — 

FoL45.b-—       ,    ~  _  23.     —        — 

.  .  TSoh^o^     — T  —  —   19  Jannari  1590. 

. .  FoU  68.  Au£b  Freiliargin  Prelfasgau  yon  2 1  Jenner  1 690« 

Fol.  76.  Aufz  Hup  gern  vom  25  Januarj  1590. 
.    FoU83^,  Aufs  Cnsöha  von  7  Jenner  1590. 

—  Wien  von  27  ditto. 

,,Fol^^5u  Aus  GoDAtantinopel  yon  2  Febr.  1590. 
FoL  114«  Aufs  Poln  von  10  Febr.  1590. 
Fol.  11 6.  Anis  Prag  von  i3  Febr.  1590* 

—  Wien  von  lO  dito. 

»Folf  122.  Ans  Constantinopel  vom  i5  Febr.  1590. 
Fol.  124.  Aafs  Prag  von  20  Feberer  1590. 

—  Wien  von  17  dito. 

Fol.  140.  Aura  Prag  von  26  Febrer  1590. 

—  Wien  von  21  dito. 

*Fol.  100.  Aus  Constantinopel  vom .2  Itartii  1590« 
.     Fol.  i53.  Aas  Prag  von  i3  Biariü  i590. 
,  ♦Fol.  164.  —    —     —   6  Marzo  1690.  (Polonica  etc.) 

♦Fol.  176.  Abschrifn;.  Fürstlicher  Durchlaucht  zue 
Insprugg  etc.  Jungst  Aufsgangnen  Befelchs,  däfs  zue  Augs- 
purg  vnd  mehr  Olurten  geworbneKriegfsvoIckh  betreffende. 
1590. 

♦Pof.  184.  Auh  Praag  yon  20  Martj  1590.  Bnrtzer 
Aufszug  Irer  Kays.  Majt.  Anno  1590.  zue  Prag  gehaltnem 
Landtag ,  von  den  Standten  defs  Königreichs  Behaimb  be- 
i?illigten  Anlagen.  (1  Bl.) 

♦Fol  206.  29  Articttl  so  die  Ratterschafft  rf  der  zu* 
samenkunfft  zurSchrade  beschlossen,  vnd  auf  dem  könff- 
tigen  General  Lanndtag  zue  Warschaw  durch  die  Gesandten 
abgehandlet  worden.     (27^  Bl.) 

Fol.  209.  Prognosiication  auf  difz  Anno  1590.  (Verse, 
«p  8.) 

'♦Fol.  225.  Schreiben  aäfs  Warsohate Ina  Polen»,  Sambt 
angeheogten.Articalbit  deia  fürstehend  tfirggisch  iilriegs- 
weefsen  beireffende  1  von  V.  Aprillis  1590« 


Digitized  by  LjOOQIC 


39^ 

FoUsSu  Ans  Ober  Hungern  vom  5  Apriüa  t^^o.        Sf9.«9&8» 

Fol.  233«  Aas  Conatantinopel  vom  5  April.  1690. 

FoL  937*  Attb  CooaUniinopo]7  von  6  Aprillii  1590, 

Fol.  278«  Aufz  Wien  von  24  April  1590* 
,     .        Aus  Saltzburg  von  25  dito. 

Jb.  Aus  Tyrol  an  ein  gueten  Freund  avisiert» 

FoI.Soo.  Hispannisehe  Kriegs  Ordnung  anek  Frejhain 
ten  so  Ir  Mayt  dem  Kriegsvolkh  derselben  Nation  zuelasst« 
Dat«Madnt,  25  Mavtii  1590.     (1V5  Bl.) 

FoU3o8*  Aus  Prag  von  9  Maj  1590« 

Fol.  321,  Aus  Constantinopel  vom  11  May  169O« 

Fol.  324«   —    .       •—  _     iSMartii  1590. 

Fol.  325.  b.  —  —     i4  April  1590. 

Fol.  326«  Ans  Yjbar  den  i.3  May  1590.  ^Schreiben  an 
Erzherzog  Ernst  von  Nicolans  Palffy. 

Fol.  346-  Aufs  Prag  von  23  Mayo  i590.. 

Fol.  358.   Aus  Constantinopel  vom  24  n  25  May  1590«^ 

Fol.36o.    —  —  —   26  Mayo  1590. 

*  Fol.  372.  Aurz  Prag  warhafftc  aviso  von  6  Juny  1590« 

*  Fol.  384.  Aufs  Constantinopel  vom  7  vnnd  8  Junii 
iSqo. 

Fol.  396«  Anlz  Prag  vom  12  Jnny  1590. 

Aufz  Wien  vom  9  dito. 
Fol.  400    Aufz  Constantinopoly  von  i4  Jnny  1590. 

*  Fol.  436«  Aufz  Constantinopel  von  22  Jnny  i59Ö. 
Postscripta  v.  23  Juni. 

Fol.  438.  Aufz  Praag  von  26  Juny  1590* 
b.  Aufz  Wien  von  23  Juny  1590* 
Fol.  458.  Aufz  Prag  vom  3  July  1590. 
Aufz  Wien  vom  3o  Juny  1590. 

9  Auf  gesterigen  S.  Petri  vnd  Pauli  tag,  sue  Abents«  swi- 
sehen  5  vnd  6  Vhrn,  hat  es  alhie  einen  starcken  Erdbiden  gebabti 
den  Leuten  grosse  forcht  vnd  erschrocken  gemacht,  dieselbige  an 
etlichen  orten  aach  stüel  vnd  Bänkh  empor  gehoben,  die  fenster 
vnd  heuser  gewaltig  ersüttert,  das  wasser  inn  Schäffern  vnd  krue* 
gen  aufsgesebiveAckt,  die  langen  Kindtlen  inn  d^r  wiegen  erweckt 
vnd  erschröckt,  Etliche  allte  Leuth  ballten  es  für  ein  Fraesagiiim 
eines  gueten  wolfailen  fruchtbaren  Jars,  vnd  darauf  (wie  etwa  vor 
Jaren  auch  beschc^hen)  eines  starken  Sterbens. « 

F0L478.  Aufs  Wienn  von,i3  July  1590«  etc. 

V  Sonsten  ist  vor  diesem  Alhie  ein  Comedi  oder  Spill  durch 
die  Jesuiter  gehalten  von  HoloFerni  vnd  der  Judit,  welhphes  alles 
auf  den  Koniff  von  Navarra,  vnnd  die  Statt  Parifs  gedeuttet  wor- 
den, vill  Achten',  dise  gleichnufs  werde  nit  helfen,  dann  der 
Crundt  vnd  Fundament  Inn  diser  sach  ein  grosser  vnderschid.  i(-— 

Fol.  52a.  Aufs  Wien  vom  4  Augnsti  1590« 

s  Die  Fürstl.  Oht«  Ercshercao^ Ernst  et^  samfot  dara  gelieli^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


394 

ftro.iB$'68.  ten  fithi  Sblnrisster  der  KSnlgln  von  Ffancklireicb  wUtibln,  seia 
vf  3o  pto  widrumb  von  Grecs  alhie  ankommen,  «c     ' 

. .  »  WLlX'  dem  Schlofa  daselbaten  y  vnd  dae  solHcbes  Ae  Landt- 
schaA;  eingenoinmen ,  eruoIg(  nii^  ynd  alle  aachen  geAtilU  aein 
aollen.«  .•• 

9  Es  ist  i^lhie  eine  greulicbe  biez  vnd  dürre^  bal  in  8  woeben 
Vberafinmal'flit  geregnet,  vnd,  wie  man  sagt,  das  sieb  ai^  eclicben 
orten,  Wa1<i  wid  Holcs  ansünden.«i 

(Groftea  Feuer  in  Prefsburg ,  tarfcisebe  Mordbrenner.) 

Fol.  543.  »Warhaffte  erselung  defs  za  Waidthofen 
nechatbejLincz  jüngst  fürgangnentamulu  difa  1590.«  (2BL) 
s.  Bejlage*.    '       • 

Fol.  548*  Aufs  Praag  von  14  Augnsti  iSqo. 
b.     —      —      it.  i5.      —        *^- 

Fol;549.  Aufa  Wien  von  11  Angoatr  159Ö; 

»  Von  neuem  bie  Lanndt  ftir  difsmal  nit  vil ,   dann  das  diso 

avmb  die  10  Tbren  ian  der  Nacbt,  am  Firmament,  ein  er- 
rSkhenlicbes  Wunder  geseben  worden,  Nembiicben  wie  sich 
der  Himmel  .von  einander  geteilt,  bat  man  vnndetscbidlicbe  hör- 
wäeen,  vad  tiriegsvolkb ,  alAt  von  Heyttern,  wie-dieselbige,  mit 
Gelben ,  weissen ,  rotten  vnd  schwarzgen  Fabnen,  Alfs  Inn  ainenk 
streit  gegen,  vnnd  auf  einander  zuegessogcn,  Solicfaes  erscbrolcenn- 
lieb  Vngewobnlicb  wunder  hat  von  10  Vbren  wie  gemelt,  bifs  vmb 
9  Vbren  gegen  tags  gewehrt,  welliehem  wunder  vil  Ehrliche 
glaubbaffte  Leutb ,  mit  entseezen  vnd  scfarökhen  sueaesehen,  des- 
sen bedeutung  aber  ist  dem  Allmecbtigen  bewust ,  der  mvelle  vn- 
schttldig  BlueC  vergüossen  gnedig  abwenden.« 

»Sonst  ist  samb  grosser  mangl  an  dem  Lieben  Brott,  das 
schier  suerbarmen,  die  Vrsach,  man  nit  Mahlen*  kban,  wegen 
mangl  Wassers,  c  ^ 

♦Pol.  554.  E^Uteris  P.  Pistorii  ad  nectorem  (Jesui- 
tarum?)  Oenipontanum..  24Atigasti  1590.  De  Morte  Jacobi 
Marcbionia  Badensis  (veneno.)  1  S.  (Ist  katholisch  geworden.) 

2asat3  von  anderer  Hand :  »  D.  A.  Metternach  aliquando 
adMortuam  Principem  legatus  17  Sept.  dixit  nostro  B.  P. 
tlectori  AugasUno,  Marchionisaam  viduam  essQ  oonaeraaia 
et  peperisae  mascalam. « 

Fol.  559«  Aufs  Frejburg  in  Preyfsgan,  vom  19  Aa-> 
gast!  1690.  (Badisches.) 

*Fol.d6i.  Aus  Constantinopel  von  30  Aogasti  1590. 

*  Fol.  563.  Schreiben  des  Thomas  Erdeody  (Comes  et 
Banns)  an  Eraberzog  ErniTt.  -^  Dat.  Zamobor  7.  Sept.  1590. 
(TnrQtea.) 

Fol.  665.  Aufs  Freyburg  in  Breiftgan  vom  22  Angnsti 
1590.  (Vom  Tode  des  Markgrafen  Jacob  v.  Baden.) 

Fol.  58 1.  Aufs  Consiantinopoly  von  27  Augusti  1590* 
Fol.  587.     —  —  —    29  Augttsti  1590, 

*  Fol.  593.  Aufs  Schwab  Menchingen  Angspurger  Bis« 
tumhs,  vom  3o  Augnsti  1590. 

»Seider  man  die  swo  Hexen  iüngst  wecbgericbt,  seind  ver 


Digitized  by  LjOOQIC 


395 

scbine  wocden  zwo  andere  vonWerin^n  gefbigen  :a1ber  gebracht  Vrot  6963. 
worden ,  daseelb  dorf  will  man  zuuor  von  diesem  verflachten  ee* 
achroaifs  gar  rainigen ,  ehe  man  bie  oder  anderatwo  weiler  ein-> 
greifFt  9  Sollten  auch  nun  mer  derselben  weiber  daselb&ten  nit  vil 
foer  vorbanden  sein«  dann  man  deren  scbon  ein  guete  ansaal  weck- 
gebuczt«  bombt  man  ainmal  bieher,  würdt  man  aucb  wol  ein  weil 
SU  scbafien  baben«  sonderlich  da  man  so  langsam  darmit  vmbgeen 
will  9  wie  bifsher.  Bey  euch  aber ,  da  man  deren  Leut  scbon  be* 
kombty  will  man  doch  nit  daran,  beschicht  gewilslicfa  aucb  nicht 
one  sonders  bedenken ,  das  sey  aber  bescbaifen  wie  es  woll ,  so 
•ehe  die  Oberlfait  wol  aue«  wie  sys  dermalen  eins  vor  Gott  tot-* 
antwortten  wolle.  <c 

Fol.  599.  AuCs  Constantinopoli  TOn  3  t  Angusti  1590* 
F^ol.6i5,     —  —  —     I  Sept.  1690. 

Fol*  624.  Ans  Praag  von  5  Sept«  1590. 

Darunter:  vHerr  Reichart  Strein  wierdet  auf  diese  stund 
von  Wienn  nach  Constantinppoly  abeeraiset  sein,  fueret  etliche 
Turggen  mit  sich  hinein,   so  Jungstlich   von  den^Vnnsern  gefan- 

Sen  worden,  die  sollen  ohne  Rantion  auf  freyen  fuefs  gestolt  wer* 
en ,  Er  wierdet  auch ,  die  xwo  türggischen  yerebrunsen  (so  ein 
gnette  seit  hero  su  Gomorna  gelegen)  vndorwegs  su  sich  nemen» 
Tnnd  mit  bineinfueren. «  — 

b«  it.  ^Attfs  Praag  vom  6.  Sept,  1590«  Bericht  Ton 
Jetzigem  PoUniachem  wesen. 

Fol.  6«5'  b.  Aas  Lincz  von  ultimo  Angnsti  1590. 

»Am  ncgstverganngncn  Sonntag  hat  die  Gemeind  su  Wayd« 
houcn  die  Babö tisch  Kirchen  eingenomen  Vnd  Iren  Predicanten  die 
erste  Predig  darinn  tbuen  lassen ,  den  Pfaffen  von  dem  Altar  ab- 
geschaiFt,  sambt  seinem  Gesindt  aufs  der  Kirchen  su  geen  gebot- 
ten,  Allain  den  Mefsner  vnnd  Organisten,  welliche  weih  vnd  bind 
haben  Sie  bleiben  lassen ,  das  annder  Gesindt  als  Scbüeller  vnnd 
Singer  allefs  aufs  dem  Pfarrboif  Passieren  machen ,  Ist  also  ein 
grosser  Auflauff  entst^nnden,  doch  niemandts  nichts  an  Leib  oder 
Guett  s\L  tbuen  bcgcrt,  Sonnder  allein ,  wellen  Sye  Ir  Predig  ha* 
ben ,  wie  aucb  ainen  Rath,  der  Sye  helf  schucsen  vnnd  schirmen, 
Vnnd  auf  den  Sye  sich  verlassen  dorffen ,  darauf  wellen  Sy  Leib 
vnnd  Guett  zueseczen  |  was  nun  weiter  difs  orta  eruolgt,  Bericht 
Ich  mit  negstem.  ^  — 

Fol.  686.  Ans  Wien  von  8  Sept.  1690. 1  „,  _._ 
b.  -      -     -  9  Sejt.  .690./  ^'^^'^- 

»  Gestern  Abents  vmb  4  Vhr  Ist  Maximilian  Erwdlter  K6nlg 
Inn  Polenn  alfaie  anbomn^en ,  dessen  ancbhunffit  sieh  menlchlich 
wegen  dero  grosser  demüetigbbeit  erfreut.  Der  AUmechtig  ver- 
leihe deroselben  binfurter  glüchhlicbe  Regierung. «  — 

Fol.  642.  Aas  Frey  borg  Inn  Preofsgeu  von  14«  Sept« 
1590«  (Badensia.) 

Fol.  644.  Aufs  Mayland  von  14  Sept.  iScjo. 
|'pK6^3«  Aus  Constantinopl  vom  i5  S^pt.  159Q« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


390 

arn>.896d.  Fol.  654«  Aufs  Wienn  F<m  16  Sept.  iS^o. 

»  Wie  Tbell  es  heut  Nacht  hie,  durch  einen  Erbcdem  gchdu- 
setf  kann  leb  dir  nicht  rerhalten,  WelHcher  gestern  nach  Mitag 
vmb  5  Vhrn  seinen  Anfang  genommen ,  die  beüsser  allenthalben 
Inn  der  Statt  dermassen  crschittet,  die  Leuth  darinn ,  vnnd  An- 
ders empor  gehoben ,  vmb  Mitternacht  aber  etliche  Heusser  gar 
eingeworfTen ,  etliche  Personen  Erschlagen ,  vnd  St.  Steffans «  St. 
Michaels ,  zue  vnser  Frauen  Kirchen  vnnd  thurn ,  vil  «ügel  vnd 
grosse  stuclih  von  sich  geworffen ,  defserleichen  von  defs  Kaysers 
Burg,  Knöpf,  Stain,  Stuckh,  ziegel  vnnd  Rauchiang ,  ettlicbe  cer- 
Spalten  vnd  abgehebt,  die  taach  noch  vf  einander  kleben,  vnd 
scebn  bliben,  Gott  weist  wie  es  noch  geeth,  Bey  mir  hats  die 
Schotten  «Hirchen  schier  halb  eingeworifen,  vnnd  ist  eben  ein  gros- 
ser schröckheii  ynder  dem  Volckh  geweefsen ,  vnnd  Änderst  sich 
nicht  ansehen  lassen,  Alfs  welle  der  Jüngste  tag  kbommen.« 

»  Hatt  vmb  vil  tauscnt  Gulden  schaden  Gethan,  nach  Miter- 
nacht  vmb  2  Vhr^n,  hat  es  wider  ein  Erdbedem  gehabt 9  aber  nit 
meer  so  schreckhlich ,  es  sein  die  Leuth  aufs  den  Heusern  vf  die 

fassen  geflohen,  vnd  die  halbe  Naacht,  nach  Mitnacbt,  allenthal« 
en  Empor  gangen,  vnnd  soll  ein  gelertter  Mann,  (dessen  Namen 
nit  benant)  wem  gesagt  haben,  es  werde  ein  noch  vill  scbreckbli- 
eher  Erdbeden ,  baldt  hernach  khommen ,  Gott  welle  sich  vnser 
Gncdig  erbarmen.  « 

»  Die  besessene  Edle  Fraw ,  Ist  gesstern  Inn  der  Scbotten- 
kirchen ,  von  Jren  bösen  Gaisstern  erlediget  vnnd  gant«  vernüniF- 
tig  gemacht  worden,  Gott  sey  Lob«  die  ist  vergangne  Wocfaen« 
Alfs  der  Priester  mit  Ir  gehandlet,  vngelarlich  ein  stundt  ver- 
suckht,  vnd  kein  Leben  mehr  an  Ir  gespürt  worden,  vnd  alfs  Sie 
Ktie  ir  selbst  khommen ,  wunderbariich  ding  geredt,  iumemlich 
aber  angefangen  zue  rueifcn,  wee,  wee  Euch  Regenten  von  Oesster- 
reich,  wee  dem  von  Fapenhaim,  wee  der  Statt  Prcfsburg ,  denn 
Sie  wirdt  auf  den  Grundt  abgebranndt,  wee  der  Statt  Wienn, 
Sie  wirdt  zue  grundt  gchn,  vnder  anndrem  hat  Sie  auch  gesagt, 
wie  Sie  derEngellGabriell  für  der  Höllen  Portten  gefuerth,  vnnd 
Ir  die  Seelen  der  verdampten,  auch  die  Qual  der  selbigen  ge- 
zeigt, vnnd  wie  Sie  vill  grosser  Herren,  Innsonderheit  aber  Mart- 
tin  Luther  gesechen,  der  kleglich  vber  sein  Lehr  vnnd  Predigen 
schreyc.  «c 

y  Vergangne  wochen,  hatt  man  zwen  Prenner,  wellicho 
Prefsburg  vnnd  St.  Georgen  schier  halb  abgebranndt,  zu  St.  Geor- 
gen hingericht  worden  ,  nackhet  Inn  ein  grossen  hilczen  Kesscll 
geseczt,  haifs  Siediees  Gel  vber  Sie  abgössen,  vnd  alfs  bald  dar- 
auf ein  ScböfFlin  mit  kaltem  Wasser,  Naohmalfs  haifs  zerlac|sens 
Bach,  vnnd  solliches  etliche  mall  bey  einer  stundt  getriben,  vnd 
Alfs  Sie  sich  schier  Abgescbryen,  vnnd  den  Gayst  anfgeben  wellen, 
dafs  Holcs  ob  Inen,  vnd  neben  Inen  angezündt.  Die  sollen  vf  ein 
grossen  Herren  Bekandt  haben ,  der  Inen  defswegen  Gelt  geben, 
vnnd  Bcstelt  bab,  der  Ligt  hie  gefangen,  sein  Nam  ist  noch  nit  of- 
fenbar, der  soll  auch  ein  stattliche  Suma  Gellt«  vom  Xürggen  Em- 
pfangen haben ,  Prenner  suebestelTen. «  — 

Aufs  Praag  von  18  dito. 

»Wir  haben  vergangnen  Sontag  Alhie,  yor  Nie  crhoertc, 
3  grosse  Erbeden  gehabt,  den  ainen  Sontags  zue  Abendt,  zwischen 
5  vnnd  6  Vbren »  den  Andern  (leernach  Sontag$  Inn  der  Naacbt« 


Digitized  by  LjOOQIC 


3<yi 

den  dritten  gegen  den  Teg^  die  haben  die'heusser'ttenhasfteti  er  irra.896S, 
schittct,  das  vil  Leuth  aufs  Iren  Heussern,  Inn  die  Geaseu  beravi»! 
gelaufen,  verroainden,  das  Sie .rcrsunckben  mechteir -^  So  sol- 
len auch  rnn  der  alten  Statt,  vber  den  Place  gebende,  Knn  dersel'» 
ben  Nächr,  Irer  6  mit  Wündtlicchtcmn ,  vnd  vf  Sic  andre  6.  ein 
PMr  tragende  geuolgt,  <c 

»Vnnd  Inn  einer  Aimdem  Oaseen,  bey  dem  Mönscheinv  ein 
Mann.  Inn  Eotfacn  lanngen  Kleidern  •  (so  steh.  Immer*  ^ue  gegen 
der  Erden  genaigt ,  AI^  samb  Er  Gellt  aufklaubetc ,  vnnd  da  £i* 
sue  einem  stein bauffen ,  Inn  dersellE^e^  Gassen  kbopiro^n^  Ist  Er 
verschwunden. «(  — 

»  Wafs  nnn  solliehe  praesagia,  guets  mit  bringen  werden«. 
lat  dem  Lieben  Gott  wissendt ,  der  welle  seinen 'Zorn  yon  vnfs' 
gnedigclich  abwennden.«  —  ' 

Fol.  656.  Aars  Prugg  in  Oesterreich  ob  der  Enfz,  19* 
Sept.  A^  1590* 

1»  Vers'cbinen  SambstagS  den  i5  difs  Abents  vmb*5  Vhr  ist 
albie  abermals  ein  Erdbidem  gehört ,  glerchwol  anfangs  von  we- 
nig leuten  war  genommen  worden,'  doch  haben  wir  solliehe  inn 
vnnserm  Haufs  cimlich, gespQrt,  ynd  nachmals  Tnür  6. Vhr;  noch 
vil  merers,  wie  ich  dann  herunden  im  Haufs  auf  einer  Banclih 
sicsendt,  etlich  zeitung  ablesend ,  empfunden  ,  sich  dermassen  cri 
schüttet,  das  mir  die  schrifTten  beynabe  aufs  der  Hand  gefallen 
weren.  Hernach  aber  vmb  1^  vnd  dann  1  Vhr  In 'der  nacht,  Son- 
derlich ain  viertelstundt  vor  1  Vhrn,  bat  siehe  vil  mcr'Vnd  seh  röck- 
licher er«aigt,  so  vast  '/^  Viertel  stund  continutert,  das  die  erden 
alle  heuser,  ynd  was  darinnen,  dermassen  erscbUttet,  das  wer 
schlaiFendt  gewest,  gewifslich  ermuntert  worden,,  vnd  inn  den, 
Zimmern  ein  solHches  rafsln  gewest,  als  wollte  alles  einfallen, 
Solliches  ist  hie  herumb  aller  ortea ,  so  viel  man  noch  erfarcn- 
mögen  gesehen  vnd  gehört  worden,  nit  allein  inn  den  heusern, 
sondern  auch  auf  freyem  Veldt,  Inn  Hölcsem  vnd'Wülder,  das 
sich  die  Bäum  vnnd  wurcecl  erhebt  vnd  gekracht  haben,  deri^lei- 
chen  inn  disen  Landen  nie  erhört ^  wie  sich  dann  vor  6  wbchcn- 
dorgleichen  auch  ersaigt,  also  das  sich  die  turner  ruc  Welfs  ab 
dem  thurn  begeben  müessen ,  Seind  also  4  etliche'  sagen  wöl  vön^ 
6  Erdbedem  inn  diser  Zeit  gehört  %'nd  war  genommen  worden. 
Der  Allmechtige  verleihe«  das  solliche  VAgewonlicbe  Miracul  Rue 
guetten  aufsgang  lenden. «  — 

♦*FoK668.  Aufs  Wien  vom  33  Sept.  1590.  (Vom  Erd- 
beben. Particuleria.)  -^ 

b.  Aus  Prag  von  s6  dito. 

♦Fol. 670.  Aus Wienn  von  «4 Sept.  1690.  (Erdbeben.) 

Fol.  684.  Aufs  PoHn  vom  3o  Sept.  1590. 
.     b.  Aufs  Wien  von  i3  Oct.  1590. 
Aus  Prag  von  17  dito. 

Fol.  686«  Aufs  dem  Spanniscben  Läger,  durch  Capitan 
N.  an  ein  ?ertrauten  Herrn  geschriben,  dj.  ultimo  Sept.  1590. 

Fol.  726.  Aus  Constantinopel  vom  i3  October  iSqo. 

Fol.  743.  Translation  des  Sultanischen  Beoelch  an  den 


Digitized  by  LjOOQ IC 


398 

»n.8963.Basoha  80  Ofeiii  mnä^  anders  Granits  Begier -Beghen,  we* 
gen  def»  Prorogierten  fridens» 

b.  Translation  der  Fridena  Prorogation  so  nach  ver- 
lauffang  der  allten  Prorogation  mit  endt  defs  i5qi^*\  Von 
neuem  mit  eingang  Monats  Januari  defs  92^*''  den  anfang  auf 
8  ganzer  Jar  biss  Anno  elc»  1S99  erraicht.  ^^ 

Fol.  747.  Translation  defs  Sulthani  Schreiben  an  Ir 
Hhays.  Mayt. 

Zwischen  FoL^Si  ü.  752  ist  eingebunden: 

»  Ain  kurtzes  Tractätlen  vnd  Anmabnung,.  wie. sich  et« 
fiche  Christeqliche  Fürssten  vnnd  Herren,  baide  Gejstliche 
ynd  weltliche,  auch  anndere  Stendt  des  Rom*  Reichs,  gegen 
den  bösen., Weybem  vnnd  Hexin  erozaigt.  ynnd  verhalten 
etc.«  £xo.  22.  vOie  Zauberer,  Hexin  yi^nd  rnbolden, 
aoltn  nit  leben  lassen  auf  Erden. « 

Anno  Saluatoris  Christy. 
1590. 

Von  einem  Geistlichen,  in  Versen.  — 

Vorwort  an  einen  ungenannten  Frejherrn  (Fugger?) 
in  Prosa. 

Dann  Verse :.  Bischoff  zue  Augspnrg« 
»Den  Hochwürdigen  Fürast  ynd  Herr^ 
»Marquard  von  Berg,  den  Ehr  Ich  sehr  etc.« 

It.  Pfalczgraf,  Wallerstajn,  Fugger,  Lanndt  Comen« 
thur,  Haillig  Creycz,  Nördlingen,  Tbonawörth,  Beschlafs« 
(8B1.  inkl.  4.)  

Fol.  752.  Der  Röm.Kajs.  Mayt.  etc.  proposition  so  auf 
dem  gehaltnem  deputation  tag  zue  Franckhfort,  durch  die 
Kajs*  deputierte  Commissarien  den  Stenden  daselbsten  Iber« 
geben  A<;  1 5<)ö.  (5  Bl.) 

Fol.  775.  Aufs  Frejburg  ini  Prejfsgan  vom  2  Nov.  1590« 
Fol*  783.  Aas  Gonstantinopel  von  24  Oct.  1590. 
—  ^—  —    7  Nov.  1690. 

Fo].8o3.  PasquilluszwischemDoctorPappavonStrafa« 
bürg  vnd  dem  Sathano  difs.  A^  1590.  (6BI.) 
Incipit :  Sathanufs. 

9  Udrstus  Pappe ,  du  Klappermann, 
»  Wafs  hastu  mehrmalen  gethan, 
»  Bey  Jüngster  Disputation, 
» Dafs  du  hast  aufs  den  henden  glon, 
»llarggraf  Jacob  den  faisten  Matten, 
»Fürwar  es  kombt  dier  «ue  vnstatten.«  ete» 
Fol.  809«  Aufs  Wien  von  17  Nor«  1690«    (Erdbeben 
wiederholt.) 

Aus  Prag  von  91  Nor«  1590« 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 

♦♦Fol.Siq,  Auf»  Prag^ 700.07  Norem))^  *5SiO.'  kw.»^» 

bV    —      —     —  s8Nov.  iSqp, 
♦foLBSS*    Anr»  Wien  von  1  Dec.  iS^b.     , 

—    Prftg  von  4  dito« 
Pol,  84s.  Ans  Con»tantiaopcl  yom  8  Dea  i5qo.  . 
Fol.855,  ' —  —  —  10  Not«,.  1590. 

b.  —  —  —    4.Dec.  1590- 

Fol.  857.  Anfs  Praag  von  11  Dec.  1590«;     .,. 
Fol.  865.    Copia  Kayserlichen  Mandats ,    80  Freytaga 
nach  Luciä,    Jöngsthin  difs  Anno  1690  zue  Praag  aafagan^ 
gen  (gegen  die  ausgestreatenk  Aedeni .  dafsidie  IQtraqniaten 
vertilgt  werden  sollen.)  -     , 

Fol.  871.  Aus  Prag  von  aji  Dec.  bej  ein^.Elstra  ordi^ 
nary  Post  A»  1 590« 

*FoI. 879,  Aufs  Prag  von  34  Dec.  i59C|,  .        ,..  ., 

*Fol.  891.  Aufs  Constantinopel  vom  dS'u.  s4:Nov«  1590. 
♦Fol. 892.     —  —  —      BDeq,  1590..  . 

Fol.895.       —  —  —    i7Dec#  1590. 

b. ;'  -*         .  —  —    i8Pec.  >690» 


Beylage  zu  N'*- XXXV. .    . . \ 

WarbaiTie  erselung,  defs  zu  Waidthofen  nehst  hey  Ltncib 
iüngst  fürgangnen  Tumnlts  difi^  I S90«' 

Günstiger  lieber  Herr  vnd  freundt,  l.ch  kaii  nit  vncler« 
lassen  euch  zuschreiben,  was  sich  iüngst  in  der  Stat  \Vaid7 
hofep  genant  8  meil  vnderhalb  Lincz  ligend,  vn^  dem  Bi« 
schof  von  Treysingen  zugehörig  begeben  hat«    ' 

AU  mäh  derselben  Bürgerschafft  vngefar.vor  4  Jären 
iren  Fredicanfen  abgeschafft ,  vnd  ein  Pfaffen  an  seii^  statt 
geseczt,,  wie  auch  den  Bath  geendert,  haben  9j  so)liches 
mit  gedult  bifshero  gelitten,  ßifs  8  tag  vor  Pfingpten  neohst- 
hin,  als  ein  Euangelischer  Predicant  daselbst  vngeffur  di^rcK« 
gezogen,  vnd  ybernacht  inn,  ^^r  Vorstatt  in^  Wirczbauf^ 
gelegen,  haben  etlich  Bürger  auTs  der  gemain  alqa  i^ueb 
gezecht,  vnd  ine  gefragt,  ob  er  kein  dienst  hab,  vnd  wo 
er  hin  woU,  sagt  er  inen,  er  were  von  Abbt  .von  Willhe- 
ring  vertrieben' worden,  hett  vor  zue  Ottensheim  gepredigt. 
Als  sie  nun  ein  guete  weil  also  miteinander  conuersiert,  ward 
der  Pfleger  (wellicher  einer  vom  Adel,  der |lurhaimer. ge- 
nant) solliches  innen,  bald  bedacht,  schickt  ins  Würcz- 
liaofs,  lasst  fragen,  was  der  Predicant  da  mach,  er  soll  sich 
weckh  begeben,  der  Predicant  antwort.  Er  wollt  nur  vber- 
nacht  da  sein,  wer  nit  kommen  sich  einzntringen,  Morgens 
4rüe  schickt  der  Pfleger  widerumb  hinj  mit  vermelden ,  Er 


Digitized  by 


Qoogle 


400 

soll  sich  weckh  machen,  oAer  er  woll  im  den  weg  saigeo, 
das  er  nit  lachen  soll. 

SoUichered  kam  ynderdiie  gmain,  belichäideten  sin* 
ander  für  das  thpr ,  auf  ein  schöne  wisen ,  bey  2000  mann, 
namen  den  Fredicanten  mit  inen  hinanfs  y  fragten  in ,  Ob 
er  inen  dienen ,  wollten  sie  zusamen  schweren ,  leib  vnd 
gnet  bej  einander  zu  lassen.  Gedachter  Predicant  bewilli- 
get inen  zn  dienen,  da  schwneren  sie  alle  miteinander  auf 
fireyem  veldt,  sf  wollten  dem  Prediger  schucz  hallten, 
wann  im  ein  laidt  widerfBei*,  wollten  sie  all  aufsein,  dar« 
zne  sich'dreUol&zhaoer  auch  verbunden,  das  irer  bey  6000 
waren.  Geben  dem  Prediger  Jerlich  soo  fi.  belaiten  in  auls 
Vnd  inn  die  Kirchen  mit  Soo  mann,  wachen  alle  nacht  Tmb 
sein  haufs,  wexlen  ab,  vnd  kombt  in  8  Tagen  einmal  die 
wacht  an  eineri. 

Als  sie  nun  soIKches  beschlossen ,  haben  sie  kein  kir* 
eben  gehabt,  aber  gewarttet,  bifs  der  Bath  gesessen,  sein 
87  mit  2000  mann  fürs  rathauTs  kommen,  mit  gewerter 
handt ,  begerleh  die  schlüfsel  zur  Kirchen  im  Spital ,  dann 
sie  den  Pfaffen  nit  aufstreiben  wollen.  Der  Rath  gab  zar 
Antwort ,  Sj  wolltens  dem  Pfleger  anzaigei> ,  sy  sotten  die- 
weil  Tcrziehen,  Mitlerweil  erbot  sich  die  gniein  gegen  dem 
Rath|  sy  wollten  alles  geben»  was  sie  schuldig  sein,  Steor, 
wach  vnd  vmbgellt,  ynd  inn  allem  gehorsamen  .  allein  das 
man  inen  die  Predig  lafs ,  so  wollen  sie  den  Pfaffen  weder 
Irren  noch  engen  in  seiner  Kirch,  weiten  auch  den  Prediger 
selb  auf  ireu  kosten  hallton. 

Abet*  'tnangesehen  dises  erpiettens ,  seind  inen  Ale 
Schlüssel  nit  geuolgt,  sonder  zur  antwort  worden ,  Sy  soN 
len  mit  dem  ^Prediger  ni^  vil  Wesens  machen ,  oder  werden 
sehen,  was  tnen  daraufs  entäteen  wird.  Die  gmain  hat 
aber  nit  vom  Rathaufs  gewollt ,  vnd  seind  zum  theil  fürs 
schlofs  kommen  zum  Pfleger,  mit  vermelden,  1S,r  soll  den 
Schlüssel  raufsgebenj  oder  sy  wollen  in  selbs  nemmeni  Der 
Pfleger  stillets  ab,  sy  sollten  den  Schlüssel  vom  Rath  em« 
pfangen.  Da  vberant wertet  der  Pfleger  dem  Rath  die  Schlüs- 
sel, aber  verpetschiert.'  Sie  wollten  den  verpetichierten 
Schlüssel  nit  snnemmen,  sonder  sagten,  Es  sollt  dieweil 
keiner  anfsen  Rath  kommen ,  wer  zue  hab  gesperrt ,  der 
mnefs  wider  aufsperren.  Brachten  die  sach  so  weit ,  das 
der  Pfleger  ein  diener  muest  hinschicken  vnd  aufsperren 
lassen.  Also  haben  sie  im  Spital  am  Pfingstag  ir Predig  ge« 
habt,  vnd  noch. 

SolHches  alles  ist  für  die  Kays.  Mt.  ^  den  Bischof  von 
Freysingen  vnd  die  regierung  kommen,  man  schickt  vberal 
Commissarios  Tnd  gesanten  dahin,  Sie  sagen  aber,  sy  wollen 


Digitized  by  LjOOQIC 


4ai 

tetb  TiiJI  guet  beimPreds(^  latieii,  4«  helf  nichtt  ftr.  Hau  * 
will  habea ,  sy  tollan  aii  also  mit  haaffen  komnen,  mit  ge- 
werter haiidt,  wann  man  sie  beroeffe,  spnder  ein  AaHaMlil 
machen ,  das  wollen  aie  aber  nit  ihoeii,  aonder  aageot  sf 
ddrfen  keins  aosschafs,  da»  sey  ir  mainang  miteinander,  rnd 
Bj  sollen  sich  nit  vnnucz  machen ,  oder  wollen  änderst  mit 
inen  Ymbgeen 

Der  Pfleger  hat  das  geschücz  inn  das  schlofs  aufs  dem 
Zenghaafs  fiern  lassen ,  das  will  aber  die  gmein  nit  leideui 
das  geschücc  ^ehor  gemeiner  Statt  zae,  Tud  nit  dem  Pile« 

5 er,  er  moefs  wider  ins  Zeaghaufs  thnen,  die  gmein  will 
en  Schlüssel  darane  haben ,  wollen  also  dem  Pfleger  nit 
mer  TnderworflPen  sein,  wollen  im  anch  nichts  mer  geben, 
weil  aie  kein  schucs  von  im  zu  gewartten. 

Geet  also  üemandt  inn  ders  Pfaffen  Kirch ,  hat  anch 
weder  mit  Kindertaufen,  Hochzeiten  oder  leichen  nichts  sn 
aohafFen,  allein  was  defs  Pflegers  vnd  etlicher  Ratsherrn 
gesind,  ist  dieselb  Kirch  so  leer,  md  kein  einkummen  mer, 
das  derPfaff  selb  nit  mer  bleiben  will,  aber  die  ander  Kirch, 
so  Toller  Tollkh,  das  man  nit  gar  hinein  kan ;  Will  also  die 
gmein,  weil  man  sie  also  triboliert,  die  grofs  Kirch  einnero« 
snen^  vnd  der  Pfaf  soll  im  Spital  sein,  Hab  weitte  genng 
mit  seim  volck,  haben  im  8  tag  frist  geben,  wöll  er  nit  a^tfa 
der  Kirchen ,  so  wollen  sie  im  den  weg  weisen,  rerschinen 
aontag  ist  sein  frist  aufs,  waifs  nit,  obs  geschehen  ist 

Seind  also  dise  bürger,  dapfer  vnd  streitbare  Lenth, 
i^tavch  Tor  etlich  Jaren  derTärgg  alda  geschlagen,  im  daa 
geschöez  (so  noch  vorhanden)  sambt  tu  gellt  Tnd  guet  ab- 
genommen worden,  also  das  die  Stat  reich  Tnd  Test,  ligt  im 
gebfirg ,  man  kan  nur  an  2  orten  darzue ,  därumb  sys  der 
gmein,'  md  nit  dem  Pfleger  zne  nucs  haben  wollen,  sagen, 
der  Kaiser  Tnd^ischof  zu  Frejsingen  sollen  selbs  kotnmen, 
wollen  sie  inen  wol  antwort  geben.  Vmb  den  Pfleger  Tnd 
Bath  geben  sie  gar  nichts  mer.  Man  sagt  es  sey  ein  solliche 
fromme  gemein  gewest ,  man  hata  Tmb  ein  finger  gewnn- 
den,  haben  sich  lang  tribnlieren  lassen,  Tnd  gemeiAt .  es 
aell  wider  gnet  werden,  Sy  wöllens  mit  goeie  zu  wegen  brin- 

Sen,  Weil  aber  nicht»  hilfft,  Tnd  ist  inen  der -Prediger  an 
ie  handt  gestossen,  darzne  hat  er  sein  brief  wo  er 'zunor 
gepredigt  hat,  So  haben  aie  darauf  geseest,  vnd  wollen  daa 
irig  auch  haben,  \fVann  ea  sich  aber  snm  streit  begeh.  So 
weren  noch  Tiel  mit  Inan,  die  aich  iecsoiidt  nit  m^rcken  las* 
aen ,  daa  wiaaen  aie  woK-~ 

Femer  ist  a  meil  TnderbalbLinoz  ein  Kloafet,  tfrilf  na« 
jneft  Bslgem,  im  grand  abbronsesiy  mit  aambr  der  Kirchen 
I»  ab 


Digitized  by  LjOOQ IC 


402 

¥iid  Maj^rhof ,  also  das  wir  das  feser  is^tteLinos  iniiTasera 
haafis.am  Himel  gesehen ,  der  Propsl  kaC'knrozweil  tribea^ 
vnd  rafietlen  mit  feuer  geworffen,  alao  da»  kloster  selbsaa- 
£iiidu  welicher  mit. aamLt  eim  Pfaffen. eiitloffeii.4    • 
FoL64eet543. 


Uro.  89641 


XXXVJ. 
Codex  Ms.  Nro.8964. 

(Hist.  prof.  396.) 

Cod  Ms.  Chart.  inFoI.sec.XYI.  (Foll.^oS.)  Fogger'scheBe- 
iationen  für  das  Jahr  lä^i.  Tom.XVlL  (Ordine  inYers^; 

—  '  Fol.  1«  Aufs  Praag  yon  ultimo  Decenber  1591. 

y  Oefs  Kochs  dochter  eine ,  sue  Wienn  (so  den  SpanischeA 
Narren  gehabt) ,  Ist  wol  6  Tag  Inn  Kindts  Ndtben  gelegen ,  alss 
dais  Sies  mit  dem  Leyb  bezalen  nüessen  ,  dcfawegen  Man  8ie 
Alfsbaldt  aufgeschnlten  ynnd  Im  Leyb,  ein  Schönes  Hniibieis, 
ohne  allen  Mangel ,  beneben  aber  auch ,  5  Vngleicbe  Müfsgehur- 
ten  oder  Monstra  (Wie  mann  es  Rennen  mcchte.)  gefunden,  dafs 
eine  Ist  einem  Hund,  dafs  Andre  einem  Affen  gleich,  Jedoch  Auch 
Alle  beede,  so  wol  dafs  Bindt,  schon  todt  gcwcst,  hat heines heia 
BechtA  •hinderthaill  des  Leybs,  auch  keines  vniLdcre  Meiller,  sonn* 
aten  aber,  sonderlich  am  hopff,  alle  Aigenscbafft,  wie  ob^emeUs 
Thler  gehabt ,  wie  dann  solhches  viel  Leuth  gesehen  haben. « 

Ti  Alhie  wils  zvrischen  Liechtszeiten  vnsicher  werden  ,  seindt 
bdese  Geselschafften  vorhanndcn,  stechen  die  Leuth  ohne  gegebne 
Ursachen  damider,  wie  dann  diese  swen  Abendt,  nach  einander 
Msch^hcn ,  Also  dafs  nit  Allein ,  vnnd  sonnder  Ire  4  »ur  an  der 
hleinen  seytten  genant,  eracochen  worden,  Tund  Nieroaiidt  weil«» 
^cr  es  gethan. « 

FoL3.  Conatantinopolitana  de  18  Decembria  1591» 
-,  . '  Fol.4*  -^         —         —  28  Dec.  1691. 

Fol.  23.  Aufs  Praag  von  24  Dec*  1691. 
.;    Fol.  55.  Anfs  Praag  von  11  Dec.  1691.  (Hangarica.) 
f       FoL65.  AuCs  Maillandt  toh  3o  Not.  1591. 

Fol«67.  Constantinopolita  de  ultimo  Novembris  1591« 
Fol.  89.  Aufs  Praag  von  26  Nov.  159t.  (Hungaricä.) ' 
r .      Fol.  io3.  CoDatantinopolitaua  de.  16  No?«  1591. 
PoL  1  »7*  Aufs  Prag  yon  12  Noy.  1691. 
Fol.  126.  Attfa  Wigletsch  vom  6  Nov.  1591« 
b.  Aus  Comorrn  vom  8  Nov;  1591* 
.     Fol.  126.  b.  Anfa  Wihuch  vom  8  Nov.  1591. 

Fol.  i3i.  Ex  Hteris  Aegidii  MaUaeSocieUtis  Jesu  fla» 
cerdotis  ad  eiasdem  Sociatatis  G^neralem  25  Julii  1^90  de 
t^  Christiaoa  apnd  Japonios.  (2  BI,) 
...     "^  Fol«  144«  Aufs  CoMtantinopl  toim  2  November  iStfU 


Digitized  by  LjOOQIC 


^Pöl.  i(^*  AbA  Wien  yon  26  October  iS^i.  (Tar«iira«t9i4» 
cica.) 

»Heut  dato  Tinb  S  vnnd  4  Vkren  Morgens,  hat  man  Alliia 
den  Hymell,  gaats  Bluet  Roth  g^sch^n,  welliobos  MenigcUch 
gans  erschrockhenlieh  geweat*  ^ 

y  Sonaten. bey  Jüngst  Abgeraister  Pottscbaßt,  nach  Tiirggey« 
Ist  Ir  Prcdigcantv  welUcber  ein  Cathollischer  Priesster  geweCsicn^ 
nue  Ofen ,  aue  einem  Mammoluoltben  vnnd  Turggen  worden ,  det 
mechte  mit  der  Zejt  seinen  Lohn  belihommen.  * 

»So  will  es  mit  dem  Erdbidem,»  nocb  nit  garAu£»  scacn^ 
Oott  verhüet  könniftig  VebelL«. 

b.  Aufs  Praag  voti  29  October  (i5qi). 
Fol.  176.  Constantinopolitana  de  19  Octobria' 1^91. 
F0L197.   Aiifa  CoproDüt«  Tom  i5  Ociobria  1591*. 
Fol»  199.  Anüa  Praag  von  14  October  1591« 
Fol.SiS*  Aafa  Conatantinopel  vom  11  Octobria  1691« 
Fol.  2 17.  Yer^aichous  der  Yraaohen,    ynod  wi^   ge^ 
•tallt  der  Petter  Waiaoda  in  derjULoidaw  aich  heraafa'bege« 
ben,  Yond  wie  er  das  Landt  hioder  Ime  verlassen  vnd  ver« 
ordnet  bat.  (Saggwor  34  Sept.  1591.) 

Fol.  218.  ochreiben  des  Thomas  Erdödj,  Comes  et 
Banoa  an  den  £rzberxog  (Ernst?)«  Zamborii  8  Octobr. 
1591. 

*F9l.3i9.  h.  Schreiben  des  Michael  Zarkbl  an.N.  (?) 
Dat,  Frijaw,  9  Oct,  .i$9i. 

Fol^sai«  Zeittang  aos$  Con^antinopel  den  16  Sept. 
»591. 

h.   .     —        —         —    .—       —  81  Sept« 

Fol.  395.        —        —        . —         —       —  fl3  Sept. 

Fol.  22b,  Verzaichnus  wie  der  Hafsan  Bafsa  aufs  Bofsna 

yeczo  den  7  October  1591  alfs  er  2  tag  vnddNachtlnWin- 

diacblandt  geraubt  vnd  geprendt  mit  seinem   höer  in  der 

ordnnng  fflr  Gradicz  gezogen  ist  (zus.  iSooo  M). 

Fol.  aSo.  Aus  Constantinopel  vom  5  October  1591. 
Fol«4ß.  Di  Pr«g«  ü  P*^  di  8^'*  1091  (ilalien.). 
Fol.  259«  Aufs  Wien  von  27  Sept.  1591.  (Tnrcica.) 

b.  Aufs  Praag  von  2  Oct.  1691. 
Fol«  281.  Aufs  Grätz  von  12  Sept.  1591.  (Turcica.) 
Aufs  Wien  von  »7  dito. 
]b.  Aufs  Praag  von  24  dito. 
Fol.Sii»  Aus  Papa  vom  17  Sept«  169^ 

•—    Erla  in  Ober  Hungern  von  1 8  Sept  1 59 1  • 

b.  -^    Caacba  von  19  iSept.  1691. 

Fol.3i3.  Aufs  Praag  von  17  Sept.  1S91»      ,    , 

»Am  verschinen  Donneratag  bat  alhie  ein  Becbb^  wegen  dad 

Er  dafii  Brott  aue  klein  aebacben ,  Inn  dafs  •  Wasser  die  If olda 

(gemainen  gebraucli  naeb}  bat  aolkn  gescbupffl  werden,  weUicber 

•6* 


Digitized  by  LjOOQIC 


A04 

HMi»t9^4*  *>®^  aber  abkanift,  Alt^  Er  nun;  wl4eraiiib  anhahsb«  kbonmen, 

bau  Er  sich  selbs  gehcnncliht.  c 

vEfs  bat  sieb  auch  am  verschinen  Freytag,  alhie  ein  Lebr»' 
inen  Erhaben,  Nemlicheh,  dafs*  desselbigen  tags  9  Arme Synnder^ 
die  awen  mit  dem  ScbWenit,  vnnd  die  drey  mit^  dem  Strang  ba^ 
ben  SQllen  Gericht  iirerden,  Alfs  nun  der  Nacbrichter  mit  den 
Zwayen^  so  Er  mit  dem  Schwerdt  geriebt,    gar  '  JSmerlich   vmb- 

S engen,  der  billicb  des  verstaynigen  wol  verdieflf,  haben  Sie  )e- 
och ,  bifs  dafs  Er  die  mit  deift  Strang  auch  hingericfafc ,  erwait* 
ten,  wie  nun  solliches  der  Zicbtiger  rermerekht,  dafs  Er  gewifs 
solle  Angriffen  werden,  hatt  Ersieh  Inn  Galgen  salolert^  der  Pu- 
fell  aber,  gegen  Ime  dermassen  Mit  Staynen  xuegearbait,  daCiE^ 
enndtlich  darauf,  sich  mit  ^inem  Schufs  ersaigt,  znen  getroffen, 
der  Ain  Alsbaldt  vf  dem  Platts  gebliben,  Auf  welliches  der  Föfell 
noch  hiesiger  worden ,  der  gestalt ,  dafs  Irer  Mayt.  etc.  Bicbter, 
mit  etlichen  gehamischten  Leuthen  hinaus',  vmb  disen  Xumult  so 
stillen ,  wie  dann^der  Zicbtiger  Alabaldt  gelingen ,  vnd  Vf  Mor- 
gen sollen  gericht  werden.« 

Fol.  341.  Aufs  Raab  T0n'a6  Augnsty  1591.  Tarcica. 

b.  Aus  Wien  von  7  Sept.  iSgi. 
Fol.  359.  Aufs  Wienn  von  26  Angusty  1591.  Tarcica. 

b.  Aufs  Prag  Von  3  Sept«  \5(fv. 
Fol. 36 1.  Aus  Bywar  de  1  Sept.  iSgi.    ■ 
it.  Fol.  363.  ein  anderes  Schreiben  de  eöd.  d. 
Fol.  367.  Aus  Constantinopel  vo^  1  ßept  1591. 
Fol.368.  b.      '  —"'     —  '   — *  6—7  Sept.  iSgi. 
Fol.  392.  —        •—         —  '    ^  20  Aufiufttl  1591. 
Fol.  3^93*  —      '---  ••••  ^  23  \ind  24  Augttsti 

1591« 

Fol.4ö3.  Aufs  Wienn  von  17  Augusto  rSgi. 

b.  Aufs  Prag  von  so  ditto  1691« 
Fol.  410.  Aufs  Wienn  von  17  Augusty  1591.  (Turcica.) 
Fol.  416.  Aufs  Prag  von  i3  Augusty. 

»  Die  .Vnrabe  au  Cometbaw  (dem  Obmten  Landtbofmaistcr 
in  Bebaimb  gehörig)  soll  widerumben  gestallt  sein,  c 

»Albie  hctt  es  sich  scbier  auch  gern  etwas  erregen  wollenj 
Ist  aber  Terhüetet,  vnnd  ist  sollches  wegen  der  JeOuilter  vnoa 
eines  Predicanten  halber  beschechen.« 

»  Der  Pfaif  so  vor  difsem  der  Kays;  Mavt.  vnibsaebringea 

Sethrpet,  vnnd  aue  Ospuckh,  aufs  der  gefeogckbnus  gar  wunder* 
arlicber  weifs  endtrunnen ,  Ist  gegen  Regenspurg  in  Hosen  vnnd 
Wammes  bhoramen,  der  seiceame  reden  get'bau,  vnd  Allfsbaldc 
widerumben  aefangen  worden ,  der  solle  alhero  gebracht  vnd  ge* 
wifa  ans  Tag  Liecht  nit  mehr  geiaCsen  werden.c  . 

»££i  solle  ein  Priester  vnafder  dem.  i«>n  Baabenhaupt  wobn* 
baut,  einer  seiner  nachbeurin  ein  Goncecrierte  Ostiam  in  ^^^ 
Thüechlin  wol  eingewicbhclt  gegeben ,  daa  solle  die  Beuria  ihrem 
Vieh  in  die  Krippen  legen,  AlIAdann  werde  das  Vieh  Augen- 
acheinücfa  ananemmen,  welches  allao  beaofaeche«.  Da  das  Vich 
bhommen ,  vnd  eue  der  Krippen  geben  wöUen  ^  Ist  alles  rieh  aat 
die  finie  »idergefkUea,  vnd  dwchaula  nit,  fttgeacb^t  dea  bard- 


Digitized  by  LjOOQIC 


d05 

ten  schlageiis,  a«fiiteh«i  wdllen^  Mkm  dit  Bftrin  tttclirockhen,  «fl«.6964i 
vnnd  Kum  Priestev  fcangeiH  Ime'dUse  g^chiecht  angeseigt,  der  auch 
lallfsbaldt  darauf  mit  ihr  hingangeh ,  vnd  die  emgeniachte  Ostiam 
Wider  heraufsgenommen ,  defswegeh  dieser  Raanenliaupt  albero 
geWst,  Tnd  solche^  den  Obristen  Lanndt  Officiertfn  angeciaigti 
waf^  gestallt  man  den  Priester  belohnen  solid. « 

»Vnnser  Gohlmaclierllgt  noch  faardK  verfahret,  kbombt  eins 
bacb  dem  andern  ein|i  der  tuecbte  seihen  verdienten  Lobn  em- 
pfangen.« 

Fok40S;  Aufs  Pvaag  yoa  i6  Jnly  1691« 
Fol.  499»  Aofs  Prag  yon  10  Jalj  iSgi. 

»Mit  vufiserm  Goldmacher,  hat  sich  seythero  weyter nichts 
yerlaufea,  der  ligt  halt  noc|i  vermi|uhrt,.Sein  Brueder,  Schwa- 
ger ynnd  JDienner^  farabt  Iren  Weybern.  aber,  noch^  Inn  Iren 
Wohnungen  Ipn  aimlioher  ^rmuetb  ,  «ich  verhalten«  k 

jrVerschinen' Freitag 9  Ist. einer  vom  Adel  Strabushy  ge- 
lianiith«  so  vor.  filunff  Jahren ,' ein  anndern  vom  Adel,  in  scineoi 
£[^u£»  entleyben  heliTen  (vnnd  demselben  bey  8000  fl.  abgenom- 
men)^  en^haubtet»  vnd  hernacher  auf  ein  Radt  gelegt  "worden, 
i/i\%  diesem  hat  »an  einen  anndern  vom  Adel  Rofsenheimbge'nannth 
4[auC  welclien  Er  Inn  der  tortur  auch  behliandt)  mit  hinaus  vf  die 
Bicbtstatt  gefirth ,  der  ist  also  auf  disen  von  RotsenheiAib  gcstor- 
lienf.dj^  Er  neben' andern' mehr ,  diese  iPhat  habe  volbringen 
helffen.  Dies/^r  RosenJ^eimb  f  Ist  mit  bifs  Inn  5o  Schfle^en ,  wi- 
iler  Inn  den  Schwarten  Xhurn  gefiehri  Worden ,  wie  es  Ime  nuH 
nuch  Ergehen^  werde ,,  gibt  die  Zeit« «      ' 

,  FoI.5i3.  Auft  Prag  von  a  July  1591* 

4  9  £)ien  flpemfBldts  Sontags  wäre  Ich  an  einem  furne mm en  Orth, 
sue  Gasst,  Alda  mah  defs  £ngelischen  Goldmachers  zue  Bed  wor- 
den, der  solle  noch  bbfser  verwaret,  vand  daselba  aue  B^rglics 
Jit  Vermirwrth  sein  worden ,  Alao  dafis  Er  nit  mehr  LuflBt  mUa  eia 
och ,  da  Er  die  Spevfs,  ein  Bussen  ^ch  dem  andern  heraufslann» 
Jen  möge,  vnnd  wie  die  vermuettung,  solle  es  nit  lanng  ansteheUf 
a(s  man  Ime,  wie  mit  dem  sue  Mönichen  Procedieren  mochte, 
da  es  änderst  so  ge^edig  abgcet. « 

»  Bey  der  Bosenbergischen  Bnechbalterey ,  solle  man  ninch^r 

fesehen  haben,  vnnd  befunden,  dafs  diser  Engellännder  dem 
[erirn  von  Rosenberg,  vber  die  36o,ooo  gülden  Gost  solle  haben, 
welches  sich  auuerwundern ,  dafs  sich  die  Herrn  alao  varblenden 
lassen,  Ir  Khays.  Mayt»  abctTr  mehrers  nit,  alfs  Yngefehr,  bey 
.1000  fl.  Allerlay  Vncosten ,  Wafs  nun  difs  Orts  mit  Ime  weiter 
lorgonommen ,  Berichte  Ichs  mit  negsten.  « 

Fol.  54p.  Aufs  Preg  von  ä5  Jany  159t* 
f'ol.55a.  Aufs  Prag  Ton  18  Jany  1691. 

*  '  '  »Herr  Christoph  Sparoffshhy  hat  einen  Rhayserlichen  Die- 
*nor>(eue  dem  ErFcttndtschafl^  gehabt)  aufs  Hungern«,  gefanngen, 
«aufsein  Bchlofs  Inii  Märhern  weckb  gefüerth,  vnd  Ime  Aigena 
gewaltds  dafs  Uaubt  Abeehlagen  Lassen. « 

»Gestern  seindf  s  Hofrath ,  vnnd  ein  Sccretarius,  vonhyn- 
,9en  nach  BürgUcs  Abgeforti^ei  worden,  den  Gefangpci^  EngU« 
sehen  Goldmacher  euo  Bxaminiern.  « 


Digitized  by  LjOOQ IC 


406 

ttfo.0964*  Fdl.556.  Ans  Cönrstaminopisl  den  4  Jimy  ^591. 

Fbl.  557.  Aus  Wien  vom  irJuDjr  1591. ' 

.  »Es  ü$t  bej  8  oder,  iq  tagen  das  geschray  gangen  ^  Es  werde 
sich  albiq  vqfi  den  Qan^iJ;^^.  oder  sonst  qinJLermep  erregen,  Plün- 
derung vnd  Todtscb^gKuetrsgcn.  Man  bat  aucU  aJberait  in  Heu- 
sern nnge^pigt «  wann  der  glgclsbex^trficli  gleng»  das  ein  Y«der  ge- 
fasst  «eie,  vnnd  auf  sein  prdenlicbcn  Platz  erscheinen  soUle,-  da 
ist  yederman  in  sorgen  gestanden ,  hat  sich  aufs  höchste  geriUst 
vnnd  gefasst  gemacht.  Das  schier  in  der  ganccn  Statt  hain  Ffundt 
Fulffer  KU  ]<auffen,gew6St/  am  Vmbgang  bd<D  Goj^treicbnambstsg 
haben  sich  dcfswegeiirvil  1eu|fa  Innen  gehalH^p,  ynnd  mancher 
daheer  mer  sorg  vnd  gedanifhen  geschöpfft^  weil  der  Ertahortsog 
KU  OeberstorfF  Blibcn.'  vnnd  nidit  hereinhomen  ist  das  ettwas 
därai^  |i|ein  wurde^  V^ie  man  nun  den  Brauch  nach  bei  St.  StelTan 
in  der  Sihgcrstrafs  Ibfi^geschosscn  ^  '$0  hat  ettwo  ein  loser  fiiieh 
^in  geschray,  oben  bej  defsKIiaysers  stall  ergeen  lassen,  es  gehe 
alles  veber  vnnd  vcber,  darauif  ist  ein  solch  schröchhen  Jagen  ynod 
lauffcni  sonderlich  auch  ddfs  schiessens  halben  viimder  die  lenth 
l^oipme/i,  das  sie  einander  vbcr  vnnd  vb'ei'^estoss^n,  ni(t  Fflfessen 
trctten,  Mantl  hüet  vnd  Wolirn  verToren/  Es*  sein  vil  hundert 
Personen. in  die  Spital  Kirchen  gclofHbn,  viitr^aho  erscl^röckhlich 
gewest^^  dafs  sie  ainander  nur  angesehen,' yniid  kain'wort  rödea 
^OTinefij^'ynnd  wie  diser  schröcliheii  gchUtig  geschehen  9  Ist  Er 
auch  gesphwindt  vnd  alÜsbaldt  widek*   erlö&ch6n ^   vnnd   hah-kain 


ncr  ein  seltxams  spil  oder,  CQpiyedJBii  gesche^  .baban.  — ^  Ich  halt 
98  für  ain  Böfs  Zaichen,  oder  omen,  vniid^  wf^rlicK*  ifär  ain  Wart 
yiung  vnnd  straff  Gottes.  Per'w&Oe  VQS  .mit  ^jenAden.  bebÜet]ien.< 

.:    J!oL570.  Anfs  Praagyop  &i  Jony  i^Qi«  (vDifa  i^diA 
iiattea  widbFamb  ein  Erdbideih  aae  Wieno  gebabi}  ^b^ 
Gott  Lob  keinen  schadeA  gethan. «) 
*     j'     it.   12  Juny. 

»Defs  Englischen  Goldmachers  halben,  weils  ich  vfdifsMal 
nichts  aue  melden,  allein  dafs  er  sehr  solle  Toriiert  sein  worden, 
4QS6en  Herr  Wilhalm  von  Bpsenberg  nit  wol  xuefriden,  walsaher 
J>emelter  Engellender  Mundlich  bekant,  will  nian  noch  nit  an  ta| 
.Jihpniiinen  lassen. « 

b.  Aufs  Wienn  roti  8  Jaiiy  1591« 

»Es  ist  heutigen  Tags  albie,  ein  so  erschrocl(henlichs  we^ 
ter^  mit  Donnern,  blützen,  Bogen,  vnnd  Grausamen  Hagel,  ab- 

Sangen ,  daruon  nit  sue  schreiben ,  vil  alter  Leuth  sagen ,  Ir  le* 
enlang  dergleichen  wetter  nit  erlebt,  vnd  man  nit  Änderst  ge- 
maint ,  die  Statt  werde  vndergehen ,  •  welliches  bey  Anderhalb 
Stündt  gewehret ,  So  hatt  es  am  vergangnen  Püngstag  dermassea 
grosse  wasser  vnd  wolekhenbrfich  auch  gehabt ,  die  Laider  vil 
achaden  gethan ,  Gott  erbarme  es ,  vnd  erhalte  die  aelnen ,  dift 
mccbten  gewifse  Vorbotten  einer  grossen  Straff  disor  Statt  Wi«»^ 
i^ein  p  dann  grosse  Gottlosigkeit  vber  hanndt  genommen» « 

Fol; 578.  Aufs  Caschaw  Inn  Yngeren  vou  iSMayo  i5^^n 
Aufs  Praag  von  5  Juoy. 


Digitized  by  LjOOQIC 


4f07 

f      'PoljfigS^'AüfrOMIltfiiliifOpel  Aen  i^lfiiy  iSqfi 

;_    ^   Fol. 59*.  Aufs  Präag  ron  29  Mhy  1691.  • ''  *' 

*  Fol.  597.  Auß  Craccaw  InaPolnn  yonaOMäjf)  iß<^ 
(BeligionshändielO 

.....:  F0L607.  Yonn  den   wondei^barltclien  Crtwoalen^t^ao 
BW9'Bo«rge8-d«fi  «3  Vnnd  94  Mäjo  difs  91  Jars  eriehieiiM« 

FoL6i5.  Aufs  Wienn  von  18  Mayo  ifloi.'  "  ' 

»Nit  Tnlan^st  hatt  Herr  Niciaft  yob  Bneohkeiaby' d«i»  Jmp»* 
gen  von  Hofkurchen ,  au^  «einer  Herrschafft  Bi^aps  awep  piener 
(wellicbe  sich  Ina  seinem  Landtgeridit  etwas  TercrifFen  j  Im  Schlofii 
dasiSbsten  Gefanokblidi  angefaaiton«  da)ierosi<3i  ^odi.. ansehen 
beeden  Herren,  ein  Wi^ar^Hlen  fvrh/ebt^-^fiiviregen  ermelteryon 
Hofkurchen,  sambt  seinem  Schvragerif,  einem  von  Schoenl^üroban, 
am  nest vergangnen  Mitwocb,  mit  3  Wägen,  derer  Geselsbbafni  von 
Banditen  ,  Nahent  Raaps ,  ankhommen  ,  vnnd  gedachten  ni9)rren 
Von  Buechheimb ,  sc^ttlicben ,  aufs  Falschem  8cheyn ,  einen  La- 
geyen  zugesandt,  mit  Vermeidung,  wie  dafs  Ire  Fürstl.  Iflcbt« 
ErcKfaercsog  Mathiae  Stallmaister,  Herr  Octauio  Gabri'an0«  Vn)id 
Heirr  Graf  von  Monte  Cuculy  nit  weit  von  dannen,  vndbeV  tm0 
die  Ifäacht  Herbrich  suechen  woIten>  dessen  Er  wo)  ziifi^il^W, 
vntid  ilch  Irer  Ank'unfTt  Erfreuet,  auch  strackhs  (Ihn'  Mainnnj| 
dem  diso  were)  aufs  besste  suricbten  lassen.  «  '  .  ,     '  "^ 

y'Zue  Nachts  vmb  10  Vhren  khommen  gemelte  Herren^  \fel* 
flehen  der  von  Buechheimb  Wündtliechter  Entgegen  gcschickh't^ 
Vnnd  Er  selbs  geth  auch  Alfsbaldt  ohne  Wohr  herab  InnSchiosfs- 
hof  1'  vmb  Sie  suempfahen,  Inn  dem  tringt  der  von  Hofkurbheü^ 
vf  aen  von  Bueehhelmb  (der  sich'  also  betrogen  befunden)  be^ert 
SeineFsween  gefangnen  Diener ,  Er  ab^r  gibt  Antworty,"vc)"seha 
steh  Veines  gewalts,  dem  Er  auch  hlt  zuewidqr,  ATlein  b'eeere 
£r,  damit  seinem  Lanndtgericht ,  könfftig  ohn6  praeiudlcieni^h 
aeye%  einen  Reuers,  Inn  dem  dri(  ein  Qandit  berfur , ; schüest 
seinen  Diener  zue  Boden ,  Al&baldt  Buckht  der  von  Hofküreh^n 
sein  Buchfs,  wellicher  also  den  Frommen  Herren  von  Buechheimb» 
durch  die  liinckhe  Prusst  vnnd  Arm  geschossen,  det*  i^slt  atkeh 
■trae)(bs  damider,  vnd  tod  geblieben,-  die  fiylen  A^baldt  ^wi-* 
donimben  mit  «wen  wfigett  aum  Sabloals  hinaus ,  vnnd .  damon 
gefahren,  dessen  Ers^rookhenlich^n  verlauffi^ ,  man  solUi:^es|a/e* 
stei>pn,  Irer  Dht    referiert,   wellicbes  ein  Erbärmlicher  ha^ntl.^ 

V  Seyder  vor  8  Ta^en ,  hatt  sich  die  Erdbüdem ,  Gott  Lob 
weiter  nichts  erzaigt,  die  hatt  sich  gleich  wol  Erschrockhe&lilcli 
befunden ,  Jedoch  sondCers  nichts  i)ii(gewot4fen. « 

»Neben  anndern  Manicherlay  KrancJibeiteun,  regtet  d#(i 
F  lieber,  wie  auch  die  Hungerischo  Seucl^t^  defsweg^i^anso^Uchoo 
yil  Personen  Sterben« « 

.Fol*6iS.  b.  Aub  Praag  von  ai  Mayo^         ,    ,, 
Fol.  633.  Aufs  CoDstantinopel  Tom  18  Haj  i59.i.  .    . 
FoL64i-  Ai^fs  Frag  TOin  i4Maya  1591. 

»Der  Englische  Goldtmacher  den  man  langst  geen  FürgUoa 
gefangen  eefüert,  bat  sich  verschiner  Taaan  schier  halb  vertwei- 
('ipl(  gestellt,  vnnd  nichts  Essen  wollen^  aUso  dafs  man  besprgtge* 
liabt,  er  wurde  gleich  dahin  sterben,  ist  doch  widcfumlben  bes- 
«9r  wordeu,  derhalbon  die  Kays.  May^.- einen  Medicu»  -blDalil^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


40» 

Xi^ail^  verordiiec,  4amlMm  auch  einen  hofrftlit  Arr  Ine  enmmlnleren 
solle,  auch  etliche  andere  Officieren  mit  beucicb  Ine  peinlich  sae- 
fra^n ,  da  es  nach  gelegcobeit  vonn5tten  y  Vnnd  obwolen  Herr 
Ät^r  V-OB  Rosenberg  etc.  anstadt  seines  berren  bruedem  alhero 
ankhommen  vinb  Kuuememmen ,  worauf  die  anctag  difs  Goldtnuh» 
ebers  fundamentaliter  beatebe «  hat  er  doch  bifs  dahero  auf  libei» 
^i^fi. satten  grundt  khommen  hbftnden,  e«lic|ie  malten,  benannter 
Herr  von  Roscnbßrg  mcehte  ihne  Goldtmacber  noch  aufsbitten, 
aber  die  Gegen  Parthey  ist  so  hoch  vnnd  starkh ,  das  vil  mehr 
das  'fi4d«rs^l  su  yernnuefen,  c 

...  lroU647«  Aafa  Wienn  7on  it  Hey  1591. 

Fol*  iboi«  Anfs  Caachau  Ino  Vnngern  von  a  1  April  1 691  • 
Aas  Prag  von  8  Mayo  1591« 

9  Vor  8  tagen  werdet  Fr,  wie  es  mit  dem  Alhie  gewefsnen 
Goldmacher  dem  Ryley  Beschaffen  vernomen  haben ,  der  ist  sey« 
der  diirch  ein  Currier  suiti  Zobcschia,  so  ein  Stattlin  herwärts 
&udweis  genannt  (Alfs  er  dem  Herrn  von  Rofsenberg  sue  Eylea 
woUeny'ynnd  sue  Moletschin,  Alda  die  Posst  auf  Wien  ;Kueligt9 
frische  Rof:) ,  Inn  Gutschen  genommen)  erda^t,  vnnd  daselbstea 
Angehalten  worden ,  der  hat  sich  nicht  geern  wollen  Ergeben. « 

»  Nach  solichem  haben  Ir  Mayt.  etc.  dero  Hof  Quartiermai- 
Ster,"vnnd  Hofdhienner,  auf  einem  ,  vnnd  einem  andern  Gutschy 
den  Hof  Prouofsen,  sambt  etlich<^n  Schliefen,  geschickht«  vnnd 
tne  auf  dero  Aigenthumblicho  Herschafft  ^  vnnd  Schlpfs  Purglis, 
Inn  ein  Schlofs  dasclbsten,  gefurth,  vnnd  gespört»  Bey  wolicheni 
nit  ein  Brott  Messer  gelassen,  sondern  AI fes  durchsuecbt  worden.« 

»Seine  Dbienner  ligen  albie  noch  gefanngen.  Sein  weib 
aber,  vnnd  anders  Frawen-Zymer  würdet  Im  Haufs. verwahret, 
Ist  sttuermuthen«  es  werde  sonnst  was  Anderfs  darhinder  stockhen» 
woliches  wier  noch  nit  wissen.  <c 

*Fol.  666.  »Yerzaichnns  rmid  YngeuSrliehi^  yber- 
schlag^  Welcherroassen  khunfftigynderschaczTnnd schirm 
^er  erwöhlten  khönigclichen  Würden  zu  Poln  Ercsherczo* 
gen  Maximilian  zue  Oessterreich  inderNewenGesellschafic 
die  Gebe w  der  Erozgebürge  In  beeden  Königreichen  Vngera 
Tttd  Böheira  mit  aüergenedigistemConsens  vnndybergaabe 
der  Born.  Khays.  Mayt.  etc.  gefördert  werden  sollen.« 
(4Va.BL) 

Fol.  671.  PasqniUns  yon  Maroo  Pragadino  demgewne« 
nen  fiiischen  Goldtmacber. 

Incipit;  »Nun  Hort  alhie  ein  Wundarge  dicht, 

Von  einem  Goldmacher  so  beschichtete.«  (s  Bt.) 

Fol.  673.'  Aufs  Constantinopel  yom  18 Aprill  Anno  iSgi. 
Postscript  7.  «7  April.  (3  Bl.) 

Fol. 702.  Aus  Raab  ?om  17  April  1591.  (Fnrchtbares 
Wetter  in  der  Osteraacht.) 

b.  Aus  Grätz  vom  18  Aprir  1691. 
Fol,  706  —  707.  Pasquillus  zn  ehren  Marco  Pragadino, 
>der  Baldl  nach  Ostern  an  Galgen  gerathen  möchte« 


Digitized  by  LjOOQIC 


Auf  disen  Bragadinisclcn  fresst 

leb  haifs.Jttarcufi  Braffadin    ..  .     '      '  T.  •,    .    ^. 

Baym  «Sbiflf  Ich  groam  g^iA  .  ' ;  *  « ^ ' 

Mit  der  Edlen  HbuMt  Alchisfy 

Darinn  bin  ich  Meister  frey  etcc  (3  Bl.) 

Fol/7ibl'1>.  PaaqfaüIaA.    'VVi'der  die  Spanier  nach  dem 

FAter-Doater.    •' .  -  ';   '  *; •     -i 

»Vor  Spaniern  ynnd  Sp'aniscÜen  Sytten,   \  Paternoster  etc. 
Bewahre  Yiiiifr«  daron^D  wier.  dich  bittf|o/.j(i*/|  &) 

Fol.  744*  Aiars  Prag  Ton  ft6„Mftrii}  ^6^ i, ' 

FoK763.  Aa&Prag  ?0a  i«  Manio  1.691.. 

»Der  Graf  Ton  TAhuktj  Irer  MayC  etcoAtrisäter  Stalmai- 
•ter ,  l»t  geheling  bifa  auf  den  Ted  kranekh  wor^n,  4e4a  kGatt  vor 
wenig  Tagen«  ein  SehwiDycserischer .  Kuechenbued ,  .bey.  Nächtli« 
eher  weil!  eingestiigen ,' vnpd'  an  Gelt  sopo  Ducatten,  vnnd  ein 
Ouldin  Kottin ,  von  5<^o  Croiinen  antragen  »  den  Andern  Tag  her- 
nach aber,  Ist  Er  albie  Inn  deK^  Newstatt',  Inn- einem 'Schienck- 
haiifii  ergrilta  ^*  •Mm  wHt  belafaniet'  «Nirdea.  «   •'    .  1 1^ .  ^  •  . 

Fol. 771.  b,  Aufs  Prag  yon  5  Martii  i5<)i.  ' 

Fol.  785;  »Kurtze  Bfes^^hreibnng  deAr  RiDgelrennentt 
ao  YÜ  Jungst  Fuggerisch^r  Hpchzeir,  Ion  Augsjpurg  auf 
diäm  Weinmarcl&ht ,  dise  16/97  rnnd  98'ta'ge-^des  liEonats 
Febrer.  dieses  A"*  1691  gehalten  worden.«  (4  Bl.)  (irnd  '4  att^ 
deroBl.)  '        '  .  1.       .       .  .;   . 

Fol.  807«  Adir  G[iRStanlin«>pel  Tom  9  Fet)roari  1691* 

Fol  808.  te,  _    f.     .    ^^  ih  Vehti'tSi)i. 

Fol.  827.  Aufs  Salzburg  yon.  3  Febrer  169 1.  (Reli<* 
gionasachen,  5  Bdrgefr )    '       '  :  /    .-  * . 

Fol.  849.  Aufs  Caschawinn  Vnngem  yon  I9  Jannary 

1591.  

b.  AAfs  Prag  yo'n  09  Jenner. 

Fol.  865.  Aufs  Constancinopl  yom  19  Januari'1591. 

Fol.  868.  Exemplnmlitera^umSttlthaniHiiratfiiadCae« 
aarem  seu  Padischakum  Regä!  Galliae  Henricnih  ^atamm« 

b. -Esebiplum   literarnm   8nltani*^d   neginam 
Angliae  datarum/ 

Fol. 874.  Aufs  Prag  t<m  t5  January  1691 .  (Nachrichl 
ans  Wien  yon  einer  yorgehabten  Vergiftung  firzh.  Maximi- 
liane,)     »  °  /  -     . 

Fol.  876.  Anfs  Freiburg  in  Preyfsgaw  ydn  i3  Jannary 
•iS^i.      ^  '.    » 

Fol.  8oS.  Aufs  Wienn  yon  4  January-  1591«  (Max. 
Tergiftnng.) 

b.  Aufs  Prag  yon  8  January.    * 

Fol.^oS.  Ans  Constantinopel  yom  S  Janufry  t59i*  (it. 
V.  4  und  6  Januar.)  -     "  -  • 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Vfo^65.  Codex  Mal  Nro.896Si» 

Fagger'sche  Relationen  für  das  Jahr  1599.     .Tum«  XV1U% 

FoKS«  AarCialschaw  Tön'SbDec.  iS^a/  ''"  * 
Fol.  7.  bv'  Aofa^Praag'Vbn  «9  Dec.  iS&s«-*  i 
Fol.  i7.Aiia<OritB'voii  5  Deo.  tSq^^  -    •'  ^ 
'  .iJii, Aufs  Praag'.vtm '22  Ded.i  159a.': 

•in .  ]  Fol.  i^ '  Aufs  Praag'  Yon  39  Dec.  159a. 
'Fol;*9.;  Aiifs  Gratz  von  4  IJec.  tS^^.  '    * 

''.'  'b,  AMJfsPraag^yQn  i$.Deo«  1598«  . ',       »' 

FoLao.;  An^Wien  Y.OQ  17  diio. 
*FoU3i,  Ana  Gonatanttnopel  vom  Malen    Ootebvia 

,?f •:    ^(!:4^iiCMGtiiiW  vom.  19  Decembrisi 

.,FoL.^«' Aji^s.CqmtAatinopel  Tom  itJ)ep.A59a;  ?4)«fe 


«• 


FoL53.  Anfa  Gratz  von  1  Dec.  1593.  .        t    .  > 

.,   .  .  ii  V   &«(V?raag,TP9;.9'Aec^j5^*^     -.     i     ■ 
FqU55*,  A^r^  jWienn  von  5..Dec.  1699^  .., 
.,; ,  ,.    f  AjiA  Plr«J»g.^op  ap^q,  1699«  •     -    ;  I 

♦Fol. 67,  Ans  GrätzTon  3  Dep  «59f«*       f  .,       > 
w .. .  i  ^Fp\.7.i^,4ua  Constumini^pel  39  N^Y^.iSg««    :  , 

Fol.  76.  Anfs  Agram  von  16  Nov.  i59ft.  ..  . 

b.  Anfs  Praa^. von  i  Deo*  tSq%^ 
i  FqU7.Q..  A^(ß  QrikUi  von  1  Deo.  159«^ 
..     •  Fol. ß^*. Ana  Gratz  yon.  a6  Nov,  1598. 
.Fal..i9V  ^An.fa  Gratz  von  17  Nov.  i99?t. 

h.  Aufs  Praag  von  35  Nov.  1593«  ,. 

,.        F<d.  io5.  -Ai^  Qräu  von  19  Nov«  i5g4«    ' 

Fp).;io8(.  b,       ^      —  i>s|  ditto. 

Fol.  189.  Ana  Tottea  von  aa  Nov.  169a«      , 

Fol.  111«  Constantinopolitana  vom  14  Nov«  1598. 

K.Aus  Qräcz  vom  18  January.i 593* 
Fol.  131«  Memoriale  über  den  Zustand  der  Kri^g^ 
ftungen  gegen  die  Tarifen  (an  Erzherzog  Ernst?)  (8  Bl.)- 
Fol  125.  Aua  Ofen  von  4  November  durolli.^iiQ  Yf^ 
Iraute  Peraon ,  1 593. 

A^VL%  Wiuar  von  8  November  i.$98^ 
b*  Aua  Gratz  von  6  Nov*  li^^*    ..... 


Digitized  by  LjOOQIC 


411 

FoL  is6«  Aos  Prag  yon  17  Nov.  iSqt.     ' 
♦FoL  187.  Aus  HünoWn  'ron  16  Nor.  t'SQ'fl;  '(BinrichV 
taog  des  Maraitiut  und  6«  Alchimisten ,  Dr«  Schliclitiiiger.) 
^Fol.  ia8.  Epigramnia  io  Impostoris  GabrielU  MiwnpwH 
lamenubilem  obitom  #te»  (it.  FoL  i36.)     i     . 

Pol«  iSs«  Cottstaiitinopolitana  de  1 1  Octobris  iSq4. 
FoL  1 33.         — •         —         vom  ao  Oöt.  iS^ijj. 
FoL  i34«  Aas  Agram  yon  14  November  V.99^9«   ,  | 

Fol*i54«  Aufs  Wieim  vom, 7  Nof.  1593»     

.   Aas  Prag  ron  10  Nor.  159a.    '■<:..        .1 

Fol.  i58«  Aus  Vyrar  ro«  10  Nor.  169«. 

FoL  170.  Bejlenffiger  Yberschlag  defs  hin  yiind  Anft« 

feandischen  Kriegsroickhsy  welliches  rnnder  rorstebendeo 

Espediiioo ,  Inn  Crabaten  gebraoobt  werden  soll«  eto«  Aw 

Prag  ron  3  Nor.  1 59«. 

Fol.  16^  Anis  Raab  ron  b5  Oct.  i59«; ' 

Aufs  Grata  von  27  dito  i5^ä[.   .    .;    . 
b.  Aufs  Praag  ron  3  Nor.,  169^.  '1 

,  FoL  186.  Aufs  Caoiaä  rou.14  October  i59««  . 
.  ..  b»  A«fs  Wioan  ron  3«  Oct.  159*.  -      * 

Aufs  Prag  rön  07  Oct  169«.      

FoL  168.  Ans  Caschaw  rön  17  October  1599« 

.'  b.  —      ' —       —    96  Oct..  1J593« 
FoL 200.  Aufs  Casf^haw  ron -4  Qct,  159U,.»   ,. ., 
Aufs  Raab. ron  14  dito. 
'  '    b.  Aufs  Praag  ron  20  dito.  ;* 

FoL  fit 8.  Literae  Bossnensii  Bassae  adÜoÄilnuin  PnU-' 
ciscum  Nadasdj  ex  I^ascica  lingaaconrersae(serbiv:b)'(lat.) 
3  Oct.  ii593. 

FoL  320.  Aufs  Caschaw  rom  4  Oct.  1592. 
'  b.  Aus  Raab  rom  14  Oct.  1592«    *  . 
Fol.  2-22.  Ans  Capischa  rom  12  Oct«  i592. 

b.   —        -r-  *     —    14  Oct.  1692.     • 
Fol.  226.  |>.  AuA  Carlstatt  ron  2  Oct^  1592. 
FoL  227.  Aufs  Prag  ron  i3  diito. 
FoL  240.  Aus  Constanttnopel  d.  14  S^pt.  i593«  ' 
Fol.  242,  Ana  Carlstatt  rom  2  October  1592; 
FoL  243.  Aus  Raab  rom  6  dito. 
FoL  244.  Aufli  Gratz  ron  3o  Sept  1592. 

b;  Aufs  Praag  ron  6  October  1592.  ' 
FqL252.  Aufli  Carlstatt  rom  2  October  1592. 
FoL  253.  Aufs  Rottenmann  ron  2  October  i,$92« 

vDie  Lanudtslinefht,  So  Ton  Augspurg  gescbicliht  worden« 
"beben  sieb  bey  Tnnft,  tum  Rottenmann,  gar  vbell  vergalten,  die 
aeindl  %  IVaclit  vnnd  ein  Tag,  albie  still  gelegen  ^  Alfii  Sie  aber 


Digitized  by  LjOOQ IC 


4U 


Jfcp^^lWI  hinwechh  sieclien  wolleft»  TimdltoT  knabtman  Mim  fenndlen  vmb- 
sclilagen  lassen ,  ^  eSf  evn  ^chAf seil,  aein  Muaetftt^  mueffsebens 
AJif^nnßfn , .  vnnd  einen  «ndern  Sckiicsen  vor  Ime,  so  neofaat  beim 
Fenndljri,gcstanndep,  Erscliossen,  WelHcheiii  die  Biigell,  beim 
Maclüi  Ehi ;  Vhüd  Ober  des  Rechten  Auges  wider  auCiganngen^ 
1f ieaitoh  den  'Trammenschleger  beim  rechten  Ohr  gesurayfft ,  Ist 
auch  die  Kugel  mitea  durch  .das  Felmdlia  gatmgen ',  Alle  nun  die 
SoldajU?i^&l4lKjif4^  gesehen^  bat.fiin  Jedee  soito.  Bohr  geladen,  dar- 
unter ^ey  G^cUechter,  Belinger'  genant,  Airslnlc(c.4^  Aine^ 
dem  Herren'  Ricliter ,  wellicber  ynnd,er  seiner  .Qauuthiir  gestann- 
den,  luegesij^Vdnj^öh,  Ime  das  Röhr  ans  Hers  geseczt«  sprechende, 
der  Schufs  wäre  gewifii  dem  Penndrich  gemaiht,  vnnd  von  einem 
Barger  geschechen-^ein.  Auf  sedticbes  dieScbfitsen  Ire  Ror  nach 
den  Heusern  gerjelit,  Ein5  ThaUs  jsae  den  4  Thoren  gelauffen. 
Hie wnnf^  ^(Q  ij  oapr  Aufsgelasften ,.  <^uch  Lehrmen  scfilf^en  wel* 
len^darant  der  häübtman  geschryen  ,  Mann  spUe  gemach  thuen^ 
bit^'Mann  wisse,  wo  der  Schufs  hdrrlihommei},  v^näerdessen £r- 
i%M  ein  -»liaiidtsh'nechC ,  daOi  dem  Thattcr  sein  MuBCetten  nocb 
Rauchen  tbuet.  Also  schlegt  derselbe«  dem  dae'Ro'hr  abganngen, 
die  hännd  vber  d<|m  .HoptfE  'mUaiRaten  %  Bekenmh,  4asi  Layder  Imo 

Sescbehen,  Nebe«  aii^ajg^<.Er.habe,ein  Qännen  vnndern  Arm  ge- 
abt,  die  Sych  sehr  gerüert  i,  habe  Er  mit  (|or  Ainen  Hanndt, 
binumb  grüffen  vnnder  dessen '  tnUe'  der  Zühdt  Strick^  vf  dafs 
Zandtloch  kbomm'en,  Vnnd  Alftfa^Fd  «Feuer*  gdben,  'darauf  Ime 
der  Haubtman  tfejn'vberwdhrodeif  Bisstung  iba^iüen,  vnnddem 
Profossen  vberantworien  lassen»; dar b«y  versandt.  Er  habe  ge- 
richt,  defsvyc^pn  solle. Er  widcrumb geriebt  werden;  datanfseindt 
8je  mit  Fryoen  fortbgezogen ,'  haben  doch  Niemanndt  besalt, 
weder  der  Fentidrich,  noch  die  RebeJIoger,  allein  der  Haubtman, 
Inn  seinem  Lesament  odcit  Wttnshaufs« « 

Fol.  a53.  Schreiben  yon  Sebastian  Lämpt  1  inn  Grits, 
an  jQannfa  ^oU^n ,  Mautneren  zum  Rottenmaon'  ^than« 
iTarc.) 

^         Fol.  d55.  Aus  Constantinopel  von  19  Sept.  iSqs, 
Fol.  256«   —  —  —  25  Sep^  159«. 

b/  —  —    .     ,    —  37  SeplL  i5q2. 

Fol.  267.  b.  —         '    —     1  Oct*  1599. 

Fol.  267,.  Aufs  Wiepn  von  36  Sept.  1592. 

',  AuTs  Praag  von  29  dito. 
Fol.  269.  Aus  Comorn  von  27  Sept«  159a. 
Folf  269.    An»  Canischa  yon  27  Sept.  1592«.   . 
Fol.  270^  AuA  Legrad  de  eodem. 

Aus  Tschakathurn  von  28  ditto^ 
b^^Aus  Baab  von'$(8  Sept.  i582. 
Fol.  293.  AuTs  Praag  von  22  Sept.  &592.\ 
FoU29$*   Aus  Caschaw  vom  19  Sepf.  1599* 
.  *  '    .     Aus  dem  Le^er  bey  CarUtatt  schreibt  Herr 
General  Obrister  vom  20  Sept.  1592. 
l  b.  Aus  Grätz  Tom  20  Sept.  1592« 

«,.  .1  ,FoU996f  Am  Grau  vom  23  Sept.  §592. 


Digitized  by  VjOOQIC 


4t» 

b.  An«  Conorn  .den  fift.S^t»!*  aSc^.*. 
FoLSiö.  Aoji.CoDttantiQopel'VOiii  ft  A^gttij.l5^i. 
Fol.  3 16.  Mehemet  Bast«  von  Ofen  Si^hreiben  an  die 
Füntl.  DhU  den  3o  Angost  iS^q.  (Erzh.  EtnH?)  ' 

Fol.  817.  floftsar  Peter  Oberbatbtmanca  Pappe  schrei- 
ben an  Herrn  Yngnaden,  ToniS  Sept.  16^2. 

Fol.  3 18.  b.  Aus  Raab  rom  i5  Sept«  t5^     1 
Fol.  319.  Ans  Yiaar  rom.iS  Sepr.  i5g%.  '•  . 
Fo).3fti«  Aufs  Praag  von  i5  Sept.  169a. .   . 

b«  Ain  anndere  aufs  Praag  yon.ib.  Sept«  1692. 
F0L335.  Aufs Praag Ten  8  Sept.  159a«  .^   C  .i.  : 

Aufs  Wienn  von«  6  SepU  i6^^'l 
Fol.  387.  Aufs  Praag  von  1  Sept«  1593.  C 

Aufs  Wienn  ¥on  9^  AvtguMtf  iS(^ü. '  - 
(it.  359  et  36o.) 
Fol.  365.  Aufs  Praag  von  3o  An^lf.iS^e.  . 
Fol.  369.  Constsntinopolitana  de  27  Jnnj  hS(f%. . 
Fol.  370.  Transferierte  abschrifit  des  Bassa  ton  Bos« 
l^en  schreiben  an  die  von  Zeng,  de  dato  .16  Angust  i59«. 
Fol.  371.  Aus  Carlstatt  vom  a8  August  16994   -. 

b.  Ans  Baab  yont  39  Augaaty  r59e. 
Fol«  877.  Aufs  Praag  ?om  a5  Augnsty  i59e«  . 

b.  Aufs  Gratis  ron  14  Angnstj  1593« 
Fol«  399»  Aufs  Canischa  Tom  14  Augnsty  tßx^ 

Ans  Caschaw  Tom  16  ditlo.  "     > 
Fol.  400.  Ans  Carlstatt  Tom  %&  ditlew  - 

Aus  Agramb.  •  ^    • 

F0I.401«  Aus  Yyoar  vom  16  diuo.       ' 

b.  Aus  Raab  vom  19  ditto« 
Fol.4o5.  Praag  18  August  1599«  ^    - 

Fol.  406«  Anfs  Wienn  von  i5  Angnstjr. 
Fol, 40*.  Aus  Ossägl'Ton  a  Angustj  iS^e^N 

b.  Aus  Caschaw  vom  8  Augustj  169^        • '  ■  ■> 
FoI.423.^Ai|s  Carpen  ?om  la  Augnsty,.  ifelohes  Po- 

S'ani  Benedict  dem  Herrn  Pa)fi  gesehtdben»    Herr  Palfyaii 
e  F.  Dht.  den  i3  ditto* 

Fol.  434«  Aufs  Wienn  yon  8  Angusty  iBfjl^. 

b.  Aus  Praag  von  11  Augnsty  1593.     •    ' 
Fol.  444*  Aufs  Caschon  Ton  26  Jnly  1699*  ' 
^  Aula  Praag  Ton  4- Angiisto.  ^      ' 

Fol.  445.  Aufs  Wienn  von  1  August  i699«       '  '  » 

Folt469.  Aufs  CaschafT  rcii  36  Jnlyo  1599* 

b.  Ans  Praag  TOn  4  Augnaio« 
Fol.  463.  Her  Georg  Lenggonitsch  sclireiblden  Bein^ 
^ajs«  Coinmiaaari^n  ans  Zeng  vom  3e  Jnly  iS^t^ 
b.  Aus  Comom  vom  e  Aof^st, 


Digitized  by  LjOOQ IC 


AU 

fl^jpift.         FoL47<;  AuCi  l^enii'voii  «4  Jalj  1592. 
.  Fol.  473.  Aufs  Gratis  Ton  33  Jdly  1593. 
Aus  Fraag  von  38  tuly  1693« 
Fol«  480«  Ans  CoDstantmopel  vom  i3  Jnnjr  1593. 
Fol;  481«  b.  Aus  Cascba  vom  24  Julj  i69«, 
Fol.  494«  Aufs  Gratz  von  ssJolj  1693, 
Fol«  496.  Aufs  Fraag  Ton  fli  Julj  1693. 
Fol«  496.  Aufs  Wienn  von  t8  J0I7  1693« 
Fol«  499«  Constantinopolitana  de  So  Maj  1593« 
-  .  Fol«S0b;'b.:  Ans  MedtHng  vom  8  Juljv 

FoL5oi«  Ana  6.  Veith  am  Fflaum  vom  16  Jdly  1593* 
b»  Aus  Juauitsch  vom  19  Jnljr  vmb  Scb'arwacht 
Zeit. 

FoLiipB^  Aus  Agram  vom  30  Jnlj  vmb  1 1  Yhr  in  der 
Nacbt. 

Fol.  Si5f  Aufis  Fraag  von  14  Jalj  1593. 
Fol.  539.'  Aas  Zeng  vom  6  3n\y  1893. 
'  FoI«55o«  Aufs  Wienn  von  4  July  1593. 
FoL.57««  AursClagenfurth,  gegen  Wündiscfilanndt  TOt 
16  Junjr  1693« 

b«  Aufs  Fraag  von  33  Juny  1693, 
Fol«  673«  Aufs  Ciirlstatt  von  3i  Jnnj  1593.    • 

b.  Grätz  33  Jonj  1693« 
Fol«!  677«  Aus  Constandnopel  vom  16  May  1693« 
Fol.  578«  b.  Aufs  Garlstatt  vom  31  Jnny  1592. 
Fol«  587.  Aufs  Pk>a0g  von  17  Juny  1693. 
Fol«  693«  Constantinopel  vom  s  May  1693. 
Caschaw ,  1  o  -Juny  1 593. 
b«  Comorn  vom  16  Jany  1693. 
*FoI«6i7«  Aufs  Fraag  von  9  Jany  1593. 
Flo«6i9«  Copia  Kayaerlichen  Mandats  an  die  Broeder- 
hofiscben  sue  Strafsburg.  Prag  6  Jany  1593«    (Gegenwthl 
eines  Bischofs«) 

Fol.  6a  1«  Copia  Kayaerlichen  Mandats  an  die  Sutt 
Btrafsbui^,  Frag  5  Juny  1693« 

Fol.  63  u  Aufs  Fraag  von  3  Juny  1893« 
.  b.  Aufs  Raab  von  a3  Mayo  1593. 
Fol«  633«  Wafs  sich  fümembfs,   Jungst  Kae  Craccaa 
gehaltner  königcliohen  Hochzeit,  zwischen  den  tlofgesindt 
Tund  Grofs  Cannczler  verlaufibn ,   defs  Monats  Juny  Anno 
§593«  (1  Bl.) 

*FoLb36«  Verzaiohnus,  ^afs  der  Kun.  Mayt.  Ihn  Po- 
len ,  den  3  Juny  Anno  1693  Auff  die  Hochzeitt  verehrt« 
(3  BL) 

*  Fol.  637.  Auff  was  Manier  inn  MascharA  aror  Qoisi^ 
tina,  Ist  Auilgeczogen  worden«  (s  BL) 


Digitized  by  LjOOQIC 


44^ 

Fol.  654.  Aufs  RestoU-TMi.^  Hay  1692.  Sro,8965. 

Fol.  66i.  Aufs  Pratfg  vöri  36  Mayo  159s. 

Fol.  663«vMtetinig*äiiX!i  Cuackaw  tooi  2j  May  iSoa.      •'''c^  ' '  "^ 

Fol.  667.  Auf»  Praag.yoa  2S  Mi^yo  159a, 

Fol.  707.  Aufs  Constantinopel  vom  14  Aprill  ifioa. 

I\>1.  'yidj  Aiit  CaschaW  rota  1 1  Mäj  159a. 

F.ol,7aj^,  Aufs  Cascb4w  von  4  Majo  il5^;*  '         :     :  l 

Aufs  Praag  von  la  Majo. 
Fol.  781.  Aufs  Yillach  iun  Karaten ..   voa  a4  Aprill 

^       ^^       Aufs  Wienn  von  37  dito. 
Aufs  Praag  von  5  Majo.    /  ,*  .'*\\  .         '     ' 

Fol.  746.  Aus  Constantinopel  de  18  et  ultimo  Aprilla 
169a.  .  ^        ^ 

Fol.  757.  Aufs  Grätz  von  a8  April  159a.     " 
Aufs  Praag  von  aS  April  1592.  */ 
'Fol. 758.  Aufs  Wienn  von  a5  April  iS^a^ 

Fol.  769.  Aufs  Praag  von  ai  April  159a. ! 

Fol.  771.  Aus  Sleyer  vom  ai  April  159a* 

Fol.  809.  Aufs  Prang  von  8  Aprill  169a. 

Fol.  839.  Aufs  Praag  von  24  Martj  159a.  "  [ 

Fo1.'84a,  Aus  Constantinopel  vom  2\  Martij  iSoa.   '  ' 

Fol.  359:  Aufz  Prag  von  18  Martj  159a. 

Fol.  871.  Aufz  Prag  von  11  Martj  169a. 

Fol.  873.  Aus  Constantinopel  von7vnnd8Mart7  159a« 

Fol.  91 5.  Auls  Praag  von  18  Pebrer  anno  1591.  . 

♦  Fol.  9 1 9.  Extract  Ircr  Fürstl.  Dlht.  Erczherczog  Ernn- 
^tens  etc.Proposition ,  auf  dem  Steurischen  Lanndtag  den 
17  Febr.  159a  zu  hallten  Publiciert. 

Fol.  949.  Aus  Constantinopel  vom  6  Febr«  if9a. 

FoL95i.  Aufs  Wienn  von  1  Febrer  1693« 
b.  Aus  Prag  von  4  dito. 
^^        Fol.  967.  Aufs  Wienn  von  a5  Jenner  1592* 

Fol. 969,  Constantinopolitana  de  i3  Dec.  ifi9i*   ,..   .1 

Fol.  970.'  Aufs  Wien  vom  a5  Jenner  1592. 

Fol.  971.  Aus  Constantinopel  vom  11  Janvary  i5oa. 
Xu  ö5  Jaüuiry; 

Fol.  991.  Aufs  Wien  von  18  Jenner  1,^92. 
Aufs  Praag  von  aa  dito. 

Ftfl.  io32.  (Letztes.)  Aufs  Collen  von  a  Jannarj  1692. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


4*^ 

xxxvm. 

Brfo.8966.  Codex  Ms.  Nro.8966. 

(Hist.  prof;  «98.) 

Coa,  Ms.  Chart,  in  Fol.  «.  XVI.     (FolLjoS.) 

Fogger'scheJElelatioDen  für  das  Jahr  iSqd.  Toti«  XlXj  (Or- 
dine  lATerso  ligatns.) 

Fol.  7.  Auft  Praag  von  a8  Dec.  iSgS. 

Fol.  8.  Yerzaichnnft  deren  vom  16  Nov.  bisanfSDec 
1593  Eroberten  vnnd  Eingenommen  Tfirckhischen  Heoter. 

F0L9.  Aus  Wien  24  Dea  1Ö93.  •    .  ■ 

Aus  Praag  von  27  dilo. 

FoI.sS.  Aufs  Praag  von  21  Dec.  iSgS. 

b.  ^opia  aines  Schreibens  aufs  Coinomi  den  1 1 
Dec.  1693  von  ainem  vertrauten  Freund  an  Barren  Graff 
Ferdinande  von  Hardegg. 

**Fol.26.  Verzaichnufs  der  fr.  Dcht.  Herren  Ernsten, 
Erczherczogen  zu  Ossterreich  etc.  Newe  Hofstatt  aller  ho- 
cben  vnd  Nidem  Ambtleuth  Officieren  vnd  Diener.wie  volgt. 
(4  Bl.)     (Summa  der  Personen  7Ö0.  Summa  derBörs786.) 

FoI.So.  Aus  Comorn  vom  18  Dec.  1593. 

Fol.4o.  Aufs  Praag  von  14  Dec.  1593. 

Fol.  42.  Aufs  Praag  vom  i3  Dec.  1593. 

Fol.  44.  Aufs  Wienn  von  11  Dec.  i593.  (Turcica.) 

Fol.  68.'  Aus  Wien  den  9  Dec.  i6g3.  (Türe.) 

Fol.  60.  Aufs  Praag  von  7  Dec.  iS()3.    '  *    . 

Fol.  62.  Aus  dem  Yeldleger    vnder  Filleg'g   schreibt 
Herr  Selestoy  Janusch  Von   26  Novi   i5i)3  etc.     Mehrere 
•    Briefe  ans  den  Legern  etc.  (bis  4  Dez.)  3  Bl.    *  '  ■ 

Fol.  66.  Aufs  Wyen  von  4  Dec.  1593. 

Fol. 76.  Aufs  Praag  von  ultimo  Nov.  iSqi* 

Fol.  79    Caplo    vnd   tograni  Benedict    schreyben  an 
Herrn  Balfy  aufs  dem  Läger  vnder  VÜlegg  von  22  Nov.  iS^S. 
Aus  Praag  von  ultimo  Nov.^ 
'     Fol:  91«  Aus  Comorn  von  sS  Nov.  1S93  etc.  Hunga* 
rica.  (4  Bl.) 

Fol.  95.  Ans  Praag  von  23' Nov.  iSgS* 

Fol.  107.  Aufs  Comorn  vom  14  Nov.  i5,93  etc. 

Fol.  109;  Aus  Prag  vort  16  Nov.  i593.* 

Fol.  iit.  Aus  Comomvon  14  Nov.  1693. 

Fol.  129.  Aufs  Praag  von  9  Nov.  1593. 

Fol,  127.  Aufs  Cascha  vom  6  Nov.  1593. 
Aufs  Wien  vom  7  Nov. 

Fol.  129.  Ans  Wien  von  6  Nov.  1693. 

Fol.  i3u  Anfs  Wienn  von  5  Nov.  i593. 
b.  Aat  Prag  6  Nov. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


m 

Fol«  t34. :  Ans  VVlen  y^in  ßjfl9y..^s9f   .<    '  ?^'^?^. 

♦FoL  i45..Particular, ,  Wuli  'sich  vor  ^tnel weissen-  *   '  '  '  * 
bürg,  Im  Zug  dasetttfl,  gegen  dem .ErbCeynd •   diurcfi  die 
Christen  verlauffen,  d^n  i ,,  ?  und  3.Nov.  iSgS.  (aBi.) 

*Fol.  147-  »Particniaritet.  Wie  sich  die  SchlBckt  bei 
^^^e^iburg  den  3  Nov.  169^  yng^fel^rli^^h  Kerlauffen.  Be- 
richt.yon  Ferdinand  Grafen. von  Uartegg  an  den £riUier^<^g 
jÄatlhias,  l)at.  Raab  7  Nov.. iS^S,«  {3V2  B*)  :. 

Foi.  i5i.  Aufs  Praag  vom  a  Nov.  iSgS,     .     ,         ,  ;,  ;: 
Fol.  i65.  Amfa  Praag  Ton.a^  Oct;  i^S*  .     ! 

r . ,:»  JF.V.1'A^7.-  Änfs  Zjji^e^rhf^ii^ea  von  aq  QcL  i59?.^  r 

>i,., .       ,        .    Au»  Wienvan  «7  Ocln  1 

^       .^♦f;Ql.,i69..  Aus  Prag  vgu  «^  Opt.  i593%  . ,.: 

Fol.  171.  Aufs  dem  Comm.oritchen  Yeldleger  Toqi  ji^ 
OcU  1573.  iU  ^6,.a7,,  ..  »  j 

Fc^-»i83.,yVu^  4em.Leger  «u  SwtQ  in  Ober  .£[iingern 
vom  i3  Oct.  1593. 

i  :  ,  '  ,  '  :         Au»  Baab  von  aa  Oct..  i593. 
,^^     ,FpI.  184.  Zeiitiing  aufs  Praag  vom  ao  OgU.a593«.  '>i.r. 
FqI.  1.87.  Auf»  Praog  von  99  Oct.  h&<ß.  .  .  , 

Fol.  189  u.  190»  Piscurs,  A«f&VVtenn  von  16  October 
.^9^..  Die  Eroberung  Wesprj4i  T^pd  Piilotla  betr^ffond. 
Fol.  191.  Aus  Wien  von  16  Oct.  i593.  :^^.C^ 

Fol.  193    rr-  .   —     —  iSOäT.  1693. 
Fol.  199  n.  ooo*  Schreiben  ans  P^aag^    Jüngst  vnuer* 
richten  Lanndtags;  wafs  die  Kays  Majt»  gegen  den  Haubt* 
schnldnern  ferrer  prooediert«   desiCA  Aufagang  yff  i5  Oc« 
tober  1593  angestüld^ 
.  Fol.ai3.  Aus  Pfaag  von  i3  Oct.  i593« 

Fol.ai5.  Aus  Praag  von  la  Oct«  i593*  « 

Fol.2a3.  Aus  Prag  von  6  Oct.  i5.93. 
Fol.  253.  Aus  Wien  von  17  Sept.  i593. 
Fol.  267.  Herr  Palffy  sahreibt  Ir.  Fr.  Dchlt.  aufs  Wiuar 
,4ei^  10  Sept.  1593. 

Fol.  277.  Nicolaus  Zelinzcy   et  Sirmiensis.Dnq.   üa- 
gnadt  (9)  Zagrafbjae  9  Sept  »593« 

l^el.  279ctaeo.    Der  Begh  von  Nov}grad  b^gert  der 
Bergkhstätt  haUiigMfig ,  c^arauf  def»  Herren  Pograni.  wider 
Antwort,  so  datirt^  SepC.  1693.  c 
,    ..    ^FoL  3ß7*  Aus  Prag  7  Sept  »S^S ... 

Fol-3oi.  AfUt  Pr9g. ultimo  Au^aati  ^^^f  '« 

Fol. 3 II.   —     —    24  Augusty  1693. 
Fol.  327.  Aus.  Wien  von  14  Augusti  1S93« 

'  b*  Prag  von  17  Augusti  i593« 
Pol.  329.  Aus  dem  Veldtlegei?  bey  Petrinia  von.  16  Au- 
gusti 1593I  ,     . 

1.  .07.' 


Digitized  by  LjOOQ IC 


418 

9ffo«8966«  Fol.  34 1*  Ans  Prag  Ton  lo  August  i5^3. 

Fol.367.    ~    _     _     3      —       — 
Fol.  369.    —    —     —  37  Jaly  t5q3. 
Fol.  899«    —    —     —   i3  Jaly  1693. 
Fol.  4 17.    —    —     —     6  July  1598. 
Fol.  4 19  et  420.    Extract  eines  Schreibens  ans  Wyen 
iO  Herr  Andreas  von  Aursperg  an  Herrn  Yngnad  etc.  wegen 
Jüngst  bei  Sifsegg  türckhischen  Niderlag  gethan,   de  dato 
3  July  1593. 

Fol.  429.  Ans  Prag  von  39  Junjr  tSqS. 
F0L431  —  433.    Relation  defs  Cnrriers,  so  aofsdem 
Lager  Tor  Sifsegk  durch  Herrn  Rneprechten  TOn  Eggen- 
berg etc.  an  die  Fürstl.  Dckt.  Ertzherzog  Ernsten  ctc*  abge- 
ferCiget,  den  «8  Jony  1593« 

Fol.  434.  Aufs  Wyen  von  sS  Juny  1S93. 

Fol«  450.  Attls  Graz  Yom  s3  Jnny  1598.  it;  ü8*  * 

Wien  26  Jany.  *  * 

*  Fol.  452 — 457.     Aigenlliche  Farticülaritet  wie  ynd 
anf  was  weeg  die  jünfgste  defs  Bassa  in  Bossen  Niderhig  yn- 
der  Sisseckh  den  22  Juny  difs  98  Jars  fÜrgangen.  -^ 
Fol.  458.  Ans  Frag  von  as  Juny  i593. 
Fol.  460.  Sigreiche  Zeittung  aufs  Sifsegk  ron  22-  Jany 
1598. 

Fol.  465.  K  Aus  Wien  von  i3  Juny  1693. 
•  Fol.  475.  b.  Au«  Prag  von  16  Jnny  i693* 
Fol.  489.  Aus  Praag  von  8  Juny  1698. 
Fol.  499-  Ans  Gräcz  von  24  May  i593« 

b.  Aus  Prag  von  1  Juny  1698. 
Fol*  507.  Copia,  Herren  Jacob  LeukhonitschSi  Haobl« 
mans  zue  Zeng  Schreibens,  van  27  Mayo  1598. 
Fol.5ii*  Aus  Zeng  von  27  May  1693. 
Fol. 525.  Aus  Wienn  von  22  Majo  i593'* 

b.  Aus  Prag  von  25  dito. 
FoL53i.   Herr  Bischoff  von  Agram  schreibt  vom  20 
May  i693* 

Aus  Gratz  von  22.  28.  24.  May  i593« 
Fol.  543.   Aus  Prag  von  18  May  1598. 
Fol.  675.  Aus  Erlaw  vom  29  Aprillis  i593* 
^  Fol.  579.  Aus  Prag  von  27  April  1598* 

Fol. 591.  Translation,  dsHTs  Obristen  Yeziers ,  Synsn 
Bafsa  Schreiben  an  die  Kays*  Mt.  Constantinopel  ungefähr 
7  Febr.  1598. 

Fol.  598«  Aus  Prag  von  20  Aptil  1698. 
Fol.  595.  Georg  Graff.von  Serin  achreibt  Herrn  Ynge* 
naden  etc.  aufs  Wettndorff ,  von  19  April  iSi^S. 
b.  Aufs  Canischa  vom  21  difs«  — 
Fol.  609.  Aus  P^ag  von  i3  April  1593« 


Digitized  by  LjOOQIC 


419 

«     Pol, 675.  yef»^icIiiuirs,^JIVafii  i&t  Kmf^^Mtijt,  ete*Hffo.89^ 
Erblanndea ,   dif»  TtrfloKften  9a  Javi«i  eoatriibiMtrt  haben« 
irider  den  ErbfeTiitrdt«  -^  (a  Bh) 

Fol;677.  'Attt  Pirag  von  6  April  lögSi^      ■    ' 
Fol«  702.  Anft  Comom  TOn  lö'Mardi  ift^S«  > 

Att«  Frag  ron  93  dito.  '   > .     > 

*  Fol.  706,  FropoBition  So-  die  Rom«  Hab«  Kt/'  den  Ver» 
aanleten  Stenndender  CronBebeim|4eii«9  MartüAnno  i593i 
geihan.  (aBk) 

Fol.  784.  AoTt  Wjenn  Ton  i3  MariU  iS^S.     .:  Jt' 

b.  Aas  Prag  von  16  dito*  -         .;.;  .  ! 

'   'FoK7a6«  Aufs  Wyenn  rau  »4.Mait7  iSqSw...    >  , .- .  .  .1 

*  Fol.  738^  et  1739.  Pasquilom.,'  So  Ton  ainem  guetherv 
czigen  Spaniart  Compoaiert»  rolgeadlAaiiia  Latein  loa  tenttch 
Tertiert  worden.  —  (2  Bh) 

Pol« 760.  Aofs  Wienn  yonbläMty  tSfß* 

Fol.  768.  Aafs  Wienn  ron  97  Febrer  169^  /      u  ..   / 

Fol.  780«  Aufs  Grics  ron  i5  Febper  1693.-         -;.   .   1 

Ans  Prag  ron  93  Febrer  1693. 
Fol.784.  Aus  Conatantittopol  »iFoin«  9  ianner  t593f  ..    1 
Fol.  787.  b.   Attssag  ainea  gefangenen  TfireUien  enfs 
Carlstau  den  10  Febr.  1593« 

FoL 788.  Aufs  Cascbaw  von  14  Febr.' 1593«^*    >' 

Aufs  W3rttar  von  19  Febr.  i593 

FoI.8o9.  Aufs  Wien  von  9  Febrer  i593«       i 
Fol.8o3.  Aus  Prag  von  16- dito. 
Fol.8i4«  —    —     —     9Febr«t693.  ; 

Fol.  846.  Aus  Gonstantinopel  vom  97>Januar]r  mB()B* 
FoL354.  Anis  Wienn  von<  99  Jannary  15981 

Aus  Prag  von  26«  dito«  '    r  -^ 

Fol.  879.  Attfs-Praag  von  19  Jantiary.  i593..  .1 
F0I.876«  Aufs  Praag  von  19  January  1693^  '« 
Fol. 878«  Aufs  Wienn  von  16  Januarj  1593«   •     -, 
FoL88o.  Aufs  Wienn  von  ih  January  iSqS« 
Fol«  904«  Aus  Antorff  vom  aJnnner  1693« 


Beylage  tu  N^o.XXXVHL  '  .  ,  , 

Aufs  Praag  von  19  Jani^ary^iSfß« 
Inn  Jüngst  Terscfainer  Wocben  bat  liafin  «tfaie' ein.  ge* 
dmokhtes  Bnech  öffentlich  fayl  gehabt,  welliches  ^in  geteiv 
ter  Ittallianer  von  Florens ,  mit  Namen  ßnzi«s  Fidelitiina 
lassen  auCigebn ,  vnad  der  Jecsigefn  Pabstlicheit/Heyligkeit 
Bedieiert«  inn  welUebem  Bueeh«  Er  f ber  did  1  oo'  vermeinte 
vrsaelien  ansAigt,  VB*d  aufsfüehretf^dAfr  nil  alLein  ^i&Ghtt- 

9Z  "^ 


•7* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


4klkI¥ßUUiitivwAiiii  ^i^athoa  lf»iChri«Ui«lk)nipkt:g)iiiibMi 
Seelig  werden,  Doch  solf^i  die  Chrft«t#fi«.>[I|i^.  9)eWl9rf| 
Freuden,  ynnd  WufdehvfWok  «der  AA»Aer»iAhpcig  ^ii|,  alfs 
die  Vnglaubtgi^n  Yaietli4ft),  n8»lli«hea»  0it0»A«.i«o  yot^  vilen 
müt  grosser  yerwundei:ui»^v>vn»d  Bmitj^e^ti^ng  aufgekaofit 
wonfleayiSiftfndeiMiob'iMeillfin.^  darm^eMet^tdaAi  dite  sei- 
iter.Hafinilng;^  auck.etliph&niUerreä,  JeaaiUffn  ,•  vimd.C^r» 
dinällen,  Inn  Frannckhrcich  vnnd  lUalüa,  gq(aUo,tvmKil:)>0T 
rüembt  sichu'd^rs  Er  Jitefuonvmi^JeU^gär.^ä^Uiqhec  Hey- 
Hgkeit  weillen  Sie  nocttiim^olnaypaiüe,  ;Anl^Kilsue  Irem  ge- 
fallen, conCsrieit  kab«,  dennach  .hqfUci  ilftunp^  dayffüf ,  efs 
ffDlIbn'dieTaerrn  JeaeiiitQr,..«ue  )tec,yerii9tM»r|KaDg,  ge- 
dacfatsiBneeiijjnitdäbbtnDC're&itievenz'^r?'..  .)  1  >/  . .;/.■.> 

Gestern  am  Sontag,  Kat  Aiiter'Snfs  IxiAilv  ^i^  P4^i|; 
von  der  HochÜ^it imv  Cata^Galiileav  ^tfc0A,.J?nnd  Alfs  Er 
Ton  der  W^yberHoidfäeHgkei^,  gegeix'devMätineren.'aller- 
ley  gaete  Bose'en,  mnAHjstorien  ereeU,  bat  daf^  Volckh 
vberlaut ,  elliche  Mall*  Ls«  id^  Kirchen  angtfanngen  zne  la- 
chen ,'  d^fs'fir  käumifovlb  Predigen  köhnd#n  ,;  darib^r  soU 
i^  die  Ahndera  Berren . Jesu>ter ,  mit  Ithe  .rbell  zuefrjden, 
Tnnd  Yorhabens  sein  ,  Ine  Anndrer  Otthön  jeuaerschickHeo) 
So  Er  doch  ein.g^^tittrriliaim,  rnkki  Lne  dafs .Predigen 
gar  wol  ansteth. .  £(a>'iv^tieit.  Jne  autafi.  die  Hoffrawen  nit 
gerne  Ton  sich  lassen,  v tnnd  Mann  b«S01;^t,^dar  Inedit  Her- 
ren Jeseuiter  hinwegkh.«chu)i£rteiT,  Ea'tneehte  eia.Lebrnien 
abgeben,  Tnnd.SVec  dassencibey  dem  Ilofge^indt,  I6n  vill 
weäg  entgelten  müesaen,  H^eliuihes,  aitt  ▼er^chlnen  YYejhe- 
nacht  Feye^agen  sasannnien' •geschossen,  'vond.lnen  ao  gelt, 
wejnn,  auch  Gewüeroe  .Tnd  schwarozeoL  f  lorentinischem 
tuech  bifs  Ibii  die  isioofo 'i?ahlor'2aeln.N^wen  lar  ^fcrehrt 
haben  sollet  vnnd  ist  roärni  willeps,  Inoi  Abch  ein  Kirchen 
zue  St  TlUai^s  genannt  auf  der  kleinen  Seiten'  alhie  einzue- 
räumen,  vhd  auCs  diaeoi  'Oloaster  alle^id JUaiii&nische  MÖ- 
nich ,  viderutnbenAbtsuasdkaiTen,  .Si^nnd^liphwaillen  ei- 
ner vnnder  Inen  eines  Bürgers  Dochter  geschwängert  ha- 
ben solle.  — 

Inn  Hungern  8i>lle«der,t4anndt9g  l^n  .wenig  Zeit  gehal- 
ten "^erden ,  Aber  etliche  hungerische  Vterren ,  so  nit  Ca- 
tholHsiilr  klugen  <gar  fasst,  -  alfs  ol>  Sie  mehrer  theils  allein, 
-tt  lieybiyand  Gaett,  wider  den.Tüfgg^  daargebeil,  die 
-Geyailichen  aber,  Ires  Einkhohieaa,  friedlich  -geniasA^ 
(^d.begeren  deknnaah.  Mann  solle' I  den  dreifache  Sfteaw 
auflagen,  weill  die  WeltHph^n  für  Sie  atrejlteb  infiessaii«— ^ 

Mann  will  iuoh  'den  Harm  JAsaoiUem  .nit  .goanan,  dab 
•Ifäotrytiwie  dta  säagigabet,.  Inea  efai.aftaitlich  ColkgMmsne 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 

Inen,  ein  staUHchea<^4iolihoMaifeiii».iAoin.«te«ii6firalMOMA 
Clostter,   znm  C****,^  In^  .O^t«i;Mieh  rnader  derEimCi 

fennckhlich  eingaosdigea^  V0ll«oliaily/  «m^  WiNMI^Ilij^fu 
Brfiedern,  ImNeohsten  T.^rs^h^in^^Jar  68  Baoren  Mägdt^ge- 
^W^nß^f9l\m  ^?fe«?r.O|  wegjm  ai^  Henpen  Je^euUer 
desto  meorVnrsaoh  gebebt,  ymb  ^qmpheft  Closntfr  zoe;  »«ig- 
pKoieren,  damit  Mapn  Inn  defs  Cjoatter  kinraome,  ynnd 
die  Mönioh  dai^ans  Afchliäb* -a  '-  -  -*-  ^^^ 

{Fol»j^:y^^''''^'  -  ''-  '^''-  "'^'^  '''  ''"'  -'i  •-'  "•-« 

.iijw-,  •...!.'  -li/ri  CAU  *:..i  f'  •-.:.  f  ^,::j:X 

.('^cM'.     Cba/Ifft.tldiaft.'is  Fel/S4>9iLVilV  (^U«^^  ;/ 
Fugger  sehe  Relationen  ffir  ääi  !Fahfr'i'S^4«  liöirdiäe  iimMC) 

I    j   .Fol,  I.  Aus  üy^en  von  ultimorl)eceniber  rflg^;'^/-' J" 

cum  SS"prjncip|iH  diTii^sifväniatJdmrt  if  P-'fli^liÄÄkab 

ie^BStiorfr:  ^-'  ^    .'^ ^  ^   '-r'^-  '»-^-^''i     ■ 

''  7"  Pa];3l  Pfi'Wlcn  vont'P  »eb;*  P9g4.'  '  '''."'*  "^  "^" 
iut'i  ^^*'^7*  furnfetoVe.VndVerhiefcK^^^  'if^ 

umbeii  fles  pc^^Ter^lbeeffs  GI•Vfet^k^*era^FBWfini^  ron 
Hardeg  hngeirfäellie^?riäJns  trimtibn^iKnhe*irfA--l{Ä|jHi«llt 
^m^tation  verclaiperljch,  auch  dhnne  der CristenhifftiAflMfe 
^efiiiv  vod  Verlurst  alles  defs  J^nfgetf,  "'so  dreX>hfh'^nfaeit 
mfshero'  erFialltäYi  nit  beschehen  WiaiiTide."  (^BX-i^^''''^^*'^^'- 
^,  r^.  Fol.  39,  Crucifige  Cracifigb/ Abschriflftdnet^  GeBjirtftWs 
eiäe&Niderlendi§chen  vnAd  Tttgeri^hcrn  Krie^fräkn,'  So  su 
P^ß'fsturg  isefünden  "worJert.  *        '**  -^    '  — -nn\  ^»iiii 

hff^^'i  .:>««/» 
enKH^liatiif. 
[fii|BitdrFBA  S«livfa«li'{  j'  1}  zr»;f 
..'•  ^  Ist  dann  defs« i:wfi.Vii|;Aris4^rKiyi$g|ff acht,  i.v:..:.^  -n-^U 
r  ^rJO^lnev  ArmuUi  .thue  loh  mitjb  >'i\«t  Scbe.mea  •.  ^  / ,  ^  ,^ '^ 
n  i  iw'S^^  dQch.vpij.4ijf  wahren  Bericht  zuuernernen,  ;  . 

/  ^ryon  ISur  .Vnorilnioi^,  sagt  maii  'ilhJe  soüil  ''  '*  ^♦*''   '•'-^  '• 

*  ''  ^  Das^tchuit  waiss,  ob  ich  weitet  fblth'kielieo  Will.  en&^'    . 
'•*-• ^  ..  :      i-*     .         ..c.....,',..j.-    .         (^mOi, 


Digitized  by  LjOOQ IC 


421 

irro.89e7.    '  •  ''^ Vah  i(f%  Pabquilhi«.  (Das  nbe^riaehe  tKffill|g;tweseii  '«od 
«besoadmmidie  Stadt;  Raab  brnttetSänä^y  .  : »    .  n; : .  . 

\"  »leb' bln'viercsf^'^afVdiesVm'ges^chlccht 'ntchent  gewi»eii, 
>itlid  bäb  \i  Itiefrieih  behsi^en  /'ofllfc  gcsirgty  dise  tfl*«ii »  Aber  nein 

:  :;;;;'  ;::::;\;::^  ';j;^m'^äys6^  ^  •    ;••  ;  ' 

Xii'ci  »die  Ir  deii  Wtfegs,  forvWgpliii  1  sehe^''^  oH  aücb  e^ 

Den  Ich  lieb  bette,  der  hatt  mich  vbarga^pop» 

JPgr  Türgglsehe  Kayser. 
Dein  Volcbh  batt  dich  mir  vbergeben. 

SynßHBaßa. 

Herr,  Es  ist  hiA  guett  sein,  wir,  wellea  bie^bütten  maeben. 
Eine  sue  Haab%*Cffne*«u<Gomof*ra,  vnd  eino  •äeAVienn« 

Des  Syiiän  Baßa  KrUgsuolck/u 
Ir  Oanitachafni  sprfn^et^tv^ie'dia  l¥Mfer,.fmi(|,4)f  Tarttars, 

Cl^A?.^l?i?!}Rfg»^l'?'^?\f^-\i.;<*?j;^ .u-.. - 

Fol.  48.  b.  Yerzaicknü»^..  Wie  alle  Sachen  inn  Wienn 
Jetziger  Z^ij^  zUvikauSen«^  .•.'  "  '    ,,  • 

-!r''>  <>^PJr79!  ^f^P^  BorQjsfschjreibt  Herrii  Pba^poatalaii 
liljrff rWjii^i» vpro  a3  Xbris.>$94,      l' :.    ;;; V   '      '  . 

Fol.  84»  Alierlay  Fragstückh,  so  deit  getatigneli 'Gra- 
uen za  Hardegg  dienern  aeii\  f tir^e^alt^eii  \f  ordeb ,.  YVes^eh 
j^ii^  d^r,/(^i^Y^rm^kVen  (3  Vi  61.)    '^*jk  ]^ragen. 

no7  jj^rf^!^^^  ^^.'^f.^^'^^  aii  den 'Erzherzog  Matthias  rem 
Gira^i>)T..Hardegg]Jap^^^  Ijregyn^Aüfgebung  der  Ve- 

.^Pjg^^aV,  .^h  *..    •■]'  '  "       ''*'  -r^       '  .      -■'.- 

y-  :t  :'l/}k374-  ^^^4^^  ^^'^^  Wi^>  «  Se^il  i5()\. —  ToA  del- 
Niederös^r«  llegieriiag  Und  Kaminec'gejgealäie  Flüchtlibge 
,:Y|W?j4e*iTüjpJcep.j  (Aus  4er,'Sü^  '    ,.    , 

I  ^  od  ^Ä^  4^9.-^45*;.^  Aigientliche  Particalaritöt  Ton  erobe- 
rung  rnnd  Einnemung  beeder  YösstungenPetrinia  vnd  $ia4- 
egg.  -^  Schreiben  ron  Peter'  Cassal  an  die  firzherzogiiU 
(Aus  d.  Lacer  hpj  Petrinia'y.  i3\  Angnst  1594  ) 

•CifhEl^i  5q5.j  Ex^ract  aus  denen  Scnreiben  vnd  berichten, 
was  der  lP«D.'Ercz1iercaogenMatliiäzae  Österreich,  towol, 
Herr  Grafen  'zneHardegg  etc.  von  Chtistoffen  Prian  Rom. 
Kays.  Mt.  Oberbaubtman  ynd  andern  zi|e  Bappa  gelegnen 
tentschen  haubtleuthei)  zue  ynderschidKchen  malen,  tregen 
grorsereAtblöfsung,  Manngelen  vnd  Abgänng  in  Bappa  zue« 
gesbhril^n,  Was  Inen  hierauf  f&r  Verbschaidungen  eruolgt, 
vnd  wie  dieselben  noch  scfaKefsiidien  ohne  alle  hilff  gelas« 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 

•en,  daher  snt  RechimelSiigtm  befaegten  Abng.  g^ttiMgen  fb^Bsfig* 
worden.  —  (4*1.). 

FoL655.  Copie»  Hm.  Chrutoffs  toh  Tiefienbachs 
schreiben  rft  dem  Eeldleger  Tor  Tbatiwan ,  an  Ersbenog 
Matthias,  lo  Jmj  tSqi$.  •  

Fol.  789.  Schreiben  desaelbtoan  detiaelben^  Eeldleger 
Tor  Thatwan  1  May  i594. 

Fol.  761  — rfh^..  Beiation  aültiPraag  Ton  19  Apnl  1594. 
Was  gestallt  die  Khays.  Mayt.  leczlich  Herrn  Jörgen  Poppel 
gewesenen  Xiaii.d(boffpiai$ter  in  Sehejjn  alft  coniiinötnm  de 
crimine  laesae  majestatis  condemnirt  babep.r — 

FoL  997..  Avfa. Wien  ypn. prima*  Janparj  1694*  . 
b.  Aafs  Prag  yom  4  Janaaryv 

(Viele  Naehrichteh  Tom  Kriegaachanplatse  in  Ungarn.) 


.;  'XL.;     :/  •   •  : 

Codex  Ms.  Nro-8988.  "^-^"^ 

.;,_(^i9t.  prof.  3oo.) 
Cod.  Ms.  Charta  in  Fol.  s.  XYL  P'oll.  io5i<>  - 

Fagger'sche  Relationen  für  das  Jahr  l59S.  TonLXXI«  . 
Fol.  1«  Arreste  della  corie  dr  parUmento  contra  GIo. 
Sciatel  sc^olaro  stndente  al  Collegio  de  Giesuitti,  per  il  par- 
ric^o  fier  lai  te^tato  sopra  la  persona  dbi  Re  ä  Parigt 
est^aU<>  ^®^^^  ^^g'^^i^^  ä^' Pa>^1>^^®d^^*  S9Dec.  1595.  (s.aBch 
Fol.  129—133.)  • 

,  .  Fql.57  —  6d.  Schreiben  an  die  Rom.  Kays.  Mt.  darin« 
nen  die  Yr^achen ,  warum  der  dnrcihlettchtig  hoohgeborno 
Fürst  und  Herr. Ernst  Friedrich  Märltgt»f  za  Baden,-/md 
J^O'ctiberg/sich  der  obem  MarkgrafMhafft  Baden  angemafst* 
—  Öätüm  Carhjkurg'V  «6  Nov.  iSqU.' —   *  •  .^ 

Fol.  63.  Der  Rom'  Hais.  Mt.  Anklag  wider  dentSrnfeil 
Föiifdfnand  V.Hardeggn.s.  untergebne  Hsübt- Bettelchs-  vnd 
geittaine'Kriegsletith  die Anffgebangder Ydsstung* Raab'b»> 
treffend. 

'  Fol.  194 — i'99l'  Herren  Johann  Anthony  Zyn,  Bud« 
dolphen  von  GreyTs.  Gaudenz  von  Rechberg,  vnd  Ihet^fti^ 
mttsPlaichrott,  alfs  Obriste,  vnd  Obriste  Leutenandt',  für 
älch  lielbst,  vnnd  h*er'vndergebnerhambt,  Beuelehtf,  vnd 
gemaine  Kriegsleuth  verantworttung ,  auf  der  Rönu  Kay«* 
Mt.  etc.  Anclag,  die  Anfgebung  der  Yösstnng  Raab  be- 
treffendt.  — 

Fol«  200*  Ein  gesprech,  vnnd  kürczer  gerichtlicher 
pracefa.(Gira&n  v.Dardeck  belreiTend),  Yolkston. —  (^BL) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


O  Ran^lschin*  KayBer  Buodolph  der  AnSikiir  '         .n'.iLzv// 
Lr»:)ö.i  ijvie  seb^  laftt  iela  80  gar  deine  ErWahridlbi',       *.  .!j.  l 
"v '*'"' Hepicfsk  Slc^nicbt  nach  deiner  t>ftiijfctv  ""•        '    '•   '  '    •'" 
Wie  man  laider  an  der  Haubtstat  Wien  aichl»;     -  .ih  .  ... 
'.c^/i.;  Di'a  du  Uillick tolt  halten  Inri.alUdifiWn-    ..  -  -  .j  /[ 
^  Alda  von  heresen  wohnen  gern^  j  j     ..,    ;  .   . 

.•i.r  f  l$lwtÄU.P^;aag>.?l^sJ^eUstlJ^kc^ey  Miwid'  VV 

>\\,,,/  Va'd  wird  dir,  Vonpi .  Türggen  gar  hicliu  kbundt     '  *  * 
i/^I^^^Ich  Rath  dii»t  t^up  recht  zuer  Stachen  a^^^äwcn,   "  '-^  *^* 
"l'hue  nicht  deinem  nechsten  iRatb  alles  VertrsfutrnV ' "  "'  '*' 
Wilt  jlu'bebaftea  Lannd  vnd  Leäthj-  ^  '-  •      '     :  t>.:;:.  zu 
meich'dicli  baTd  vfWien,  eft  i^t  gi^össoiT^it»'        .!«  1 
Halt  Justitia  Itü'Begitnent   '  '  ;^'  :. '.   .' 

(.    1  ^  GIb'den  OrafimVa^m  Ziebt«p^iio.ifeini>.kfi9P4«».;V; 
Wirstu  solches  nit  thiien  vnd  aufsbleiben 
Wirst  dich  nit  lang  Khonig  InTi  Vnngern  schreiben« 
So  wol  von  Oesterreicb  dergleichen 
es  Wirt  wahrlich  von  d^  miiessen  weichen. 
.'^  J  1    -i  -lY^g  wc;*d}^  "die]  Babeym  darsü^  *^^f .  /   ' 

thuen  suubr  nit  vil  nach  dir  fragen.  '  *  "   - 
Traw  Inen  nicht ,'  Ich  raths.  dir'  fiirwar. 
Da  ^ee«5t  bey  Inen  Inn  ^ro3fec.g;eu^^..    .        r      ^ 
Cito,  Cito,  Cito,  Cito,  Cito,  bald  vfWiea 
•'-^  •'60>'Wirt  dein  Aegim^nt  wol  stehst  • 
.<  ;:>  .  W«  solche«  nit  bald,  virt  bescheen    ....  | 

...,..,  I, so  hastus.  jährlich  vbersehea, 

j..:  .  ;Cito^,  Cito«,  Cito,.  Cito,  Cito,  Cito,  Ciloj  Cito,     '  ,.  .' " 
r  '  t)atum  Comorra. ..  fiSWl)"* 

Fol.  483.  Schreiben  aus  Wieoi  Hardegkisqhe  ynd  P^rr 
Una.JkctOA  beireff<^,  17  Jjjiny  l5^S•: 
:ll' :  v^Fol  594 — 636.  Eod^Vrtel  ynnd  begnadung,  ßaabi>&| 
taefieAdt«  d  ]iläri;.i5<)5« 

.j.').  :iCol.  939«  HelatiiH»  desseq  so  sich  zwi^schen  äem.Farr 
sten  ants  Sibenbürgen  o.  Chinan  Bafsa,  verloffen  foii  10 
£>dtdb«ihbifft  auf  den  1  .Nov.  1^95..  («74  61.) 
L.n  EoK945«  Anatanndt  der  VergleichiMig- cwisc^heii [ den 
liänödalfinnden,  viii)d.attfgesUDndiienBaurschaffieO|  den  ko 
^     Novemb.  1695.  Linz« 

•T"  T  »ich  liannTii  Jgcob  Lebel ,  Freyherr  vC  Oreiuburg-,  Bö«»* 
JfAI^^Mt.  vaosers  allergnedigistcn  Herren  Ratb,  vand  Landthaubt- 
jp^^  ijt  Ocssterrcich  etc.  etc. 

b^f  FdkifoSo.  FAaqdilltt«  Tom  Beeroj  /od^r  Hupclty  Gfi^, 
leydl^ziMPozen.     . 

*'.^'   ^'  Al(j  man  sä] t  fuaff'Eehen. hundert  Jart ' 

Fünff  vnnd  Neinzig,  das  Ißt  wahr> 
»;.)  !,:•;.;  Sich  Wunderding  zuegetragcn  batt, 

.:  ., »   '  Zuc  Poczcn  lun  der  werden  Statt,  etc. 

^     *    (Die  einen  Ifu^id  fiir  chicn  Bären  gefiresacn  baben^'^M  - . 


D[gitized  by  LjOOQ IC 


au 

*FoL63.  Aas  Linz,   i  Dec.  iSqb.  (Baa€ri:]|r)t>::'  j  ;'L'A 
Fol.  144 — 148.  Bcrichl  an  dij^Röm.  Kays.Mt  der  kd- 

nigl.  Würden ,  Erzherzogs  Maximilian ,  welKcher  mafs  die 

Schlacht  bey  Kerestes  fürgjdlgu,  dirsAnno  1596, —  (Dat. 

Caschaw»  a8  Qct,.«&tt6.)  .j     ^*^         ,     ,^ 

Fol.  i6if -^nr«<^»liritm  F^Mlagiftr  fo^Jrlaw  gemacht -^-vo .01» 

worden,  den  36  Octo^JttCi'Sb^E^«  v- 

Ol^'J^n«>^p^'»  .«hcjfrM^J^vi^^^     «^s?^^fc»') 

vSo  finot  man  Wunaerbariicher  nicht, 

»  Wafs  man^H  f^*(J!}QCft9^B4  ^w^imht  etc.  •       (5'BI.) 
Fo^rf67»:BMiiHiHiTMMo8fK?ie84W6a«ii#TerlMY,  Inn 

^:r;  Fid.  198«.  Atfrs(kliab»,B#triiftc,  wAUteh^rgeatdtrrB« 
swiachen  dem  Christlichen  vnnd  türggia/^liito  K^i^ihMm 
UnYjmiSßi^'rwäiäith^vM}^  ^|nte'  glaaln 

würdigen  Peram|;%\  ao{ot;npdcuind«ff*)Fffao6kkisbh«v  BTitVIF 
«Bfaflft^eif^sbiiiailfs  CasehfiiAiileiic^  OetdbnaUS^ft^^eschri- 
ben.       (6BI.)  >.•.'!      f»    .  ,    .'!      .,f.i 

:  iu'EiA.'it^.  «QieB^greMiiS'didii  darohlelohti^on,  Hoch- 
geboinMtoFtir^ftmkirisadHeMMv  Hexten  F^dibmii^  Etsui 
}iäTotbgev8\itvto  0%HtßTr9kth*iMi  >jAd'Fjqol\  .se|n.'gdhaUne 
PjtMeaaibn^,£:d0M6«hpo^i«saliclatf9i>gedechtflrt^^  Joljr 

1596.   (2BI,)  ..i , 

; . . .  1.  EohrjttH) i  Ihivtffeir>  •E;ftakot  i ■'  mmfy  d^ln .  BehMibischen 
iMAdCagaheMUbibi  Waai  rea'  den  Si^ndeni  bteidligt.weciläk 
itt'AmiftjiS^fr.  (tPrag!!^  JtfAi:4ü<Ji596k  :(i;RI.'|j.L  .  l....;  ^'\. 

Fol.  809.  Summariam  des  Landtag»  zue  Prefl>«r§ft 
Mai:tMt  Ali;i;£i96.keaGblofiMni';^'Bi.)  i  . /.;i>  t  >j/.  ^  s 
-:  ..FbK(849^iAi'tiAaU.piJMtaaiBQigarioais  A!ca9k)6  St^tibm 
et  ordinibus  Regnt  Posonii  proposili.  (i-Bl.)ci8tNamnaanu 
-1 .  :i • )  b;  (ExiiiMic:  :deo  Böfaimadbeti  Landtag '  Pröpoaitidn ,  ao 
dea.lfiiFi^hroaij  A.t.i^qfr-iJiiKl&ajai  Mt^'d^n'^tenden^  dtfr 
Cron  Beheim  thuen  lassen.  (iBk)"*        .-  •" J'  •  '*  .:i.'r 

Fol.  865:  Schreiben) dQf4K6iMig6  Sigtennd;  ron  Polen  an 
4ie  Icais^rL  Uaj^atättdie  W^ohey  betveffend«.    . 
r  •/  r.FolvOyiv  iDem  Heiraiiitth  BhürUe^  Uirei^^FünA.  IKt 


Digitized  by  LjOOQ IC 


«S6 

Hr».8969-ders  Carjimls  xne  Oesitem^l^lfete.  JAngit  auf  ti  Febrer 
Alhie  gebaUei|«ii.EiiU7tt|  «nzi^meldcui  »icii|(  TnnderlMteii 

^'*''^  sollen.  —   (iDI.) 

Fol.  929.  Extract  artffs  d^t^bayserlichen  Laandtags  Pro- 
position , .f^^fffi^  vnndvv^l^a^i«,  df a' ibibmut^y  i5a6,' 

(zu  Wien.)  114  BJ.).  , 

'F^oK^^t.  Am  AnnTtoi^Tvoti  3^6  Dec.  iS^d^J    '  ' 

b.  Aas  Collen  von  4  Jenner  1596. 
(Nacbricbten  Vom  Kriesistbaoplaüe^ '  ca  •  beniorken. 
Ans  Ungeb>fl.)P -r''*     .'     :../v.  i  -  -  /    — 

-1^'^   "•'«  .'•'    r   -r/:  .:  •    .      .  J  ...;   '\  »  .  -     .      •     . 

öl',  •'  .  M.  •fu*',fii'j7/    . ,  '     :-'  :/.  I..  ...»    ♦  '      '     '       '  .  ": 

■.•.s97o..w{.,.w  •;  vr,:  Codex  Ms-.:  NrQ^B^iO.^  . 

Cod.'  Ms;  cRart : iii Tbl;  i^^CVll  (FdH;  9Ö 1 .) 

Fagger'sclt^  Heittionen  fup  das  isbr '1197*    Tom^XXIIL 
<  •  *  ■   (Ordhiitf  tnrerso.) 

i  "f    Fol!  ti  f  Anflr  Wh»  TÖn  ^vMmxjf  DotJrtatKs  ia9^>  ' 

FoL3i)9.   Atgentlichet*  Bertebt  des  Tumalca/  iwisfAien 
d^nBeheimb  TnhdrWallbnett,'tnn  der  Niwstelt  tae  Prag 
jvwi>B  8ept«  i69*7i~'       •*''''  :••         •      ^^  t-i-/',  •  ••■ 
..  I.  '  FeL434'    Berioht  desr  fflvgebnen  BtMtlregwaf 
'Wtewi  vor  'drai  SoHetlentbon,  1 9;  Jul|(  1 5971^ 
>;:.!  ^  s^e^elebdcbiBorg^inoiiisiOTalbie^VaalAsStejreri 

sostellen,  d.  19  Jalj.«  

-.^:/>  .TJm>£irlcMdigang/'  (fiin  Fleiscbhacket-  T^a  Nofsdorf 
lukt' drei  Oohso*  getrieben,  und  in  den  Sebweii  gescbnitten.) 
0:  Fol.r47a.  CopiaScbreibiBns  an  die  kaiserlMii.  y.  Palffyi' 
Toti  B'Jnlf)  1997:}  liebst  der  AneMgevoBseobs  .ge&ngeDea 
Janitscharen.  > 

r  : :'  «"Eol^idi^.  BeligtoB  Mdndst,  60  sne  Wieaii'IiblVackb 
9fegaBgen;4.Vnd Einern  Jeden  Bttrger  daselbsten ,•  Im  Monat 
Hajo  vnnd  Jan)r.lAoii597,  ine  bauis  getragen  .md  iniiiDgiert 
.^ord'im  p-fy.r.   :; ..      . 

(Das  Anslaufen  in  dleSeotiriscb'en  Predigten  srnEn* 
eersdorff,  Fesf^dorff,  Bodann  o.  dgl.  an  Son^r  uddFejer- 
tagen  •verböten.  **^) 

OB  FoI/fi63.  Fartienlar  Sebreiben  an  Eraberaog  (Kal- 
tblas.?) ans.  Nenhausli  die  Erobemng  von  Tottis  betreffend* 
Dat.  s4  Mayo  1597.  (4  EL) 

Fol. 579.  Avis  Wienn  von >äo  lEayo  1597. 

V  Versolbiiten  9entag,  Ist  bei  Mcdlhig,  Nachmitag,   ein  9^ 

Hsli  Wetter  gemsit,.  das  nickt  AliainnUea  Wein  Im  OebÜrg,  voo 


Digitized  by  LjOOQIC 


42Z 

£rd  vnd  fileckh  serrissaiH  vnnd  liefttb'Inn:die  «toe  gflfielirt,  auch 
die  Nidern  Wcingartten ,  Also  imgesoliütt,  das.!  miaub  an^etlicbeii 
Ortben  dteiBteckk^  nur  ein  yvmtigjdhetf  hat  auch:ilfeeTSVami,fmd 
PeUeradovffi|>Jtierwaffe*Uw  MSdling^  aa  vUea  htiuemj,^6ibiG&anjfit 
,eiiigew0rflWiKy.:dici  Heller  also  null  Wateei^  angefikttv  iia£i  ea-  -vil 
Fesser  mit  Weyjk  Yflili0eMaifo&t,  aueb  soiiiKStaia|reri(llen$  da^  Iha 
«.dein  Or^lien:,  eines.  Hniees.dief  4$ele|^«  wSb  daitn:  an  eslicbea 
-8obaUu>beii -Orlben ,  n^cb  ein  grosse  AhisSMigl^*  disearWettoi^ 
'-aells^  Allein  em  beiiidtea  Ortkea  mdecgangen,  "vnd  drtHndi  der  ctf* 
iati§nea  Jiauer .  meiber  suegericHt^aeki'  wordcAi-  dteen  schaAm 
aobeoaf'jMaiii.vf  MSuooq  A*c-t-  ..';....:  u.  ...;...  .  . 
.  »Djci  ar)S(i^ii<ge&ngne  Bauenf «  Sa  die  Redeliiebrei^i sem  esd* 
fonvi»rkraiiidihni«  ywi  sterbeo  hauüeM^eifs  i%ilni  ivellicbei  dtb 
Sebergen -laia.'tdad  Spital  traaeiii  Ojdor  fiebrea^  vAd  ^li4t  man  diid 
:thg  vilSpifa  .vnd  Baaer  Inn  das  Amhtbattrs  geüehrf,  sUebeeorgea« 
.man  mit  IreaaiObristeo  bald  procediem  werdb;  Sooneta«* windet 
Albie  atarekb«  Aitstijtia  gehabt,  also  wer  ainen  Eiidlleibt,  vnd  ej> 

SriiCen  würdet«  .stracbhs  anderstett,  da  die  tbaU  büsebeeheiii 
«n  Kopif  ]essen-mu#Cs «  wie  dapn.neob^tea  Mittt4n»benvaq  hinein 
Junf^ea  foii^aiJHanA,  so  Weib.,vad  Kigdeg.bindpglseseii»  .einJSieift* 
pel  Stattuirt  worden« «  >— 

*ßihS^  yer«i4telniV9:dficAafriserisc]^ett)BlmreD,  be* 
3t^)t9«>Yn4..etrJsi0et09  R7t(c»,.9bi»ste,  £U«i>%lmtfc  titd '«^ 
dere  Befelchshaber,  sp  d^n  ;a4  ApprUl  Anii^  )^^^'  ^oäEnnfii 
ismchiWiAUPai  Ini^a  K9y««ir8-AolbiAbaa£i  gelie&ct.wordeo, 

Fol.  646.  Auls  Wienn  von  i5  Apprill  1597. 

j  y  fDi0'A[iifrrerisebe  liati'efn  /  Seiadt'ni>cb  ■  nicik  festilt,  licen 
(^licb  Tausendt  starckh,  Nächst  Melckh  befsam^n^-  va'nd  wernep 
^^eichwol.  xQa.denr  Beytterrn,'^  Immer,  vil  erschlagen  r  g^benckht, 
vnd  gefangejo,  wie  man  dann  erst  gesteren,  mehr  alfs-ao.  Inn  dafa 
Lanndthaufi^  alhero  gebracht.,   d^rund^r  yil  Redelfiebrer,  auch  Xr 
Obrisfter,  aambt  seinem  Le^ftenambtgefiingcn  Wordenf,   dfe  Re^t- 
ter  Nemmen   Inen  alles  was   Sie   haben ,    Wie  Sie  dann-  teglioli 
gancee  ScbüfF  mi|;-Pethgewaxld(,  Spe.o^b«  Schmalz ,  .^Uet*Xel  Haufs- 
.Bath,  ynd^vil.  gelts,  Alhero  schickhen,  vnd  also  ein  grpssee  Guett 
bekhommen/dann  es  dcro  Örthen,  gewaltig  BeicheBaurea  bat^  *«- 
Ncchs.tvcrschii^en  O^stcrFeyrtag,  Ist  eiri  ScbüfF.  mit  dergläicben  sä- 
cbeni   aacb  e  grosse  Fesser' mit- ^eins,   von  4o'Aimem,  Neben 
ainer  Truchen,  vnd  Feslin  vol  gelts,.  albero  gelanagl,  das  bat 'die 
Handtwerckhs  Purst  Prys  gemacht,. die  Fafs  apgesep^ft.,  vnnd  ei- 
nlas aufsfielasscn,  ,dic  Truchcn  mit  gelt  aufgeschlagen«   dasselb  ge- 
raubt, das  FefsTinaber',   So  kaincr  Allain  tragen  kSiindt,  babea 
die  FiscKer,  vf  ei.ner,  Zillen,  daruon  gefiehrt,  vn^nd  Solllcbes'  vnder 
'einander  anfs^etl^aiU. « 

s Am  iMitvroefien  herniacb',  Ist  wider  ein*  aollieb-^ebfiff  Al- 
bero korani.^fi,  .Vi^^Uiches  das  Vglekh  gleicher  weifs  PreyA  geben 
wellen,  die  Bcytter  aber,  so  solUches  beglayttet,  habens  dem 
Richter  angezeigt,  Wellicber  alfsbald  mit  seinen  Diennem,  vnnd 
anndern  Knechten  zum  Wasser  ganngen,  vnder  Wien  Sie  erwischt». 

rfcnckblicb  eingesogen ,  auch  des  andern  tags  geschwindt  darauf 
daruon  aufgebenokbt ,  gleicbwol  der  Aine  allain  ain  SebäiUii 


Digitized  by  LjOOQ IC 


S2ft 

m^9^tf^.iWMd\  iBcR  ABder  sv^o^ IJdnveii ^daiAH^  ilihe  dMb  Allain, 

t..'  :>»iDer  iEh'tfäier:<,  so  dib^Feslin^mit  dem  gei«'«iidtfitkrt,  bat 
Inan.96«erii7i&n!^  die'laatvibinx.tfaeiis  wrdev  a«f9V-'ii<ieh  müsseA 
^t'i£kK^  *&«»  straff  eiiegeoV  'wms  nian'niit  den  Vbepi^en.jiefangeiiea 
Bh-iremiMi  wfindefi,  gibt  ZtiC^  4a  tmaa' auch  dike^vbelrnit  straffet«, 
«riirden  «raf^We^etat  die  Qu^tor  .ftiobtetebimsem;)«/'  j>i<  i 

i:-  >  '«iNaGbdejb  die*  bawer --^mb^Medliiitf«,?  PettersdoWfv'Baaden, 
fMul^evs^evf$l*  Gii^i^eleliirchei» ,  ynad-  Andern,  meto  -Ortben « ^ -iweH- 
•Ieii'9leinii4i2)dba.ferdigea'li0hn«  nit  tnehr  arbaiten i «»eilen ,  anfti- 
«isob  wondbeny  vnttd  sieb  vf^5ooo  atarckb  Yersännlet;  bathnan«  allab 
Lanndtberren ,  vnd  dem  Adell  vfgebotlett  i  Jeder  'miraeinen  PI»- 
•Aen  fnaebi^vehn&^enr 'SU?  tersiöhtlnen^  lüso  Inn^  f^  Pfevdty  euch  ein 
^bndlin  <rae  Fneßi^  BÜe8a«niki''gbbracbt,  vnd  rersbbinen  Fre^rtag 
t]faebta'au8v!vM  maob  MedliUf^v'Baaden  f'VDcT'PfaiiroiMletten  geaö- 
«Ifmi'^'  lU^^afrtovtscbe  bawerv'vbr  tagsr  vfberAiUen ;'  vatid  Alfebald 
]riben'/An»lniiMiaiiioblager ,  «anibt  6  ^elel  fieb^epft  ^geb«nnc1ibt ,  Alft 
-MidHdeniAiesrgeaebenydas  Sie  vbermahn^t^  biAien  8^e  sieb  fnn 
««Itti  ^ergleicIuMg  elngelass^V'"^^^  <^|0  Bi^llielirei*  Selbsten  daar« 
mbeni"  vofl"!ireUicbeB  di«  Reyfter  -gestern  mebr  m)(^.  5o.  ge- 
<fiingiier'tian»»tnilt;'^abraebti  iwellkrb<i'Xur  straff.  Im  Statt  Graben 
Arbeiten  miessen. «  — 

-fi  f'^Folcr6>;^i''  iAm  Wteii'>iov'A^iK  't  90lir6i&eti  über 
-Um  ^Bufi^ht^HMittn  Baöenr,«  «tt'den  -EMMitmig  Matthias, 
^otti  'B^&fk^rn  «mtiiltfarflolc'ti  (fl'^^t-)     •'  -    * 

(/ •  I  "*^EoVbf;b;{  An  'denselben Rtrsbersog^^  «iHannfa  von 
Greysfs  zum  Waldt  — ,   Sti  Pökcn   d«ii  6  «April  16^7;  -^ 
(4BI.)       -t'-'v.f  :'^(     '  r,  ,u/    ..!.■;    '  ■•  -  .' :'^  . 
r.  i*  ,F4>l9^a6* '.-ReTera  d6r' Aufrierisehen^Banren'Sae  Lit- 
«9cha«.  'i&Mavij't5<^j,'*''  ■'  • 

♦^  '  '^6l.73o.';Extract,'  was  anf'Jtingst  geb'altenem  Landtag 
*jfler  Rorij,  Kfiys,  Mt'.  wideic,  ^ß«  Erbfeindt,  dem.Türggeo  von 
.^%  QrtQnndea,  des  Köoigraichs  'Böhmen  bewilligt,  worden. 

-'<    '  -  pÄL-t^T'-'A»«  Wien^'T*  4llärz.  1697»" 

-'   ';    ♦Föl;76if  — '  768.  Lanndtags  Beschlafs  der  fdrstlichen 

^Qif^fsc'Tia^t  Tyr9U,  den  28  Febr,  1597. 

,'    \.  •  BJoI.  7<9)()---8o4..  Kai^evlicbeFroposUioiii.deatyroliachen 

rLaandtft^  aä.Febn  15^7,  .       ;  ..  '...(.. 

• '  ^    Pol. «ic|.  Aufs  Wien  »'4  Ferbr.  1597. 

"*-  '''Pol.ftjp.   Der  Cron  Beheimb  Laudtags  Tfirtrag ,    26 

^anoei*.  ^597,     ..  ,     ,.     -      .        .,        . 

JF^ol.  866.   Extract  *  aufs  der  kajserl.  öss^terreiclilscheii 
•liial»dtkgB4'Fri>poaition',  eröftnetden  k4  Janaec  1597. 

'' iID.''Zii'beniei*ken  die  Berichte  über  die  ^afirührischeii 

!"      '"     '  B^gctern.  Passim. 


Digitized  by  LjOOQIC 


I 


«29 

Fogger'sche  Relationen  vom  Jahre  1698,  Tom.XXIY. 

Fol.  1.  Aufz  Lyonn  jp9i%picimo  Januarij  1598.  (1697. 
steht)  r  ^  -r  -^    _^  :     K^, 

Fol.56. -fetttaet  aiif^  dcft*  Vnder  entzdrischen  Land-***^**'** 
tagsptoposition  Anno  1598.  'bege^^ti.  (4  Bl.) 

FjOl.  177«  Schreiben.  d^s:.NiclasP«Jff,KiFrf^H?rrn  de 
Ordetan  die  konigl.WürdQ  Maximilian.  RaabtSoMärz  i$q& 

(av,Bi!y  ■  ' '--     '■  "^ ' '-'  \  '  •  ■  -^-^^'-^^  ^^  ^^ 

Fol.  180«  Schreihen'desHrh«  y.  Schwarzen berg an  den 
Kaiser.  Raab  äp.Mar«  tBqBi  •»    '  •^''        '^  »^  *'*^  •'  •^*'  ^ 

Fol.  t8l.  Itk  derselbe  «in > de»!  Kaiser; ''rAprUif^^S. 

Foh«9a«  Estract  eitieeASefcreiÜens  ettfftlRAsbf'iTobi  3 
Afril  1598/  .    :  :.'      » '•'  .:•    -5  ''*•.:  .V      .    '  ■.'•  •  >f 

FoL  195.  Verzäichnos  tmt'^at'Ovdnifn^  thi  Jeder,  El* 
sej  zuRofs  od^FuelSf  Franiidsent  öder  WiirMoAten,  T^enlsel^ 
oder  Huni^eriach ,  in  difsem- TorgitnohmtilFii  Aiisetilag,  so 
wir  zuhoffen,  mit  genad  defs  AlraechtieenGotfesUnzu^ihM 
vnd  zuttollenden,:  sieh  atiuerharltteri  hmei  vMd  ileiAer  ord« 
nung  nachsetzen  solle. —  (cBl.)  '<>...       .  ''    >•  *'l 

Fol.  417*  Anfs  Wien  1*0 m  1 1.  Jaly  1698  et?d;       ' 

»Dison'4Viohnlitag^wis€li«Ti  i'vhd'a  Vhrn  IVt'ih'd'efirftkySeÄ 
Stall  ajlfate  eift  crschreckeniicfas"fVlur«xrfskoMimen,  i^hdsi^^b  g^i>7cR 
darauf  ebcneni^fsscn  a^  3  ;v|»der9cbidUcben  OrtlieiL-eSo-Fruhnüt 
cr/.cigt,  die  hat  also  bifs  vf  den  A'Bendt  g^wal^t  ,wjf.  grpawQlS 
schroclihen  dc&^volckfas,  Inn  welcher  es-vil  heuser.hin<i^egkh  ge- 
nommen, viid  grossen  schaden  gethdri,  Sollen  eingelegte  feur, 
imd  vermtitblieb  dui^ch  Ansttfftun^  der  Turggeh  i^ngestecK^t  seyA 
worden,  Gott  ergeee  die  Bescbedigten  etc.«       '»/.'•       .•>.<'     { 

Fol.  46S.  tCstserl.  Mandat,  Achtserklarung.  '^aclien  con- 
tra. Achen.  Pra^,  3o  Jnnj*  1598.'  (3  Bl.)  .     ,* 

Fol.  488^'    Schreiben    an,  äen  Erzherzog*  {1f atthifi;» ^ 

filier  die  Frobetning  ton  Palotä  und  Vezpriol'  Da^am  im  Feld- 

fager  Va  Mcil  von  Weifsenburg  9  August  1598.' j       ^    ■    .,  ^ 

'  *  Fbl.  63  t.  Extract  aines  Schreibens  aufs  tjratz  Von  32 

Öctober  1698.    (Religionftsache.) 

Fol.  688.  Schreiben  des  Erzherzog' Itfaühii^s  an  N.  iH 
»öv.  .1598.  •        '  •  .. 

*     *    *PoL' 717.  Bericht  an  den  Erzherzog  Matthiasi  (maiik.) 
(4B1.) 

F6I.  7S1*    Particnlar  vnnd  adrsffiehrliche  Belation, 


Digitized  by  LjOOQ IC 


430 

wifs  ticli  mit  BelSgening  Ofien  in  ditem  1598  Jahr  rerlof- 
fen  Tod  zoegetragen« 

Fol*  761.  Aus  Anttorflf  von  24  Dec«  iSqS« 
b.  A08  CöHen  Yon  3i  Dec.  1598. 

(Ziemlich  yiele  Kriegsberichte  aus  Ungarn.) 


XLIV. 
n^99ju  I  Codex  Ms.  Nro.8973. 

(Bist.  pr<|f.  3o4-) 

Cod.  Msi  Chart,  in  Fol.  sec.  XVI.  (FolL  702.) 

Fogget'tche  Relationen  für  das  Jahr  1599.  Tom.  XXV.  (Or* 

dine  inrerso.) 

Fol.  I.  Anfs  Anttorfi  von  3i  Dec.  1599J 

Fol«  37.  Sommaris^he  Beklion  der  künstlichen  werckh 
Vnd  SpeotacMl  1  welUohe.£ne  ADttörff,  auff  den»  gltckhaff- 
ten  Einrit,  Irer  Hochfürstl.  Durchlaucht  Ertzhertzog  Al- 
berto etc.  VQsers  Landts  Füraatea  ynnd  gnädigsten  HerreOf 
gemacht  worden,  (fi  BL)  5  Dezember  1699. 

Fol.  53.  Aufs  Pulsen  Ton  3o  November  1699  (u.  pas- 
sim.)  •  •  Kaiser. 

*Fol.  tio.  Aufs  Stejr,  von  3o  Oct.  1599.  (Steyermar- 
kische  Religionssachen.)  (ü  BI.)    - 

F0I.9JO.  Schreiben.  Hr.  Hannfs  Sigmund t  Freyherr 
sue  Herberstein ,  an  Ir  Fürstl.  Durchlaucht  Elrczherczog 
Ferdinand  «ue  Grätz ,  wefs  Er  mit  seinem  yndergebenen 
Krieg^volekfa  zu  Bosohega  verriebt  hatt.  Dat.  Waresdin« 
den  18  Sept.  1599. 

Fol.  276.  Kajs.  Resolution  auf  der  Land  tieuih  aufs  bee* 
den  Stenden  von  Herrn  vnd  Ritterschafft  des  Landt  Oes« 
aterreich  etc.  vnder  der  Ennfs  Augspurgischer  Confefsion 
sambt  vnd  sonderfs  .vnderlhenig  anlangen  in  Religionfssa- 
eben.  Prag  i5  July  1599.  (s  BI.) 

Fol.  454.  Obrissten  Ruefzwnrmbs  Vnndterthenigiste 
Bitt  an  die  Rom.  Kays.  Sit.  Anno  1599.  aVa* 

*  Fol.  609 -^6 12.  Kaiserlich  Mandat  an  Admiral,  das 
er  sich  mit  dem  Spänischen  Kriegsvolk  bey  Peen  der  Acht, 
ab  des  Reichs  Poden  thuen  solle.  Schlofs  Podabrott,  3o 
J)ezember  1698.  (4  BI.) 

Fol.  6d8.  Articul  aus  der  Kays.  Majestät  etc»  Landtags 
proposition ,  so  zue  Wienn  Inn  Oessterreich  den  8  Febrer 
1699  ffirgetragen  worden.  (1  Seite.) 

FoL63i.  Zeittnng,  aufs  QräU,(ii^  Vngera?)  vom  18 


Digitized  by  LjOOQIC 


4SI 

Febmterjr  1599^  ^ '  Welöhei*  ^cttaHt  die  VnAerthäiif  n  Irte 
Filmten  allen  gehorsam  ab  -  ynd.  aofiagen,  (9  BL)  *^ 

F0L643.  Extract  aub  der  Kajt.  Mt.  Landtag^  Prep4>» 
ailien  eröffnet  und  Terlesaen  in  yersaubtaner  4.  Blande,  den 
8  Febr.  1699.  (3V4  BU) 

*FoL687«  Attfd  Praag  Ten  11  Janoari  1599.  (Obrwt 
Rneftwnmib.) 

FeL70t«  Ans  Rom  von  a6  Decembrki  1698L; 
b«  Aus  Venedig  von  .1  Jannarjr  1699, 


XLV. 
Codex  IMte.  Nro.  8973«   /  »«.8973. 

(Hist.  prof.  3o5.) 

•  Cod*  Ml.  Chart,  in  Fol.  sec.  XVT.   (P0II.659.)  J 
Fogger'sche  Relationen  für  das  Jahr  1600.  Toiti^\Xn.,i 

Fol»  t«  Aofz  Rohm  yon  1  Jenner  i6oo« 

Fol.  44.  Extract  ans  der  (wienerischen)  kaiserliched 

I«andtagiproiK>sition  eröffnet  den  10  Febr.  1600.  (a*/«  Bl.) 
Fol.5af».  Relation  an  die  Kajs.  Mt.  Anis  dem  Foldt» 

leger  bey  Lettina  an  der  Muhr  von  16  Oct«  1600.  <4  Bl.);: 

•  Fol.  609.  Schreiben  mein  Georgen  Paraideysers «  Iret 
MU  Obristff,  dergewestenCaniserischenGranitsen,  Grtndh 
liehe  Verantworttung  ynd  entschuldigung ,  auf  die  mir  hef 
St.  Gotthart  14  ArticnlK  so  Jüngst  angedentvorden.  (5B1.) 

Fol..  614*  Verzaichnu»,  was  in  Abisttg'  Canischa  an 
Frofiandtf  alfs  Meel  vnnd  Piscotten  daselbst  yerbliben«  aneb 
was  von  dem  Pul  wer,  so  im  Schlofs  angangen,  •  yersebii 
worden,  (a  Bl.).     . 

Fol.  634  Translation  Wafsmafsen  Kay««.  Mt.  die  Pe»- 
.aianisch^  Pouchafil  zum  Abschied  sohrifftlich  beantwordd* 
1600.  (5  PI.) 

Fel.^^.  Apra  Wien,  yon  sd  Dec. .  160a«  .     l> 

Aus  Prag  yon  3o  dito. 
.    (Ungrische  Kriegsnachrichten  ) 


Beylage  zu  N^.  XLV» 

Hlustris  ac  Generose  Dne  Marce  Fuggere,  D&e  charissim^ 

et  obserFande. 

Fostqnam  pridie  Natiuitatis  B.  Mariae  Virginia  ad  Ve« 

etram  Illustrem  Dominationem  literas  dedi,  -  quibua  signifi« 

cayi  totaia  Styriam  circa  Religionem ,  Del  praepotentia  be- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


4» 

rochiali  C^nthiaGaefeciiriuv/iniliuoi'  rcMna^atMbisi'  Comisi^ 
Mrii  itothi  adviobti  erantyiDoniiMft-Joanlie^  ComU  alb  Or- 
teiibvn^iGäri|itUi«  supFOBvuftiOifiiaheiys  v'  H4i^tmatitts<i2Ska4 
gel  eiusdem  provinciae  Yicedominuhv  DoötbriA^elii  (Uh 
Sfecd^V  )Sex|^asij«i!/6otisilia«uis  ^  i«t  Jaa;  CKrMtbpnorus  de 
Frank,  Guardiae  Dostrae  capitaneas.  Eodeid  IgfiCttr  plaM 
modo,  sicift,«tf8lryriai,>  CaHAthrifl  6  iiioblseA  r*fi](t*ihata.  In« 
primis  ha^^ticav  templaicom^  qaeBiil6riiti''se«tanioruniqae 
praedicantium  aedibu8,  ubi^ue  j[)artjin  arietibos,  partim  pul- 
vere tormentario  sunt  eversa,  praedicantes  ubiqae  ex  pro- 
Tincia  cxpnlsi.  Uxores  patsct^aer  et  concubinae  clericoram, 
ab  eoram  con^or^io  abactae^  illls^e  redita&.8ubpocnapro* 
'e''''>^^*  gcriptionis  e»<oiiiiubiis  prtf^inciia  interdi^rar  omnes  catbo- 
licae  Ecclesiae,  quae  «tantin  baietieiicorum  potestate,  sunt 
recupe^ata^f ,.  .catholicis  pastomb^s  imposi(is^  j^n^i^ef  ci vita- 
les, omtiia  oppidula,'  omnes  pagi  diligenter '^efproiati,  p^- 
tina'ces  häbtetiet  ex'^omnfbds^^de  SerenitatU  prominens 
proscripti ,  in  omnibos  fentie,  >'tnixime  aer6'' pHncipallori- 
bv6  löcis-exbjortationet  a  mead  poptilbm  intertiam  etquar- 
^«ni  ttsqoehoi^am  habCtae.  •  'OoimiAuDio  süb'utracpae  s^^^^b 
iliomnänoi^  loicis,  et  viva  ^oce  et  per  patentes  Hteras  (Aa- 
tht>ritate  Apostoliea  ä  Domino  NuncioApoftteliea.  Epi^k^opi 
'Adriensi  «i(iiln>  conoessa)  a  Ine-sublata'  '  In^up^t*  liUrae  pa- 
-«eAtes  Archidxacenis ,  Gmind^ntri ,  Frisacensi  ^ '^atdeiiaf, 
L/auahtinensl  V  Axpilerensi,  et  nannuUis  {ira^fiik4^  'da(a)(,  aa^- 
<|«bria  contineates  remedia,  qoibus  reformatio  'ihaneat  sta* 
'bilkä  €t>  ad'  Eeekiiam  redcrctia «  omnis  oceasio  ad- Vömitom 
(redeundv  Sit  precisa. '  Multa  millia- librorom  bäereticoram 
.yuUioe  iu  'vairiia  locis  oombutca.  v.  ^uam  p^ürima  animartiil& 
millia  ad  ovile  Christi  divina  gratia  reducta'  et-  sie  iota  Ga* 
-rintbia  in'spatio  triam  mensiuih  Integre  est  reformate,  in« 
jfbvmerabiHbui  hominibutf  de  aub  a<d  ecdesiam  reditn  stb)- 
met  ipsis  gratulantibus.  Tarbac  Rusticorum  et^it-liBoeiis^ 
sant  quidem  Uimiiltuati)  artamtfu-ipsoram  4uiwAiiM  4ta  diu 
duravit,  Ciaitas  quoque  KUgelifurt  oiitiVra  nos  semper 
fuit  in  armis,  diuque  aos  ab  ingressu  prohibuif  döB^c  tan- 
dem  per  terribile  pcincipia  noatxi  mandatura  eommots,  Re- 
formation! se  subiecerit«  Itaque  pridie  S.  Martini  vexillam 
quingentoram  mi/itum  t^x-Clagenfart  in*  civitatem  Völker- 
mqrkjt  e^t  translatum,  eademque  diQ  omnes  s(tptarii.praedi- 
'cdntes  ek'  ekäeai  '^iyitate  discesisehint, '  qtiib'üs  önlVkitn»  px>8\- 
quam  Clagenfurtensis  civitad  ita  fuit  evacuata,  nos  in  feste 
-S/  Martini  eukn'nostro  miiitumvexillo  irigreaftv  s^mas,  tota 
-ih  armt«'  (oantva  'partnm)*  poaiia  eiviute.  Sequenti  poatea 
'<Ue<y  qvM.evat^I>6ininica,  ip  templ^- ptt ropbtali -nd  popo- 


Digitized  by  LjOOQIC 


435 

Ittm,  qai  erat  numerosissimuft,  orationem  in  quartaih  uaqiio 
horam  haboi ,  et  pOBtmodum ,  hac  rebelli  civitate  nuMre  ao« 
Hto  in  Omnibus  per  triduom  reforniata ,  Domam  qnisqne 
di&cesstmus.  Beformationis  et  Carinthiacae  et  Stjriacae 
Acta  forsan  aliquandapublicistjpiscommitentur.  HaecqüO- 
que  Commissio  perquam  felioiler  et  preter  omniam  expec« 
tationem  (Oeo  sit  laus)  sine  omni  sangainis  efiiisione  per* 
acta,  iia  nostro  S^renissimo  placuit,  vt  inde  plurimiini  ce« 
perit  volaptatis.  Haeretici  multa  de  rapinis  nostrorum  mi« 
litomi  €^t  de  Tjrraonide «  quan^nos  Commissarii  in  popo- 
lum  exercuissemus,  sparserunt,  omnia  ea  cum  sint  iaisißsima 
et  mendafsia^  p^r  sese  eyanescere  soleonr,  nnlla  pro  Inno- 
ceniiae  nostrae  declaratione  Apologia  opus  erit.  .  Häec  eo 
libentius  ad  Y.  Illustrem  JDomination^m  scripsi«  qiiod  existi- 
inem  nanc  narratipnem  .saltem  aliquam  illiüs  doloris»  quem 
y.  lllustris  D.  ob  Canisara  proh  dolor  turpiter  amiBsam 
percepit,  initigationem  ifore.  j\aptim  Craetii  die  TLlCl»  No* 
v.emlirrs  .V  MÖC.  Yestrae  Illn'stris  Doroinationik       . ' 

.  S/nceru«  amicus  et  serriiB   . 
M.  £ps.  Seoo« 

■Qaaeso  eotnmismicet  hamrn  literarnm  copiam  fratribiu 
P.  Gregorio  et  Doctöri  Hott. 

Von  Caniscba  niiag  Ich  nit  scbreiben,  Binkhälnstundt 
sicher,  das  der  feindt,  nit  auch  fftr  4)as  8chh>sfs  Segga 
khom^  der  Sardor^so  Cantsa  erobert,  soll  ein  Augspurger^ 
oder  Men>inger  sdn,  Er  hat  gesagt,  Er  will  den  Oberstem 
faisten  pfafTeif  in  Steyr,  noch  wol'finden,  Inekhenne  E*r 
jiilf  aber  sem«  Schlosfs  wisse  £r  gnrwol,  Bestie  gehe  in  mal 
hora  etc. 

(Fol.  691  et  593.) 


Codex  Ms.  Nro.8974. 

(Ilist.  prof.  3o6.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XVI!.    (Foll.  791.) 

Fugger'sche  Relationen  für  das  Jahr  1601.  Tom.  XXVIL 
Fol.  1.  Di  Lioneadj  28  Deeerobris  i6oo. 
Bis  Fol.  245  italienische  Correspondenz.  > 

..  F0K333.  Extrac^  der  (Vyiennerischei^)  Landtags- Prq- 
position  V.  19  Febr.  1601. 

Fol.  36i.  Extract  defsBehmischen Landtags Beachlufs 
Ao.  1601. 

Fol.  375.  Aufs  Wien  yoÄ  10  Martii  1601. 
L  a8 


Digitized  by  LjOOQ IC 


/♦34 

irro.a974*  »Demnacb  man  ders  Ilerrn  Obersten  Paradeisers  Summa« 

riscbe  Verantwortung,  ab  vber  loo  Pogen  lang  gewcst  ku  seiner 
entschnidigung  nicht  g«nueg8ambi>efanaen;  hat  man  Ibnehemacb 
rber  vorige  Arrestürung,  dovli  nun  Inn  der  Herren  vqq  .Coilo; 
nitsch  Behausung  durch  die  Guardia  Inn  mehrere  Verwahrung 
nehmen  lassen ,  aie  andere  seine  fürncmbste  Befclchshaber  aber 
aeindtlnn  die  Burs  an  vnderschiedlSche  Ohrt/bifs  dafs  vf  den 
dritten  Beehtstag  die  rechtliche  erkenntnufs  ergetb,  Inn  TerhafT« 
tung  genommen  worden. « 

Fol.  4^8«  Schreiben  Murath  Bassa  von  Ofeni  an  Herrn 
Nadasty  1601  2  Juni. 

Fol,  5 1 7.  Zeittung  von  einem  scbrockblicben  Wunder- 
werckh,  aus  Tnnsprugg ,  datoQ  July  1601.  (Wachsender 
Ferner  im  Gericht  Fetersberg  auf  dem  Acbspach ,  hinter 
dem  Oezthal ) 

Fol.  638.  Relation  Herrn  Ruefswurmbs  Tber  erobe« 
rung  der  2  vorstätt  Stuelwaitsenbnrg  i6oi. 

Fol.  657.  Aufs  Wien  von  10  October  i6oi. 

»  Der  Herr  Obriste  Para  jeyser  hat  gewonlich  ain  Naren  vmb 
sich  gehabt ,  der  Ime  zue  disch  gedient ,  die  Speisen  ab  Vnd  zue- 
getragen «  -v^ellicher  vf  9  difs ,  die  Naren  Klaider  angesogen,  vnd 
bis  Inn  die  dritte  Stiegen  herab  hhomen ,    alfs  aber  die  Waaclit 

Seaehen »  das  Er  angefangen  zuelauffen ,  vnd  gespirt,  das  es  nicbt 
er  Nar,  haben  Sie  ine  ereilt ,  vnd  wider  Inn  sein  Gewahrsan« 
gefiehrt  9  der  wirdet  Jeao  besser  Inn  Acht  gehalten. « 

Fol.  665 — 677.  aEniid  tnrteirs  Absohrifi^  Tber  die  Obiii- 
«ten  Tnd  Haubtleuthen  sambt  andern  Interesairten  Fersob- 
nen,  so  die  HaabtTOstung  Canisavnd  dieYestnng  Bobolscli 
A^  160*1  den  Türeken  vbergeben  haben.«  (i3  Bl.) 

'     Fol.  681.  Oration  Herren  Paradeiser fs  vor  seiner  Ent- 
hauptung. (1  Bl.)  (Behauptet  seine  Unschuld.) 

*Fol.  726.  Relation  defs  Abzugs  vor  Canisa  an  Ire  Durch- 
laucht Erzherzog  Mathias  geschehen,  von  Ruefswurmb. 
(3  Bl.) 

Fol.  791.  Anssaag  ainefs  gefangnen  Spachien  im  De- 
cember  »601«     (Viele  Kriegsnachrichten  aus  Ungarn  etc.) 


XLvn. 

Vi«.  8976,  Codex  Ms.  Nro«8975« 

(Bist.  prof.  307.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XyiL    (FolK  414.) 

Fogger'sche  Relationen  ffir  das  Jahr  1604.    Tom.  XXVUL 

(1602  und  i6o3  fehlen.) 

Fol«  1*  Aufs  Rom  von  S7  Dezember  i6o3. 

Fol.  90.  Extract  der  Ka?s.  Oeste^reichisohen  Lan'dugi- 


Digitized  by  LjOOQIC 


435 

FropaaittOD ,  so  den  19  Jenner  Anno  1604 fürgetr«geni?or« 
den.  (Wien.) 

*FoK6i.  Extractwat  vfiF  dem  Beimhischen  Landtag 
proponiert  worden;  (274  BI.) 

Fol.  4 '4-  Auf«  Bluofa  Inn  Schweica  yon  f^  Dezember 
.i6o5.  (1604.) 

(Mehrere  Nachrichten  ans  Ungarn,.  Siebenbürgen  etc.) 


XliVlII. 
Codex  Ms.  NrOi  8184*  »»0.81041 

(HIst.  prof.  ao5.) 
Cod.  Ma.  Chart,  in  Fol.  sec.  XV^I.  (Foll.  6.) 
»MatthaeiMauchteri  ad  Augußlissimam  Bibliothecam 
Caeaar^am  pertinentea  achedae.« 

Fol.  I .  Pro  Memoria  des  kaiserh  äibliothehars  Mat- 
thäus Mauchtcr  an  K.  Leopold. 

Leopolde  Primo  Aüstriaco ,    Imperator!  ßolüahöi'atli  Iiiüid- 

tissimo. 

9  Sacraiissime  Caesar^  Tria  sunt  dijficüta  mihi  et  quar^ 
tum  >  quod  penitus  ignoro,  tfiam  Aquilae  in  coeto  ,  piam  co^ 
lubri  super  petram  »  t^iam  navis  in  medio  mari,  et  i^iam  viri 
in  Adolescentia*  Salomon  dicit  (proyerb.  3o)  loco  dißicilicL 
Uaebreus  legit  abscondita  ;  aquila  mirabitiaj  Cbäldeus  oc-^ 
cultUß  septuaginta,  Tria  sunt  impossibilia  mihi  inieWgere^ 
Auctoritate  SS.  Doctorum  Tria  etiam  maxima  sunt,  qoae 
Tel.Angelica  uel  humana  mens  po^sit  comprehendere.  •< 

,3»^rimum,  quod  Dens  generet  t)eum»  distiiictüm  Iri 
persona  k  Deo  generante,  sed  eundera  in  natura,  ä^""*  ut 
Dens  prodacat  Deum ,  distinctum  in  persona  et  natura, 
jtittm  ut  fiat,  quod  Deus  non  distinctus  a  se  ipso  in  persona 
habeat  aliqnam  distinctalm  naturam  k  diuina  Essentia. « 

»Primum  non  solom  possibile«  sed  necessarium^  et 
sie  communicando  Pater  aeternagenetationäpropriamsuam 
Easentiam  Filio  generat  terbum ,  distinctum  k  se  in  per- 
aona ,  idem  in  natura.  2^>*™  non  solum  non  est  necessanum« 
sed  etiam  impossibile »  qnia  cum  Öeus  absolute  sit  Omni  ' 
modo,  perfectionibus  innnitus,  necessarium  esi,  üt  unna 
sit  Deus  nam  ut  aureus  docet  CbrysologuS  (serni.  Si.)  D/^ 
i^inita^s  nee  inüium  capit.,  nee  recipii  Jlnetn  j  nee  admiliii  po- 
etetum,  quae  non  agnoscit  occasum  ideoqiie  nOn  s0  polest 
yi>Q.lt]plicare  in  persona  et  natura,  Deum  distinoiui^i  prd^ 
duc;endo«     3^'^  factum  est  inincarnatione  vetbi^  quod  opus 


Digitized  by  LjOOQ IC 


436 

firo.8i84*  adeo  sublime  ^  nt  omnem  superet  creatiiin  Intellectuin,  tarn 
hominum  ,  quam  Angelorum,  audiatur  Seraphicus  Bernhar- 
dinus.  Persona  Virginis  tantae  »uperexcellentiae  e$t  ^  quod 
nee  in  personis  increaiis  j  nee  in  pevsonis  creatis  ifweniiur^ 
haec  incogitabilii  Dignitas  ^ciL ,  guod  habeat  Deum  Filium, 
nisi  in  una. persona  dipina^  quae  est  Patris ,  et  in  una  per^ 
sona,  quae  est  matris,  sane  privilegitim  hoc ,  isli  sali  ptirso- 
nae  iia  concessum  est ,  quod  sicut  impossibile  personae  Filii, 
i^el  personae  Spiritus  S.  generare  Deum  y  pro  eo  quod  in  eis 
non  est  natura  cum  primiiat& Jotcundltatis ,  unde  sicut  im* 
possibile  est  Patri  producere  aliud  f^erbum  ,  pro  eo  quod  hoc 
(fcrbum  genitum  Sit  perjkctissimum,  et  tolam  potentiam  ge-' 
nerandi  exhausit  in  Patre  ^  iia  impossibile  est  mulierem  aliam 
posse  parere  Deum. « 

ySed  curiosius  ijiquiramus  ab  isto  Seraphico«  qua 
Tia ,  quibus  cotnitibus «  quibus  veTis  6ola  Maria  Augustis- 
siina  ad  ist  um  felicitatis  et  dignitatis  portum  perrenerit? 
»  O  incomprehensibilis  altiiudo  mysterioram  Dei  >  una  Malier 
haebrea  fecit  ini>asionem  in  domo  Rf^is  aeterni  ,  una  Puella 
nescio  quibus  blanditiis  ß  nescio  quibus  caulelis,  nescio  qui- 
bus ifiolentiisj  seduxit ,  decepit  et  ut  iia  dicam  pulnerapit,  et 
rapuit  diifinum  cor^ti   respondet   Dernhardinns  sed  o  Sera- 

{>hice  Doctor,  Mariam'  unara  Muliercrn,  unaroaliquamPael- 
am  haebreaon,  unam  yiolentam,  vocas:  haec  non  moue' 
rant  Fatrem  aeternum,  ut  Unigenituni  Dei  Filium,  qnl  est 
corPatris.  tali  n^ulieri,  tali  Puellae  cbncederet ;  clarius 
loquaris ,  aliae  requirunlur  praerogativae  quae  coelum  in 
Terram  deducant,  quae  yerbum  Dei,  e  sinu  Patris,  in 
sinu  Virginia  ponent.  Quodfoemina  conciperet  et  pareret 
Deum,  est  et  Juit  miraculum  miraculorum^  opportuit  enim  ^ui 
sic^  dicamj  foeminam  elevari  ad  quandam  aequalitaiem  divi»^ 
nam  ,  per  quandam  quasi  infinit atem  perjectionum  et  gPatiU' 
Tum,  quayn  aequalitaiem  Cr eatura  nunquam  experta est,  cum 
enim  toia  natura  dit^ina,  totum  esse  et  posse  scire  et  oelledi^ 
vinum  intra  V.  uiervm  exlilerit  clausuni,  non  timeo  dicere, 
quod  omnium  gratiärurh  effluxus  quandam  iurisdictionem  Äa- 
buerit ,  haec  V.  de  cuius  utero  ,  quasi  de  quadam  DipinitalU 
oceano  rioi  et  flumina  emanabant  omnium  grätiarum^  repli* 
cat' Seraphicus  Quis.  ergo  nescitlVfariam  Deiparajn  esse 
Napimi  Albertus  magnus  Testern  se  sisUt.  Maria  est  natn- 
cula  in  qua  transfretarit  Filius  Dei ,  äe  littore  immorlalitor 
iis  ad  litius  mortalitatis ,  assumens  nostram  humanitatem, 
conjerens  nobis  suam  Deiiaiem.  (in  Bibliis  Mar.  in  cap.  9. 
Matth.)  « 

ÖuiB  contradicet  medium  Yirginis  esse  cor  illius?  nam 
nbi  Tulgata  legit  in  medio  Maris  Textus  hacbraicus  habet  in 


Digitized  by  LjOOQIC 


437 

corde  maris,  patroeinalur  ingenue  Richardat  a  8.  Lauren*  Nm.  8184. 
tio,  (üb.  a  de  laud  B.  M«  V.  p.  2«)  v£ar  conie  B.  K  procM" 
geruntfidet  et  consemuSj  per  quae  duo »  initiaia  est  ealus 
Mundi  et  ipsum  cor  eins  prae  omnibue  Creaturis  dignum  in* 
i^entum  est^  exeuntem  de  corde  patemo  primo  sutcipers  UaU 
genitum  Dei,  quando  cor  Patris  eruetapit  perbam  honum^ 
guod  de  sinu  Patris  egredieas  in  sinum  Matris  V^  $e  recepit*  c 
Nee  consecratum  Virginia  yentrem  ab  hoc  medio  posaum 
exclud^re  monente  me  B.  Alcaino  (de  Nat.  B.  T*)  9  Föns 
tntCLe  qui  ex  ore  Alüssimi  prodiit ,  de  medio  (feniris  iui  exili* 
Uli,  alque  inde  in  4^*'«'*  capita  sese  dispartiens  ^  ad  irrigan^ 
äamfaciem  areniis  Mundi  emanauit;*  iure  ergo  exclamat 
Salomon  se  nescire  riam  in  medio  mari« 

Augastisaime  Caesar  t  plurima  Philosoph!  de  fluxu  et 
refluxa  maris  discurrendofabulantur.  ExAristotele  parum 
Tel  nihil  habetur ,  hoc  quidem  certum  dum^reciprocos  fluc- 
tus  Eurypi  capere  non  poterat,  et  ingenium,  et  totum  cor* 
pus  mari  aubmergendum  concredidit:  Stoici»  non  minus  in- 
sipientur  Mundum  magnum  esse  quoddam  animal,  et  habere 
in  profundis  Oceani  nares  quasdam  9  per  quas  emissi  an* 
helitus  yel  reducti  modo  inflent  maria ,  modo  reuocent  opi- 
nabantur.  Hoc  saeculo  plures  Lunae  hoc  attribuunt,  PH- 
nio  teste  (lib.  2.  cap.  7«)  Andllante  sjrdere  >  et  irahente  se* 
cum  auido  haustu  maria» . 

Ego  ad  meum  scopum  obseryo  yerba  SaAomoms  Ad  lo^ 
cum,  u,nde  exeunt  flumina  ,  ret^ertuniur ,  ut  iterum  flaant 
(Ecclesiast.  i<^),  quae  pro  yeritate  elucidat  S.  Hieronymas, 
Terra  marique  expcrientissimus.  Ecclesiasies  auiem  noster, 
et  ipsarum  aquarutn  Conditor,  ea$  dicit ,  per  occultas  Irenas, 
ad  capita /ontium  regredi,  et  de  Matrice  ab/sso,  insuasem^^ 
per  ebullire  principia  (in  i"""*  Ecclesiast.). 

Sacrae  scripturae  prodigia ,  esse  mare  amplissimum 
nemo  negabit,  aut  hoc  mox  evincet  S.  Basilius  (Seleuo. 
£pisc.  erat.  6.)  scripturam  mari ,  re  ipsa  immenso ,  si 
quis  omnino  assimilet  non  aberrabit  a  i^ero.  Ergo  si  Btbllo« 
thecas  maris  titulo  honorem,  quis  me  criminis  falsi  coifdem* 
nabit?  An  non  mare  magnum.  Philodelphi  Regis  Alexan« 
üriae  Bibliotheca ,  constans  seplingenta  mille  libris;  sad 
esca  facta  est  flammarum,  teste  Ammiano  (lib,  22).  An 
non  Oceanus  Bibliotheca  Basilici  Imperatoris ,  in  qua  cen« 
tum  viginti  millin  librorum  ?  et  hos  deyoravit  flamma  (Ce- 
drenus  et  Zenoras  T.  3.),  An  non  peiagus  Bibliotheca  Per- 
gami  tot  Regum  sumptibus  comparata  in  qua  ducenta  i^olumi" 
/mm  mcZ^ia  numerabantur  ?  (Flut,  in  M.  Ant.)  sed  Cleopa- 
trae  flamma  et  haue  et  Antonium  Triumyirum  delevit?  An 
pon  Abyaaus  Bibliotheca  Constantinopolitana  ad  Templum 


Digitized  by  LjOOQ IC 


458 

]iro,8ia4tS.  Sophiae»  quae  decem  mjriades  libroi^um  continebat?  ae 
ibidem  in  Basilica  3.  Hilarii  duplex  fuerat  Bibliotheca ,  *  in 
quibus  uidebantur  centum  viginti  millia  yolaminam ,  sed 
sub  Zenone  conflagrasse  omoia  Zenoras  lamentatar«  (Hiat. 
T.  3.) 

yid{  in  nobilissimo  Begno  Galliae  per  tret  annos  Bi« 
bliothecas  rarissimas ,  vidi  Bomae  4^'  annis  Yaticanam  pla« 
resque  alias ,  vidi  non  pauciores  in  Germania  ,  ac  Fuggeri« 
anam  ceieberrimam ,  qaae  oetoginta  mille  florenorum  ante 
hac  aestimabatur,  et  hanc  feliciter  i655  quindecim  noiDe 
|lorenis  coemi  ac  Caesareae  Bibliothecae  mari  coniunxi. 
Merito  ergo,  Mare,  Pelagus,  Oceanum  Abjssum  dico  Bi- 
|>1iothecam  Caesaream,  qaae  multitudine  Tomorum,  anti- 
quitate  yoluminum  varietate  omniam  Orbis  linguarum,  nulli 
palmam  concedet,  est  enim  Armamentariam  universi  con- 
tra omn^s  Haereticorum  venenatas  hydras ,  Poetarum  Par- 
nassus,  oratorqm  forum,  Polliticorum  Theatrum,  Philoso« 
phorum  Lyceum  ,  Medicorum  Paradjsus  ,  Historicorum  Ca« 
pitolium,  Jurisprudenlium  Tribunal,  Theologoram  coelum, 
Europae  tollus  praeclarissimum  decus,  et  ornamenlum. 

£)x  hoc  mari  Caesareo ,  mare  Marianum  per  maltos 
annos  velis  et  venlis  conflavi  pluribus  Nautis«  Fateor  qm 
libros  colligant  (cum  nil  novum  sub  sole  ,  Eccl.  !2)  furtapro 
deliciis  habent ,  ex  dulcioribus  arbornm  Acribus  apes  ar» 
gumentosae  furto  mel  conducunt>  in  hoc  mari  virgineo  ne- 
acio  an  magis  navitam  ,  an  pjratam  egerim,  sed  pium  la- 
trocinium/oelix  fraus  consolatur  me  8.  Ghrjsologus  (aerm. 
35),  palam  est  S.  Hillarium  octo  mille  sententias  ex  doc- 
trlna  Originis  furtiva  manu  laudsbiliter  collegisse,  Cassio- 
dorum  S.  Augustinum  in  compendium  coarctasse;  herum 
^enerando  piaculo  fretus,  uenio  servulorum  minimnsadpe- 
des  Augustissimae  Maiesiatis  Yestrae  furtum  meum.  Yi- 
^inti  millc  ex  6oo  auctoribus  diversarum  sententiarum  ha« 
xpillime  prociamo  et  ofTero ,  et  sie  ablatio  rei  allenae  resti" 
tutione  tollilur.     (S.  Chrysostomus  super  Matth.  Homil.  17.) 

^go  res^ituo  mare ,  et  rivulum  Caesareae  gratiae  ex* 
pecto,  certe  si  Lacedaemonum  mos  hodie  (qai  dextere  fu* 
^antibus  praemia  consiituerunt)  floreret,  ego  plura  exspec- 
tarem,  sed  spes  ,  quae  drffertur  ajfligit  Animam  Aquilae  li* 
beralitatem  praestolor  spem  meam  in  spem  S.  Bernhardi 
pono  (in  sententiis  suis),  fria  considero,  in  quibus  tota  spei 
mea  consistit,  Charitalem  adoptionisj  t^ertlatem  promhsionisp 
potesiatem  redditionis ,  scio  me  servum  Sac«  Caesar.  Maie- 
statis huroillinium  adoptatum,  de  veritate  promissionis  non 
fimbigo  potestatem  redditionis  firmiter  credo. 

Tempus  modo  enim  est ,  ut  audiam  subtilem  abbatem 


Digitized  by  LjOOQIC 


439 

Bupertam.     Qui  magno  feruntur  Pelagp  pauidi  Nautae,  pla^  Kto.8i84. 

cidam  sibi  auram  imprecatij  fixa  Coelo  sydera  respiciunt. 

Terra  amisia  >    ienent  Coelum ,   iam  satis  diu  per  55  anno8 

Mundi  huitts  inversi  Mare  pernaTigaui,   ac  22  daos  aulae 

(canos  lacrando)  donavi,  reliquum  est  at  landem  coelo  me 

accommodem ,    sed  prias  innatam  Clementiam  Augustissi- 

mae  suae  Maiestatis  experiar,   et  ut  verissimam  est  illad 

Cassiodori,  Foellcilas  regnantis  est  famulantes  amave  (lib.  3. 

ep.  5o.)  addo  benefacere ,  non  sie  dubito  sequendo  Rupert! 

consiliuoit   sjdera  et  Coelam  respiciendo  Mariam  Deipa« 

ram,  ac  gratiam  Caesaream  reclpiendo  duplici  me  foelici- 

tate  beandam ,  nee  cessabo,  usque  ad  ultimum  yitae  halt« 

tum  imprecari ,   quae  Tertullianus  notaviL     Noi  enim  pro 

Salute  Jmperaioris  Deam  in(*ocamus  aeternum,  Deum  tferum, 

J)eum  uipum  ,  quem  et  ipse  Imperator  propitiwn  sibi  praeter 

Coaeternos  matfult ,  seit ,  qais  Uli  dederit  Imperium  ,    sentit 

cum  Deum  esse  solum,  in  cuius  solius  potestate  est»  a  quo  sß" 

cundus  s  post  quem  primus,  et  cum  antiqua  Ecciesia  (g^raeca) 

opto  Sac.  Caes.  suae   Maiest.  ritam  prolongam  Imperiam 

aecurum  Domum   tutam,   Exercitus  fortes,    Senatum  fide- 

lern,  populum  probum,   Orbem  quietum,    et  quaecunqne 

Hominis  Caesaris  TOta  sunt,     Quibus  me  Sac.  Caesar,  Re- 

giaeque  Maiestati  humiilime  recommendo. 

(m.  p.)  9ac^  Ca^s.  Regiaeque  Maiest.  Y"*  serromoti 
minima«« 

Maithaeus  Mauchter 
Bihliothecarius  Caesar. 

Fol« 4.  b.  1.  Anno  5i  installatus. 

S«  Fuggerianam  coemit  quae  ante  hacSomilHay  post  bei« 
lum  Suecicum  40  mHle  divendi  ad  instantiam  plurinm 
divendi  poterat.     Yenit  huc  ductore  me  i656. 

3L  Gailianum  nobilissima  Graecii  paratus  erat  emere  et 
omnia  ad  faelicem  exitum  deduxisse,  nis,i  Bellona  hi^nc 
desideratam  intentionem  impedivisset. 

^.  Dum  legatus  missus  pro  avocanda  Fuggeriana  I^bora- 
Tit  Wolkenstainianam ,  simul  ad  14  mille  Tomorum 
secum  adducere  sed  dum  hoc  per  Htteras  in  curia  ar- 
gerat ,  in  curia  unius  abientis  ad  ali^m  vitan^  opus  n^ 
glectnm.  

Fol«  5*  » Allerdurchleichtigister,  Grosmachtigis^ter^ 
-vnnd  Tnyberwindlichister  Römischer  Kajser,  auch  zuHun« 
garn  ynnd  Böheimb  König  ,  Allergenedigister  Herr.  * 

9  Aufz  allerschuldigis^er  Obligation  b.erichte  Euer  Rom. 
Hajf«.  Majt.  allergehors^ambist  wie  dato  die  ComiOiion  mil 


Digitized  by  LjOOQ IC 


440 

2(ro.8i84«erkhaii(rung  der  Fuggri3chen  Bibliothec  abgeloffen,  daft 
ich  nemblichen  den  14  Aprilis  zu  Augsparg  angelangt,  aldt 
den  i5  huius,  alsobaldt,  herrn  Grauen  Albrecht  Fuggor 
der  anererblen  Bibliothec  halber  zugesprochen  dieselbige 
be«chriben,  rnd  auf  ratiücation  Euer  Kajs.  Majt.  den  kauf 
auf  i5ooo  fl  (wie  solches  tllergenedigist  kchont  worden) 
beschlossen  habe  auf  welches  hin  ich  ermelten  herrn  Gra- 
fen Albrecht  die  Cefsion  Ihr  königl.  Mayt.  in  Hispanien Le- 
gaten der  i5ooo  il.  in  originali  jber,  vnnd  mir  hingegen 
die  schlissl  zur  Bibliothec  geben,  auch  die  biecher  alsobaldt 
in  5a  Fässer  ynnd  1 2  ICisston  eingemacht  vnnd  zue  der  ab- 
fuer  gericht  worden. « 

•»Efs  hatt  aber  bej  dieser  dispositibn  der  abraifs  der 
Augspurgische  Magistratt  einen  vnuerhofllen  schrifItHcben 
Arrest  an  den  Fuggerischen  Haufsmaisler  alda  geschikht, 
dafs  er  nit  das  geringste  der  Bibliothec  volgen  soll  lassen,' 
welches  er  mir  alsobaldt  getreulich  communiciert ,  ynnd 
ich  hierauf  der  Statt  Augspurg  bestehen  StattpilegerHannfs 
Caspar  Remboldt  besuecht  habe,  mit  frtl.  Ermannang,  ob 
diser  Arrest  gleich  cafsiert,  vnnd  ich  nach  beschlossenem 
Kauf  vnnd  satisfactionsmiti  nit  mochte  langer  aufgehst« 
ten  werden ,  welches  er  ad  referendum  angenomen ,-  aber 
die  Römermonath,  mit  welchen  die  bezahlung  beschehen 
würde,  ser  weilh  schimpflich  geworffen ,  dessen  ohneracht 
bin  ich  zu  mehrerer  promotion  abitus  auch  schrifftlichen 
einkhomen  vnndvnderschidlich  mahl  die  resolution  begerth, 
so  ginge  solche  ieder  zeit  ainigvnnd  allein  dahin,  wanpaa- 
res  gelt  verbanden,  solle  die  Bibliothec  nit  aufgehalten  wer- 
den, ich  bin  aber  wider  solches  mermahlen  replicando  ein* 
khomen ,  vnnd  erwisen ,  dais  nach  2  monnlhen  vor  mai- 
neqi  abraisen  die  Creditores  mit  den  Römer  Monathen  soll- 
ten Contentiert  werden,  vnnd  sich  damit  beschlagen  lassen, 
wie  dan  Hannfs  Christoph  Yesenmair  alda  alle  meine  schrei- 
ben aufs  Wienn  den  Creditoribus  zu  mehrerer  assecuration 
gewisen,  vnnd  solches  mit  seinem  aydt  zu  bezeigen  anerbie- 
tig vnnd  willcnfs  ist.  Nun  weiten  aber  alle  gute  mitl  vnnd 
Vorschlag,  so  von  herrn  Graf  Albrecht  Fugger  mir  auf  alle 
ertragliche  weeg,  absonderlich  zu  aller  vndcrthenigistehm 
vnnd  getreuister  denotion  gegen  ihr  Kays.  Mayt.  zu  meiner 
«braißi  nit  verhilf  lieh  sein ,  Ja  wir  hatten  vnfs  entlich  ent- 
schlossen .  beede  Stattpfleger  neben  den  zwen  Commissa- 
riis  vnnd  Syndico,  welche  zu  diser  action  deputiert  waren, 
in  dero  behanfsung  zu  besuechen,  welches  auch  den  22  Au« 
gnst  beschehen ,  vnnd  nach  bössten  oHerten  herren  Fugger 
vnnd  meiner  nichts  mehr  erhalten,  ianur  dafs  gespöttyber 
die  Römer  Monath ,  welche  noch  nit  in  reruin  natura  vor 


Digitized  by  LjOOQIC 


441 

nichts  gehalten  worden j.  ynnd  weiten  die  Creditoree  mitVfo.8i84« 
gelt  Ttind  nit  mit  Worten  bezalt  sein,  welches  ich  mit  hoch« 
•tem  Schmerzen  vom  Stattpfleger  Remboldt  anhören  mies« 
•en,  darwider  aber  «owol  von  herrn  Graf  Albrecht  alfs  mir 
protestirt  worden ,  dafs  weder  Er  noch  ich  die  geringste 
schuldten  nit  wollen  haben,  wan  Euer  Kays.  Mayt  disen 
^nuerantwortlichen  At*rest  mit  hechster  vngnad  werden  anf- 
nemen,  doch  haben  diese  noch  andere  guetherzige  erinne^ 
rangen  bifs  auf  dtse  Stnädt  nichts  effectuiren  wollen. « 

^  Weiln  dan  der  Kauf  aufrecht,  öffentlich  mit  genneg- 
aamer  wissenschafft  der  Creditom  beschehen ,  ynnd  allea 
der  ganzen  Statt  Augspurg  publice  notorium  gewesen,  herr 
Graf  Pugger  auch  mehrer  mitl  alfs  er  yerobligiert  an  die 
handt  geben,  ich  mich  auch  offeriert,  Christoph  Vesenmair 
Burgermaister  mit  mir  auf  atgne  Spesa  nacher  Wienn  zu 
führen  bis  die  yersicherte  anweisung  der  Römer  monath  in 
dem  kaufbrief  deClariert  ynnd  dannoch  nichts  mögen  erhaif 
ten  werden. « 

»  Gelangt  demnach  mein  allerynderthenigistes  pitten  an 
Euer  Rom.  Kays.  Ulajt.  die  geruehen  allcrgenädigst  der 
Statt  Augspurg  mit  allem  ernst  zu  beuelchen  die  erkhaufil^ 
Bibliothec  hey  so  bewanten  Sachen  nit  weiter  aufzuhalten^ 
ynnd  weiln  selbige  alfs  principal  Creditor  dahin  zu  halten, 
dafs  solche  mir  alle  kossten,  ynnd  schaden,  welcher  bifs 
der  Zeit  bey  i5oo  fl.  sich  erstrekht ,  wirkhiich  yor  meinem 
abraifs  lassen  zu  bezahlen,  neben  andern  wolyerdienten 
•traffen ,  welche  Euer  Rom.  Kays.  Mayt.  ihnen  one  aller 
▼nderthenigiste  massgebung  yorzubehalten  werden  haben. 
Euer  Rom«  Kays.  Mayt.  da  benebens  in  den  allerstärkhisten 
ynnd  höchsten  Schucz ,  deroselben  aber  mich  zu  beharrli- 
chister  Kays,  miltister  Genade  vnnd  hulden  aller  yndertho; 
nigist-  ynd  gehorsambist  beuelhendt. » 

Eurer  Rom.  Kays,  vnd  Königt.  May. 

Aller  ynderthenigister  Caplan 
Matthäus  Mauchter  m-  p* 
Can.  Yien.  Bibliothecarius. 


XIjIX«  Nro«  10109. 

Codex  Ms.  Nro.  10109. 

(Bist.  prof.  194«) 
Cod.  Hs.  Chart,  in  Fol.  s.  XVII.    (Foll.  07.) 
a.)  Fol.  I.  Aufschrift:    Semicircolo    di  superbissimo 
Colliseo#    (Schöne  Federseichnung«  Gr.  Fol.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


M2 

Nro.  10109.        ..  Untcrtclirift:   »  CombatUmento  a  cavallo  tra  la  piela 
austriaca  et  rinvidia. « 

L'in?i(lia  fattaEinala  allegtoriedeiraagastUsimacasa 
d'Äustria,  doppo  varü  tentatiri  hostilmente  tesciuti,  viene 
dalla  Pieta  Austriaca  gloriosamentcdebellata:  eposciadalla^ 
Vendetta  divina  impriggionsta  oon  etprnilacci«  rimanesotto 
perpetua  servitü ;  »infeiice  essempio  ,  di  chi  mal  pretende 
temerariamente  insorgere  contro  i  Destini  del  Cielo  etc. 

Inventione  di  Domenico  Francesco  Caliu  di  Marien« 
berg ,  Conte  Palatino  et  Historiograffo  Cesareo.    . 

Fol.  9.  Trioofo  riportato  dalT  inyidia.  Bappresenta- 
tione  d'on  gran  Torneo  a  cavatio,  introdotto  da  dodieci 
superbissime  Comparse  sopra  tanti  carri  trionfanti,  perso- 
lennizare  le  gran  glorie  dell'  augustissima  casa  d*Austria. 

Inventione  semplicissima  Üumillissimamente  dedicatä 
'k  sua  Sacra  cesarea  real  Maesta  di  Leopolde  Imperatore  de 
Boniani  etc.  da  Domenico  Francisco  Calin  di  Marienberg. 
L'Anno  i68o. 

Fol' 3.  Sacra  Cesarea  Real  Maesta. 

»  Havendo  osservato ,  che  la  mia  seinplicissinia  laven« 
tione  (cöme  appare  sptto  Lettera  a),  AUa  sacra  Maesta  Yo« 
8tra  avanti  qaattro  anni  humillissimamente  dedicatä ,  o  per 
Sorte,  o  per  altro  accidente  sü  stata  publici^mente  rapre- 
sentata  nel  gran  Theatro,  col  Titolo:  La  Mon^chia  Latina 
trionfante :  per  solenni^are  la  Gloriosissima  Nascita  del  Se- 
renissimo  Gioseppe  Arciduca  d'ÄusIria  etc.  Figlio  dell'  Au- 
gastiflisima  Maesta  Vostra. « 

»Attrato  percio  da  sopri^bondante  desiderio  di  publi-r 
care  piu  oltre  al  Mondo  la  divQtissima  servitü  mia«  doruta 
alle  grandezze  dell'  Augustissima  Casa  d'Austria,  ho  preso 
di  nuovo  l'ardimento  di  far  comparir  avanti  Clemenl^simi 
occhi  della  Maesta  Vostra  questi  imperfottissimi  abbozsi  di 
aemplicissin^a  inventione,  fondamentata  sü  TAuge  di  quelle 
Eccelse  Glorie ,  che  yengono  giornalmento  serapre  piü  ac- 
crescii|te  dalla  Benignita  de  propitii  Astri  all'  Augustissima 
sua  Casa. « 

»  Queste  mie  deboli  Fattiche  sarano  all'  hora  compa- 
tite,  quando  la  Maesta  Vostra  si  degnera  con  occhio  benignq 
,    ,        riguardare  Tlnventionc  d'un  Famosissiipo  Torneo  ^   intrec- 
ciato  dal  mio  pov^ro  Ingegno.« 

»So  bene,  che  non  maneherano  Critioi  et  Invidi,  i 
quali  interprenderano  can  Dente  canino  lacerarmi ;  ma  per- 
cid  hö  voluto  intrecciare.  it  Trionfp  riportatoi  dall'  Invidii^, 

J»er.  restringer  il  temerario  ardire  di  quell'  Orgoglio,  che 
al  volta  senza  ogni  raggione  si  nutrisce  nelle  persecutioni| 
A  me  basta«  che  son  nato  HumilHssimo  et  FedelissimoVa« 
sallo  della  Maesta  Vostra :  e  p^rcid ,  a  ben  ^he  sota  ab^« 


Digitized  by  LjOOQIC 


443 

donato  dallft  Fortana  9  non  pero  ^on  priro  da  quel 'tdiitO)V«b.Voio9. 
ch'il  cielo  m'hä  contribuito,  pei^  farmi  conoscere  con  le  mto 
Divotissime  Espressioni,  che  come  ton  nato»  cosi  son.  an- 
Gora «  e  restaro  sin'  all'  ultimo  spirito  della  ihia  Tita,  a 

Di  Vostra  Sacra  Caes«  Real  Maelta  ^ 

Humillissimo  Divotissimo  et  Fedelissimo  Yasallo  etc. 
Domenico  Francisco  Calin  de  Marienberg  i  Nato 
nella  Contea  di  Gorhia«  - 


Fol.  4*  » Introdnttione  al  gran  Torneo  rappreientato 
da  tntti  gl'  Ereditarii  Regni  e  Provincedeir  Angustissima 
Casa  d'Austria.« 

nL'inridia  fatta  Emula  alle  Glorie  dell'  Angustissitna 
Casa  d'Austria,  oomparira  nel  maettoaissimo  Colliseo  cor<H 
nata  da  Diadema  intrecciato  da  serpi  etc.  (5  Bh) 

b.)  Fol*  q.  >»  Copia  della  semplicissima  Inyentione.  so* 
pra  le  Quaitro  Monarchie  del  Mondo ,  Hamillisstmamente 
dedicata  in  Poesia  e  Musica  con  nn  Dissegno  di  Gran  Arafi- 
teatro,  a  Sua  Sacra  Gesarea  Beal  Maesta,  Tanno  1675,  da 
Domenico  Francesco  Calin  etc. « 

»DoTC  si  scuopre,  che  TOpera  essibita  nel  Gran  Thea- 
tro,  col  titölo  la  Monarchia  Latina  Trionfante,  per  iolen- 
nizare  la  Gloriosissima  Nascita  del  Serenissimo  Arciduca 
Gioseppe  etc.  sü  stata  tutta  cavata  da  quella,  ö  al  meaO 
aplicata  nel  medemo  tenore. « 

Fol.  10.  11  Templo  della  Felieita  Austriaca.  Trioofi 
felicissimi  delli  statt  Ereditarii  d'Anstria;  rappresentati  a 
Cielo  scuoperto  faori  della  citta  di  Vienna«  per  festeggiare 
le  gran  glorte  Dell'  Augustissima  Casa  D'AustriA.  Disj^ar* 
titi  in  tre  solennissinie  feste «  primo  in  un  Dramma  musi* 
cale  rappresentante  le  Grandezze  dell*  Angosto  Austriaco 
Impero.  Secondo  in  un  gran  Torneo  äCavallo,  introdotto 
da  Dodieci  superbissime  comparse  sopra  tanti  carri  Trion« 
fanti.  Terzo  —  In  un  fuooo  Artifieioso  «  nel  qnale  il  Genio 
deir  augustissima  Casa  d'Austria  come  immortal  Feniee  ri« 
sorge  a  nuovi  trofei  e  glorie.  Inventione  Semplicissima;  äi 
Domenico  Francisco  Calin  di  Marienbelrg  etc.  Anno  1675«' 

*'■"■■  ■■ 

Fol.  I  f.  Compendtoso  Argomento. 

»Si  rappresentano  benigne  Inflnenze  del  Cielo  rerso 
VAugusiisHma  Casa  d'Austria  nel  constituirla  Suprtma  DO' 
minalrice  del  Mondo ;  oue  rimanendo  depresse  le  Quattf'O 
Monarchie  ne  i  secoli  trasandate,  si  yedde  freggiata  lami^ 
desima  da  CeleHiali  Honori »  de  qnali  inestimabiUnente  Cüf 


Digitized  by  LjOOQIC 


4/i4 

8ra.  ioi«9.  Ml^ta  |  .comp^rifce  la  piü  GIorioM ,  cH'in  aicun  tempo  mai 
habbi  f Otto  il  cjel  dominato« « 

b.)  IpterTenieiitL 
Giore  yolante  sopra  anaAquila«  Fuoco, 
Eternita.  Ana. 

bo4iect  SegDi  celesti«  Acqaa. 

Felicita  Austriaca.  Terra. 

ConsegUo.  Maestoso  Seguito  della  Feli- 

Indaatria.       ,   ,  cita  Anstriaca« 

Suattro  principali  yenti«  Diversi  Re  e  PopolidellaMo* 

onarchia  d'Assiri,    6  Babi-      narchia  d'Assiri  etc. 
,   lonii*  Diversi  Re  e  PopolidellaMo- 

Monarchia  de  Medi ,,  6  Per-      narchia  de  Medi  etc. 

siani.  .  DiTcrti  Re  e  popoli  della  Mo- 

Monarchia  de  Grecl,  6  Mace*     narchia  de  Greci  etc. 
.    donii;  ^  Diversi  Re  e  Popoli  della  Mo- 

lionarchia  de  Romani,  o  La-     narchia  de  Latini. 
Uni. 
.  FoL^3.   Federaeichnnng  mit  Tasche«     (Kaiserliche 
Reitschale.) 

Fol,  i3.  lotrodattione  (mit  Versen). 

»  Si  spicca  del  Cielo  Giove  portato  da  an  Aqaila  gene* 
rosa  1  che  rolando  per  l'aria  si  ferma  sopra  il  Teropio  della 
*      FeUcit^  Ai^striaca  etc.«  (i3  Bl.]( 

Fol.  36.  (Eingelegt): 

»Prorocatio  Humanissima  Dominici  Francisci  Calinde 
Harieobergf  Historiographi  Caesarei  etc. « 
„  \  «Scripta  ad. D.  Danielen).  Nesseliumt  Caesaream  Bi* 
bUothecarium  etc»  XXVI.  die  Septembris,  anno  salutis 
MQCLXXX«  Concemens  primam  Serenissimae  Hapspargo- 
Aastria^e  Qentia  originem. « 

(     .    »  Praenobilis«  Strenue  ac  Clarissime  yir«  Domine  mihi 
aamma  yener^tione  colende.  a 

vCoinmanislitteratorum  yirorum  discordia  est,  sese 
inyicem  conoertantibas  calamis,  aat  yerbis,  amicabiliter 
in  arcnam  provocare..  Quapropter  cum  Ta,  Vir  Eraditis- 
jdmet  praeteritia;  diebus  primaeram  Serenissimae  AastHa- 
cae  Geutis:  origioem  ex  Regibas  Troianis,  Sicambris,  fßt 
Pharamundo  ^^  Merovingis  (antequam  Praefationem  meoram 
operum  legisses)  omnino  fabulosam  esse,  fervenii  nimiui& 
MfioCQiiaalta  ore  prononciayeris,  sanctissime  asseyerando« 
prima  Ipclytoram  Habspurgensiam  Comitum  Exordia  non- 
niat  ad  Perlepnes  Romanos  esse  referenda.  Idcirco  mone- 
ris  tat  nnnc  est«  ut  aententiam  tuam  sanis  et  optimis  arga- 
mealis  oomprobesi  comprobatamque  pro  perenni  Augastis- 


Digitized  by  LjOOQIC 


44^ 

simi  Stemmatis  G1or!&y  tollenditqtie  tot  Seriplornm  ampU-  Vmwioio^. 
bologicU  opinionibusi  publico  orbi  comrounices*  Nefaa 
etenim ,  et  sumnnm  piacalom  foret,  si,  qixös  fienigna  Prin«  *^'  '  '"^ 
cipnm  Anstriacorom  Domua  snbinda  nimit  liberaliter  alit« 
ii  I  sepotito  o^ni  debitae  gratilodinia  reapectiii  in  promo- 
Tendo  ac  ampliando  eiusdem  Honore  atque  eiDolumentOt 
integros  dies  ac  noctes  otioai  stetlerent;  sed  quod  de  pna- 
deiui  Praenobilis  Dpminatioais  Toa^^itgdOilKIto  .n^.qiiidem 
somniare  licet.«  ;|;^"m>  m  /  t.oM 

»Praestolabor  itaqae  summo  desideria»#l7liQa.«3>octri* 
na«  t3M%e  /undamentniOi  qi^od  .-ai  aoUdiaaimis  aftgjiliiieiiiis  ful- 
civeris,  gratulabor  animitüs,  qnod  (posf  tfedifle  .iam^Midi 
cata  tot  Perleonistaruro  Semiaa)  T«  iiQiooili.A09trift*t^mpo- 
ribns  Astra  reservarint,  qai  intet  tot  in^i^feKsos  Spartacoa 
Bublimi  tuo  ingenio  immarcescibilem  LaarnnUb^ii^  Stf  tampo 
Tibi  laudabili^r  pl^ta^verjif,  Yi^e;  intefea*  oplinpei  y^r  Em- 
ditissime  ,  et,  quam  s^arxaip.paptns  er,  j^^o^.piBagloriatai 
quantocyus  adorna :  estoque  certos ,  qnod  (testor  De)af{}) 
qaae  m  ;siii^plicissimo  fivx^e'^lamq,  *nQn  tmrpia  ei  exo* 
aoa  Lir^r,  sed  oandidn^  sii^ei^iauimiTerbiadiatavMi^afliofi)^ 

Praenobili  Strenuae  ap  (^iArissi9iiae.I)an)iaadoi»i  xTii#f 
Ad  Öbsequia  semp'er  Paratissimas 
DomiDicns  Franciscus  Calin  de  Marienberg« 
Historiographas  Caesarena  etc« 

Dabam  Lincii  ex  augustissimo 
Masaeolo ,    Die  Septem brta  XX Vt  .      -     .  \ '  ,  ,       ., 

Anno  Salutis  ttDCLXXX.     ' 


•    .  -Codex  •Ms«."Nro.^94ak    '»«^94.«. 

(Hist.  prof.  «47.)  ••      •"••<"  :    :,: 

'  Cod.  Ms.  cbart.  in  Pol.  sec.  XVn.     (f'öMiH^.y 

Münzabbildungen«  ,  '• ' 

»    .  .  O  "'Mr. »    :■  •  .  J 

*Fol.  I.   Portrat«     (Kupferstieb    von  .^g«.  ..8a4eler«) 

(Strada  Octar«)  ...-,.;, 

In  If^boce  meo  reqnjes«..   .  ,   ..i  ;i 

Wappen.     A«"  Ch.,  MJDC.  aetatis  L«;  _.,.;, 
»Admodum  lUustri  viro  Dno,  Octaviodp  Strada a Boa* 

borg,  Rodul.  II.  Rom.  Imp^NobiliAuIicoet  AnliquarioetCff 
b«  Münzabbildungen ,  theils  Federzeiebnungent  theils 

Kupferstiche.  (Griechische  und  Römische.)  Mett  ausgeführt. 
Meiat  yon  Römischen  Kaisem.    August  bis  Septimiua 

Seyema. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


A46 
......  ..P  ^.   -.■■    •         •    LI/ 

»-•9439. ..;   '      .  Codex  Ms,  Nro.9439. 

/  .  .  .'     .    .      (Hiat.  prof.  «48.) 

•  ;'    ''Cod.  Ml.  bharu  in  Fol.  sec.  XVII.    (Foll.  1  \2.) 

.;, .  ICuiicobbiMangen. 

/.i  i-i^oL^.  ^^tiu8  Operis^  alphabetici  de  Nummis  Teterum 

Idea  Yniaersalis. 

•  ir  .^Ide«  lÄHitäid  A. 

•iw.  iAa$'>)e^er  Seite  2wei  Haneen  abgebildet,  Vor-  and 

R«okaeite«  (Roth.) 

-<    .   Fol.a«  Abderitae«  1  n.  d« 

FoL  i-i^.-'A'xyritani  sive  Achjritaiii«  (ft.) 

ZaBatnnien  €07  Nukntaiem;   minder  sauber  als  die 
übrigen.' 

Ohne  ErlcKrang.  (Auf  Befehl  des  K.  Ferdinand  HL 
ist  das  Opus  selbst  untemomn^en;  3  Bde.  Ezstat  in  Biblio- 
%heea  Imp;  Ab  anonymo.     Gentil.) 


LH. 
H~.943a.  Codex  Ms.  Nro»9433. 

(Bist.  prof.  349.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XVII.   (Foll.  262.) 

Fol.  I .   »  Antiquitates  Monetariae  sire  Nomina  propria 
/  ;v  ^  •  tam  locorum  quam  personarum,    quae  in  nummis  ueteribui 
tam  Graecis ,  tum  Latinis  e^tant, « 

»Np.tjs  hisi^ricia  secundum  Alphabeti  seriem  illustrata,« 

»Sub  felicissimo  sidere  et  auspiciis  Sacratissimi  acAa« 
gnstissiroi  Romanorum  Imperatoris  Ferdinand!  Tertii.« 
«  ^      Literae  ^.  pars  prima. 

Fol.  3.  Syllabus  Numismatum.  -  '    ^ 

Fol.  6.  v  Breve  oompendium  de  nummis  -primae  partis, 
in  Litera  A  9  quae  pertingit,  usqne  ad  Nummos  Aemilii  Le- 
pldi  Triumtiri ,  inclusive,  atque  comprehendit  in  sese  nam'* 
mos  distinctissimos  nonaginta  tres.« 

'     Seqnitur  Explicatio  brevis  et  eflfigies  numismatum. 

Fol.  6.  Abderitarum  nummi  duo  etc. 

Fol.  63.  »Explicatio  Nummomm  Primae  partis,  in  Li' 


Digitized  by  LjOOQIC 


44T 

terä  A ,  quae  pertingit  nsque  ft4  Nammos ,  Aemilii  Lepidi 
Triumviri  inclusive,  atqoe  coAipTehendit  in  «ese  nammos  di- 
stinctissimos  i^^^^iaCa  trfft.'f   .^:       .f.^    tHS  .:.c,\..oM 

(Explicatio  eoromdem  diSusior.), 


..:-.!-./'n       .  / 


iM 


;\  '  ^  *'.. '.  r^iCiMe^^  Ms./.jiTro-  9'4Ä''t  .; i.  "./..:  ««».9434. 

toi:  Tlf[s;^cfhÄift.  iti  Fol:  s^d.  XVlt    i(Poft.  j^Ji?) , 

Fol.  1.  »In  Aii^iqinffl^ibkia^  üloiietariia  WtWÄftAi  Pars 
secanda  snb  felicissimo  sidere  et  Auspiciis  Sacratissimi  ac 
Angnstissimi  Bomanoram  Tmperatöris  Ferdinandi  HL  « 

FoK  2.  Syllabns  Namisroatum. 

Fol.  4*  »Breyecompe90i^ii|  deNummis  secuodae  partis 
in  Litera  A.  mßß:  ?f^^i?£fJr  Q^q^^  ^^,  Numipos  Alexandri 
Magni  in^)asiVeV   ntqu>e  conipi'eiteildit  in  sesie   nnmmos  di«*    *   '     ' 
stinctissimos  octnagintb  s^pt^tift;«  '  ' 

FeU$. j  jAs^il".^^?^^  ^yi^M^J  (^onsulis»  ri[pm.ip|is»unicus. 

(Explicatio  diff usior.)^ , .  ,  , 


'  ■  ■-"-'--'■  UV. 'vv\  ;:;.; 

*^  *  CJödex  Ms.  Bfro-M3S.  Nro.9435. 

(Hisci  prof.  a5i.)  \  / 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.XVIL     (Foll.  184.) 

» In  antiquitatibus  Monetariis,  Literae  A.  Pars  Tertia. 
Sab  felicissimo  Sidere  et  Aaspiciis  Sacratissimi  ac  Angn- 
stissimi Romanomm  Imper&toHs  Ferdinandi  HL  « 

FoL6.  ^Jiritre  conap^pdium  de  Nummis^ertiae  partis«.':  i.  ." 
in  Litera  A.  quae  pertingit,  pisquead  Nammos  Anaphlystio- 
mm  inclnsiyei  atqne  comprehendit  in  sese  Nammos  distin- 
ctissimos  ^etoaginta  duos. «       ' 

Fol«  43*  •  f  :ExpIicatio  Nammornm ,  tertiae  panii  in  li- 
tera A.  qaae  pertingit  usque  ad  Nnminos  Attaphljstiornm 
iocta«ive;eto.ete»  (8s.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


0fo.9436.  Codex  Ms.  Nro.  9436k 

(Hist.  proÄ  Wi*')        '  ^'  >  '» 
Cod.  Ms.  Chart.  iii^oT.  sec.XVII.    (F0IL71.) 
Münzabbil  dangen. 

Fol.  I.  V  Nummi  Graeci  qni  ezUnt  in  S^rae  Caesareae 
"llaie&tatis  The#a«ra'^TiennenBi^'  in-  ordiiib'm 'Alphabeticam 
redacti.     (Unten:  Delineavit. Thomas  Solar  m. p.  1675.  , 
Qlofa^  Abbildungen.  (^Zeic{hnangeii  m^  r.^Xinjte«) 
(i.y  Actiaens  Bex.' 
'  Letste.'  iZopyrns  Apöiloniätäf  (q63.)  ;'  »»'  '     ' 

..■....;'  -..i'-i/.  -'M'  <;  ^,    .-  ...'i 

(Hist.,,prof4.a6a.).  '    m,  •:,,  -^  ..      i 

'     Cbdl^Ms;  chattr.*iii  FdL  sec.  XVir.  '•<Foll,69'.)  ' 

Münzabbildungen. 
Fol.  1.   »Nammi  Graeci,   qai'  extant  in  Sacrae  Caeaa- 
reae  Maiestatis  Thesauro  Vienpensi ,  in  ordinem  Alphabeti- 
cnm  redacti. « 

»Delinea^idt  Tfaoinaa.Solar7üs,  AnnDrD£Ei.  i655»« 
Fol.  2.  (V.y  Achaens  Hex.'  (Aer.) 
Leiste.  (372.)  Zopyrüs  ApoUoniata. 


>"  ■   '';•     •     '(Hist:pTfif.  a53:)      :  "■  •*  "'  .   '"  *  "^ 

CoÄ/Ms.  Charta  in  Fol  sed.  i^VII.'  '  (F'oi49VO  :  1 

Erklärung  von  Inschriften -Siglen. 

•    >'  FM.  v.^^Antiquarom  Insoriptionoiti  cito  fntelligenda* 
ram  Compendiun»  moTum  dt'nooaratam. «       r       •,    .' 

Fol.  2.  »Literarum  Singalariam  at  yocamAbbtvnata* 
ram  nee  non  obscuriornm  loqaendi  formularum,  qaae  in 
priscis  passim  Inscriptionibus  oecarrunt,  interpretatio  anc« 
cincta  |  et  pro  faciliore  usa ,  in  ordinem  Alphabeticam  re« 
dacta,  sab  felicissimis  Aaspiciis  Sacratissimi  Romanorum 


Digitized  by  LjOOQIC 


44$ 

Iniperatoris  Ferdinand!  IIL  ^itmyeif  Angntti  Anno  Christi 

1657.«  .    •       '     ,      ir         .  .-..♦  .     .  .  •• 

Gentil.  (in  Catalogo  llssi)'^  1»  Desinfptae  tttnt  hae-inter- 
pretationes  ex  Scaligeri  indicibus  Thesauri  Inscriptiooom 
Gruteriani,  at  er  coHatione  facta  compertam  habeo.  Fncnm 
itaque  Caesari  fecit  quicamque  illas  tainqoam  ingenii  sai 
foettun  obtnlit.«'  .    • 

)  ....  •»••         ;    .  |.:  ;  .   ..  » 

•   :    LViu:    ■; "    •    ;\ 
Codex  Ms.  Nro.  8183»    .      V   >Hro8.83. 

(Hist  prof.  s54.) 
Cod.  Ms.  Chart  in  Fol.  aecXYII.    (Foll.  89.) 

Fol.  I .  Conaideratio  nova  üagnae  veteris  Gemmae  Ar- 
chiducalis  napur.  ia  Belgio  tjpis  «ditae  prid«^  Idus  Septem* 
bris  cnrrentir  Anni  llDCLy.   •    -   -    '  • 

Anspiciis  Sacratissimi  et' AiigQStiasimi  Romanoram  Im-* 
peratoris  Ferdiniindiill.  .  f  ...'....  \'^  .i-.:) 

Titelzeichnang«  Deline^ait  ^Thomas  Solarjas  et  In« 
Tenit.  "  ".'-^'.v   ;  ••. 

KefarsMte  (Apn  eind  Zeidiuing  mit  Iniehriflibii- etc.)- 

Fol.  a»  »  Sacratissime  Caesa^  Avgnstisriiike  Impei^ator« 
»  Hoe  notto  metate  anno,  parest  utiqne,  ntvater  cae-- 
teros  labores  ^  mihi  a  Maiestate  Vectra  clementissnne  com-i 
meadatoa,  haue  admtrandae  onHositatis  gemmam,-  et  Btiper 
alias  Antlqnomn»  gemmas«  expHoatu  l^nge  onlniam  difflcil^^ 
Umam  nora  per  me  cönsideratiane ,  sab  feiiet8i{roit'€aesa'^ 
reae  Maieatatis  V^strae  auspiciis ,  «naminatdin ,  JiaiiiilHin«^ 
l«co  Xenii  altcaios-,  praescntat^em.  Et  haue  ipsatti'  pröCeeto 
Gemmam  ante  tres  omnino  menses  £rttdiios  ^ideiti  Bolga 
sibi  publice  considerandam  sumpsit;  a  quo  ^fuiW  me  ipsa 
prope  indobitata  Veritas  lortge  laieque  'coj^it^'dissdfitiret 
inde  iam  periibenter  (credo)  dignabviur,  Clenkentisstme  hiö 
recognoscere  Sacratissima  CaoMrea  Maiestas  Vesti-a,  quis 
modo  ex  duobus  inusitatam  Gemmae  httius  clifiitioitaiem, 
Graecis  litcris  iiiitialibus  prope  trecentis  intricatam,  melius 
yeriusque  complanasse  uideatur.  Deus  Maieslatem  Vestram, 
et  hoc  anno,  et  aliis  longe  plorimis^  ordine  seeuforis ,  ad 
totius  Orbis  Christiani  Bonum,  ^oam  dlutisaime  liicolumeiii 
GOnaerret«    YieoMe  Gal.  Jai».  i656< 

«9'*  .  '•■  '      ' 


Digitized  by  LjOOQ IC 


450 

A.  E.  J.  O.  V. 

Auttriaco  Exlante  Imperio  Omiies  Viaent. 
Austriaco  Expirante  Imperio  Opprimentiir  Yniaeiftl 
Snoratisaimae  Caeaareae  M ajeauiia  Yesirae 

HamilUmos  serToa 
Simon  Wangnereck 
Soc.  JeaiL 
1«  (Contideratio  priores  Belgio  per  Goltifredam Wen* 
delinam  Canonicom  Tomacensem.)     (5  Bl.) 

2.  »  Coosideratio  novaLapidis  Caicedonii,  literisGrae- 
eis  longe  plurimia  ezarati^  qni  nuper  est  depromptas  ex 
Theaanro  Ret  aniiquariae  Serenitaimi  Archidacia  Leopoldi 
Goilelmi,  Gubematoria  Belgii««    (29  Bl.) 


H,«.94«9.  Codex  Ms.  Nro«9429. 

.    .  (Hi«l4  prof.  a5&.) 

Cod«  IIa.  Chart,  in  Fol.  tecXYII.     (Foll.  344.) 
Münebeschreibungen. 

Fol/ 1  • . »  Saccincta  Epildme  Descriptienia  Nnmmoruni.« 

Fol.  3.  »  Succincta  Epitome  descriptionia  Nummorttoi« 
Areola  1«  Ciasaia  prima  de  Das« « 

FoK3.  Arc.L  Nam.L 

»Continet  prima  faeiOi  caput  Saiumiß  anpcnie  yela- 
tum  9  com  ioacriptione  triam  literarum  i  hempe  SAT.  qaod 
ipitiom  eat  nominia  8ATVRNI.  Infra  oapat  SATVRNI,  ear^ 
miurfalsp  at  Inatromeotam  Agricohorae  per  SATYRN VH 
inventae.  At  in  parte  altera  nammi,  aignata  eat  uMa  maiar 
(id  eat,  pianeu  SATYRNI)  influena  in  lonam  comoum  a 
latere  poaitam.  Paalö  sapra  Planetam,  cernnntiu^  duaeitiUae 
minore$,  infra  aero  repreaentat  hie  nnmmaa,  $BrptnUm  on 
aperlo  «  et  ßexa  non  uno  ie$e  curt^aniem^  Deniqae  id  qood 
aeqaitar  lunam,  est  pars  illa  tarpia,  quam  fingitur  SATVR- 
MYS,  in  coelo  patre  auo  abacidiaae.« 


Arc.I.  Namm.ll« 
IL 

m. 

Non  differant  a  priroo  etc. 
(Fol.  344-)  Arc,3{.XUI.  Namm.  XXXIX  et  XL. 
9  In  hitce  nnmmalis,  nidetar  miselloa  artifex,  noIaitM 
tantam,  npn  aatem  potaitaei  aliquid  homuli  formare.« 


Digitized  by  LjOOQIC 


ArcXXnL  Nimi.XLL 

»In  hoo  qnoque  nummo,  praeter  aoriuD  nihil  inett 
preeii;  Tidentar  hie  tarnen  in  prinio  latere  notae  quaedam 
barbarae  Gothomm  nempe  X  £  @  D  X  ($>  At  in  «e<^9nda 
mtmoii  parte ,  umbra  quaedam  £qai  cermtur,  eoi  immirnet 
informe  quoddam  Monatrum  hominis.  Finia* 

Omnia  ad  Maiorem  Dei  gloriam« 


Codex  Ms.  Nro.9431«  iiro.943u 

(Bist«  pro  f.  a56.  sSy.  i58.  «59. 960«) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec^XYIL     (Foll.  106.) 

Münzabbildungen. 

1.)  (Cod.a56.)  y  Anrea  Noroismata  vetera.  quae  repe- 
rinntnr.  in  Aureo  ingenti  Malluvio ,  quod  extat  in  Thesauro 
Sacrae  Caesareae  Maiestatis,  ordine  depicta. «  Abbildungen 
y.  80  (79)  Mfinzen,  welche  um  eine  neue  Münze  KaiaerRtt<> 
dolphs  Ih  herum  gelegt  sind« 

1.)  rRecens  Kumisraa  Rudolfi  IL  ist  leer,  Uo£s  die 
Rander  sind  angedeutet. « 

79  alte  Münzen  auf  3i  RL 

3.)  (Cod.  257.)  a.)FoKi.  »  Consideratio  brevis  Numia* 
malnm  aureorum  veterum ,  quae  ingenti  malluyio  aureo  in- 
aerta  conspiciuntur. « -^  (Zu  oben  gehörige  Reschreibung.) 
(39  fil.) 

b.)  Fol.  41  u.  4^«  Figuren  yon  Edelsteinen  aammt  Ab- 
bildungen Yon  daraus  zu  verfertigenden  Gefafsen.  (Crnde 
Zeichnungen.)  (2  Rl.) 

€•)  Fol.  43 — 45«  Verzeichnifs  yon  Münzen  mit  Angabe 
ihrer  Grofse  (ital.)  (SRI) 

d.)  Fol.  48— 56.  Yerzeichnifs  und  kurze  Reschreibung 
TOn  Antiquitäten  (ital.)« 

D  Terra  cotta  con  Yenere  di  basso  rilieuo  9  con  orna« 
mento  d'architettura. « 

vStatua  di  terra  cotta  d'uno,  che  rappresenta  muratore 
con  capuccio  6sia  cucullo  in  testa,  e  2  altre  Statuette  di 
persone  cucullate. « 

»Stataetta  d'un  Gioue  sedente  con  scabelletto  sotto 
piedi,  e  sedia  etc.« 

Fol.  55.  y  In  nna  caua  a  S.  Giouanni  Laterano  si  son 
trouati  dinersi  yestigi  d'antichitä,  e  tra  gl'altri  una  Lncema 
grande  d'alabastro  finissimo  tonda,  e  che  puö  essere  hauesso 
seruito  in  alcun  luogo  dedicato  a  Raceo  etc. « 

29* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


452 

»Ha  il  sig.  D.  Leiiö  Orsinb  fratdio  del  CardinKlein 
üna  ialtra  Cava  par  pooo  discoato  da  8.  Gioaanni  Laterano 
troöato  mariiii  moUo  belli,  dico  Statae  e  basBirilieui,  e  oasi 
aHa  giornata  in  piü'Iaoghi  della  cittä  si  uan  trovando  cote 
aaaai'belle»  Li  8ig^^  Golonoeai  nel  contomo  di  qaella  lor 
terra,  detta  Marina ,  antieamente  YiUa  Mariana  banno  ritro- 
yato  in  pochi  anni  marini^  cioe  statoe  bassirilieTi,  e  inscrit- 
tioni ,  ascendenti ,  si  dice ,  a  piü  migliara  di  scudi«  %x 

3.)  (Cod.  258.)  Fol.  I.  » Aceurata  Consideratio  supei 
Inscriptione  Graeca  ueteris  Gemmae  preciosae,  qaae  fuit 
ante  annos  iam  quingentos  in  honorem  Caesaris  Galo-Joan- 
nis  Comneni  elaborata.«  (7BI.)  Schlafs:  »Ita  SalFO  Erudi- 
torum  omnium  Judicio« « 

Pojit  longam  buius  graecae  Inscriptionis  considerationem 
Serio  tandem  censui 
Suae  Sacratissimae  Caesareae  Maiestatia 
Hamillimoa  Servna 
Simon  Wagnereck  S.  Jesa  Sacerdoi. 
4«)  (*  Cod.  aSq.)   Index  in  8yllogeA  Nnmiamatom  elc- 
gantionsm,  quae  diversi  Imperatores,  Reges,  Principe&r  Co« 
mites  elRespublicae  dirersas  ob  caasas  ab  anno  i5oo  uaqoe 
ad  anniLm  \boo  cudi  fecerant,    concinnatam  et  brevi  hisio- 
rica  narratione  illustratam  opera  ac  studio  Joannis  Jacobi 
LncküArgentoratensis*  Argentinae  typis  Beppiania  A.  i6ao* 
aHmptibns  ipsias  antoris  in  Folio.  (10  Bl.) 

5%)  (*Cod.  a6o.)  » Consideratio  brevis  super  reperti 
auper  tumba,  veteris  alicuius  belli  Dncis  (Talen tis?)  inMth 
garia.«  (a.410.)  (10  Bl.) 

'    Schlafs  z   3»  Itä  salro  meliere  omniara  Eruditomta  H* 
dicioy 

»Hanc  totam  Antiquita  tem  recens  exTngari&  allatamEx* 
plicandam. censui  Sacratissimae  Caesareae  Maiestatis  Veatrae 
Seryus  humillimas  Simon  Wangnereck.  S.  Jesu  Sacerdos. « 


LXL 
Hro.948o.  Codex  Ms.  Nro.9430. 

(Hist.  prüf.  261  et  262  ) 

.Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XVIL    (F0II.70.) 

1.  (Cod.  261.)  »Numisroata  antiqua  Lansiana  emptä  de 

tidua  Hertangiana  pro  Augustissima  Bibliotheca  Caesarea 

Vtndobonenai  mille  el  octingentis  florenis  A!  1673.    d.    it 

Julii. « 

Yid.  Lib»5.  Comment«  p.4i9. 


Digitized  by  LjOOQIC 


A53 

Namismata  aureA :      »  a4*  •';/.:.  f  Br(o.949o» 

~.      «rgentea  iioo«         .    ,    .  .   «./j 

—        aerea       1092.  .  !.j.,|  ^.,, -^^ 

2216. 
' Fol:  1  —St'  VwxMehnisse vod Aasweise^r^Laiibecins) 

fb^r  äfese  SaiÄinlttiig, '   *  '  ...» 

^.  Fol,  i^o;  (i'Iter  Canrantinvm  primoifi  A;>'i668  ab  a 
'Xäji  hsqiie  ad  d.*  6  Maji.)  Von  dem  AäiamieiMia  dek  Lam- 
'fceerasi  ....         .-«■.'.;# 

Von  Wien  tiach  Hafmbnrg.  Beiaeaoti».  * .  1 

'     '^Fol.'ii.   Keiae  n.  Aufsgab  Ton  Wien  nach  Falronell« 
^tij^-L^so  AugnsC  1668.)   (Einen  Stein  abznholen.) 

'  -Fol.  '1 2.  Inschrift  (desselben).  i     >      . . : .  ^  i ; ^ . , , 

Fol.  i3.  y  Allernnterthänigste  vnd'  gehorsämiKlB -V«^ 
rechhürig  deren  100  Reichscbaler,  welche  ich  ehdtiunter- 
achrib^ner  aufs  der  Rdm.  Kajserl.  Majestät  vnsera  AUergnl- 
dig^t^nHeri^nCftmnierearsa  den22  Aprilis  des  ietzlanfienden 
^668  Jähts  cur  Nettstddt  empfangen.«-  .  i.  .i..;i 

'  DaHn  für  einen  alten  guldenin  Rtbg  i5  fl.-  '  •  'tSm.,;.. 
'It.  flir  29  dlle  silberne  Nornfsmata,  90-  gnte  «lte>'ka« 
pilern'e  Nümi^mata  'io5  geringere  vnd  fast  Tnkenbahrl».  alte 
küpfferne  Numismafta  it.*  fUr  5  alte  ateine  mitloseHptidnaii, 
ynd  für  Drinkgeld  an  vnterschiddKche  t^erspnen,  ^eloHe-ieh 
in  atiiftttchung  der  ietzgedachten  sacKeii ,  ynd  in* besehung 
det*  ahen  örter  gebraucht,  3o  fl.       •  3?bter  vonLambeck. 

*  Fol.  14.  Ausgaben  v.  17  Adgi^st  bis  i^^Obt.-  1668* 
(Zwevte  Reise  nach  Carnuntum.)  (260  fl.) 

3.)  *Fol.  18.  Entwurf  eines  Promemorias  von  P.  Lam- 
becius  an  den  Kaiser.  Ex  mnseolo  meo  d.  9  Julii  1672. 
(Ueberreichung  mehrerer  büoher,  it.  von  den  Lansianischen 
If  Unzen  etc.)  . "  ' 

Fol.  19.  it.  V.  lo^uljr  1672  an  den  Kaiser. 
Fol.  22.  Numismata  äntiqua  argent^a  genüina;  (Wahr- 
acheinlich  ans  d.'Lansiaiiisich^a Sammlung,  (loö«)  (3ßl.) 

,  ,  Fol.  26«   Yerz.  u.  Reschreib,  y.  8.  Consularmünzen. 
(Ebendaselbst?)"'"  •■^•-.•— •      .-      -im-m....  ..-.t 

Fol.  27.  Quittung  über '1800  fl.  für  die  alte  Müntzen 
des  Thora'ae  Lansii^  welche  yor  dieaem/d^m  HacCnngischen 
Glückshafen  einverleibet  gewesen.  ^^  Wien  i>2Fltt))r.  11670» 
(Von  der  Witwe  und  zwei  VonBündern.)    ,       r  :      1 

Fol.  5a.'(28.)  Quittiing  r«  Lambecius  über  diese  ^800  fl.« 
die  er  erhalten  hat  von  dem  Rath,  Cammerzah|metster  und 
Sälzamtmann,  Herrn  Peter  ßonaventnra,  Edlen  Tön  Crolla- 
lanza.  Wien  11  July  1672. 

Fol.  3o.  Beschreibung  Ton  Münaen.  (Die  Aufschriften 
tind  die  Typen.)   (6B1.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


454 

^         Fol.  38.  Detto  (kleinere).  (5BI) 

Fol.  45.   Listen  etlicher  AntiqnitateB.    (Grofse  Hüb- 
sen.)  (5B1.)  ^ 

•  •  •4«)  (Cod.s63.)  »Dissertatio  purlim  historioa,  partim 
GOniecturalis  de  pervetusta  arca  Bepalchrali  lapidea,  Yin- 
dobonaeisive  Wienoae  Aaltriae  sab  ipsis  antiquorum  moe* 
nium  fandämeatis  A.  MDCLXII.  D.  XXVUI  Januarii  reperti, 
et  de  residuis  intra  et  iuxta  eandem  inventis  aDtiqaitalibiUi 
qnae  nunc  adserranlur  in  Pioacoilieca  Caesarea. « 
'....  (itfr  Seite:  »Dissertatio  haeo  pars  est  epißtolae  de  se« 
cnndo  meo  Itinere  Italico ,  qaae  commentarüs  meis  de  Aar 
gostissima  Bibliotheca  Caesarea  praefigetar. «  Von  LambS" 
•iui.'(I.XIX.M.)  (91  Bl.) 

•  '  Fol.  81.  Schlufs:  »  Qaando  quidem  igitur  certo  constat, 
Pannoniam  Uljrriei  peterisß  et  conseqnenter  etiam  Celiicofi 
f^elent  parrtem  esse,  einsqoe  iocolas  eadem  fere  lingaaac 
iisdem  moribas,  quibos  reliqai  Celtae  olim  nsos  fuisse,  band 
absurde  hinc  oolHgitar ,  laminam  itlam  auream  triplici  in« 
Toluore  inolusam,  qnae  Vindobonae  in  antiqua  arca  sepol- 
chrali  lapidea  inventa  est,  profunebri  quadam  epislola,  con- 
aiieio  Celtarum  more  cum  defonoti  ossibus  post  oremationem 
reisiduis  defossa,  habendam  esse* 

Yindobonae  d.  XIV.  Maij  Ita  cenaeo 

A.MDCLX1V.  Petras  Lambecios. 

FoL  aä-'^aq.  7  daau  gehörige  Kopfertafeln, 


liXH- 
Nro.8.s..  Codex  Ms.  Nro.833L 

<EUt.  prof.347  olim  Cod.  Ms.  Bist.  Lau  N.  in.) 

Cod.  Ms.  Chart,  s-  XVL  Fol.  (roll.7«.) 

Bationarlom  antiqunm  Archiducalis  Aolae  Oenipontanae. 

(.665.) 

(Fol. 3.)  »Was  Ich  Empfangen  hab  TOn  Ir.  F.  D.  Im 
65  Jar  auff  knehen  kheler  atal  ynd  andre  haufs  notdurft.« 
Den  5  Julj  Empfangen        •         •         «         lOOoDalsf* 
'    Mef  den  a5  Aagasto  vom  pfennigmaister 

Empfangen      •         .         •         •         •  4<^o    » 

'  FoL  1.  Eigentl.Sign.  Aussgab  des  65  Jars  auff  die  ko- 
chen,    (Summa  i35o  u.  5  Daler  47  kr.)     (3Bi.) 

Fol.  12.  Aussgab  des  65  Jars  Ynderbaldaog  des  stals. 


Digitized  by  LjOOQIC 


4«S 

Ist  anff  den  «tal  ml  filtMrqr  attflisMigeii  a45i  Diler  40  kr. 
4dn.   (3BK) 

FoLftS«  Yndedfeahmigs  das  65  J«n  deaKelert.  »Ist  in 
Keler  auss  geban  worden  tamnia  •  •  sftyDaJer  36kr.  Scbi.« 
(aV,Bl.) 

Fol.  3a.  j»Bet«ldang  rnd  Väderhaltang  des  Gesinds 
Im  65  jar.  Ist  anfi  das  gesind  aoff  gangen  summa  1480  Da* 
ler49Jcr.  €   (tBl.)   . 

Fol.  48*  i565  jar.  Was  Ich  von  Ir  F.  D.  in  absohlag 
manesArbodac  (?)'£|Dp6ingen  hsb.  * 

Den  1  o  April  des  65  Jar  hab  ich  Empfangen  «10  Daller« 
i    Fol.69'.  BsOmordini^rf  ansgaben^deabS  Jahr. 

Summa  extraordinär j  anfii^b  -  «  .  •  •  83oDaler  38  kr« 
(3VaBl.) 

•  Gegen  Endb  i  Bt '  (si  ptegiaial.)  Aüssgab  anff  Ambris 
des  65  Jars.  sume  was  aufif  amparns  aussgeben  ist  worden 
£96  Daler  63  Kr.  1  dn« 

"■^■"■^■"^""■"^'^^^ 

LXVv 
Codex  M».  Nro«  7954«  bio-t^m. 

(Bist.  prof.  374.) 
Ms.  Cod.  Fergain.  seo.  XYL  ifol.  {57  Bl.) 
'^  Designatio  Armamentarii  Arcis  Ambrasianae  prope 
Oenipontem  varioram  lllustrium  Jlevaum  et  Generalinm  in« 
Strumen ta  milkaria^  Arma,  Galeae,  Cassides,  Baöculae, 
Pectoralta  feiprea,  Ijoricae,  Cljpei;  Parmae,  ete»  descri- 
btelaf.    pFSgitienciim  rnntilom.*  < 

Fol.  1.  (alte  Signatur  4.)  Khönig. 

V  Ferdinannd  König  in  Castilia 
(Beschreibung.) 

Philippos,  der- annder  König  in  Hispania« 
(detto.) 

'   C^fbius  der  Aimder  Khönig  inFvaünckh- 
reiek      .  .  ' 

.     (detto;)-/  •     •. 
Fol.«,  ^alt^  Signatur  «q.^  ^^^^^  ^^^^  ^^^^       ' 

'  ,  Graf  von  ^annt  .Flor.  (Besshr.)  ' 

Graf  Nicolans  von  Salm.  (Beschr.) 
Nicolans  Graf  zu  Serin.  (Besehr.) 
'  ^  ^   '      Tjetater:  Graf  Joachim  von  Fnrstenberg  (Besckr.) 
Fol.  8.  (alte  Sign.  53.)  Die  annder  Büst  Camev.   •. 
•<  '»Votgen  hemath  Allerlaj  Harnisch  Rüsstongen  Cape- 
rationen vnnd  Annders» 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Hro.7954.    A  i  jDie^EfaMgetBbafl^SftflBlwigraftF  AoTz.fimd &        80 

Tom  Raufmann  Serebej  Erkaafft  worden  isU  etc. 
T    Di»  Weife  Häa8l:dngcViiMli2te«g'«tf:E9fev^ 
.  i.  .Fol:  9^  ^54.):b«^*Die.s€fariji:arte  Bftsetu^.nmdZeogjMtf 
Bofz  vnd  Mann. 

F^l/ii^.  (55:)  BieRitüRfissiangiTiiiid^ragftiifRoCB 
Tiind^lfano. ..   .:    ?  -»B  ^' 5  ■  '■'''  '* '^■"  ,;  ^i^-    l:  "■  •  .    . 

Fol.  11.  (56.)  Die  Ascherfarb  Ruuttmg  .ynd 'Ze«§  anf 
]&dih>^nd.Mann«  "i  s '.^ r  »^  j   f         m  i  -       :     * 

b.  Die  Plab  Büstoiiffvnnd  Zeug' auf  Ro&Timd  Malm* 
■  'P^.- 1 2. 't$T«)  ^'Hbriegs  Rfi^iungän«    •  -  •• 

Bis  Fol.  1 7«  b;*  'HieriiaekinaolgeR  •alivriajrCatieiÄiitioiiea 
mbd.Zeag*äof  Rofz  Tiind}^||aan*'/  ' 

Bis  Fol.  3o« 
'Fol.  3«.  (6^»)-Ber4tfehiiplgetitAIiirlaj'^ttini  TOl^Veld- 
Zaidteo. "-    »    ••-    -iH'  o...-«.-  .  'i  .< .  -    •     .*i.  ■  -    .        •"' 

Fol.  22.  (67.)  b.  Hernach  aolgG«Etlicke«'KüriGB; 

Ferdinanndt  Erczherczog  'za  Oesterreich  etc.  Kkü- 
rifs  etc.  -,       , 

Fol.  23.  (68.)  b.  Here^ogAu^astus  von  Sachsen Küri£i 
t^    ,  ..211m  ScharfF B^^ane^.V  .;    • ,  j^    ,  -^.       /^**L  S.'^ 

Fol.  24.  Kaiser  Ferdinfinndenetc 

Fol.  24.  (69.)  b.  Volgen  die  t^annozer. 

Fol.'«6.  iio.yh.  Vrf^en*  «Herhj?  öpieflir      - 
,      .  Fol  36.  (7 1 .) Jbr.  AiaiTürggtiohec JftaM. , Aio SMohweitser. 
i  F0L97.  (73*y  ^oi^t  AU;etla7.WÄ)Jir9.  .. ' 
!;.  Fol.28..(85.)  'Die  Drit  Rüst  Camecw  1  Yolgen  hero^^ 
«iUeriaj  Bftstaogan.,'Spie£«,  Püchaen  vntid  Anndecs. ,  .... 

Fol.Si.  (88.)  b.  Das  Ro&iSo  dttameitten  9pr|Uig.j(Qr 
thann«  .;...!..     <       .  .iu  ^  •.  :>....     .1    «'. 

Fol.3a,.i(89»>  Kaiser  Maximiliiän  des  Ersten  drejHar* 
nisch.  •       .i'^i:  •  ".:. ; 

MiiP.'^lÜiser  Carola». btttvr.MAoa  Ire  MaiMat  noch  ain  Janger 
Herr  gewesen  ist.  <  .  . '  „. 

..  !  w£ol!3a.<<^o0.  Jft.iir^6n(beniflfdiii}lerlaj  Vberige  ynnd 
Ainschichte  stückh  So  an  d^nWendten  hanngen. 

Fol.  37.  (94.)  Volgen  hernach  alteriBj^i^hwertervnnd 
Wöhren.  ,,  .   /        i  .      '   \ 

**61.3iB.  (95.)  bJ  Vol^gon  hernach  allerl^y  SpießE. 

Fol.  4ov..  (98:.^  KJMSriig.Lud^ig  in.Yongern  so  in  ainem 
Hofz  Eictviinnökhen^i  (Mit  etwa*»  neücfrei^  6chrift.) 

b.  •  y  Vt^lgt  was  aaB  Ir  Fr.  Dt..eio^  .hochzeitlichen  haimk« 
ftetfORgTon  »Rcwem  {gemaoht  TnadflrtDt.  etc.- selbst  ge- 
braucht habisn.«'^        ...      .1'        .     .      r1    ..i,  >     { 

Fol^<4u  (199.)'  Volgc  "wßs  das'83  Jar  tinidie.jRüaCcamer 
gen  Orobras  gemacht  worden«  .    .j.i...  . 


Digitized  by  LjOOQIC 


MX 

FoL43.  (io6.>  b«  Voigt  was  der  Hof  Platmw^kTMilQlur 
8t  J«^  ia4io-R«tt,C«AeV':g«macbttiid  Qaig#b'ea. 
*  M    Eok44«   (Voi70  Den-^w^lfilen  Ug'BftaiotjtiAtfiaf  JifcM 
dieRuati;ämer;geaiiti(WoH)vporden,  ab  Tolg^^fatAktidv    •/!. 

:Foii46r  (>iaO>Di«<fii»fft>JUH<ite^  jo     i  .  -.  ...  .^ 
Yolgen  hernach  allerlaj  Sad,  Feden.taii4 
-I    '.    ./'.;.     .    aimderaiafb^boto.;»*     .../.»•'  ..»m  .-m'; 

Fol.  ^•<A  1 6.)  b«  Yölgeti  benmcbjkUerlaj  Fedet  P«a€)i«au 

Fol.5i.  (118.)  b.  Yolgen  hernach SpielzTiuid' vb«Hg# 
SfieTi.JBUen«'. -  .;;...     '    ;    .'  ..    »  ...>'i 

F^L^i;  (119.)  Vblgw.kefMek  aia  lloflitfraj  CUid«^ 

(6£Iv)  •'■«■-  '       ••'      .    '    -.'  ,'»  ..i  ••."  il-    //     ..     .'•.. l'tU.  »'.■•' j 

.||'/'M'  .i  I'»  *    ■  ..    i     i     'i    .i'i   ^^  .  »«     ''     .Ct  I   .f.i  •! 

«.'t't     .»H>.ir     j.    .,    ,        ,,/   .K.i'^iiL'i    ■-     ...  .'         *■••'•       »4. 

'•■  ;''..'^^0ödcx'M8r.'-NrjO.  8014.;-  ■  '•  ••'-  •''»•^»••«' 

(Hist.  prof.  3^4  et  365.) 
Cod.  M$.  Chart.  ».  XYII/  Fol.    ^olL  85.) 

1.)  Cod.  N.364.  i^ipfyn 

pibwla¥«ntarifuii  «---.•.  ^'%  ,..,.. 

»Yber  dleContVafaict  rnd  Gemahl  so  ans  benelch  der' 
Hoch-  vnd  Ercz.  FürsthrDt^-Sigi^undi  Franoisci  Erczheiv 
czogen  f.i^  Qfiftfrrreiioi^  e{c.ij^pD  Ii|ii#pvoggt  W  das  Erc«- 
ffirstliche  Sch|osis  Ombras,  Anno  i663  seind  transferiert 
ir0rden.V '"  '  '"     '    '     ♦.••'•■•  t   .  •       •..'..,...     .      .; 

.  .    ii:-;   •  i  ui.  '      .  ;•       "Tr?^       ;  .■    -.'   :. 

^'      ft.)'eod.ilf4  36A  <68B1.)  (worant^i* ineblr)9re  teeiB.)  - 

>  »Ii^MaH'allerlisiiUamötter  TooGoldt,  lielirlai  icoptti 
den  f5  t«^  Septimibtria  AianoiS^'^«  in  dem  SohlofsOmbrala 

*me»iietu  3i*ttrderii.t.' •'.•'.:  '    "  ■;«•>«•-     ••'•*' 

i  .  .:       '!.</.;,:  ^^■•■»*  '''^  "■■'     •     ,  '  -.•  !r<}   '.;<  .:-;    -.m„ 

,   ..„  ...  -LXV.-  '      -'V  ........   ^ 

/.■...„igpdex  Ms.., I^ro. sog'S..  :••."  :',•  ;.  »«.•.«. 

•  i ..    .  (ßiu.,ffeft.,^^,y   ....-.• 

Cod.  Ms.  «hart.  •<  XTIi.  F>»1;  tSv.  Bf.  (raS.) 

.(Inuentarluip  iib^r  ^ie  Büst!  Cam^r  rnnd  B.ibliot.^^  .zu  Om- 
bras  Apnp  i663..8.  Iiittera,Pf  Aoßichrift  vop  Aafsen.) 
Fol.  1.  Haubt  Innen tarj  anderer  Tbayl  begveiffendt, 
Was  «uf  dem  Erc«försUioben  Scblqf«  Ombr«s  in  der 

Erstes  s  Aßi^xn  1  Oritian  «IS^iertt:  pder  .Nie«eo.t;  Mpb  Ah# 


Digitized  by  LjOOQ IC 


teil!  oder  Turckhitclieii'Rdst  Caneni,  Rem  in  der  Bälio* 
tec ,  Aatl^oäirtb,  so  wie  nieht  weniger  in  der  Capellen  alda 
Vcvkaiideii^  '  — 

(FöK  A5i)    «Den  lo  llaj  Anno  1627.  Irat  Hmt  Fbfdi» 
tiandt  SihtiirfF  ain  Pickhen  oder  langen  8pief9 ,  so  i^on  ainer, 
Kronebit8(;iiudeQ;zu  Sile  in  der  Graffsisbaffl;  Tf  rol  gewacki« 
aen,  der  Fr.  DL  Ercfiherczög  Leopoldrs  zu  Oesierneioli  etc. 
Verebvt.« 

Fol.  1 10.  Yolgen  die. Antifai toten,  Conterfet  Tnnd  al- 
leirlaya'Adere  Sachen  so  in  der  BibKotheea  hin  iteM  wider 
^ruH^aMem»'  •        •     .'• 

Fol.  120.  b«  Yolgen  die  MarmorstaineneBv^'sAIakanler 
t«k4^oA  fiibag^formiercen  ']^ctti]^ilder,/KdpflF  vAnd  der- 
gleichen andere  sacken,  welche  in  der  Bibliotheca  Ferhandeib 

Fol.  isS,  Voigt  wafli  in  der  Capell  verbanden. 

Fol.  137.  Yolgende  Kürchen  Ornaten  seind  den  3oAo- 
gnsti  Anno  1619  von  Günozbni^g  aus  der  Fr.  Hoff  Capell 
widerumb  nac^er  Ombi^aa  gescbickht  ynd  geeifert  worden. 

Actum  den  leisten  August!  ib63.  (Abschrift.) 


.  (His&K  prof.  2^0.) 

Cod  Ma.  Chart,  in  Fol.  a.  XYI.   (Foll  3».) 
Thumier  der  Adelichen  Eem  tngendt  ynnd  Herkhummen. 
i.Bl.  (s.sign.)  Zwei  geharnischte,  zum  Turnier  bereit 
atehende  Ritter  au  Pferde  (einer, mk  hegitterten*,;  der  sa- 
ldiere, mit  ganc  geschlossenem  Yiaiere.)    (Passabel  :gemahU.) 
^.     t  FoU»..  .»Diaer  Erst  Kumsaer  mii'seim  ^elMigen  "fod 
yergitterten  Thurnier  Helm  Yisier,  wie  die  Alken  Thnrnitr' 
zeug  gehapt  haben ,    sollen  vir.  dem  Ersten  gebraucht  Tond 
furgemacht  werden,  wann  das  mann  für  das  erst  inn  die 
Schranckhen  zeucht  Tnnd.lnn  der  Schranckhen  nmkher, 
Tnnd  wann  mann  siqh  mit  den  sohwerttenim  hauffen  mit 
'  '    '    '    einannder  schlagen  wurt  oder  straffen  rund  ymb  die  Klaioater 
ynnd  Artickhel  Thurniem,  Des  gleichen  wann  mann  wider 
abziehen  wiirdt;  ynnd  Jon*  der  •Schraneken  yubker  1  zenoht, 
Da^  sieht  etwas  weitter  ynnd  mer  Thumierisch ,  dann  die 
gemain  Kurifshaupt  hämisch  yisier  thuen,    Dat'umb  soft 
man  die  geftogne  yisier  zu  der  zeit  ^  so  mann  nlt  mit'dea 
Spiessen  trifft  Vormachen. « 

»80  man  inn  denThurnierlthumpt,  ynnd  der  anffzngkh 
ynd  ymbflteben  ia»  geacheen  ^   so  «oll  man  alladdun  die  ge- 


Digitized  by  LjOOQIC 


459 

liognd  TJiiid  vergitterte  ▼iiieir abthvii  Tairfidie^miiäevii  T&XfotfviiL 
jier  TerAiäoben «  die  an  dem  treffen  gehdreA  ^  wie  der  Kbw* 
riaser  mit  den  tpieb  ist,-  Fohd  sotl  denn  den^ TLnmier  air- 
fahen,  wie  sich  das  gebort^  vnBd  so  ^die  bayde  treffe«  mit 
ilen  apiessea»  ror  sein,  so  soll  man  wider  das- gebogea 
vnnd  Tergillert  Thnmier  risier  rerseczen,  wie  inn  dem 
«Ersten  geachehen^  da  man  ist  anffgeczogeik. « 

FoL  3..—*  .»Dnrehleicbtigister  Qrofsmedbriger  Behe4 
jeyscber  Hunig:  «neb  dnrcbletchtiger  bochgebömer  Fürst; 
Gliedigste. Herrn;  Dieweil  Enre  kunigeltche  wardefn  vnd 
Fürstliche  Durchleuebtigkait,'  ans  dem  alten  Koohloblacben 
Jlaufs  von  Osterreuob,  anch^anfs  rnnd  ven^anndern  merea 
Kunigreichen  geborn,  Tüikd  rait'Gottes  gnaderi,  iait  Kay«; 
vnd  Konigl.  M.L  etc.  Tnnd  wirden  begnadiget  Tiind  darck 
Gottes  gnaden  deren  noch  mer  gewartenndseind,  darlsm 
idann  auch  grosse  versehungen  vnnd  Regievongen  von  notteft 
sein  wollen,  Dieweil  nit  zuuermutten  ist/das  soUiche  grosse' 
iVegierungen ,  Reich  rnnd  lennder  on  krieg  nit  sein  khon^ 
^den,  Dartaa  dann  E.Kon.  W.  vnnd  E.F.D.  die  zniiersebefea 
^eteEerUehe  Leuth  zu  regieren  ynnd  zn  Rathen  vonnöteoi 
vnnd  haben  müesaen,  So  ist  gewifs  dasSoHche  Regierttnge 
.durch  den  Adel  am  maistea  will  gescheen,  Alts  durch  mana^ 
liehe  statliche  vund  vertraute  personen,  die  Ire  Ehr  in  sorg 
vnnd  verwarung  haben,  vnnd  diese!  hige  bedenkben  werdeni 
£eitmal  auch  der  Adel  von  .Alters  der  Begierbn|;,'  dein  ge« 
meinen  nucz ,  vnnd  der  Pollicej  zn  guetem  geordnet  vnnd 
^ewurdiget:Worden  ist,  auch  die  Kayser  vnd  Kunig  diesel«» 
ben  haben  furgeczogen  sy  geert  vnnd  begnadiget,  vnnd  vil 
adeliche  Rittöt'liche  Ritterspil ,  vnnder  sy  geordnet,  darmit 
sy  alls  adeiiohe  Personen  sich  vben,  ynnd  ge'prauchen  sol- 
len, vnnd  aufTgericht  die  adeliche  Ritterstifik  vfind  orden, 
defsgleichen  den  Adenlioben  Thomier,  ivnnd  also  alles,  was 
den  Adel  vnnderhalten ,  vnnd  Inn  adelichen  •dingen  vben 
mag ,  So  ist..(Leyder)  .ein  zeitlanng  solich  adelfch  vnnder- 
baltung,  delsgleichen  die  adeliche  Stuckb  vnndt  tngenndt, 
▼ait  hart  vnnd  ser  schwach' worden ,  Vnnd  ao  dem  durch 
Kay.  vnnd  Knnigl.  Mt;  £.  Kö.  W.  vnd  E«  F;  D.  nit  darein 
gesehen  wunde,  so  mocfat  der  Adel  zu  gronnd  geen,  ynnd 
sich  wider  vnnder  die  gemainde  vermischen  Daruon  sie  her- 
aufs  genomen  worden,  zu  regierung  vnnd  hanndthabung 
der  Pollicej  s  des  gemaines  nucises^  vnnd  sich  Inn  alle  die 
vnadeliche.  Sachen  vnnd  hanhdel  begeben-^  Das  wider  Gott, 
die  Pollicej  ynnd  den  gemainen  nucz  sein  wnrt,  Dann  ein 
yeder  wurt.  aein  sachen  vnd  seinen  nucz  zli  suebhen  vor 
sich  nemon,  wie  (laider)  zu  sehen,  wie  gCschwindt  siehe 
ein  reisset ,   Also  wurden  soliche  Adeliche  vnnd  Mannliche 


Digitized  by  LjOOQ IC 


jivo,9<Ha]lNil;fa.  idigcaii.:iidh  avf  Icftiki  tnanaliahJiocbadelUoh«,'  Berlioh 
vntxd  gemaiof  nuisliche  hftnadieliiiig'befleiMentiiöoh:  begeben, 
Sonfider  -BÜe  aaff  Kavff beondel  mnä  banndtteraäge  «^  Auek 
ao.:geht  alle.Eerliche  nidgaete  Regteruii^  dardureh  sa 
gvaod  9  yaad  «janderlioh  Inn  den  Stetten  khaiae  mehr  auff 
dea  gematnea  iiacs  oder  PoHieej ,  sonndec  Mäia  auff  die 
Wucherej  Tond.liaDdttierang  gerioht,  Derhalbenaowaia'I<di 
kbainear^trorft ,  >den  Adel  wider  zoerliebenr,  vnnd  wider  Inn 
prdoong  aubt^ingten,  Dann  d«roh>{!ar  kmiigoKcbe  •wirde», 
l^nnd  ffirttlicbe  Darchleicbtiglaitv  alla  die  heben  Adelicher 
gebnrt:  höpkHamaAen  vnnd  tagiBnt  seindtV  Das  didaelbigen 
^a^nge^sehaift  anffrichten,  dnrdi  einen  Thnniier,  mit 
aeintfn  Aiienliohen  Ardcnlen  mnd  Stuqkben  wider  anatellen, 
i^nnd. hielten.  Damit  der  Adel  sieh  wider  wennden  maeate 
wnndisich  ballten,«  wie  Adenlieben  personen  ameatebt.  Ynnd 
mm  einem  .'kleinen  bericht ,  so  t^I  ich  dessen  verstee «  vnnd 
wenig  tat*  .So.häb  ich  ein  verosaichnus  meines  ainfeltigen 
bedenokhensv  aUiie  nacbnolgennd  khurcs  vercaaiohnet,  nit 
iler  gestait,  Ba&ea  ganncsnoüarfftig,  reeht  geatalt,  ynnd 
^also  aein  vnnd  bleiben  aoli,  Dann  ailain  E»  Kda.  V7.  Tnnd 
Fi  D;'  £11  einer  erinnernng  vnnd'an£ang  anffderselbige  aller- 
gnedtgiate  Torbessernng,  ynnderthenigiaS-bttteli  9  £•  Kdn. 
|/F.  Tnd'F.D*  wollen  solicbes  mir  2a  k^iüen  Tmgnaden  anif- 
nemen,  aointider  meine  gnedigiste  Herrn  sein ,  ynnd  alleiv 
gnedigist,  iMsdenckhen ,  was  allen  hohen  henptem  an  dem 
Adel,  Tnnd.gueter  Regierang  gelegen  sein  wilU  YnndEnm 
K.d..wi]rden  vnnd  F»  D.  erkheniien  ynd  erbietteü  leb  michy 
iirie!der  gahor^saoier'Ynndeithenigister  diener  aHoeeit 
»'  •;;:  B.  G.  ZU  Sohna. 

.F^L3;^  b.>(Aals€hrift.)  DesAdeils  ynnd  der  Hegenten 
ZThngenndt  ynnd  Herkhomenj 

ar.  •/   .  EoL  9.  b  !a  Wie  der  Tbnrmer  solte'  gebalten  ynnd  ge* 
laadneb  wecden,!  yolgeth  die  Ordnung  ynd  bericht;  « 

'  .  FoLii4«i»Alhib  yolgen  dieArticul,  ao  inn  denTomier 
.an.  ordnen' ynnd  zu  richten  weren,  damit  der  Tomier  nit 
dillao  ein.  klainä  vngeachtea  spil  were-,  ynnd  ain  jeder  Dar- 
imnkböndtei  Gk>d  göbwie'er  berkbnmbti  sonnder  es  were 
fein  >£rlteber!.ritterlicbeir  ernster  orden  ynd  SpieL  c 
-•■•M  '.     !•  Artickel;.  /  •/ 

.  ^Fol.'a5l'  Rüstung  des  Torniers  KAnsser» 
.j  >  •  :Fo1vk6.  Berayttungdes'Henngsts,  zvl  deraTbnmier. 
...      *FM.  17;  Strafi  der  Ardckel  so  ybeitscbridten  ynnd 
dirüehig  weren«r  •  . 

Fol.aa    b;  Noch  andere  Gesetae  m^d  £inriehtnngen« 
Fol.  37.  Turnier -Danke« 


Digitized  by  LjOOQIC 


491 

Lxvn. 

Codex  Ms.  Nio.7SiS2.    '  »0.763«. 

(HUt.  prof«  loo.  oh  .Ambras  34  u) 

Cod.Mt.  ebart  (mitHolsschnitten)  in  Fol.  b.XVX  (F0II.61.) 

Scheibenschiessen  zu  ff^iea  i5fr3« 

Fol«i«  b«  »Edel  ernaesst  fävtichtig  ElfsaiiiHoekweiar 
genedig  md  gebieinat  kerra,  heim  Burgenmuster,   Herriv 
SutUiaoMrer  9  vad  ein  ertamer  hochweiaer  Rath  der  liochw 
beriembten  stat  Wieno«  meia  gaacz  willig  vnderthanig  ge^ 
boraam  dienst  aeiat  ainem.  eraamen  rath  alle  2eit  beaor  ^e« 
neidig  ynd  gebiettant  herm »'  nachdem  md  mit  Torwiaten: 
ynd  genedigister  Bewilligung  Born.  Kha»  Tnd  Khi^Mt.  alle 
ynser  all^r  genedigisler  herr,  ansganaden  erlaubt  ?nd  rer* 
gandt  hat,  eur  weishait  ainem  eraamen  rath  ain  frejea  tchiea- 
aen  auszascbreiben  mit  der  aill  pi^en  rmb  ain  hundert  ynd 
soeben  daller  das  gehalllen  worden  ist  im  63iston.  Jar  vnd 
ich  aolicbea  achieaaen  gemainer  atat  md  eur  weiahait  ge« 
diennt  hab  vnd  weill  mich  ana  genaden  Brom,  Kha.  Mt.  ain 
ertamer  Rath  der  Stat  Wienn,  ao  erlich  ynnd  wall  mit  der 
abförtignng  ana  geaaden  ao  woU  md  erlieh  geballten  haben 
das  Ich  mich  aolicher  er  vnd  wollthat  zum  alerhöehaten  Be- 
danckh  ynd  die  weill  die  Vnndanckhperkhait  ain  gros  laa- 
ster  vor  Gott  ynd  dem  Menachen  iat^  ao  kban  ich  der  iguet- 
Ibat  die  mir  aus  genaden  Beaehechen  istNimer  mer  pey  mir 
vergosalich  seinaoll  ynd  die  weill  von  an  Pegendt  der  wollt: 
alle  Ricterapill  durch  die  föder  iai  die  Crahioa  oder  Liwellä^ 
gebracht  werdea  es  sej  mit  renen  atöohen.oder  aohiessenäa* 
waa  maaaen  es  dan  geacheehen  aoUbah  Ich  mich  mitmder* 
thaaigkhait  Bevlisen  soliches  achieaaen  zu-  beaebreiben  Innr 
Beimbweis  gestellt  wie  Ale  aaoh  darob  ergangen  lat  yem' 
Anfang  bifa  anm  enndt  mit  allem  aier  ynd  gebey  waa  man' 
allen  hem  ynd  schiczen  für  Beverenczynd.er  Erbodeii  vnA 
Bewisaen  hat,'  aolicbea  Buech  ynd  liwei  hab  Ich  zkEren 
gemacht  Rom,    Khaj«  ynd  Khy.  Mt.  etc«  atich  allen  Ered^* 
hörtzogen  au  Easterreich  Irer  fnratlichen  durcbleichtigkhai& 
auch  der  khaiaerlichen  stat  Wienn  zu  ainer  langwuerdtigen 
gedechtnas.  bit  mit  Aller  ynderthaT>'gkhäut  eur  gnaden  weis« 
hait  ynd  ain  Eraamen  Rath  der  Stat  Wienn  wollet  mit  disem 
khlain  faegtgen  spruch  also  in  genaden  mit  mir  als  mit  ainem 
khlainen  fuegigen  fnvatea  ynd  Scbücaendiener  yergnet  ne^ 
men  damit  will  Ich  mich  eur  herlichkhaiten  Beuolchen  haben.« 
Vnnderthfiniger  Alter  dienner 

Lienhart  Flexell  von  Augspurg 
Prutschenmaisster»  < 


Digitized  by  LjOOQ IC 


462 

Hro.763i.  Fol.  3.  b.  Wappen  des  K.  Ferdinand  1. 

Fol.  3.  ~        —  K,  Max.  IL 

b,       —        —  Erzh.  Ferdinand. 
Fol.  4.  —         —     — .     Carl. 

b.  »Die  ordenndlich Beschreibung  dea Grossen 
rnd  Ansechlichen  herrn  schiessen  vmb  hundert  vnd  zöchen 
Taller  des  gehalten  worden  ist ,  Inn  der  khaiserlichen  ynd 
khinigcliohen  bochberiembten  ynd  yössten  8tal  'Wien  im 
63  isten  Jar  was  für  herraynd  schiczen  zu  Wien  ackhumen 
Tnd  erschinen  seint,  auch  wie  alle  saoh  ob  solichem  furge* 
nomen  schiessen  ergangen  ist  yon  anfang  pts  an  daz  ent 
Ala  In  ainem  Reimen  v^ryasst  durch  Lienhat  Flexell  Als 
orentlich  Beschriben  wie  yolgt.   i563. 

Fol. 5*   »Hörtt  Ir  herrn,  Frauen  md  Man« 

Die  göttlich  Drifaltigkhait  ruef  Ich  an« 
Ifaria  die  Hjmlisch  Khlnigin, 
Dafs  mir  yerleichen  gnadt  wits  ynnd  synn««..« 
Fol«  24-  »LiennhartFlezel  ha tt  denn  spmch  gmacht.« 
»Der  Herrn  vonn  Wienn  Fritzen mayster  Ist, 
Tnnd  aller  Schützen  zu  disser  frist, 
Yonn  Angspnrg  thuet  er  sich  Nenen, 
Fnersten  ynnd  herrn  thnen  Inn  weil  khenen« 
Also  hatt  mein  gedieht  ein  Endt, 
Gott  alle  ding  zum  Besten  wendt. « . . . 
Fol.  25.  y  Volgen  hernach  die  Edlen  Emuessten  Hoch* 
gelerten  Fürsichtig  Ersam  Hoch  weis  Genedig  herrn  Bürger- 
maister,  ynd  die  hochweissen  herrn  des  Innern  Raths,  der 
khayserlichen  ynd  khinigcUchen  hoch  beruembten  rnd  yös- 
sten Stat  Wienn  mit  sambt  Allen  Wappen  ynd  Irer  genaden 
Namen,   die  zu  der  zeit  geregiert  ynd  im  Rath  geaössen, 
wie  Ir  genaden  das  gross  ynd  ansechlich  herrn  schtessen 
mit  der  Buxen  ymb  hundert  ynd  zöchen  Thaller  gehallten 
ist  worden  im  fünffzöchen  hundert  ynd  drey  ynd  sechczigi^ 
aten  Jare. «  -^     (14  Wappen.) 

Fol. 33.  »Hernach  yolgen  alle  herrn  ynd  schitzen  was 
ain  Jedliche  Stat  Im  Reich  Ober  ynd  ynder  essterreich,  auch 
das  hochlöblich  fürstenthumb  Phsirn  auch  andere  hochlöb-' 
Uche  fürsten  Thumb  der  Römischen  khaisierlichen  ynd  kha- 
nigclichen  ynd  der  Stat  Wien  auf  soliches  fargenoonen  her- 
ren  schiessen ,  Ire  herrn  ynnd  schiczen  geschtckht  ynd  ge~ 
aandt  haben  Jederlicher  herrn  ynnd  schiczen  ynder  Irer 
Stat  Wappen  Beschriben  sein  mit  Namen  Im  i5b3« 


Wien ,  ihre  Schätzen  (25) 
Prag,  (fl) 
Grätz  (2) 
Linz.  (4) 


Krems,  (q) 
Layvrach  (2) 

Berckhwerch  Schwatz  (3) 
Recz  (5) 


Digitized  by  LjOOQIC 


Pre88la  (3) 


Freystat  (s)  Anberg  in  der'Pffil£;^9) 


Bettartdorff  (4) 

Die  Frey-  ynd  Reichstat  Stras- 

btirg  (3) 
Die  Frey-  ynd  Reichstat  Be- 

genspnrg  (i) 
Reichsstadt  Nürnberg  (ii) 
Ulm  <a) 
Esslingen  (s) 
Barghansen  (t) 
Braanaa  (3) 


Dratfabbnrg  (a>)  '  '.  ! .  .  :4nK.f6}.%» 


Bnlzbach    -^    -**     >  (i) 
Sslaburg  (i)     • 
Passau  (6) 
Waidthoflen  (9) 
Zirich  (7)     '  •»  .^ 
Sudt  Liechtensteig  (a) 
-^  .  Pappenheimb  (a) 

—  Rodtenmaim  (i) 
•^    Radstat  (t) 

—  Eichstat  (1) 


FoU4<«  D>^  Pritschenmeister  etc.  etc.'  Von  nan  an 
Holzschnitte  (gewisse)«  .        •  •' 

Fol.  47«  V  fVännt^  Pradrteggelr  ronn  söhwac2  hat  gewa- 
nen  das  bösst  mit  24  schüs  wöliches  gewessen  ist  hundert 
vnd  zöchen  Taller.  (2n.  3.  zwey  Tön  Nürnberg)  (20  ri:  i6'fl.> 

4 1  Beste.  Kherab  hat  gewonnen  Andreas  Wolf  Schützen- 
maister  yon  Wien  qfl.  laicr. 

Den  weidisten  Faunen  haben  gewunen  die  schicken 
der  stat  Strasburg  ist  gewösseh  1  z  j3. 

Fol.  59.  Pfeifer.  Trommelschläger.  b.Vecz^Deiser  von 
Pappenhaim  hat  gewunen  im  Nachschiessen  den  pössten  fa- 
nen  ist  gewest.  27  fl.         ' 

Fol.  60.  Der  Magistrat  hat  zu  einem  KachscKiefsen 
einen  schön  geputzten  Ochsen  sp'cndirt«  (Der  abgebildet  ist.) 


Lxvin. 

Codex  Ms.  Nro.  7880.  »ro.7B8o. 

(Hist*  prof.  48.  ql«  Ambras*  396.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  secXYl.   (F0II.  4i.) 

Scheibsntchieisen  zu  Prag  (i565). 

I B.  b.  »  Von  gottes  genaden  Ferdinandas  Ertzhortaog 
zu  Oesterreich  ,  Hörtzog  zu  Bnrgundt  vnd  GrafF  zu  Tyroi 
etc.  Mitt  vorgunst  Tud  gnedigister  bewilligung  Irer  Ffi.  Du. 
Ist  Tiachuolgents  Frejschiessen  ausgeschriben  worden  den 
ia  Tag  Jxmj  Anno  etc.  Im  ffinff  vnnd  Sechtzigisten  durch 
die  gemainen  Schutzenmaister  vnnd  Schiessgesellenn  Inn 
der  khnnigklichen  Hanbtstatt  Prag -durch  Ire  FuerstHche 
Dnrchleuchtigkaitt  vergundtt  vnnd  znegelassemi  worden. « 

Grofses  Wappen  des  Hauses  Oesterreich. 

Fol.  2.  —  >/  Solliches  Freischiesen  ist  gehalten  worden 


Digitized  by  LjOOQ IC 


464 

Hi^  ^086;  In  der  kfiniffkfidien-  Ebiilitttätt  Prag  durch  die  SoMtzemnu- 
ster  Timd<8Sfaief8ge8e41eii;«la  Hau  angefangen  den  Seeh« 
tzecheOnTegSeptembrisNacünials  denn  Sechs  Tnnd  Zwain« 
tzigiaten  Obemelts  Monats  läi  fnnff  Vrind  Bechtzigisten  Ja# 
mitt  allen  freuden  rnndluiertzweil  soUichs  Ritterlichs  Frej- 
schiesen  yoUändt  worden««   .     .::.*. 

Wappen  der  StfidtPrag  (?).     (3  Thütee,  Thor,  Fall- 
gittert)  !  -        :.*.i    ^      .';  ;-    *  .  • 

Fol.  3..  Die.Frfl  Erwolliß  Nenner  von  wögen  der  Kfi* 
nigklicke  Statt  Prag^ 

Der  Eüst  Erwölte  Nenner  von  wögen  devKttnighliche 
Hanbtstatt  Prag. 

Herr  HannCz  Hartter  Ki^y.  BiJtt.  liäntzpnai^jßrynd  Er» 
woher  Nenner.    (Noch  a.) 

b.  Die  sechs  frembte  Erwölte  Neuner^ 
.   I)er  Erst  Erwölte  Neuner  yofi  wögen  der  .küpigklichea 
ßtett  ii^  der  Cron  Böhaim. 

Benedict  Fligel  von  Gerlitz  Erwölter  Neuner. 

Der  ander  Neuner  von  wögen  Ober  ypud  Nider  Oester« 
^eicbische  Landt  der  Enfz 

Sigmundt  Lew  von  Lintz  £rwöljter  Neuner.    ... 

Der  Tritt  Neuner  von  wpgfsn  defs  Churfuerstndumb 
Sachsen 

Georg  Stiber  Churf.  Ge.  zu  Sachsen,  Blpffdiener  rnd 
Erwölter  Neuner.  ,,  .        .      .,    .     ,  i 

Der  Yiert  Neuner  yon ,  ivögen  der  cbqrfQerstlicben  al-t 
ten  ynd  junge  Pfaltz 

Gabriel  Blech  von  Amburg  Erwölter  Nenner. 

Der  Fünffl  Neuner  von  wögen  des  Römischen  Reichs 

Albrecht  Wölckher  ron  Mfiemberg  Erwölter  Neuner. 

Der  Sechst  Neuner  von  wögen  Füratudomb  Schlesing 
mitt  sambt  Ob^r  ynd  Nlder  Laildnitz 

Jacob  Neidhartt  von  Schönfeit  Erwölter  Nenner. 

Fo^.4.  Hernach  yolgen  die  gelösten  Lob. 
Dafz  Erst  Lofz. 

Die  Füdrstliche  Durchleuchtigkaitt   vnd  Irer  gnaden 
Hoffgsindt  mit  sambt  der  künigkliche  Hanbtstatt  Prag. 
Dafz  annder  Lofz 

Die  künigkliche  Stett  aufz  der  Cron  Böham. 
:        :  Dafz  Tritt  Lofz 

Die  Churf üerstliche  alte  ynd  junge  Pfaltz  auch  Ober 
▼nd  Nider  Bairlandt  mit  sambt  dem  Rom.  Reich. 
Dafz  yiertt  Lofz 

Ober  ynd  Nider  Oesterreichische  Landt  der  Enfz. 
Dafz  fünift  Lofz. 

Dafz  Chnrfüerstndnmb  Sachsen. 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 

Pol.  4*  b.  LeggeU  in  idleSflbe»  mtid  gebej  dorch  diesM.7MM 
a4*8cbiilji.         •       >  ^    .  -      ^.-^  ..  •  .^  ,  .,^ 

Ina  Dopet  oder  Uanbtscbieseh  gelegt       i  fl.  4«  xn 
In  Krauts  gelegt*     «  -  ;     •  '  •    •     «     •  -—  v  16  » 
I  Auf  die.er»t9D  3rSefai|f«.    #  .u.   <*  ; «    4  — .*    ^  »mc. 
Sania  alles  LeggeU  «     •..*-.*    •    6  *  ^i  » 
FoL5.  b;  bia'k^ol.is.  a«  Verzeichnirs  der  Schfisae. 
Daromer  — *(6)  Statt  Atnberg^   (fr)  Die  Beitehtfttatt 
Nneniberg.  (a)  Die  Statt  Manieheif.   (f)  Die  Statt  Barck- 
bioaeii.   (i)  Die  Stau  MaMorfi.  •    .  i 

Die  Statt  Lim«  (3)  W^  Slät^Wien  (4)  Did  StäÜ 
Knmbi(i)  DIe-Statt  FVeistatt  (4).  Die  Statt  WaidKbflF^*  (^ 
Die  Statt  Steae^  (l).    Der  Mar^Üht  Meltkh  (4).  ' 

'.  :K:e  Statt  Le4btsig(a)  Die  Statt  Preiburg  in  Meicardn(9)i 
die  Statt  Zwiekhaw  (5)f  die  Statt  Meiasen  (i)  Die  Statt  Et» 
fnertt  (3)  Die  Statt  Piem  (a).     * 

Pol.  «3.  b.  bis  Äi.  Fahnen.     (Oemablt) 
Darunter  — ^  (FeL  i6.  b.)  Der-Ktantz  Fanfl*        "'   '' ' 
Bernlin  Wechter   ron  Erfaiertt  hatt   gewntrgeh   deii 
KrantaPann,  ain  gülden  Bing  persofl.  9  Schnsinsschwiiftr. 
.     PoKi6.   (Fahne.)   Dals -Best  anf  dem  Freischüessen  zü 
Prag  hatt  gewungeo  HannPs  Baonngarttner  Von  Wien  Erti^- 
hörtsog  Caroloa  m  Oeifterreich  etc.  PixnschifiVer'iöoiTalläi!' 
BiiCt  94  Sohafs.       e 

'  Po4;  19.   (Der  18  Fan.)     Gallns  Wisser  ronit  St^nf 
6fl.  i5xr.  mit  94  Sohns.  ^'  ^    '  ''  ., 

Fol.  ao.  b.  (Der3i  Fan)  Haonfs  Kiföhmaif  aus  ^fif 
Frejatatt  s  fl  3o  »r.  mit  «3  Schufs.  '    *   '      '" 

•Fol. 93*^33.  Hernach  völgen  Ul«  Silber  bäergtiböy 
wie  ayiMD  Freischiesen  zu  Prag' traf  häfftig  darch/diea^ 
SeMrsgemeffrvnd  gelegt  sein  wordeh  "   """^ 

>  ^  <Fot.33.  b.  Goldener  Becher  abgebildet.  ;'•••*•  ''''^ 
Fol.  34^.    Register  ynd  Buchhaften  defs  |Pa^ftTf<!1leJl 


gnllen  Beehor  «nitt  sambt  aim  Fderstli^hen  Fanevr^  d^  hä^ 
f^ewaDgenfiannraKirchmairaurs  ^er  Prej^statt  fnit  SS^tift^ 
'.  '  Pol. 87;  Gewrngeter  in  den  rergulten  Becher!  (iW^ 
-.-'  Mpol/'3o.  Remach  rolget  das  Nachschiesstn  i^rgllftjHta 
jgebal^efr  taabeh  die  Herren  vnd  Schfitzen  zu  Frng/HriljLr'an--- 
^faiigeil  don  aySept:  Nachmals  den  a8  rdfbenems'Mohata 
im  45  Jar  vollefitet.  (i Bl.)  '    !'* '  - 

'  Danii  9  leere  Öl. 


Dann  3  Bl.  mit  Fahnen.  '      '   '  *  *^  •^'"•^'" 


■sar  w 


I. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


466 

Kro.8o46.  .   Codex  Ms-.Nrp»3,045lv 

(Hist.  prqf.241,)  v...        ' 
Cod.  M«.  Chart,  (pictor.j  i*  Fol/slXVL    (Fon.34.) 

Freysclii^fsen  zu  Präg*  (i665.)  ^ 
FoÜi.  b.  Wappenschild,  gema^U:  ... 
, .,  ...7»]^axiiniUanus  .de^,  ^ndier,  yon  Gottcis  genadeii£nrol* 
ter  Romischer  Kaiser ,  zu  allen  zeittea  Melif  «r  derz.K«ichs 
In  Germanien  In  Hnngieveii  yuA  Böharii  .Mtigv  Ertshdrtzog 
SU  ÖQS(erreich,  HörUog.zu  Burgundj  yndGraff  zn  Tjrot 
etc.  söUiches  Freyschiessen  Ist  In  seiner  kayserUcke«:  B«« 
gierung  In  der.Haubtstaltt  Prag  In  Böhett.den  »7  Septem- 

l3ür^'lm.i565  JTar  gehalten  worden,«..     

Fol.  2.  Wappenschild. 

»Von  Gottes  gevaden  Ferdinjanda$  Rrtehortsog  zo 
Oesterreich  Hörtzog  9u  Burgundj  vnd  Graff  zu  Tyrol  etc.« 
,,..'  jFoLä.  s>Mitt  Yormssen  vnd  gnedigister.  Bewilligung 
def|  Durchleuchtigisten  Hochgebornen  Füersten  T»d  He^ 
XGti  Herrn  Ferdinande  ErLzhörtzogen  zutOeaterreich,  Hört- 
zogen. zu  Burgundj,  vud,  Grauen  za ,Tyrol . etc.  anch  raitt 
T^rmssenn  der  Erbaren  rnd  Fuernen)^  «auch  Hochweiisen 
Burgermaister  Tud  Bathmanne  der  HaSbtsatt  Prag  (m  Ko« 
nigreicJX  Böham  etc.. haben  alda  gen¥iin9' SicHötzenmaiiler 
vnnd  Schlefsgesellen  denn  Drejtzacjkenden  Suntag  nich 
.Trinitt^tis^f  das  Ist  der  Sechtzecfaent  tag  des. Monat»  Septem« 
bris  diJTs  Lauffenten  FunfF  vnnd  Sechizigistien  Jars  aio  Ril* 
^erlicha  Freysohiesso^i,  mit  der  ^il)  vnpd  Pierscbpix^n  Inn 
dje.S^ei^dt  des  Beicha  vnnd  alle.vmligentc^OftentMdomBö« 
hämischer  rnnä  D(E|utsch^r  Nation  aufag^scbriben ,  Ihm? 
nach  Herren  vi^nSl  Schützen  ObemeUiMon^HBlntt  deilntref 
8tfft,tfi\  zurPrag.ankuipaen  Irer  F.  D.;  auch. 'dem-  Kunigretch 
BcthjS^n  zv^  ^hren*  ynd  wolgefallen  geschickihivandgesannA 
aetft  worden,  Dieweill  bcy  Maus  gecleohCnuA  aufs  derCree 
]^9|ifl^  kiiin  sollichesgewaliigs  Freyachie^seft  aufsgeachrie* 
hej^  wqrdc^  Ist,  haben  alda  •  verornUe  üetiren  zu  Frag^sa 
4fi]}.^chte}pen  gebauU  habenn  alls  NemUiab  Geerg Lander- 
^C i^h  I^en  F.  D.  Liecbtcammerer,.  av^h  Meli^lfaor  Bitter 
Tqpd  Aspujs  Hilger  bede  Schützenmajajt^r  tnittuan>bt  Sj« 
mpn.Hf^ynle. alter  Schüizenmaister  allfs^gaFr  OrdoliUob'fOBd 
Xinstig  Bauen  Lassen  vor  der  Statt  PragB^y  denl!alteflTue^ 
gartten  ,  Erstlich  haben  sich  mijchen  lase^on  vier  schönner 
Stendt  vnnd  Hütten  darin  dann  ain  JedMcher  Herr  mod 
Schutz  hutt  Schiessenn  rouessen  vor,yngewitter  gar  woU 
Tersorgeit|  Nachmals  hatt  man  auffgeschlagen  zwo  schon* 


Digitized  by  LjOOQIC 


461 

ntt  Zdt,  Aummien  die  Bebfltwn  *||«vkelitMTOMi^t4e»l6Mo4li 
habea,  sein,  gar  ereilt  rnndlaiBkigJgMveatöii,  da^  «&  Aebl 
handelt  SdifUsea  «i^it 'gänci«g  gtliiiA  hetunt  ObJeAIicb^r 
ZeU  ewen  >Osierreiebiaohe  i^neo  geateckkü,    auch  «aiHt 
annii  bej.  Fünft  "Alt  «««ffgeichlagen.  geVcst,  »fßKrüihonm 
vnnd  Lustig  damebea  Istgosläaidmidie  ScbreiMiifteofwdU 
lip|i6  gar  LuBlig  gebauU  waa;    'QhßU  aufftain'ZyifaiDer  ger 
mÄebU  Darinidi«  £tw6lten  Harmi  ^rnftd  Kvoner  st inii^v^RReaA 
va»  97  was  ^itueiiriahlettfgebabt:hafcem'  aobhhakcwaldajUa 
Herren  2a  Prag  ain.gläckhsdo^.tid6tfeäfibn  gehabt«  Wolh 
liehea  das  fiMfiain>MMii|ieff'ßief(i  :Aflkiiflr ; .  46>  TaHte 'Weni 
gew08t,  denn  halt ^aä  InlkenaitadinlSSTaiuiicr  IlnEr^^aeU^Sp 
aen:  aiiCigervieffi,  nad  TerlesWi  bilato  Borb.gar  guiBlIig^Sah 
made  TewioK  4ii0h^  8aiii|hde;kiiketjbadh:daa  Taffloa.fiiUSa» 
mafU  bedeafcbl  r  ialda^wan  Ire'iFoIk!  Ueraoaean  U%^  geirest) 
Ea  sirarent  ^mk  rül -  Kochlen  «uftgeidblagenil  «aatatner.  halt 
jßfpllen  Haben  veü'WUbirett  Vrid  Fisch  ynnd  aliitrla.}r .  speifa 
Yiebain  zyibbtich^  Pfenjng  tii  behanuBn^-  Eaeo  ^9[ind])rtn« 
ekben  Ist  alda  gewessea,  Wielati'  aim  F^Uleggec  Knd,g«r 
\4ifi iinangel  i-, Es  wakrent  auch  vill  kctfaaen  anfigaaeklagfM 
TPPA  Silber  ynDflZifnn,  was;  einer  bat  wölkai.babeo  .^mb 
23reibHcb  Qejt.co  hekumeB^iMaobiiiala  dem  iveyUetKetea 
Senrug  Qacb:TYiQitfiftis,'das>Iit  dMrSeehuecfa^nt/tdg.  Sept- 
iQfnbris«  Haben,  sieb  die  ScbiMzA^iaUa  ifu  Peag  aufi  dem 
B^eg.Inn  aine«'.g:^^ltigen  b^lMyaseungtrersafliblati  iliv^'ainer 
Qrnitng mit  exUichen  ^errcB  des.Baii>S'mtir  dera.Beaiee^Fa* 
n0ni  auch  Kr^ta  F^nu.,  Aoff.diisibidinblce  Sebiefssia&i.attG»* 
g^Uftgenn ,  pit  ^JKaKej^en  Spillon  ,i..aiiöh  h^tt  man  alle  J>iea- 
nqriigeklaidt  Pmuenbiajster  SpiUaiidt  vnnd  Ziller  Ion  Rott 
jvond  Weifa  imvÄ  >Yie  man  Jikiaaüi.'IatikutDeii,  sein  alda  die 
f«iersUieben::Tr»9neiter  mit  ZiagUien  PttssäuAen.!   Schalr 
m^j^ß  eufilAWipUesea  den  Freaabtert 'SebAlzen  «a  Ehren, 
JS^i^mals  hett  ns4mytaiblasaeA  ^oblagen  ^  die  MenAer  ««Er- 
wgllen«  die^StendtfäbgemeaseiiTTiind  Lofs  gemacht  1  denn 
anifdcrn  tag  aip  Montag  Ist  man  :wtder  Ifin  zitier  Ornnog 
ai»fsget^ogenn.dDrch..d]aa  Fuerstliche  Scblosae«  haben  aide 
angefangefi  la^rSc^iesaeun  aeeb'vtfrniiigenlreauseehr^benk 
Es; Ist  auch  Ob  S4»ttiefaem  Frjßysehkseen  alle  Knerta^eiU 
Cfifigelaasea  worden  Hannen urerfien,  Keggelplat^>aii«e)vPnen- 
dins  9  .dartaue  babenn  die.Herren  TnndSchätfeiieuaie^.Jed- 
]ücbem  gwyngeter  geben.    Datm.die  F.D*Ertabi$rteog:Fer'- 
dinandus  aa  Qesterk^eicb  aeiba  Peesonlicb  geacheasekii^lBitt 
Hambt  etlichen  .Grienen  vnnd  Hemen^  auch  haben  Ire-F«  ^^ 
j^m  Haubucbie^aenn  ain  vergnke  Schenren  allen  Herren  vnnd 
Schützen  zuuersobieaen  gebeiif  welUebebej  40  Taller werlt 
Ist  {^wessen,  Darneben  bid»en  aickire  F.  D.  erbotliai^  miU 

3o» 


Digitized  by  LjOOQ IC 


«6S 

▲rn^,  'Er  füng  Im  yon  Qolt  Silber  OdenZjnp ,  -  so  hact'  er 
flolIicKes  nht  aadgeAcUagen  mitt  Im  Ritterltcb  getohoMeo^ 
das  sich  die  .frembten  Sohötsen  Ferwvnderft- «Haben  ab  sei* 
■erDienoittett,  dann  alle  Eboba^t  man- AtnifirembtenSabfit« 
jBen'hewis^en,  auch  haben.  aUa  die  Herre«  Tiind  Schüraen 
jsn  Prag  deii  frembten  Schützen  aanKosti^cbe^Maltaeitt  ga« 
l^tt'Tnjdsygar  wtttlDvackfadiertt  jniU-Essehn  rnnd  Dm^ 
kbens  Toon  Wilbrett^  Fisch!,  JLoppanmwnd  ¥egel  auCF 
Abs  Best  s^  mans  hatt  knndeijL  bekvme^,  Hotten  vnnd  Weis« 
ien>  Wein -denn  aller  Besten  Ihn  guldieneficbewenn  einge*. 
achenekhL'  •  Darneben iiabei». ««eh  'die<'6dilll«eii  zu  P^g 
deAn  fiMMubten  Herren  vnnd  Sehfilzen  Mffgetra^en  vnnd  s« 
Disehgedienntt ,  audi'.idnHA  dasi^anntvttakaeitt die 9l»lc- 
pfeiffer  garFuersdichgähaffiertt^  aoehlals  Offkman  aoff- 
getragen  hatt  Ist  TmmblfBn. «rnnd  Pfeiffen  deW»  Essenn'vei> 

Sanngen,  auch  sein  be^  soUicher^MaitaeitietlltebeHeiTen 
es  Rfathsgewessen^  'vnnd  Wie  solliches  AlaU  rollens'lst 
ll^denn,  Ha^it  aldaHerv  Hannlä  Hanter-Bön.  Kays/MafTt« 
Mont^mayster  die  Danckhsagang  getlMNi,  von  ^dgebder 
Herrn  rnnd  Schützen. zn  Prag  gegen  den  fttembten  Sehfit^ 
sen,  Nach  soUiehem  halt  man  deaflnren  i^ramz  verehrtt, 
Erstlich  vorher  sein  gannigeti  i  die  S t«tt]ifeiffar ,  Nachmale 
ain  Knab  Wöllioher  beklaidt  ist-  geweiuian  :Inn  Hott  Vnnd 
Weifs,  den  kraatz  so  von»  Gdlt  vnnd  1  SIrlbe«»  Ist  gemacht 
gwessen  ann  ainekn  steblein  getragen.^  utrackhs  daranff  <lid 
Herren  zu  Prag,  vdd  denJCrants  der  Statt  Gerlttz  anffge- 
aetzt,  s6  Christoff  EdbantF.  D»  Hoi%v«C6fs  gegen  denen 
vonn  Görlitz  die  Bett>g«than  hatt  solliohen  Ehren  Krants 
so Benediet FUgel v^itn Gerliszanffgesetst Isi^N!«ordenn,  dM«i 
mit  grossem  Danckb  an  s.ud  seiner  Herren '^n-  Gerlitii  an* 
gennmen  vnnd  aineni  ErbAreo  Rath  -zwvbei^ifntWortteny  Aht 
Sforgena  hatt  man  vmb  das'Best  abgeteicha^sMn  Ir  m  vmb 
4as  Best  ZB  stechen  kamen. so  die  Sehdfs  all  getroffen  hac 
ben,  vnnd  Hatt  Hannrs  Baumgartnervonn  Wien  F.D.  £Hz* 
hinzog  Carolas  za  osterreich  Pixensokifiler'das  Best'ge* 
^ungettF  reo  Taller,  aach  hatt  alda  die  >alcstetter  an  nrae 
anff  denn  selbigen  tag  den  frembten  doÜIHzen  ain  grofs^^Fae 
mtrWleindiis  aller  besten  anoh  Drej  PafsWeir»  Bier,  vnnd 
ain  Sthoekh  grosser  Ksrpffen  verehrtt  vnnd  gesohenekht^ 
so  die  Danckhsagang  gethon  hatt  Albrecht  Wölckhervomt 
Nnernberg  vonn  wögen  des  R&m.  Beicbs  vnnd  analatt"aHei^ 
Scbttaen,  Also  Ist  das  HanbtschiesaeiNianhallelrnngTmid 
Zwytracht  mit  allen  frenden  vollent  worden^  -Denn  anndern 
tag  haben  die  Herremi  vimd  Schützen  zo  Prag  den  fremh«- 
tsti}  Schutze?  za  Prag  anfl  bemehev  Zileiait  «ki  Naebs«biea- 


Digitized  by  LjOOQIC 


469 

mäh  g^lialkm;  Wfillidies  das  Bast  gewongea  kalt  Yeht  Kim- jiMii» 
gensehintdi  To^-Borekhanssen  x5  41.'  mit  6  Sohns*,  tnnd  I^t 
flsitt  aUen  BVettien^den  aS  Tag  -Sopteoibria  ImW  Jars  mitt 
Gott  dem  Heimsen  ToHtat  wordon.  a 

Fol.  4«  b.  f  Hetoaöh  laolgenfatte  HerreatttdSckfiUen 
so  aaff  dem  gewaltigen  Frejschiessen  zu  Prag  gMchosleaia 
haben  ain  Jedlieheir  Herr  rnnd^Soliau  rndor  aemor  Sutt 
mit  Namen  belditiben.  «  .        * 

Fol.  6*  b.  WapperiseUId  der  Statt  Prag.  (Gemahlt.) 

Fol  6.  »  Dafs  Erst  Lofs  dio  faerstliohe  DarcUettehtig- 
kaitt  rnd  Ir  Darchlenchtigkaitt  Hoffgesindt.  mit  sambt  dto 
Kanigklichen'  Haublstatt  Prag. «    . 

Dafs  Annd^r  Li^feiDie kunigkliobenStett aofis der Cron 
Boham.. ... 

Fol.  7*  Dafs  Dritt  LoFs  Da<a^R5m.Reid  mitt  sambt  der 
Chnerfuerstlichen  Pfaltz  auch  Ober  ynd  Nider  BaTrlanndt. 
(NAmberg,  Ambarg,  lllftnichto,  Bnrkhansenj  Hiddor£F.) 

Dafs  Viertt  Lofs.  ^ 

'  Ober  ynd  Nider  Oesterreichisehe  Lanadt  der  Enfs« 
.  Die  Statt  Lintz. 

(Sigmnndt  Lew  Erwditer  Nenner 

Herr  Jacob  Segger  Kays.  Mu  Diennen 

Damjan  Ziegler.) 

Die  Sutt  Wien.  (4.) 

Die  sutt  Krembs.  (1«) 

Die  Statt  Freistatt.  (4.) 

Die  Statt  Waidhoffen.  (3;) 

Die  Statt  Steor.  (1.)   ' 

Der  Marckht  Helokh.  (5.) 

Da«  FAnfift  Lof^<  '  • 

Dafz  CkorAierstndamb  Sachsen.  (Leipatg«  Frejb^f 
ittMecPlisen,  Swickbaw,  Erfnertt,  Metsseni  Bi^m;) 

Fol«  9.  a.  (3  Gemfilde.)  »Hernach  Tolgen  dj«f  Ftterat» 
liehen  Pritzenmaister  so  Inn  lander  Taffet  seinBeklaidt  ga- 
wessen. « 

b.  (Pfeifer  nnd  Tambour.)  Dafa  Fuerstliche  Spill  In 
Irer  faerstlichenn  Beklaidang. 

Fol.  10.  Fähnlein,  (je  a.)  (87.) 

Fol.  14.  »Dafz  Best  Im  Freischiessen  zu  Prag  Hattge^ 
wungen  Hannfs  Bauingartlner  von  Wien  etc.  F.D.  Erta- 
hortzeg  Garolus  zne  Oesterreich  Pixenschiffter.  Hnndertt 
Taller  mitt  a4  Schafs. « 

Fol.  «4.  b.  (Becher.)  »aemach  uolget  die  TWgülte 
Schenreo  so  die  F.  D.  Ertzhörtzog  Ferdinandus  zuOesteiv 
reich  etc.  aUeo.Hevrea  vad  Schauen  aunerscl^^^®^.  8^^^ 


Digitized  by  VjOOQIC 


4t0 

ntßMti*  batt  I  den  ^^^g  Qept« nrfif  b.  Im  65«  5m  auth  Ire  F.  D.  telk 
Pärtonhoh  mit  Nachaol^ntten  Herren  getokossenn  haben.« 

Fol.  aS«  »  Brizhöruog  Fek'dinandns'vcte-Oesterreieh. 

Herr  GraflPFrantz  vomrTuem  Irer  F.  D.  Hoffmaiater« 

BerrHaaars  Albxiecfat  von  EiUenbürg  li^rF.  D.  ynn« 
deriater  Sialmajaterv  ■ 

Herr  vonii  WolekKenstaia  F.  D.  .Stebelmayater« 
^    Herr  Graff  Tonn  Ajgrol  F.  D.  Moiultachetieklu 

Hei«  Petler  Bajrr  F.  D«  Oberister  Silber  Camaierer. 

Hehr  Dietterich  vom  Sehwendalm  Kunigreich Boham 
Oberiater  Jegermaiftter« 

Herr  KnobeUtorffer  F.  D.  FnerachheideiLt 

Hbn^  C^ol  Wehsei^  F.  D.  Cammer  Herr« 

Herr  Friderich  von  Kittlitz  F.  D.  Camer  Herr« 

Herr  Hanafa  Gvieftbeekh  Fi  B.  Cainmer  Dienner. 

Herr  Sigmandt.  Taotzel  F.D«.  Trnckhaea. 
•  Herr  Hannüa:  Hanwiu  In  Irer  D.  Silber  Camer« 

Herr  Niclaua  Mirschkofsky  Schlofa  Haubtman«' 

Herr  Hochowartler  Ina  Kaya«  ML  Boechhalterey  flatk 

Herr  Krcineczky    ^ 

Herr  Mallowicz* 

Herr  Kasenowsky   '  Hoff  ^Jonokherren« 

Herr  Fotzepitzky 

Herr  Schysofsky     . 

Herr  Hannfs  Hartter  RSni.  Kays«  Ht.  Hünlzmaitter. 

Herr  Jacob  Segger  Bonn.  Kaya.  Mt.  Dienner« 

Junckherr  Paul  Wytha  yora  Täb^r» 

Georg  Landerweckh ,  F.  I).  Liechteamerer« 

ChristoflPBöham  F.  D.  HoiFprofofa  elc«« 

Fol« 97«  b.  (Fahne.)  »Die  yergülte  Sehenren  mitt 
aambt  aim  Fueratlichenn  Fannen  halt  gegangen  Haniifa 
Xhrebnayp  anFa  der  Freyatatt  mii  3  Schna*  eie* « 

Fol.  «9.  Hernach  rolgett  dafz  Naehaehtesaen  ao  ang^ 
fangen  hatt  den  «7  taj;  Septembria  Im  65  Jar  ete«  (16  Fall* 
nenJ) 


•LXX. 
ir~.fo.a.  Codex  Ms.  Nro«90!93. 

(Hist.  prof..  99.)     (oK  8.  n.) 
Cod.  partim  Ms.  partim  imjpreaa«  in  Fol.  ».  XVL   (Fol!«  4s.) 
Scheibenschieasen  zu  Innabtneick  1569. 
Fol.  1.  Bild.     Ein  Schütze  schierst  auf  die  Scheibe. 
«Das  Schiessen  ist  gehaldten  worden  mit  der  Büchsen 
inn  der  füeratlichen  etat  zu  Inaprogg  Anno  im  69  Jar« « 


Digitized  by  LjOOQIC 


4tl 

FoK  3.  BSa.    Wappen  Erth.  Ferdinands.       -    ' 
<  Die  FÜri^ll.  TH.  Ertzhertzog  Ferdinanaen  211  Oeat^f ^ 
reich  hat  genedigist  äiner  ^rliohen  Bvrger  mdGeselscbafft 
alh^e  zn  gemeldtem  Büchsen  Schiessen  ain  yergaldt  drinckh- 
geschfirr  geben, 

b.  »hieaach  Tölgt    die   Ol^denlt^h  Beschreibnng  des 
Freyschiessen  so  gehaldten  worden  ist  inn  der  Fnrstlioheta 
Stat  Inspmgg  ännö  im  69Jar.  wie  alle  saoh  darob  Ergan- 
geh  ist  Tom  anfantig  bis  an  das  enndt  Reimbweis  rerfasst«« 
'  Fol.  4«  Fangt  das  Gedruckte  an: 
»  Ewiger  Gott  in  deinem  Thron 
Bit  dich  da  weist  mich  nicht  rerlan  ete.«    (11  BI.) 
Fol.i4.  h. 

»  Gar  kurtz  hab  ich  die  Saeh  betracht 
Valentein  Fiäxl  hat  den  Sprach  gmacht 
Der  ^seiner  gnaden  diener  ist 
-  '    Britscfaenmaist^r  aft  diser  Frist 
Ton  Augspnrg  thnet  Er  sich  nenen 
'   AU  Schützn  thoent  in  wol  erkenen 
Also  hat  mem  Gedicht  ain  Endt 
Gott  alle  sach  zum  bessten  wendt.  c 
Fol.  i5.  1» Hernach  volgen  die  geminchten  Lofz  sambt 
den  Schützn ,  in  'welchem  Lofz  ein  jgklicher  Schätz  ge* 
schössen  hat,  wie  hernach  yolgen  thaet.  (Bild.  Wappenseh.) 
(a  Bl.)     Ebenfalls  gedrackt« 

Fol.  17.  (Blofs  gezeichnet  und  geschrieben«) 
»Hernach  volgen  der  Fr.  l^lt.  etc.  hofgesündt,  sambt 
andek^ii  herrn  rnd  Schätzen.    Taa£F  md  zuenamen ,  sambt 
deren  Bchfildt  ynd  Wapen.  c 

Fol.  33.  (Wieder  gedruckt  n.Holzschnitte  ?)  (NB.  Hr.  y. 
Bartseh  halt  die  aufseren  Umrisse  wenigstens  ffirHolzschn.) 
»Hernach  rolgt  der  Einzug  der  Schützen ,   mit  sambt 
den  Fanen  znm  bsehlafz  des  scfaiessens. « 

(Fol.  37.  b.)  Gregor)  Korander  zu  Innspruggi  dasBessl 
mit  18  schafz  a5  golden« 

LXXI. 
Codex  Ms.  Nro.8039. '  ».•.8039. 

(Hist.  pro  f.  377.)   (Ms,  Ambras.  877.) 

Cod.  Ms«  Chart,  s.  XYI.  in  Fol.  (Foll  laS.) 

(Becensio  et  Descriptio  locorum  Archiducatus  Anstriae,  qnae 

TenatiÖBi  exercendae  prae*  caeteris  aptaetutilia  sant.)  (Aus 

IL  Maximilians  h  Zeit.) 

Fol.  I.  Vermerokt  den  Wilpaä  in  der  herschaft  Steyr 
eto.  (11  Bl.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


M9^M9f  Fol.  t8   Vermerckt  die  Ib^  ronj  pqrg  "die  da  Hgen 

inder'^ei'Achaft  Pernnstainf  ?ond  stöst  die  h^rscbaftan  die 
yorgeschriben  herachaft  Steyr.  (i  £1;) 

.  Fol.  91.  Termerckhi  den  Wilpan  ia  derhersehaftSejr« 
fennbtirg«  die  stost  an  die  herachaft  pernstain«  (iVi^I«) 

'  Fol.  24*  V^rmerckht  die  Ihaid  Tand  perg  die  da'  Hgen 
Inder  herscbaft. Klausen,  die  stopt  an  St.e^r  Seysenburg 
Schärnnatein  ?nnd  a^  die.  yon  Spitall.etQ«  (i  Vi  ^^•i 

Fol.  27«  Yerin^ckht  waa  perg.  ynd  jbWd  i^  .der  ber* 
achaft  Scharnstain  ligea  ynnd  ßtdat:ap  Seysenborg.  ynnd 
Klansenn.  (37«  BL) 

FqL34-  Yerqierckhti  den  Wilpan  ind^rHeraebaftWil- 
denatain  ('i  Bl )  ..       » 

Fol.  38.  Vermerckht  den  YVilp»  in  der  heracbaft  Ca- 
ner  eto,  (1  £1.) 

Fol.  4o.  Yermerckht  die  jhaid  ynd  perg  die  da  ligen 
}n  der  heracbaft  Kogl  die  atöat  an  die  grafj^cbaft  Ortt  tnnd 
herschaut  Wildenatain.  (3  Vi  Bl.) 

Fol.  46.)  Yermerckht  die  perg.  x^^  jhaid  in  der  her» 
achaft  Frannkhennbnrg  die  atöat  ai|  die  heracbaft  kogL 
(a'/.oBI.)  .  ^ 

Fol.  5i.  Yermerckht  die  perg  ynnd  jhaid  die  da  ligen 
in  der  heracbaft  Starennberg,  die  atoat  mit  ainem  ortt 
binaoa  an  daa  Bairiach,  ynd  mit  dem  andemn  hinauf  an  daa 
Warttennbergisch  etc.  (a  Bl.) 

Fol.  55.  Yermerckht  den  Wilpan  der  gelegen  tat  ymb 
Wela.  (iV,  Bl.) 

Fol.  56.  b.  Yoi*^i^i:ckht  die  awen  die  da  ligenn  ron 
wela  hinyber  yber  die  trawn  ynd  ynndter  wela  nach  der 
Trawn  hinab*  (1  Bl.). 

Fol,  58.  Yermerckht  den  Wilpan  deaHaaengehegaanf 
der  Welaer.haiden..(aV4  Bl.) 

Fol.  61.  Yermerckht  die  yorbdltaer  die  da  ligenn  ol^er» 
halb  Wela  neben  der  haid  hinab  biaan  denKürnperg,  daran 
*      ea  gemainoklich  Wilpratt  hatt.  (1  Vio  BL) 

Fol.  64.  Yermerckht  den  wilpan  der  gelegen  iat  ioi 
lanndgericht  Ennaa.  (1  Bl.) 

Fol.  66.  Zu  merckben  waa  die  yorater  in  derherachafk 
8teyr  yon  iren  yorathuebm  ainem  lanndafnratenn  an  thnn 
achuldig  ynnd  yerpflicbt  aein ,  ala  aj  aelba  ansaigt  bahn 
Dabej  ir  frejhaitt.  (6  Bl.) 

Fol.  75.  Yermerckht  den  wilpan  dea  Wienner  Walda 
eto.  (4  Bl.) 

Fol.  80   Lanndtgricht  Starennberg  etc*  (a  Bl.) 

Fol.  83.  Lanndgricht  Pottenatatn  etc.  (9  Bl.)  auch  d«« 
bejr  andere  bia  an  die  Donau«  (5  (11.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


Fol.  100.  Veniiergkht.die  awea  so  ligenn  sbbchoiuiHM^Myi 
Aer  Newosutt  rtnA  NeirkUrichen.  (97,  Bl.)       ' 

Fol.  lo^«  Yermorckht  die  awen  die  an  der  Piesting 
hinab  liegelfi.  (i  Bf.) 

Fol;  104.  Vermerclclit  die  awen  diö  da  ligenn  Töia 
Enntzfelden  hinab  nach  der  Trietting  (P/t  Bl.). 

Fol.  io6.  Vermerckht  die  awen  die  nach  der  Scbwe- 
chat  rnndterhalb  Traskiriebn  biiia  ligeo.  (1  Bl.) 

Fol.  107.  YMraerckht  den  wUpan  desHaapanambUmit 
dem  haaenngeheg  gelegen  rmh  Wien  etc.  (f'BI«)  *'  "'^^ 

Fol.  io8.  Lanndlgrieht  Vischermind  (1  BL) 

Fol.  110.  Lanatgricht  EUnrnbnjrg»  (t  ßU)   .: 

Fol.  II».  Yermerckhi  die  Ihaid  dea  Tnndtera  Leüler- 
i>erga  etc.  (5  Bl.) 

Fol.  118.  It.  d.  Oberleaterperg.  (18.) 

FoL  120.  Vermerckht  die  awen  soligen  in  dem lannJIt« 
gricht  Hawnburg  vnnd  zn  aller  ?nndterist  an  der  vngeri- 
schen  gränitx  angefanngen  rnnd  nach  der  Thon'naw  herauf 
gemacht.  ( 1  BH  ,     *  .  . 

Fol.  isa.  Vermerckht  die  auensoiniSasLanndtgerieht 
gen  Eckhertzaw  gehörnn.  (i^/,  Bl.) 

Fol.  laS.  Vermerckht  die  aaen,  die  dem  von  Crana« 
]perg  2negehorn ,  raichen  an  die  herschaft  Ort  vnd  ap  die 
TOton  £gkhertzaw..(i  Bl.). 

Fol.  197.  Vermerckht  die  awen  die  da  ligtan  in 
lanndtgericht  Ortt.  (a  Bl.) 


Lxxn. 
Codex  Ms.  Nro.7417%  »••.74.7». 

(Ol.  s.  n.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  4«^  see.  XVUL    (Feil.  1^.) 

F0I.1.  JOAnnis  Cofpiniani  V«  cL  Diarinm  res  aetaife 
sna  gestai  complectens,  —  (Eine  ganz  neuerliche  Abschriftf 
TOP  Heyrenhach.) 

Fol,a.  Incipit:  MDIL  ; 

r»  8  Jttnü.  Hoc  die  Unia  est  tempestaa  orta in  Vngaria, 
qnod  mniti  homines  in  domibus  mersi ,  pecades  oqines  fere 
in  campo  extincte  fulmine;  agri  et  rinee  ita  depo^iilatei^at 
nosoi  facies  nequeat,  ita  yites  penitns  excisoi  lapides  miro 
magnitttdinia  lapsi.c 

a6  Angasti.  Ivi  ad  D«  de  Polhaim  in  thermaiu 

Pesiqit.  (Fol  10.)  UPXl^VU. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Ä74 

•  •  •  •  r       ,    ■    »         .  •  r       f 

^    '  19  Januarii:Fordixianda8  Bex  iuit  in  Boehemiam  aji 

coronationem. 

Enthalt  Viele  interessante  Notizen  sowohl  über  s.  Ge* 
aandichaften  als  aach  Wienerisobe  üa^sereignisso. 

•    ■'■     ■  i    ■  'I       . 

H.^«4>9-^  ;  .Codex  Ms«  Nro.8419« 

.(Pist,  profk  77.  oL  Amb.  »96,) 
Cod«  Ms.  Pergam.  in  Fol.  seo.  JLY.  (FolL  iS.) 
»Diue  Maximiliane  Cesar  Sacratissime.  Orio  et  Se* 
ries  Angustoram  Cesaram  ac.  Tjrannorum,  qui  Imperium 
innadere  ausi  sunt«  Cam  annotacione  quo  qoisqjae  tempore 
et  qaot  Annis  Imperanerit.  Ex  sapputacione  Euaebij«  Pro- 
aperi«  et  Palmerii»  ad  Maiestatis  tue  iussa  subnotatar«  Cuioi 
Clemens  equusque  cönsor  lit  sis:  Deuotissimas  Johannes 
^nchsmag  Doctor ,  per  dextram  Yictricem  Imperialis  cnl- 
minis  toi.    Supplex  orat  (roth.) 

Iniperu 
Caios  ^ulmB  Cesar  Dictator  Anni      Menses 

4  ?• 

Octauianus  Augnstns  qni  paer.     Etiam 

Thurinus  est  dictus.     Teste  Tranqalllo  56  eto, 

Fol. 7.  i3i4.  Lodouicns  banarus  39« 

(NB.)  Fridericns  Dnx  Aastrie  contra 

Lodouicnm  eligitar  qai  et  ab  eo  yictua. 

i347.  Carolas  Dax  Lucembttrgensis 

Johannia  9egis  boemte  filioa  89« 

i486.  Maximilianns  Friderici  filiaa 

Anstrie  et  burgnndie  Dax. 

(Die  Begierungsjahre  K.  Friedrichs.  5o.  also  geschrie- 
ben 1490.) 

Fol.  9«  'Imperatores  Orientis 
a.  Tempore  Caroli  Magni« 

Fol.  10.  b.  »Diao  Maximiüano  Cesarilnuictiasimo  Va- 
ria hec  Yeteram  Namismata :  priscam  Romane  Vrbis  Maie« 
atatem  teslancia :  Et  Angastomm  et  Cesaram  atqae  Mag!« 
strätaam  nominibas  Inscripta  Johannes  Fachsmag  Doctor« 
dono  dedit. 

Anguitorum  atqne  Cesaram  nomina. 

Cesar  dictator  etc. «  (1 83  St.  ?) 

»Et  qnamplara  alia  Externa. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


47» 
Codex  Ms*  JiTro.  9199«  ■  »«^m»* 

(Bist*  prof.  673.   Olim  «S?.)  '    '\  '  .. 

€od.  Ms.  clmrt.  in  4*»  8.  KVL  (FoII;  3i6«>  ' 

Loco  L  Fol.  i  -^  i8.  LoeberiAüft»;  (Jacobmt  Locher Phi« 
lonrasiis,  EhiBgefiiiist  Foeta  laareatut  et  in  Fribargenti 
Ofmnasio  proflssspr.)  ••    *•      • 

Fol.  8— 10.  »Beclamatio.m.  genere  deliberatiro ,  pro 
Bomanorain  Bege  nt  bellom  Gallis  el  Cjmbris  moneat  eto. « 
Incipit:  Postqnam  audhesunt  Hagnificoram  ac  Sapi« 
entiaaimorum  principum  Sententie  etc. 

Fol.  i6.  (b.)  »In  Iai|dea  jaa^U  Romanornm  Carmen 
Jiacobi  Locber  Phi1oniau.f  .    .   ^ 

Incipit:  »Ordior,    at|'«ire8  prohibenti  tibiCärmine 
Cesar 
Et  sont  heo  meritaa  nix  similanda  Inis 
Digna  ^nidem  non  sunt:  nisi  grandia!  nam- 

que  per  orbem  . 
Nnnc  geris  alti^ona  getta  lonanda  cbety 
Magna  decent  reges  qnomm  sc  gloria  celo 
Terminat:  et  saperis  se.capit  esse  parenu 
(7«  Verse.) 
•♦Loco XXIX.  Fol. 338.  (eig.aS?.)  Aufschrift:  Indio- 
tio  et  convocatio  generalis  ConciliiPisani  per  novenioancte 
Bomane  Ecciesie  Cardinales  intimata  et  edita  Mediolani« 

vBe^*'*  Egregiis  patribns  Beotori  Caiicellario  deputatia 
consiliariis  Magistris  et  dc^etoribus  alme  Yniversitatisstudil 
generalis  Inogestaldensis  amicis  nostris  cbarissimis  ' 

tng^staldii  Qiio  et  fideUten 
Dat  Mediolano  niij  May  M.D.Xj'; 

LXXV.- 
Codex  Ms.  Nrd.3834.  »«^•w. 

(Bist.  prof.  149.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s.  XVL   (FolL  191.) 

Fol«  1 .  » In  das  Bnch  von  den  E^lanchtigen  Tnd  Ciaren 
wejrbem  dea  löblichen  Hufe  Habspurg  an  ka^ser  Maximi« 
lianen  des  Jacoben  Mennels  vorred.  c 

FoLa.  (Eigenhändig.)  (Mennel.) 

»Vota  wean> die  Hvstor  vf»  ist,  80  kom  ich  damach  vfF  die 
Hystori  der  Bumrichen  n*owen  Amalasuenta  die  herr  Dietrichs  von 


Digitized  by  LjOOQ IC 


4^6 

8flo.tS94«beni  vnd  Andetlede  de»  vor|trticlftfh  eegemalid  doeliter^  dochter 

Swesen  ist  vnnd  also  für  Vnd  ^r.  Ich  muM  aber  furwar  wie 
ainem  prtea  nuu  Vnd  ^lArttt  rader  afnfeiider  mischen,  dann 
es  wil  sich  dem  geblut  vnd  der  Ordnung  nach  Qit  wol  lassen,  aon« 
dem  Es  ist  och  des  vnkmts  also  wenig  das  kain  sondern  garten 
geben  mag  y  Darumb  weit  Ich  gern  Haj»  Mt.  liessen  «ins  mit  dem 
andern  hingen.  Doch  nit  wie  ich  sonder  wie  Kay.  Mt.  wil,  das 
aollen  yryrikaj^erlichenMuafgenclidlanaaigen,  Ith  hab  Phi- 
iippttm߀rg9mMttspm  ifmi  imdcr  4fJIUuUihm$  .muiieribms  geaefce« 
deren  aber  kainer  von  den  weyber  de  una  d^mo  schreibt  wie  hie 

S|ei|9he^,h,en  ipl  ynd  förwar  gott  g^b  mirs  gut  Ich  frow  mich  daraff; 
amit'  gott  befolhen  vnnd  schribiT  mir  bald  herwider.    Datum  |i| 
supra»  •  ' • ' 

Fol.  3.  Annales.        . , . 

An  Puntawennde  iat'änfgehSrt  wordta  ka  Augsporg» 
1«  Der  gbelderisch  raUch  rat. 
'         fl.  Di6  Belegetnuss  Arham  mit  Egmondt. 
3..  Die  slacht  poml  zvk  Herwerden« 
4*  T^^^  bdegernuss  VVagiiiügen. 
6«  l>as  Sloss  Tön  Safinlya  zu  Cemeregk  ablawffen« 
b*  Streit  vor  Terwan. 

7.  Der  2ttg  TOr  Sannt  Paul, 

8.  Der  zug  zu  Gewyn  Darby« 
"9.  Der  gewyn  räilndl. 

,  1  o«.  Das  Sterben  ynnd  kSstlich  beg^ngnois  Fraw  Maria' 

it«  Die  Ab'entbewr  auf  Sannt  rerlisa  platz. 
.  ^  12.  Desa  vonReemond  zag  für  prüssl,    Vnd  die 
l^oss  verraterey ,  die  darino  was,  aas  ay  den  weyssen  ka* 
liig  gefanngen  weiten  haben. 

i3.  Eroberung  TerramnndL 

14.  Slacht  von  Swynadrech  oder  Anntdorf« 

i5.  Slacht  ron  der  Schleyfa. 

16.  Seharmuczl  Tor  odenar. 

17«  Slacht  Tor  Geimt,  die  manhaistdiemflllnerslachCt 
fingen  müliner  an. 

A.  18.  Veberfall  dess-Eannda  was  zn  Offermer. 

19.  Die  Eroberung  der  Schi0ang  zu  der  Sleyaa« 
*■'  •"  -'  so.  Da»  kdpfen  zwischen 'Sleysa  Timd  -Pmgg« 

21.  Das  Köpfen  zu  Genat. 

Fol.  8.  Conoept  rom  Weylaknnig, 

»In  dem  Erhnebet sich  ain grofs Römer,  yonpartheyen 
Vnd  sonnst  dann  die  aase  der  Statt  zoben.  beten  gelaytt 
von  dem  weiften  käsig  etc.  (sar  Seile)  die  zweii  grofaRo^ 
merer  ?or  Ttrich  rnd  in  Ttrioli. « 

Fol.  9.  (Ifax.  Schrift.)  it  FoL  10  «tc 

Zw«  FoL  76  «nd  77«  2  BL  (Af  gitter  Kaya  Hl.  poeclier.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


•ff 

'NtchaotgnafttertMlelMnAiEtKBliftterPteckttrcinifen  iO<  ««mm« 


Ertsnej 

p*.     r  ,.  . 

1 

Paw  :•.  .     ;.-        >  ....' 

.'..:;    .'  ' 

i 

SwartskMaft  .. 

.:...;.•  .! 

i 

StMi&ire^'    '  <• 

'  ♦      '1     ■.   .  i 

•..,.I.:j:;..'; 

SailitUt   '     . 

,*:;         j      .    . 

,  ..:;  •  ..,    :, 

t       . ' 

BoUrfier..;  i 

:.T*j*i  .y*  '   » 

.  ;i   >J    ^i    •     • 

farsilich  RMirang 

.  i^  /.  "•• 

•.'>'!        "t*'. 

AdU  .-i...'..  ^••..    r 

*.:fMcii;  ,'./ 

t*  ^  «<   ..'t'  f  .1  .l't 

/Pr0l«ima>    -     .   .   i 

ii  .i      .  1  •   » 

;  r»"««;;  r-:  •• 

M          ^      J 

P»rg«r. .  . 

i.:,.u.u,  .; . 

'-*li      1'     ril     •!■«••     • 

J.lf 

Kaufflewtt 

.,;,,.   ^,1,  ;    .-  ,.: 

..;;..^ 

Pawren 

'  ..:.t;    .'    ■  '. 

. .    )     i'.».,  :  "  ; 

incftin  fislWt     fi.  : 

LI    .;  :,;  •   -. 

.      Mi'-J  -     . 

der  Frawen  wessen 

\,/.i,f.    l    '. 

v'     .    .^ 

Turcken  «waj 

A  :-.■    •;    r  •:•., 

.    ../    ..  .1  .i-    * 

'Hiurnli»ebiDaf«tei^j  die UtiiddikaitC»! 

s"      VonAbeiat^frYep»  ■•'..>  i:'  •.  .i    .  ^  ^t....;  in.    ;,  .  / 

.  .1,  Die  fiacbee  in  4ea  MAil^ejrian.  draoben.i<a1iiy»veh 

Mindt-bejr;*)..-  ••  .'        •    .   •..it"-  <   '3  .   |.---f )  [\:-:  .uy»  -  ..'tA 

-  .  .  .G«rn.tiieiie7  Snob*    '.■•   i  .•'   ,     :  l'  i.  5,/  ..ji..w  ...;»  hf 

Birsih  buch  vnd  Jager  Bucb.  ^         ,.      .  i.ka 

ZmT9y.Bi9^  ,"ji,\i  ,v.//  ]■:•.(  .••.''    M'ji.'.. 

Die  XXX  bficher  die  gemacbt  seindt.         .  .!  a  .  /^  .  .i{ 

P>M.G*K(?).B»0h»J.  :         ;  !    ,  ,!;:!:. 

I)ie  ;rjfCMrotiiiek  Bttcber«  -i  !.  i    \'.:>ll:'l 

Der.'ivLdenern  Buch«     ^  ....  3». .  / :  ;:> 

Dea  groasn  Kayaaer  Karl  bacb.        ■  - .  In  .{  J:,  .  ,.  1:^:} 
IKeJ).at>kcar«n»  .  .•,}  1  •?    .'»'•  -       :<   \^  ';...": 
DMJDaloutBiicki  >  ;      ,•  ■•  «r  •  ••••  .j'.  ..'-v^-i  jci  .'        i) 
her  Dietrich  yon  Bern  buch.  /^.a 

;  .    .  DieoqioMCk  irber  dad  b^UtibMb.ze.»B4ieklMain^ 
, .  .Die  B«f(HrniaGs.  dea  slum^uüam:  Ifm^k^u^*-  n'u\  • '       :'b 

DeB-Henen.fcaleadeo^   /  ^     .  :<< .^ii  «i-iin«  -  ^  olli 

t     CCaffLaaloiiiij.bfieberA    .    .      >     i  l<  <  <:  .^..1  tt..; 

.^"fialien.SfageL    >     ..  •.  ;...  *  ■  ' .  -..  ,..,..  •   .. .  »:  •-.; 

Das  Lerchen  bocbv  :...:  .;      .  .       .  :>  ^nir   .'j-i.-ox    j  ;# 

. .  Die  iSomar.'d^  alt^ftlbirabftiidischea  KriMlItlk  :.,.  ..:.*{ 

Dif^Befoinmningi  dtti  .elto».^tesreiobiiehisibfloh  Jin» 

nainsapta.  >     :.  .1:  ,     ...1 

Da2  bacb  Rodolff  gesacz  in  Stejfr;  .  .  •  •  i:  .•  j  r  / 
Doctor  Peuttinger  ij  bücher. 

Das  Buch  Ton  den  gutten  Schiffen  die  niiMff  Tild^rgan« 
,  FDeil.Jü^wea 'wejaßenkunigs.bncb,*] ;.    '    ,/ ,    '< 
[Des  Neuen  Deurdachbucb«  *J 

*]  Die  eingieklahinierceiif  Zeilen  shid  cuägestHcböiK. 


• 

Digitized  by  LjOOQ IC 


47« 

■m^mH    -      ipol«  ^Af'y  Y0i3«  Nmu*  wMtoif  'BU6fhiittcwil  ' 
i5i6.  auch  weite£  zu  erkundtn*.    • 
i6i6.  Der  ander  ^üttichisch  krieg« 
i5i8.  Noch  weitdr  saerkundtA/« 

(Bezeichnung  mehrerer  Bilder  zum  w^  Ki}  (it  Ad- 
Tersaria  und  Entwürfe) ,  (gröfst^ntheils  Max.  f Id.) 

^  543  Ist  da  die  yier  kuni^  zu  der  Thfit  aasgiengen« 
545«  Ist  Erobrung  Pressti  et0«  '<  ..'   <  i'  «•:'     - 

Fol«  i3a.  »  (Max.)  8/  ine4cli(er  weyCi  kunig  dohimbder 
historicus  genent  hat  den  dein,  u  f.  hat  gebofllibli  in  *n9jt% 
ynd  merer  tael  hej..  in  planken| weissem harnaachgestriten 
gefochln  ynd  gestürmt  hat.«  Ji*  t., 

A?  Ergo  poetice  Thewrdanekh«  < 

Kaeser  Fridrich  andetj  Id  lest  andeöhtigi  (Adrersaris 
zu  Teuerdank.)  :    '  •  «»h^    i  « 

Fol.  i35.  Wieder  Weyfs  kinig.        .'^  'i    - ' 

Fol.  i5o.  »HieitinÄ^'Hgen'CoppeTen  gemfildteinden 
wejfzen  kunig  gehören  In  den  Ersten  tail'AMpiieelisi  Aber 
iev  l|ai>s/haristijAatemberg'aüi  ^wn-  am'  tffj«tag<Febraari 
Anno  etc.  xiiij  (1 5 14)9  das  gemal  dauon  die  Cbfipeyen  sein 
in  das  puech  geordennt ,  darumb  das '  ^imjfA*  «ibhaa  -Nacs 
mer  ist.«  '' »  •  •  -f»  •.      '  •••  •'  ■*•-  •'  - 

Fol.  1 54«  Memorial  was  Doctor  MeMel^zu  Augsporg 
handien  sol.«  »  •  •    '1*  •  »         -    i  "    - 

T  Erstlich  sol  Er  mit  Stabio  sich  Terg^eielwin  mit  dem 
Stabio  in  den  zotetn  Mendln'iyis  auf  zvekoiift  'des  x»otn  too 
dem  Cuspiniano  [ynd  aus  Brabant^j  ton  Httügeni  yndycm 
Cttfrio  aus  Brabant. «      **'  "*^    ^   '•  .-»..- 

s«  sol  Er  sich  yergleichn  mit  Stabio  •  der  zal  halbn 
darinn  ist  Kajs«  Mt.  der  ma jnnng  datf'  die'  ilierir  z«l  bleibn 
»ol.  '/  '  :  r  :  :  t    ;  ..  .     .*•:  -. 

3«  •#! Deieior  Henn'el-di#  Gi^nioen  der  sotttnf  Mendl 
atelln  in  ain  sunder  pueeh  ISettAlich  dasGmet'befsanderynd 
die  Cronicen  darzue  yon  eins  yater  auf  deniander».' 

Darnach  sol  Er  die  CoIlatM'dles  >ynd  die- id  rvcto  Linea 
auch  zusamen  setznin  ain  sunder  puech  **^Viid'8olk  puech 
der  zotetn  Mendl  mit  den  ^  Collateraleii  aol  *£d  in  runde 
acheubl  aieiieadie  tiit  gmult  sein*,  ynd  die*  wap^n  darzoe 
sdla  Oe4tevi«ich,  wo  Oeeterteicli-  tftf  «yndhebipurg  wo 
Habspurg  ist« 

Vnd  auf  Regal  pa^ir.  :  •.     .» 

."•,   FoLr5S;>    •*    '     >■     ■•  »"  •;...•. 

»Die  weil  in  der  orderilitihen  stellutig  der  gemalten  figuren, 

*]  Die  ci^eklammcrtcn  yTorte  sind  ausgestrichen« 


Digitized  by  LjOOQIC 


in*deiB  ewayen  grossen  puecbem  Sd  rot  teder  einfebimdeii,  pot- BlN,t834. 


giiet  bedungkien ,  das  Euer  Mt.  dieselben  %way  v 
Ob-  yud  nachuolgenden  vrsa<;ben'nrt  mer  brauchet ,  dann  auch  iin 
grossen  Sti^a^tifcenv  desgleichen  in  dem  grossen  roten  frag  pu^ch« 
ain  vil  pessere  Ordnung  mit  gemeltenfiguren  gehalten  Worden  ist.4( 

y  Vnd  mögen  demnach  Euer  Kay.  Mt.  on  |irfipr4>nu^g  des 
Marxn ,  dieselben  awaj  pnecbe^  allein  (uir  sich pf mei^  ^nd  nemb- 
lieh  am  ersten  das(  frngpuetHy  daHn^  all  /igüren'  geDnalt|  vnd 
noch  TngemaltV  iü  Irer  Ordnung  mit' der  sal  versaichent  seln^ 
vnd  iifirdet  daneben  zu  yeder  getnalten  vnd  riöcH  yngenalte'ii 
ligur ,  in  yeder  'frag  anzaigt,  dä^  plat  im  Swartzei)  puecb  wo  dav^on 
n&eldung  beschiebt. «  /....«  i«'  •   -.c      .'.t 

Damit  dann  Eur  Kays.  M^  on  sonnder  grofs^l^few'  mue  vnl 
arbali,  all  figtiren  Irs  gefafrens'tttögen  ordnen^  ^1(id  stallen  Iks&en^' 
bedeucht  Doctor  Peutinger  vnd  mlcD,  der  Rieh ttglstweigzAsei^I 
das  auf  nachuol^und  m^aynun^  tioch  ain  'new  Rdgistpl^  geniäch? 
wurd  nemblich.  «c '-  ••     *  '   '    *        '"    V  "   "      "     '''!j 

»Die  erst'  Pf^r  im  Fragpuctih  mit'  j  betsaldbSHt  vnd.iiir 
swartsen  puech  an  plat  begriffen  ist  von' veb^rÄn(vvüi-ttüng  ä^i 
pueehs  also  ainer  yedenf  figür.  Vvle.die  inlj'er  ot'dauiig  Ini  ira^- 
puech  stet,  Ir  dtl  oder  Rubri6I^  aus  dem  Swiirtzen  puech,  sdr 
claselbs  nach  Ordnung  der  jpletdt  mitder  gtossenii^clirTmboarifreii 
ist,  in  bemelt  new  register  zu'setteit  Tst  aiifsgeitfadht'oaer  nit 
ausgemacht,'  wie  dann  der  nit  (insffemschcen  iieuj'*ert  ^Halbed  albe- 
ren an  den    sWärtziS  pleter« ,  Sii  bbftiehcm 'f^'^gbueclf  meldun 

in  ausschreibung^'det  ^itl^  ö'd'^f' l^übrti,   desglri- 

^ichnuft  der'zal  dei:  figufeti  yÜd !  dfer 'pleter  ^m 

swartzn  puech,  daran  bemelt  titl'begrinen  s^in ,  gijö^servUls ge- 
braucht, damit  niichts  vebersehcn  ,  noch  fUscb  gesch^iben  werd.4( 
»Item,  das  der  Regi^er  zway  g1e(bli';l^i!^ut;tei\'de  gct/iactit,' 
ains  Westner  behaHtn  ^ol ,  .vnd  das  ander Vu  I^o^tor'Peutfngefs 
banden  gestehtVt  werd,  damit  bemiJIter  Peutinger,  desift  pas  ^iti 
aufi^usebn,  daYhit  nit  ain  form»  wie  nör'beseheW  i^t,  ^Vifach 
gtfschnitn  )vnd  Peutinger  dieselben  Vlelssig  so1)ti;Uirn  .linu^.  vild 
fertigen,  damit 'dje  formscfaneider  nSt  müessig  gcdii*.«!'*'^ 

♦«ToLiVs.  ''^"    '       '      "      '".'*/'   V    * * 

»Dre  Ka:  Mt.  soll  anhhcfii.  das  liaimlicK  rejVi^i  puech.«. 
•""      vpwRu.  Von  Ostferre'ich ,'  nacli  dem  vnf  4««^  «o/vjlt  w!aia- 
nansehafft'mitt  Jagen  paysseü  yud' viseben  hast  .solstu  die  nach* 
gescbriben  Ordnung  halten,  c  *   *  .../•-. 

y  Am  Ersten  solstu  stettigs  biej.  dier  hab'en  ettlich'  Ü^uben 
darin  dein  gejaidschwert  rack,  geschütz  human  armbrust  vn« 
stechlanpogeii  fernblieb  für  wintter  die  burnan,.  armbrust  von  der 
gefrier,  aber  sopst  stechlanpogen ,  in  Svth  (?)  sp'.eS  i^it  gefriert 
im  wintter  die  Stehlan  auch  • . .  «  (&  Bl.  gi'dfstebtb.  Max.)  ^?)       ., 

♦«Fol.i84.  •  » 

»Dwltunig  von  Osterreich  mitt'  dein  erb1an4ea  ^w  dem 
Haus  Osterreich  jgeb5rniidt  solst  dich  Bwiclilich  frejrenn  des  gros* 
aen  lust  der  waidmänschafft  die  für  all  bunig  vnd  fucsten  häsl^aiv 


Geschieht  c 

»Item  daz 
eben  in  der  betzaichnuft 


Digitized  by  LjOOQ IC 


)tro,*te4.  äeim  gesuntt  Tn^  ergetsllcliaitt ,  auoti  fw  trost  deiner  vndersas- 
sen  d^9  Ayf  Inno  .^ar4urch\))ekiihtt  rpn^st  werdQii  wh  aucb  der 

irm  als  der' r^ich  .der  reich' ;aT8  der  arm  tegliqliefi  an  ajolbem  waid- 
erch  Iren' Eiigang  mögen  baben  aicb  Irer  nott  r.w  liioklagen  vnd 
anbriugeii  dW  in  äucb  aollich»  waidwerk  nagst  mittlustdiearmeA 
lii'der  £rgeU|icbaitt  der  waidmanscbaiTt  nagst  dannen  richten  ••  .< 
^f)Bl.  Max,)  ;  .'.  ■    *  ,.  .  ...       . 

«•;      Fol;i8{k     ' 

'»l)ie  Ka.  "i/tt,  aoll  das  puecbmitden  wnnderbarlichen  ^aid« 
geschiebten:  anfaben,  so  all  liarb.aAtig  Jbiiacbeb^  sein  vnd  die  an* 
CeJEangen  aeidll  berfUr  suechen.  <(.,,;. 

vHeir  Caspar  Herbst  b'att  Vpaeben  .das  der  .gros,  waidman 
mitt  andern  flirtolen  Grauen  vnd' Hern  hattGembs^  gejagt  an  aim 
ip^rg  gen^nt.t.  «um  ßcbopka  auff  i^f^ll^ejicm  pir(^  nabendt  vnder  den 
gembsen  da  ist  ain  klainer  se  voll  mitt  klainen  visch  phrillenoi 
vpd  ee  als.dfis  geiaidt  angieng  da  tischten  die  Edllewt  nach  den 
Fhfrin^n  mitt  aiui  pern  der  gar  vill  warn  also  worden  die  gemba- 
aen'ffegen  'dem  se  getagt  vnd  eehott  da  hielt  graff  Hainrich  von 
]g^rdc^c/i  ain^fifchpern  för  vnd,  der  .gembft  lielf  ia.  den  vischper 
vnd  wart  also  gelangen.« 

»nota.  Ich  [Kab  gesehen  ain*]  ain  Er  Jageten  Hierschenin 
^nslisaus  fliehen  vor  den  bunden  vnd  wardt  ^e^ingen.  «4. 

»derfleicben  mitt  aim  gemb^&en  auch. « 

n  »  aip  Schwein,  vnder  ^n  Jttu]lratt.« 

r  stambantt«« 

;enetc.« 

_       _  „ aim  Tot. 

tfSfi  .hnntt  beschul»  auff  Tanbain,^  a 

'^ .    ..  n  »mer  a^ffUnW^m  lat.a^^  gambs  geschossen  worden  vnd 

nitt  tiroiTen  vhd  ist'  auch  gefeit  worden.  « 

'  n  » afn'  bfefsch  in'  beibessen  des  Heraogen  von  Gull  ich,  der 
Ist  durch  den  g^  Wen  ^aidtmaö..[yn^  Bo.K-  Ma^.iipilian  *J  geuelt 
w^ifäCfn  der  ^y t'  dep Jhicrsch'^wgQscJ^ossen  vnd  biitt  linjidt  gesehsa 
Tifd  hatt  |ii).,^itt  tronen  vnd  ist  von  deWi  «chus  gefeit  vrorden.«  ^ 
4 ; .  ^Ä  **?;  "•^!  ^'^^  grc)s"w|^iätman,in  ain  sqbi^euii  (?)  afs  sia 
blers^n  ip  ^9lt^n,|aufr^ufl(  in  ,ge1o/fen,  drej.  #clji|s  in. allen  lauff 
•uif  ih  geUn'i^Tl  dre)  scbns  ge^rq^^^vnd  mitt^^in  testen  scbui 
vor  dem  se&rein  gefeit*  £r  wer  sunst  durch  den  schrein  ausge* 
lofTen««  .'  ^    .' 

»Item  ^r«}  frej^  schussw  «i^n  bierschen  getfn^usainscherm 
^d'  all  vieir  getWfl'en  aber  der  biersol^  ikf  ni^  ^a^gen  ,  £r  ist  nit 
geTbften  Er  i^t  nit  gestanden  vnd  oitt  getrabt ,  vn4  b|itt  das  £rt4 
rieb  nitt  beruert  vnd  istnitt  geschwumen.« 

.  .»  Alberechjt  vom  Stain  in  9ejp.(>ei  bes^^n  halt  .ain  Edllmaa 
jjenä^it  hrie  am  hassen'  raitt.ainer  angell  ^ri^cttcn  ^^efangen, « 
...  ^  n  ji'trioman.Jeger  hatt  ain  He^er  mi^  .den  J^cndea  frei  am 
ßüg  }n  luftteiji  aiiiF  dem  Bos  gerftngei). «  |  '.  ,  , . 
'  '  '  .£  » Lecbtaller  hatt  ain  pawi'en  aii^  rpsp|.a^'«]i/wolir  ^nen 
fux,  vild  ain  anttfogell  ^ufF  äiner  fertt  in  aiiner  wolffsgrueben  ge- 
ftmgen.«  .1  w<  .'  ' 

n  r  C^mermayster hatt  ainßn  Reger, In  allem  flfieg  mitt  ain 
)porfcE*tw  thodt  geborfTeb. « 
"^1^  •       1.  »  .   '     > »     ■  ^  ' .  ■    <i.  ■  »■  '  '  — ^ 

*]'Dre  eingelilammerten  Worte  sind  ausgestrichen« 


Digitized  by  LjOOQIC 


n  y'mel*  äln  faIcE'iin  äntfogU  frej  deti  kopff  aungeschliLgoa 
▼ndalso  abeg  gefuert. «  ..  •    .«  f    :.  'ifPtzi 

•  '  «''ff  yÖei*  ^bf$iß/iti\AhkUk  b«tt  kWei  stucli  ^iHdt  I*  itfii^  schus 
§6MlM8Mn  vi«l.«lB.£idk.pliNrU|iitfitft  daiSaiiii^a^t  gtliolsc  6m  it^ 
nacb  «in  frisch  stuck  Wildt  mit  den  swaien  gefeit  worden  WßU 
\l€fk$  .^ildjE  nit,.wuad^,fi||yst.  T^d  /ripch^  geben*  ,^Ea  ,]iatt  aber  nft 
laufTen  mögen. < '     '    "  "^         *      *'/    "'    '  •        •      / 

'  '' n  ysvireh 'Hiefaclk*in  der 'praUfft  Bd!bendt  mit  aTiüind^f ''^6* 
bempbffl  vnd  sittdf  nAt'.'den  ^efcum  in  «inander'  kMneu  Vnd*  ttfl 
voniainandoe  moMitdae>6r  am  iüecs^.todt  ist|iliabaniolaa>sln4t 
ay  gefunden  wor^aa«  Tjsd  die*gebinrn'i|oci|:!sl60  m  j^im^M^im.  • 

^^  £  »ain. grossen ^ssell  den  .ro^n.«iy,  einer  ails^tt  «yraucht 
der  vön'selbs  vnd  au4  aim'hifsbhorn  'gel>6xenist  oben  die  schauiQl 
swm  setaenTnd  die  ander  Zurcken  zw  stapbffilen  des  g^b(jrn  tfdeir 
aeaiell.  «  '''                -'  .'  *     '..'?,  Jj*  .  .' .  ... 

II  r.  2  9 m&lf  abftaoi  iMthenMffR  famiüng  Tiei-.regev  gkhnkhnmmt 
er  ainen  herab  halt  tragen  von  stunden  wider  hinauff  vfid  ai^lfH« 
dens  gffji)n^enf«     _- .     j-    .,  ,   .    ^/.,  .  »    I  '• 

n  »  der  gros' wäidman  hätt  niift  seiner  hantt  Tnd  inaim  Jar 

gtftH'  rxiff  biersch",'«}  «emblseÄ  yhd  tt^/,«  (»So)  anltnog)!,'* ."."  • 

.t'fi  i»4ler  gftoft  wkiimaii'iat'gabaeean-auirdtfm'boi^lMfeii^i^^l^ 

.  ift  JSura|ia.<vAa  äat  a«ffIaofliwm  peiqg'kfim«i;daa.fiKda4ertrich  noch 

den  perg  beruert  hatt ,  £s  ist  auch  sider  v^r  .Mcb  .  aaab-  Hiia^f 

hoher  vnd  naher  menschlich  dem  ixi|p^^,  g^Ml  als  £rtfi  ' 

&  »Der  grofs  waidmann'  hatt   geschossen  inr  Ibund^rt  vnd 
•vier  ■  schassen  ahihündevt  an  tIfofill.A  '   ,     i. 

6  »Mer  geseheasen  witt  ainn  "pplit  ki^j  Msseii  Srfcd'  nid '  jj^p- 


fOtU 


.£iiie.  Abschrift  4ff#.  »wejla  JinnAg « .ml»  Note»  voa  BLaiier 

•..     ,  '  w  .-.'.•    t.  .■      IAax.li  ■••   ?,^        '';     .    " 

' '"  Fol.,1.  »^'Vfctfer  Herrzog  ydif  ßiiLr^uQdi  [äem  Kaiser 
'^Syiv^ncb  iviit  kjrieg  in  seiii  ßeicK  2ug',^  .Tn4  der  K#7«er.  Fii« 

/  •^  .(.6.  g«drnoktta  Exi  L  pi  vo4«  BeyjpMet^t  von  Mttx;'IIaiid« 


,hafi^^  die.,  in^di^aua  Baiezten.«  ^w^lbei^i^s^n  i.hwf,  ^uah  wider« 

'  wertig  warn,  vnd  mit  kr^eg  ^wn  ^pdnrn  Fürsten «i^  Baioh  d>e 

der,  in  mer  gnaden  het,  dann  aie  anndern  Im  heiligen  Reich.  *Ja 

*]  Die./9iii«^Ubtf|i««rtMicWwrrfvskd4ttsgMtri^b^^^    . 
!•  3t 


Digitized  by  LjOOQ IC 


4n 

Sfo«»8at«  «'  •  Ist  tttigettridieii  tind  von  Hm  Iiinsngetetst: 

'  Notta  ivie'  es  gericht  War  ?nd  wie  hertzo^  Karl  wueht 
in  krieg  wider  Lottringen« 

:■:,  FoL4*  (p.  II 5  gedr.)  Ludwig  der  funffl  (st«  XI.)  (Max.) 
[»der  dann  gresmechiig  was,  an  Kriegsfolgkk  vnd  parem 
gelf*]. 

»vnderstnndt  Er  sich  an  dem  LnUrugen  za  rechen« 
Als  Er  dann  gegen  Ime  grossen  aig  bet.  (X  vnd  gewan  im 
fein  landt  ab)  vnd  in-  dem  griff  Er  auch  etlich  Lanndt  Ynd 
gej^org  der  ten^chen  an  die  mit  dem'  von  L&Uringen  im 
pondt  waren««  (Eingekl.  Znsatz  TOn'llax.) 
'  '"'  Die  letzten  Worte  (p.  16)  [zu  todt*J  erslagen,  ain  je- 
der, msg  selbs  eto. 

Fol.  8,  9.  Die  letzten  Worte  (p.  17)  »aber  der  Kunig 
TOB'-Fraükreih  eta.  sind-. ausgestraehen  Tim  Max« '(»sein 
krieg.«) 

Fol.  10.  »Wie  die  Alt  ynd  Jun^j  Hertzogin,  ron  Bur- 
gandi  nach  Rat  trer  Lanndtschafft  naph  de^  kajsers  F.  Sun 
Afibiglihten ,  die  Jung.Kunigin  «u  der  £e  zunemen  etc. « 

'•    Der  Anfang  ist  ausgestrichen,-  aber  am  Bande  ateht: 
[80I  piejbn  sian*].' 

Notta  pleybt  Stari  (Iff^x.).; 

Variante:  (p.  117.)  »$y.  waren  au^b.  lag^daclilig»  das  Ir 
herrj.  der  4iartsiog  Ka/U  v^fi  furgMndi  in.  aeinem  laben«,  zu  des 
Icäysers  t,  Sun,  sonnder  lieb  vncTnaigung  getragen,  vndofft^rea 
Ime  gesagt  het,  vnd  nemlieh  so  sahen  sjr  auch  in  die  heyrat* 
^rief,  so  kayfser  F,  vnd  herczog  Karl  von  Burgundi  vor  seinem 
ableiben  aneinannder  gegebfn  haban«das  hatten  Sy  also  etc.  (es 
fehlt  also  etwas)  etc. «         ^m  :  *    f 

y  dann  diejSeHi  ijttng  JEUMkogin'  ket  aalk*  siA  ftirstlicb  geronet, 
••'  •  •  ''  vnd  beweget  Ir^s  vatters  fverrümbt  ieür^ticbevl] *(Max«) Sy  wisset 
wol  wann  Ir  vatter  aiiten  Mf  uembt  bat  jdasr*  demselben  also  was, 
vnd  dise,  swo  H^rcsygin  ^\e  Mi^etfr  .vnd  Tpcbt^  b«sh>ssen  also 
miteinanhder  das  die  Tochter  Icainen  andern  [Man*J  (Qemsbel) 
(ttaib'.)  flemea  m^I^  daflih  iden  Jungen  weyfseil'liutf^gl . .  sywSsseod 
Selbs  wol,  das  Inen  gros  krisgvof  äugen  wer,  vnd  sy  miteinan- 
der beslossen  das  sy  des  Kaysers  F.  sun, ,  för.,al^  «apnder  au  ainem 
man  nemen  wb)t,.  vnSl  inen  auch  daneben  'die'hcyratsbrie^  duBch 
iren  vättef* aufgelebt,* a/rgtieaigt  doch  wohen  9fy  solfas  mit.  Ii^m 
Rath  thun,  die  Lanndtschaft  namcn  aiffieM  b^da^ht ,  tad-vWistfcr« 
redten  sieb  mi^  einsaud^r^  JVi^n  was  aln  y<deraufdas>seyten,  dem 
•Er  die  Kuniein  vergunnet  (das  folgend«  fehlt  ins.  Ms.)«    A)?ertlija 

Semain  Landtschaft  oetrachtet  clie  sacb  mit  vleifs,  vnd   beslossen 
as  die  Jung  liunigiti  des  Raysers  F.  8up  vd  Irem.  Ee^icbcn 


nemen  solle ,  vnd  giengcn  au  den  swayefa  hef csogin ,   vnd  liessen 
Ihcn  nirhalten 'etc. «  *  ••    <  .,..„. 

.  (S-.  119  letsten  Ti^ilen  des  i«  Abs«  V Ihm, was  sefä  sünlciitts 
vnd  pugelet  etc. «  hii  eu  Ende  fehlen.) 

*J  Die  eiogaUasHaerlen  WotU  sind  anasgeaitHilien« 


Digitized  by  LjOOQIC 


483 

FoUi4*  »Wit^der  Jaog  wfjff  )wdg  •«>  rff^nnenn^tm, 
seines  Vatters  sag  aaf  den  konig  Tcm  Yogerp.« 

F0L24«  T..  (Zus.  T.  Miau  !•  Hand.)  »Wie  W9I.  ^ej^Jjing 
W.  Kö.  Tnd  die  hertzogin  gesjpUchaflt  halten  v^if  Por(ugel 
eiwaa  nach  gefreindt  waren,  so  dj.si^bens^rett  ^w;ii  der 
bebst  mit  in  etc.  das  sol  man  ffir  dasgegengescbrjrlinGfipitl 
atellen.c  1,, 

FoLsS.  (S*  116*)  Wie  die  Hocbzeit  mit  rennen »  Stet 
eitlen  TndanndernRitterspilen  ynd  frewden  volpracfait  ward« 

(Znr  Seitei  Max.)  »«Dieses  Cspiul  .sol  au.rnd.  in.dee 
Itieforrig  yerzeicbenS  eapiti  gezogen  werden. «( 

i»Nem)iehen  die  swaj  lannd  hoebr  ynd  nida»  {Ydnn« 
grub*]  (bnrgandi)  die  zway  lantidt-fGrabmezul^jCLtflzen* 
bürg)  Tnd  yuhsitt  die  drew  lahfidt  |[£t|iabarb*j  (braband) 
[Kcrieitol  *]  (Lourick)  [redleg  ^1  (Geldern)  die  fünf  laiindt, 
Yegineh  (Henigan)  [Ednaltoch*]  (ho)andt)[EdnaIes*]  (ae« 
landt)  Rednalf  (flandem)  ynd  [8iohträ^(arthoyi)  etc. 

Fol.  32.  (S.  1  i8.)  Wie  der  Jhmg^  Wejr^s  Kunig  Flem- 
iDiifcb  lernet.  .  \  \'"';  -'/'/' 

alte  [Fürstin*],  zur  Seite  (Ma^),., ;  .  '      .   .;'     ' 

»  Am  wejdt  werdt  hat  der.  Ja»g  W»  Kq.  disie  sprach 
gelernet  dsrauff  sol  dys  Capitl  gestek  werdn. «'  > 

Fol.  34.  (S.  119.)  Wie  der  Jung  Wejfs  kunig  Eang» 
lisch' lemnet.  ,   '  ' 

Zuf  Seite  (Msx.)  »Nötta  dys  Cap^tl  sol  gesteh  werdn 
daji  der  W.  Ko.  die  englisch  sprach  aflain  geiernett  hi^|.»ei 
Terstan  ynd  nit  za  redn.« 

f Kaniglichem  *J  dafür  adenlichenb 

Ynd  die  Ennglischen  gaben  darinn  Ime  für  all  anitder 
4fi|  Bnem«  ^  .      .  :  1    oi  «^ ' 

Fol.  40.  (S.  1 23.)  Wie  der  Jung  WejrskuniA  mit  [den 
Sifcen*]  (Sein)  Hanptleate|i  [die.Sij^n  Sprach*]  (die  fjl 
aprachen)  redet«  ... 

[der  dann  siben  sein*]  (Max.)  sol  gesecat  werdn  Ast 
gelenstn  spraehn« 

I.  [Dys  Capitl  sol  auch  gat>  het*  aus.  *1 

Fot.Si.  (S.  ia5,]f  Wie  sich  kunig  von  F.  für  dSe  «rtt 
[dnnück*]  (knnäj)  gelegt,  hat  tnd  dar  jung  we^^lsknuig 
Toa  seinem  Gemahl  yrlob  nant «  .ynd  Auf  den  knoig  yo»  F« 
mit  einem  beer  zng« 

(Zur  S.  Max.)  1.  Dys  CspltT  ist  fbr  gemacht  tptin  %e* 
nigau  gesehen  da'man  es  gewunnenh#t  Aber  Was^ das  sjöhlä" 
hen  Feranan  fadrj^t  aol  ein;  ^qndurs  Capitl  atts  gemacht 
werden,  das  sol  der  brobstyenainandmrdeyllen  ynd  stellen« 

*}  Dia  eingeklamnienea  Werts  sind  aus|estr]cben.' 


Digitized  by  LjOOQ IC 


VrcMt.  '  -9^.1)1.  (S/i^j  tVtlt  Ait^gestrftftKieii (Gleite gebrock- 
ten) zai:  Seite;(Häi:.)  Di(6  Insel' sorh^h'iitt  gesteh  werdn 
itft  nov^  nif^'zVytt  I  oütiin'äi^  schicküng'des  hanptmans  Tnd 
Was '4^ran  hangt.    //  "      "  '    i 

'»'Sjini^'hr  da)i  ander  ^Ks  gefeldt,  so)  aneh  ans  gethan 

werden/«:'  ^'     .    "*l.-   '  '        •      

Fol.  99.  (p.  1.41.)  Wie  dem  Jungen  wejfsenktinig  sein 
Gertiahl^tftät*!^  tnd'wa^  Vntrew  der  plah  fctinig  Ime'thet. 

,**  '(Von  Mai.)  » Dys  HSapiill  gehört  kwiscKen  Vtrich  Vnd  gel- 
at&rtiV*^*^  ior*soiidemcli!' lÄt  Vercösseö  'mrerdfi  dae  ^r  w.  ko. 
nach  dem  Vtrisciien  kl*ieg  faftnaefai  hielt  fof"dem*  thar  vnd  wie 
die ;c1iiiE  afagenon&ea' mvdti   rNemliob  lait  #ihcr  köstlich»  proces 


nad'at  ni  Sth>iUrc2' cTaydt  die   tlle  Hert«en'  drtigen,    dai^nach 
jM«  yom  «dl  bl  ih  teh^nlsen  clageapan.  die<au|EdietjM;  gingen.« 

.  yk.  Graffen  ri|d  jßasserkarh  ^rqgen«  «die. 'pfir.  « 
'  :  .1  ."»  A.uf^  (iHe  J|pai;  gpgoi^,]^  gVder  h^r<^U  vad  jor  derparj  glydt 
herolt  viicl  perseuanth.  ^ 

y  AufF  die  beroltt  cii)gjen  die  jeross  officii:  auch  j  glydt'  vnd 
auf?  der  Seyth  die  Thtirfatttter ,  ynd  aaff  die  grossnofHcir  giengen 
I)  mft%y1llH0  kölbienV-'A^äieselbn:!)  der^/k;,  AuiTden  w.k. 
ain  glydc  mit  furstn^  jdarnaoh '  aii)  glydl  füti^l^  die'  der  merer 
teyl  von  Ir  hedn  b\^^  >var,f^^  viid  darnach,  bey  v«  (5oo)  'frawen 
vnd  Junckfrawen  von,  adl  die  ol  in  klagclayder  geclaydt  worden.« 
, , »  Parqach^bey  J[  Mf  b^rger  ynd  ii^M«  burfferin, « 

»Des  gleichen  vciii  d^r  Cemein  man  vnd  Frauen,  vnd  son» 
dertick  voh  dem'  laAdtvt/Ick  d^-ss  hi  die  Stat  was  komeii  vnt^elpar.» 

»  Damach  lies  ir  der  w.  ko.  gar  ain  schons  kostlichs  wey^ 
grab  machn  dar  vuder  S^  nfachauff  defai.  heyttigen  tag  noch  be- 
grabn  Jy«U4^       ,       ,.       .  ,  ,.  . 

Fol«  100.  T.  Wie  der  wejs  konig  ymb  Seine  Ij  Rin- 
der kdmen  ist.'       •  •'  '    •  *•  «       '         •  '    •    '  * 

(Marx.)  it.  »  Alfs' die 'flemlnget  sfthn  daxir  Fiirstin  gestorben 
was ,  £edachten  bj^  durch  anweyssung  des  bloen  K.  sywolten^ain 
bomam  machen  md  woltbn'dem  w.  k^ndiescUiea  iJ  kinder*  nemen 
die  im  sein  gemabel  verlassen  het  ain  Sun  vp^lain  doeh^apr  ^md 
gedachten  Sy  weiten  So  fyl  ynluat  dem  w^Ji.  .J>eweysn,  das  er 
.wurdt  verlasseii  die  ländt  vjid  wurdt  sieben  su^  hitff  Seinem  Tat« 
ter  der  da  ain  grossen  krieg  hett  mit  dehi'  ko'.  von  Vngern*  dan  sv 
Westen  wöl  9  daii  der  vatter  het  naeh  im  geschickt ,  vnd  handelet- 
Se»  S6  fyittit  den  andern  landn,  das  8y.  ih  sv  ftellen^  -ynddrän- 
gen  den  w.  ko.  das  er  müessett  verbeiratt^.aei*  docbterilijtli^- 
rfft  ^r  j^  Isndt^. das  doch  «it  not  wer^  gebest,  bin  widemmb  so 
jb,er  rededenth  sy  .d<*n  W.  ko.  vnd  erpotten  sich  chabl.  vnd  borg 
(?)  im  SU  geben,  er  solt  zu  im  k'onien  vn<f's^in^uh  mit  im  bringen 
vnd  versehrcybto  sibfar  wbar'er  in  haben  wölt's<^'wolten  sj  fan  den 
wider  lassen 9  das  isbei^taat  kesekach«4L  "J  'ioI>  !•• 


Pot«iOi,        —      "       ' , 

»Sonder  da  in  der  w.'li.' wider  Tarcdt  da  wölten  Sy  iiai  den 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 

nit  wider  geb£  vnd  da  der  w.  koy  %t>  ftrenglioh  den  foderett ,  da  Vton  i 
wolten  8j  in  gefangen  babff  Tnd  dan^ft  in  dringen  aus  dem  landt 
SU  sieben  vnd  in  den-Mn  lassen. «  '«  /.   .    | 

It.  V.  T  die  wejl  fyl  für  der  Vtrecbiscb  krieg  wie  for  gemelt, 
da  er  den  mit  ern  vnd  \6b'  erobert  bett ,  zürllet  er  sein  volck  vnd 
bielt  ain  grossn  bi^ff  ^eineptEdellejtb  n^ob  :deni  drauren  indgros- 
sn  briegn  nacb  ab'gans  ^eins  gemaliels;  viid  solicihei' b'on  weret 
1}  jar  lang  vnd  der  w.  ]|.^l^d  ob  ijo»  (»po) . fragen  yoii/»^Ai\]  die*  dft 
vmb  in  der  nach  gesessn  waren,  al  in  Seydin  claydt,  djfe  also  zu 
seytten  ab  vnd  zu  rytten. « 

»  Nacb  sollobem  mstett  ^\th  der  w.  ]i6«  wide/  aa  den  krieg 
▼nd  wolt  Sein  Sun  beben ,  vnd  scbieket  där^uff  f^in^otfecbafft  su 
den  Plemingen  vnd  fodertSeia  Sun,  den.woUQi^ay  im  njit^goben 
▼nd  schickten  zu  dem  bloen  ko/vihb  bilff  'der  schicket  in  SM« 
(8000)  man  su  Ros  vnd  fus  vnd  fyl  gescbncs'mit,  Vndf  empot  in 
•j  solten  hart  ballen  vnd  dem  w>  k.  den  Sun  nit  geben,  Oan  er 
wolt  sy  nit  verlassen.  « 

»  Also  nam  der  w.  ko.  den  krieg  mit  in  an,  [vnd  legert  sieb 
für  ein  Stat  genant  Termü.ndt,  die  gevvan  er  in  ab.  c*J 

»Vnd  machet  ein  anschlag  gegen  aii^er  Stat  genant  Tera- 
mfindt  mit  etlicM -wegen  vnd  erobert  di^  «fl^^bernaeb  in  einem 
anderen  Capittl  angezeigt  wirdt.c 


FoL  iqq,  soo,  flioi  (sbfl  leer)',  so3.  Max.  Schrift. 
(F^o1.'i99.)  Thangem*  Dys  Cepitl  adl  ^estelt  wdiräo'nach 
dem  ersten  flamiseben  krie^«  .  .  / 

Fo).so7  v.|  ao8,  3091  310,  ^iil,^Vi,  bi^,  fti4^,  ti5. 
Hax.  Schrift  m  .... 

Fol.  230.  »Wie  der.  Jung  weyfs  Iciinig  an  ainef  tnech- 
tigen  Stat  2WO  rorstett  abstürmet  rnd  abrehnet.  c  (Blax.) 
Ist  Geont  da  der  Humhaimer  erslagen  was« 

Fol.  331 ,  333.  Max.     Fol.  394«  ^^S,  336.   Ma^.  • 

Fol.  33 1,  333.  Max.  Fol.  33S,  33b.  Mai.  Foh  389  r., 
340,  341.  Max«  Fol.  35i  V.,  353.  Ma£  Fol.  356,' 387;  Max. 
Fol«  360,  363,  364,  3^65,  367,  üMf,  sfyo,  ^73,  3-y3|  274, 
ä83,  384.    Fol:  339,  iiX  334,  33g.  i 

(Pag« 38 1.)  »Wie  des  wevfsen  kunigs,  [des l^ntgä  de^ 
Cronen]  vnd  des  [ScWerczenj  knnigs  ron  Hispairia  (0. 3o6.) 
Yolkh  den  kunig  vom  Tisch  sohluegen«  *  -^    (Stacht  yor 
yicents«) 
,,  -  —    -  ---  .^-^ — -^ 

*]  Die  eingeklammerten  Worte  sind  ausgestricben. 


«i;  \ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


486 

Lxxvn. 

irro..8a8.  ^      Codex  Ma.  Nr.Ü838. 

,  (HhU  prof.  i46.  Ambras  33o,) 

,  Cod.  cbart.  (Holzschnitte.)  in  Fol*   (Foll,  109.) 

Holsschtihl^  zumThenerdank,  ohne  Unterschrift ,  schSne 

Abdrücke. 

Hie  ud  da  mit  Bemerkangeiii  s«  B»  XXXij« 
»Die  Scbilee  Ion -Ist  schön 

»geschnidhen ,  Aber  Ich  hab  dhain  Tmckh  damon 
.f  dann  im'lpuecb. 
109  ätucl^e, 

liXxvra. 

vr^M^sB,  Codiex  Ms.  Nro.38S8.    > 

(Bist,  prof*  147.     Ambras  335.) 
Cod.  Ms.  Chart,  sec,  XVL  in  FoK   (FoL93.) 

»Yariae  antiqua^  Jabalae  Geographicae,  ad  res  gettsii 
Imp«  Maximiliani  I.  pertinentes. « 

Handzeicbnuogen«  Yiele  ohne  Bezeichnung.  (Plane.) 

Fol.  4«  Feitenstain. 
.  Fol.  5.  y.  Leichtenberg» 

,FoK6.  (8.)  Gutemberg  Sattl  gegen  der  lecz«, 

Fol.  9.  Bofereit« 

FoL  lO.  Fortenow. 

:Fql«  1 1«  Leatzner  clanssen. 
.  :'.  Fol«.  19*  Hollenstaia. 
..  FoKiS«  Doblacb  claossen* 

^Fol.  i8.  Kaiser  bürg  gea  laadeck  ob  aohroffenstain* 
(Hviaen.) 

FoUai.  Der  pfawen  schwancz.  (Befestigangsart) 

Fol,  92.  (19,)  Der  bw  in  äem  Silber. 


tLXXDC 
irfo.9B.T.  Codex  Bis.  Nro.3327. 

(Bist.  prof.  Sil.) 
Cod«  lis.  Chart,  in  Fol.  sec.  XYI.    (FoU.  i5.) 
Fol.  !•   Seriptnm  Joann.  Stabij  super  Conclasionibos 
genealogie  Hlnstriasime  domaa  Aostrie.     (YergL  Lambee. 
Lib«9.  Comment.  peg.467.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


-   FoLä.  ....   .VtQ.n%7* 

»Soriptum' Joalin.  Stab!)  super  cottolmioniboi  ganealdgt» 
Illiutrissime  domus  Ausirie,  Mirari  ^oüaet  quispitm  et  me  Xadioai« 
temerarium ,  et  proprii  capitis  opiniones  fouenteni,  Quod  post 
duas  conclusiones  super  arbore  genealogie  lUustrissime  domus  Au- 
striae,  terciam  superaddere  andeam  —  Si  autem  causam  qua  me 
ad  hoc  impellit  perspexerit,  spero  quodnon  teroerariura,  sed  bo* 
nis  et  necefsariis  rationibus  impulsum  Id  fecifse  censebit,  Sa. 
Caes.  Matas.  iplM  mandavitf  at  eam  gen ealogiam  Porte  honoris  • 
(que  arcus  triumphalis  Imaeinem  prae^et)  inseram,  Imprimi  faciam, 
ac  in  publicum  edam ,  Et  dum  eam  in  duabus  diversis  condusio- 
nibus  oblatam  accepilsem,  utramque  diligenter  periustpr^nf,  neutra 
mihi  suificiens  visa  est«  Ideo  meam  propriam  sue  Maiestati,  et  de- 
putacis  a  sua«  maiestate  super  bac  re  commissariis  examinandara 
offero,  yel  admittendam  vel  reiicieadam,  videndus  eisern  prefecto, 
si  minus  considerate  posita«.  indiligenter  discussa,  et  quejniillis 
bistoriclsVationibus  sulTuIta,  ab  aliis  negligenter  conquisita «  mihi 
asscriberem  et  noraine  meo  cderem ,  Et  quis'  tales  conclusioaes 
Hon  ad  gloriam,  sed  potius  Infamfam  Ilhlstrisslme  domus  Austrie 
regerent,  Dens  pmpipotens  a  me  avbrt<il«.quod  in  id  c^oA^eneifAii» 
l*aceo  quod  buiusmodi  editionis  autor  fierem.  Igitur  ad  priman^ 
conclttsionem  me  converto,  eam  dis^ussuras  ^  ratioae^  peas  ex- 
pHeans,  que  me  ab  ifla  recedere  cömpeUtiYit ,  'qua  tati^  tst  ot  se- 
<{«iltar^  et  est  Viennecenclusa.  « 

Sequitur  Conclusio  Genealogie- Tteiina  cinielula*::  !..««• 

'  <Cöntfa  Ma^IiWet  Abbatem  SpanHemenidio.)  ^ 
Fol.  6.    Federzeichnung :    £in'  Mönch    mit   Scepter^ 

8idh wert  und!  drei  Adlerkdpfen;     '  *  "':'*.      " 

sj^ppiter  Abbatis  Spanbamle^b',    Caius  attCtoritate    . 

libris  suis  Chronicis  fidem  fadt. «  '     '*         ' 

Zwischen  Fol.  12,  u.  i3.    Ist  ein  Entwurf  des' DS'pIoms 

KTei^dinanalfät^lXoctörLassitis.  (lOO  il«  Pronaiott  ftitb  dem 

SakemteO  Wie«  17  De«.  i565.  •       .  1.  . 


,  !;:... 


^  v-r  ■  ••    LXXX.'  ■  ■  ••■  •••I 

^  (HisL  prof,  SIS.)  .. ,.»    ....>.,  I,: 

Coa.  ohart.  (mit,Hblafthiiit!«i)  •.  KYL    (FbH^t^i.) 

.  : .  Gefiealogia.  Mf^x^iUeai  Cftaris, incjjpienp  al)  f^egali 
Stirpf  Hectoris  MagoiTrqiani  per  rectem  hnei^miSl^ilcy^iClor 
dotiei  Regii  descetidena.  . 

Schöne  Holzschnitte  T.  H.  B«    (Hanns  Barendaic)  .77» 

1.  El.  (Bea«CXVl.)  Hector  Friami  Magni  Regia  Troia- 

i$.)  nornm  Fil.    Handschriftliche  Untertchrif t :  Hector  genoit 

j^  Francionem  primum. 

TiV  F0L116«  Maximilianue.  (Hs.)  Qui  MeztmiUaiiiie  Bo« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


48» 

manam  Imperiom  tenet  omni  etc.  »Fk*efati  qnldeift  imnei 
qtioran  LXXVII.  namero  saat  fuerep«iU«re(r£UiRegaaqiie 
•t  pronooiai»  pateroas  eotttinao  porsidentes.  a 


LXXXL 
iiro..8oo-.  Codex  Ms*  NrOiÄSOO*. 

(Hi3t.  prof.  2a8.) 
;;    Cod.  Ml,  Chart  in  Fol.  aecXyi»    (Fo!1.48.) 

1.)  Series  Rom.  loip.  ab  Imp.  Carolo  M.  usque  adlb- 
siinttianom  etc.  (Mennel.)  (6  Bl.) 

s.)  (Fol.  7.)  Marchiönum  et  Diicum  Austrie  ex  atirpe 
Babeabergica  Series.  .  (2  Bl.) 

3.)  (Fol.  9.)  Serie»  Dttcnm  et  ArchiducmnAoatriaees 
itiMe  Habsburg,  a  Rciäolpbo  Imp.  os^ne  ad  CaroK  et  Ferd. 

OB'.)  \ 

.  4.)  '(FoKii.)  ArBor  Genealogica  Oomus  Habsbnrg.  a 
Harcomiro  Francorum  Rege  deducta  aa4|tte  aA  Alber^L  (et 
Agnetem  fiL.).Imp.    (liBI.)'  •    •       :    ./ 

5.]^  (FpL  aa.)  »  Ci^^ca  domoa  I^jfpXrifi  jEt^Camitam  da 

^ba^orgLaii3gi;aTiorum  allsatie  ab  originali  eoraifi  princi- 

pio  iiaqae  aci  annos  de  incaraatioiie  domini  ^Y^,,  vij  ei^,  diB 

mz^lliani  ^omf norimn  Cesaris  inap^atji^.  iqnfj^  fidi^lusime 

«    cooatracta,  a  Jacobe  MenneL«  .!/:,... 

.,    .r.^S^a^m^häume*  .    i  ,  ••  .  •  .    :  j  .  .  .      , 

^..  ^^  >  Anno  dila^vii  85o  ho<^  ^^^  daobiii^  ;miIMI^uft  aoQia.qeii* 
tamque  et  Septem  ante  natmiatem  Cf iat^  pritn^  domus  Ai^ 
atrie  coins  initinm  foit  paganus  milea  At>rabam  nomine  etc* 

(laBK)  

6.)  (Fol.  35.)  Lerchen  apiegel.   (Leer.) 
Fol.  36.  Spiegel  der.Kajrs^r  tnnd  Kunig. 
,  Fol.  37,  38..  Smgel  dfr  Hef teoffen,     .  , 

/.•^/  j  p^l  j^   «Spieg^  oer  ttarchgranen ,  liandgranea  yand 

Bnrggraaen.  i    ^ 

7*  (Fol.  4a,)  Pfawenspiegel  (leer.) 
'  ;:\Töl.43'— 48. ---'   »Da»  "tierd  biftA'  diMr  FaMlichea 
CroMfcl:  darihn  cfttliche  ^eschleeUt  iler  Kajter  rnnd  Rfinie 
desgleiichen  der  Hertz ogen  Fürsten  vnnd  herrnn*  etö.«  (6Bt 
V^Henhel.)  Entwarf.   .  ' 


J-;.  •.•..;.  :i:./ 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 

Codex  Ms.  Nrö.3799.      '         [nto.^ 

(Bist,  prpf,  .i3<v)     .  .   i 

Cod.  Mft.  Chart,  in  Fol.  a.XVL  (B'oll.  171^.)         »     * 

Lucubrationea  genealogicae. 

1.   Bayrische  (mit  Wappen)  Genealogia  .T«  Miramun» 
doa  angefangen. 

(Margrafen,Ton  Obern  Pannonia.) 

AU  Bayrisch  Slam  FoK  i.  et  deinceps. 

Phalzisch  ynd  Herzogen  YonBajm  Fol^ai.^tdeincepSf 

Alt  Nurnbergisch  ynd  Bambergisch  Stam  Fol«  71« 

Habspurg  Fol.  74. 

Frankreich :  Bixner  Embolus  TndO.Hacbf  Marschaloh. 
F.76.  b.  .  — 

Schwarzbarg  8o.  b.  99« 

Zollern  vndMargrafen  zuBrandebnrg  wegRixner8  98. 

Bajm  ynd  Braanapbwei^«0b  ij^«  11s. 

Saxen  vnd.Engnm  F.  |i8. 

Behem  Ft^ao;     .  .  '  ^ 

Brandebnrg  F.  isi.  b« 

A^ba^F.  192. 

Brabant  F.  1 24. 

Belgia  ynd  Frialand  P.  i34. 

Hessen  F.  144,  i56.  b. 

Thüringen  F.  i54. 
•      Otting  F.  168,  174. 

Abensperg  178.  b. 

(Register  t.  Reichard  Btrein  daza  gemacht ;  Von  ihni 
Hegen  10  Blätter  Adrersaria  bej.) 

Ton  gar  keinem  Belange. 


';  .  Codex  Ms.  Nro.8365.  nfo.vM. 

*'    ^     (flist.  prof.'N.  i4s.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  EoL  s.  XYIL    (FolLifa.) 

Oesierreicbischer Forsten:  l)erH'aidnischen  Jndlschen 
Vnd ''christlichen  llerr^n  als  der  marchgräfen,  Hertzogeni 
Ertzherizogen  ynd  Künigen  difs  Landts  Oestervieich  Folg, 
wie  aeinther  detz  Sfindtflufz  Sie  zn  tierrschang  nach  einaii« 
der  ankhommen  seind,  auch  Ihrer  Wappen,  Weiber,  Kin- 
djprt,  j^grcbnoateat  J^r^  B^dna^.yn4jemai)ch  ft«^enckl)* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


490 

irr«.8M.wfirdIger  Mcheo,  so  mdertobaUt  der  Nahmen  Kartsltle 
Yertotiehnat  Aafs  rielen  gtchichtbfiechern  Tsd  altliaiuea 
•oaill  was  immer  gefauden  —  werden  md  nach  wifslich 
•ein  mag  in  richtige  ordoang  der  seilt  verfaatet  doroh  Jo- 
hann Ra«c|i  Yon  PacMam« 

Fol.  ä«  Dedication  an  Erzherzog  Matthias  etc. 

Anhang.  Genealogia  Serenissimorum  Archidacam  An- 
Striae  etc.  (Gedruckte  Tafel.) 

Geburtsbaam  oder  Gescblachtregister,  der  rralten  Ed- 
len Grafen  ron  Altenbarg  vnd  Habsbnrg ,  Ton  dem  reichen 
Grafen  Gnntram  an,  bis  hieher  auf  das  i548.  jar,  gezogen 
ans  Johan  Sta'mpfs  Schweitzerchronic.  Vnd  gehöret  diso 
tafel  in  JoJiann  Haschs  StammbQcheli  defs  löblicbisten  HnoGi 
Osterreich 

GetmckC  zu  Ingolstatt,  durch  Wolfgang  Eder. 


liXXXfV. 
sro.7Ms.  Codex  Ms«  Nro.7555^  , 

(Hist.  prof.ly«  143.) 

Pod.  Ms.  Chart  in  Fol.  sec.  XVII.  (FoII.  t5i.) 

1.)  Bejgebonden:  Zuschrift  an^  CobenzL 
9 III.  atque  R"*<*  D.  Dfio.  Joanni  Cobcozel  k  Proseoeo 
8ao.  Tent.  ordinis  Eqaiti,  Coromendatori  GraeoeuM»  Per- 
cenisi,  ac  Patanino,  EcclesiaeMilstattiensis  Administratorit 
8act  Caes.  Mtis  Illustrissimique  ac  Serenissimi  Archidacis 
CaroU  Austr.  ab  arcanis,  einsdemqne  S.  CeUit«  Cameraet 
Austriae  inferioris  Praesidi,  Däo  acMecoeni^ti  Suo  Col.«-^ 
{Dedication  eines  Anonjmus  einer  Paraphrase  des  5q  Paal* 
mes,  Dat.  von  Patanio  Anten«  AnnoLXXX  snpraDM.(i58o«) 
XCaU  Mai.    (3BU  8.) 

Fol.  1.  In  Ligni  Vitae  Arnold!  Wionil  Belgae  Dune. 
Benedicti  Ord«  Mon,  Dilucitationem.  <^noniodo  principes 
Anstriaci  originem  ducant  es  Anicia  Romana  fainilia  qnne 
erat  D.  Benedicti. 

Ante  Aniciorum  Libri  tres« 

Bichardo  Streinio , .  Barone  Anstrio  domo  Snnf rzena« 
uis|  k  Cons.  Aug.  serenifs.  Archid.  Mathiae  ab  arcanisi  anp«« 
que  Curie  Magistro  Auetore,    Pars  Prima. 

Fol.a.  (Yorwort.) 

.  3(  Nunqusm  in  anlmam  indaxissem  meain  ,  Inyictisuroa  Im* 
peratör,  Rex  potentissime ,  Serenissimi  principes,  scriptis  meit, 
elsi  Bon  aliqiia  in  adfcrsariis  baberem«  in  pnmlennr  prodbre,  ne 


Digitized  by  LjOOQIC 


49i 

in  hvlii»  laeenllt  nl  iu  dieam,  doetfialmo  lliealroi  quod  ollm  ittSM.9lMi 
proverbio  fuitf  coram  tot  Rosciis  agere  ineptvs  ▼idcreri  aeA  «i* 
cit  indignitas  rai  ▼oluntatem  meam.  Incioi  eniai  perpaaci  auit 
menses ,  et  qao  de  priua  etiaoi  nonnibil  aoditiene  acoeperam ,  is 
librum  Amoidi  Vuionii  Belgae,  inacriptum  Hgnum  vifae :  mirabar 
primum  tituluiii  t  mos  ut  boc  cpioq««  vidi ,  aecaaait  dilucitatio, 

Somodo  principaa  Aaatriaci  origiaam  ducant  es  Anicia  Romaoa 
nilia:-  mirabar  iterum  rem  novam  insoUtam,  peregrlnam}  in* 
cessit  itaque  tanto  magis  legendi  cupiditas:  legi  atqne  relegi  dili» 
genter,  Sed  quid  tandem  ?  nisi  quoa  ultra  miratus  sum,  bominem 
Belgam,  clientem  Auf  trium,  uirum  dictum^  in  tantum  sui  oblitum 
aaae,  vt  quoa  illuscrare  debebat,  obscnraret:  quoa  euebeve,  de« 
priroeret :  quoa  ab  iniuria  eiuscemodi  aliomum  defeadcre  ia  ijfm 
auapte  opera,  prae  caeterig  omnibua,   qui  aliquid  earum  rerunt 

Jruandoque  conati  sunt,  inferret  roaiorem.  Quapropternullomodo 
erendum  putavi,  eam  Augustissimae  serenisfimaeque  ueatra« 
genti  inuri  macularo,  quam  nuUa  post  bac  fiicile  bominum,  «el 
memoria,  TeLaetaa,  elaere  poaaets  aed  Tindicandum  potiua  onuii 
atudio,  labore  conatu,  eiua  utl  par  est  dignitatem,  glorian^ 
aplendorem ,  amplitudinem ,  vel  ut  reetius  dixerem ,  maiestatem  i 
nihil  praesertim  ä  maioribus  meis,  iam  antö «  et  tunc  quoque  bao 
in  prorineia,  eins  quo  nunc  ordinis,  elienti  Teatro,  eua  primum 
Austrium  nomen,  magnanimitate  Rudolfi  Gaesaris  iaclltao  veatrat 
familiae  auspicatö,  benignoqu»  plane  numine  iliatum«  suseepistis* 
Nc^  quo  roe  parem  huic  oneri  eustimem,  neque  enim  tantum  mibl 
arrogo,  »ed  ut  ils,  qui  melius  et  possiht  et  velint«  studio  nea 
Don  exemplo  praeirem.  Duabus  autem  partibua  rem  distincuer« 
placnit:  quarum  prima  baec  est«  quae  M.  M.  V«  V.  ab  AnkSa  el* 
uibus  Romanis,  nulla  fere  re,  quam  opiboa  elaris«  aperte  tage* 
nueqne  asserit.  Altera  propediem  ac  paulo  post,  Oeo  opi.  Mas« 
vitam  largiente,  proditura^  quaeve  regiam  vestram  originem,  muU 
tis  nominibus  illustrissimam,  eam  qua  proprio  uereque  Francicamf 
(rumpatur  licet  invidia,  ouisquts  rumpitur),  baud  dubio  firmilai^ 
qne  oemonstrabit.  Qua  ipsa  in  ro  mihi  videor  baud  perpera« 
ipsitts  Vuionii  usus  consilio  eaae,  qui,  ut  auae  deAniciia  opiniooS, 
uiam  quasi  quandam  sterneret  commodiorem,  älterem  deFraacia 
.tanquam  obicem  prius  removendäm,*  vel  potius  penitus,  uti  sibi 
uidetur  extermSnandum  duxit :  Hoc  ut  nunquam  euincet,  sie  Ulud 
de  Anictis  muUo  minus  asseqnetur  iinquam.  ifuod  reli^um  t%%^ 
uestrarum  omnino  crit  partium ,  potentissimi  serenisaimique  prin^ 
cipes,  familiae  bnnc  vestrae  dignitatem,  uestro  potissimum  ^tro* 
ciniO|  aaluam,  integrem,  atque  ut  aiunt,  aartam  tectam  tuen,  de» 
fendere ,  proteaere.  Quos  omnipotens  bono  reipub.  Christianae, 
auique  ad  nomuiis  gloriam  diu  felices  atque  mcolumes  conaerret» 
uictoriis  augeat,  trtumphis  Coronet,  c 

Fol.  3.  Ricli«  Streixiii  Bar.Swarzenarii  Antianicionni 
Lib.  Primas« 

De  dtneraia  Habiapnrgia*  geutb  origiaet  opmionibnss 
AoioioaDon  fuiaae  origineBemanos,  neqae  patricioa:  minaa 
Troiaooa  aat  Aegjptioa :  aeqne  tanti »  ut  aUqoid  aplendoria 
^ Anatriis  principibua  afierre  qaeant :  nullioa  eaae  f  qoae  de 
eoram  inaigniia  tradantari  tnomeBti:  tum  qnalea  Anieierom 
eob  repub»  IL  geaii  magiatvatM«  Cap.  L 


Digitized  by  LjOOQ IC 


492^ 

Hn»7M»  '  •  >  I>tt«e*ftianiiil  lieclonut  detlabisporsUe  inclyUe.  gentls  qri- 
gUe,  praecipuae  hooiinum  opiniones,  vna,  qaae  ad  Romanos  eam^ 
rerum  quoiiaam,  ut  lUe  ait,  dominos  referret,  aUfue  haec  ouidem 
in  diversa  scioditur ;  sunt  enim  qui  a  Romanis  tantum  deaucant, 
■utlo  certogeoeria  auctore:  alii.ab  insigni  illa Scipionum  familia: 
»lii  denique  ^  et  quörum  major  eat  pars,  a  Perleonibus  i  posterio- 
rnm  t^mperum «  civibua  Romanla «  Altera  quao  ad  Merovingos« 
illustres  rraacorum  reges  etc. « 

Bia  Fol« 44  nnyollendet  (Abschrift,  reine.)  Das  erste 
Buch». 

F0K46,  46^  47-  Noten  von  Sireia's  Hand,  Aas  Claa« 
flUtias  9  Baronius  etc. 

•(F0I.4O  — 5i  leen) 

Fol.  59.  Fängt  das  obige  Werk  noch  einmahl  an;  erste 
Abschrift  mit  Strein's  Gorrecturen.. 
I         BisFol«is3«  £in  höchst  unerfrcaliches  Aggregat  ¥on 
SSetteln  und  Noten. 

FoL  idS.  Schreiben  des  B.  Strein  «n  Erzherzog  Mat- 
thias. i6oo.  s*  Bejlage. 

Fol«  137.  Was  ad  Genealogiam  Habspnrgensem  2a  er- 
kundigen wer.  (Kl.  Hori.)  (KL  Otmersheim ,  St  Tmtpert 
im  Brisgan.) 

Fol.  1.29,  i3o«  Adversaria  des  Streio  snm  obigen 
Werk«  (Alles  Entwurf  des  ersten  Baches.) 

Fol.i3i-  Schreiben  des  Landschreibers  Ludwig  Ha« 
bersackh  an  B.  Strein ,  Dat.  Wien  6  August  1599.  Er  habe 
die  Abschrift  eines  alten  bairischen  Instruments  zur  Confe* 
rirung  etlicher  zweifelhafter  Worte  nach  Baiern  geschickt, 
^die  hätteii  auf  sein  Anhalten  geantwortet,  die  Abschrift  sey 
Verlegt,  wenn  man  die  Ahßchrift  nochmahl  schicken  würde, 
wolle  man  die  an geaeigten  Stellen  gern  yergleichen.  (Orig.) 

FoLi3$.  Wieder  Adversaria.  Fol.  i5i. 


Beylage  ZU  N«-«- LXXXIY. 

Dorohleuchtigister  Ertzhertzog 

' '  Hochwürdigister  Fürst  etc. 

Gnedigister  Herr  etc.  .Mir  hat  derselben  Camrer,  Herr 
tAndre  Dooai,  Frejherr,  an  seim  herabraisen  nit  allain  von 
EiirFfirstl.DiirchU  gnedigtsten  grues  rermeld,  sunder  auch 
von  derselben  wegen  ain  bueoh  Arnoldi  Vuionii  Lignum 
jvitae  iolitulirt,  Tb«rantwort,  mityermelden,  das  Eur.  FörstL 
Durchl.  meii)  mainung  dariibar,  weUl  der  Auotoe  dje.Hec- 


Digitized  by  LjOOQIC 


knhei  diero  booliloUichetiH*4r8.n  denVeMmvItdhibiiffgt^ 
gnedigist  g^em  verneinen  Wolldbv  dahn  dieBttibeviSBisetb«! 
dergestalt  ntt  darfar  halten  klmnde»*  hettfeiv  aberler»  bi^ 
chen,  zu  diftemgeh5rig)-i^»t  b^jteiehu  Wi^  lei).  nun 'gegeil 
Eor«  Farstl.  dero  wo  •  gnedigfboan  oiidenokbeii^*^  '^aneäs  -  g«^ 
boraambtet  mich  bedancleh..  ^ko  heifiohft  ^aeib-krh  itf'dwn 
Tbrigen  vnderthenigistfdäslcfa  imfanf«  vtIgWißMrItoh  Ter  aidi 
Xar,  nur  ain^Absefarifit  Ton-detaihetiigen  beklHubeb/ ao  Gv 
düuciäationem  «nennt »  guomJQdo  prin^iper  AtUl^i9^ii'0rigih0J^ 
du'cant  eaf Romdna  familiä  '^uäs'irat  D.  A^nMi'dflrO'.WaAn  'leb 
dann  atrackhs  befunden ,*'(wieWoH  iloh'kfik«  bef^eh  '«eiii 
ganc2  bueoh'  von  Venedig  biib'bringen>4tfM6by-»^a»'dia^^ 
Hfinicb  solohea  seih  Ctmwem  to^  sbin'4ift'B€fff#Ai0linep;df^ 
den,  alla  di-fsem  hdchloblicbenkauf»  24  «k^eS^  g^rieht,  6kh 
Ich  ancb  v^ritierckbt,  dfrs'Ir.etti^^heJes'b^hedmmm  w«rK 
teri,  bab  lob  mieh  ynde«*8tandtdhr|  dtfrtvidef'^elb^r  etwas  M»- 
echrelben,  vnd  desin  dre^'^fie^cher  ai^ffUtüitt^nt;:  ^lA^  dc^ 
ersten  famemblich!  dei  ««  wtderhfgen,  dtfS'i3i«'Abtoij'ivit-^^k 
Ihenigen  bey  den  Römerri,  «weider  amb  befkbv^tnM  ynd  -tbli^ 
.  ten,  wie  ers  weil  sohier*lfi  hfmel  za  bebeh  fWttfitni,  siiii^ 
der  plebigi  homifui,  vnd  weder  an' wfirden  mägiHPälihui  g^ 
stii  noch  freuttdschafft  det^leielien  bey  weilten  itit  ge^eVM 
wie  Er  fftrgibt,  Item  was  Er  von  Iren  tirs^][^n^  diirs  W^ 
ches  aitt  lautter  gedicbf  ^  in  dem  die  Bömer  dttmiiHen  dcÄP* 
gleichen  :niC' im  braueb- gehabt-,  darbey  audb^ie  recht  het^ 
khuroiSt' der  Wappen  angezaigtwirt,  darmk  Si<:K  euch  aufist 
Ir^ill  bifsher  geirrt  Eaben,  Item>  was  Er  f&if'Vnnderftchi^ 
liehe  Irthutnb  in  Genealögiü^  ArtidtLnh  ^^tfA  sutasubbgtfnge'rf, 
breVorab  euch  das  Er  AieFetriUonei  comite»  Üperiiiiti  iH&ntk 
nennt,  sododh  zu  denselben  i^eiten,  ita^Ratn-khaibeV^inft- 
tes  weder  dise  noch  andere  kbunen  erwis^b-werdeii',  sofider 
auch  sunst  fn'ltalia  lang  herää(sh 'dise-%%A^tfl'i 'a)V^t>em 
dorch  die^tentschen  Kaiser  eingefbrt  wefde^^' vnd 'solches 
alles  wirt  in  spede  in  etlichen  sanderlichefi  'täpiiuUi  dedu- 
cirt,  aHea  dahin  gericht, '  damii  augenscbettldlMh  gesekbb 
werde,  das  bey  disen  Anibifs  ^dem  höchiobifcheA  hauTi^khirili 
rbuenib'  zoerjagen  noch  ainiche-snndere  eht^'betrorstiendii, 
alfs  dali'Sy  lestlichen  zu  grossen 'Reichtbnmbkbiiflfetir/'wet- 
' ches  da'  es  gdtM  soll,  so  Wurde  manigs  Kaufmans  geschleebt 
mit  söitier  herkhunfft  vill^b  fürstlichen  h^useini  fdrosnirf^- 
ben  sebi'e^tffHp/a  sun^  oätHa,  *-^    ' 

;  ^  IVas  äiHtt  Büech  beir  itt  sieh  dte  Widerlegung  alter 
deren  inainung,  so  die  gietttVinto  GraUeb  >dn  Aabipurg, 
yon  detrRtorisehen  P«Wifo/ti1S[Ur  (dann  dfse  solleii  itiher  inuf- 
nung  nach  von  den  Anicüs  h^tlthumen)  dedMiM,  sittiddr« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


KA  aber,  ••in^to  Tiitoiiii,  der  da  will,  das  Künig  Badolf 
film  Petrv«  tertiaSf  Petrus  Leo  der  erst  graf  ron  Habaporg 
aey»  so  doeh  aiit  genuegsamen  Zeagnassen  zaerweisen,  das 
dessen  E^  graf  Audolf  ron  Hanekenberg  (dann  also  kombts 
in  alten  briefen  ein)  genent  worden,  ynd  nit  Feier.  Wirt 
aneherwisen,  das  AUberti  Argentinensis  Zengnns,  daraof 
Er  sieb  am  meisten  fandtrt  im  glaubwürdigen  manuscripiU 
«it  SU  befinden,  sunder  das  einer  darczue  gefltokht  bat, 
liarbey  aber  die  recbt  Genealogie  der  Granen  yon  Altenburg 
Tsd  Habspiirg  eingefflrt ,  Das  dritt  buech  belt  in  sich  die 
kttniglicba  Franckische  Herkbnnfft  dises  hoehloblicben 
Hatirs,  wie  dann  aolches  Hunig  Rudolf  mit  seinen  Grafiacben 
Sigl,  vor  dem  alls  Er  Kunig  worden  selbst  bezeogt,  in  dem 
Er  gleichwoU  den  Leben,  aber  au  ancaaigung  der  herkanfft 
auch  fflnft.  Lilien  gleicbsamb  pro  symMo  gefürt,  der  wurt 
TBSW  eiflicb  seines  Ena  berkhunfft  woll  gewüsst  beben,  ynd 
4o  dieselb  R6miscb,  sieb  tUI  lieber  einer  Bömiscben  alls 
Franekhiachen  dinisa  darbey  gebraucht  beben.  Mit  den  er- 
sten awaienBAechern.bin  Ich  fertig,  wer  bedacht  dieselben 
dem  gai^eaem  hochlöblichen  haufs  augleich  au  dedicim 
oder  yilleicht  (wie  es  fär  besser  mdcht  gebsllen  werden) 
Bur  Ir  Kays«  Ht.  dem  herm  gehrfledern  ynd  yettem,  beb 
£lir  Fttrs.t(,  Durohl.  in  diser  eill  allain  Episioiam  dedicato- 
riam  iwollen  gehorssmbist  fberschickben.  Bej.dem  dritten 
buacb  dorfft  loh  etliche  bericht  ynd  nachriobtung  yon  etli- 
^en  Cldsstren  droben  im  Elsafs  ynd  der  orten ,  hab  woU 
4#rwegen-  ein  Veraeichnus  Ir  Kajs.  Mt-  Camerdiener  dem 
PercbtoldeB.?b6rscbickht,  ob  IrKays.Mt.  allergpedigiat  ge- 
fsUig  wer,  an  dieselben  ort  schreiben  au  lassen,  bah  aber 
darauf  ron  ime  Berchtolden  bifsber  khein  antwort  bekhii- 
men.  Weill.  Ich  dann  Eur  Fürstl.  DurohL  etc.  one  das  zn 
dergleichen  Sachen  begierig  yod  geflissen  waifs,  hab  der- 
aelben  Ich  aolche  yerzaichnus  hiemit  auch  gehoraambist  zua- 
kbumen  lassen  wollen,  ynd  wolt  nit  zweifeln  do  Eur  FfirstL 
Durchl.  ete.  an  die  benante  ort  (wie  Sy  droben  guete  gele- 
.genheit  darezu  haben  khünea)  achriben ,  mann  wurde  Eor 
Fürstl«  D.archl«  darbey  gehorsambist  gern  willCsren,  .daa 
Worda  nun- dise  Sachen  aebrwoll  erlenttern,  Laaiua  in  aei- 
Her  Gsnealogia  AnUriaca  (den  aber  Vnioniu^  gar  yerwirift) 
bat  sich  woll  etwas  dergleichen '  ynderstanden ,  aber  diser 
Sachen  nit  eigentlich  nachgeforscht ,  dardnrcb  Er  gleich- 
woll  auch  etliche  errorei  begangen  haben  mo€b^  Hab  Eur 
.FfirstL  DurchL  leb  gehorsambist  zu  berichten  nit  wellen 
vnderlassen  ,.'ynd  wer  mir  nichts  liefere,  alls  derselben  in 
diesem  yud.  anders  geborsambiate  dienst  meinem,  yermügen 


Digitized  by  LjOOQIC 


gi»t  b««rfh«od>  '  .    : .  / i 

FMjAeg);  st  Febnuri)  A.  1600; 


LXXXV; 

Codex  Ms«  Nro.948Ö«  mm^m 

'  (HIsr.  pfof.'395.) 
Codi  lfl.^^litfri.  »eo.  Xyil.  in  Fol.  «niü.  (s6  iM.) 

F^Lfw.  V8«iiinarbeliar*l3erielil  Tai  Anseig  ä^er^n  we* 
gea  dei  HodiWMi#heD'  Kaa»  Habibarg  gefhrligteo  «Ilgeik 
meinaa  Stamm  Tafel  Oaraafs  zu  ersehen  Aifa  '^^roselben 
HoeMSbK  Oeatet^reieh  mJlBiaf anniacfae  Herrs^bainen  ron 
ni  Kayaer  vod  Königen  Enropeiaeben  geaoMeehta  Inn  ynd 
•neinander  rerbanden,  vnd  dardurob  deren  xn  gegenwärti- 
ger Zeit  Begireiiden  Römf  Kaj.-Miiy/FeirdiMkidi  9.  Stamm- 
flegfater/  gerader  anfsteijBeAder4.ini  bia  ^  Caröli  Mägdt 
Feraon  Tn4-poateritet  g^bra<Af^  Verden  ka^V«'-    -     -"  '  ^> 

BeatelU*  md  nnaanitten  gebracht  ddrek  Leonhartt 
tVnrffbai«  der  AeelHeB  Boelorem  Bnrg^m^Tflid' Adroeatnm 
sn  Nflrnberg.  ^ 

Fel.'ä.  aWelober  masien  der  Libe  Allmfieht{|;b  Gott 
inaonderheit  durch  den  heyligen  Prophefeil^ tliftiMem  'deir 
fftnese*  weitM'Vnd  traiiM  irem/iSis  zbe  dei^efbM  endt- 
lldiöm  vndergiiAg  vier  Hanbtflegtment  anktlndeir  Inaien  ece.  ii 

'Fel.«ft'.  wBeaehlna.a'  •     »^       . -n 

»Vnd'dM  iät  die  aiginitUehe  Mainmfg  ynd  dei*  feelib> 
M^faige  T^Mattd' deren  gefertigten «  trnd  Mit  'ni'Kayfset<- 
Tnd  H^nlglltftett  geaebleebten  Inn  ein  ander  \Tei^nde«ie4 
SttrBämiilM^'''i^T0n  Innbak  ent  t^bangcfeogenlMr'ViatOrioitf, 
Chronologfa,"Oeneak>graphieiay  vnd  änderrt'ge^ehrt  ^r0f(- 
den  fcah  j  Deraen  Verbefaernng  d>ocb  aHerfaandl  Standta  Per- 
aohnien  ?nbenoniihen(  aondem  biemit  ällerdtngsTorbehaflten 
aein  aoHe;  Dea  reraehena  man  wei^de  Ihme  diealB  fi^eyirit- 
li^e,  ynd  ynangedingte  arbeit  gefallen,  ynd  sich  daranff 
dev  Antfteveni^  ynd  die  eeintgto^  an  dero  Feriohn ,'  anch 
haab  ynd  gnettern ,  cue  guetem  Nahmen  vnd  befordemng 
seitlicher  vnd  ewiger  wohlfart  befohlen  aein  laden ,  De- 
ventwegan  anettsnm  bnichlns  Ton.  dem  Albnaehtigen  Gott 
soebitten,  damit  daa  hoehlöbUch  hana  Oeaterreieh,  dem 


Digitized  by  LjOOQ IC 


liejrli9te\BMkfac1ien^Rfaioli  wmhihmitani  »md  bv  defrilbeft 
frieden  ynd  rohe  noch  ferner  erhalten  werden  mifffe.m 

Actnm   vnd  Beschlpb^n .  z^e  ]!)^ai!9>l>«%  dea  i^.ivli) 
A*.i63o. 

Leonhartt  WarfiFbeift  DMi  m.^. 


(Hiat.  prof«  loSo'.^l^ioSi*) 

hoflQS;S4>h  1^  TT  6u:p^d<i«f3o»rp(iieii|C«il0gi»f.Aii8tna« 

Jßibliotl^e^i^iiim  Cac|s«  «*^  •     i,u^  II    t    ,  i-   -• 

P  .,  ..Ii9oipU:,»^9K>balea.iF«id€riai.iII  iBon».  )iiq^ejr«lorui9i 
Leononn  JUnvtp^oiaeliegiaf^iUaigi  I  .  .     .   ;<  («n    •«•    > 
.;    ,.,!*■. ChrUtophorus;  Mi,  ...  i»  ;,,.-.  .....!••/   n-  i 

.  Chi:istppb^iMTrimogeiulas.Frtdemi<;fk##i9^ 
memerAti,;SUi|i^  J(fa^a#.  ie%t.ai|oa.  i^SS«  M^nfi^^NaiieniirfB 
die  i6.  Maneai^e.ttpl«.^tiiipar 'g4b,h0ram<{iN7t«#?p(Wm. 
T        9I^i|ttt«»,Äluiati4£i6..JiQ«iaif.Uai)Ui  dic^2i;;  «i   ^ 

fiep9ltiMi[ia.poya  oijrUftl^ifHM«  MiialiHmFfi^^ 
altare  etc.  ^  i*« .  ^ 

FoU'£fu.  ß•rQl^s  PMhiiiiMi$...AM]kidittrAastriie«    (i5. 
KiDd.4M.E;iTl»!>.CiirL)/>  ....:..,.•  .:.,..:».;.■<..     ... 

.  ^  $^HiA:.i>^P«!P«Q4«.<9F..wp^ori^ittrfiWst%t.  fo^d  eü 
J»«Niln)4i(|mMmnpa>  'tw^iMimi^ijf^JfriMipaw  Amlri«9oni|i 
inprole  gignenda  foeounditätem  at  hoifuoi  ^V^tjap  M^  F^i^ 
.#i^di|«aiimn?ain.l(vhtt|p.  U:a^imi)uiiia8lf.iJAp*.e((.h|iiu8  fra- 
ter  ^Cavtol^a^lMrchidax  tpaocia  .annia  ItibetM.^^QMlino  46  iß 
liano  Incfm  pvod«i^erintet'dMnidi«m.£|^  cf^oMrianijCQmpl^ 
:ferint>  ifpvia  eerte  eantiPM^aaa  Imi4*d|ib*q  .^i^oipileni^iaa^at  11 
avohidm  pwoltta  pluaeu^a  afmoa  aiiperrmMeWiE  ., 
.  '  »Al  ^e^  Ferdioanidjas  hinQe.trikia/'^ÖQMena.  qnarMib 
jBon  tauilfimhaffi^  di«iidiam  Ube^riim  |}ea4wiMl#4*9ViAbitf 

T«v«iil«etiamleiig<  supeaabi^^iLT*  ; )     *'     »^ 

.:  k/      :....Fiiuf, ,    .  -  :    .«  f -i  -  '  . .   . 

y.  HerrBo^t,  HU|^Crti^f»kg..Aa8tiw4.  PMUp>i9uy.IU. 

'   NB.  E»  «l«d  amb  »r.  -  K/  Fei^iMsd  ^aagetegen  dio 
'''€oiBp«itffe0Mg)E%ebeB«:  .;-u-'        .-  ft    .  *u./^;.    ,  r^ 

LocolU  Fol.  1  —85«  Cod.  io3i.    Jac.  Manlii  libelliu 


Digitized  by  LjOOQIC 


U9t 

de  stirpis  Avstriacae  maioribus  y  sepaltorisi  templis,  coeno-^'<^-749«« 
biis  ereclis  etc.  —  usqae  ad  Budolphum  II.  Imperatorem. 

incipiC:  (Fol.  i.)  D.  JacobiMenlüLibellus  deinajorum 
Divi  Maximiliani  II  Born.  Imp.  vila  defunctorum  monumen- 
tis,  sepulcris,  templis,  fanis,  coenobiis,  aliisqae  fauiusmodi 
ab  iis  exsiraCtis,  de  nativjtatls  item,  roortisque  temporibns, 
inde  usque  a  Clodooeo  primo  Cbristiano  Gailoram  rege  ad 
DIvi  Maximiliani  IL  obitum. 

Vorrede  (ausgestrichen).  Fol.  2.  Ad  Serenissimum 
electum  Poloniae  Regem.  Maximilianum.  Archiducem  Au« 
Striae  etc.  von  N.  .  •  Parenter  Librorum  glutinator. 

Fol.  5.  Vorrede  des  D.  Jac.  Menlius. 

V  Cam  mihi  Doctori  Jacobo  Menlio  hoc  negotii  dedis« 
set  Angustissimus  Rom.  Imp.  Maximilianus  IL  semper  Au- 
gastus ,  ut  lustratis  universis  monasteriis  et  coUegiis,  evo- 
]ati4  Omnibus  annalibas,  inspectis  Cunctis  sepulcris  et  epi- 
taphiis,  aliisque  variis  monumentis ,  observatis,  maiorea 
8U0S  in  unom  veluti  fasciculum  coUigerem ,  ego  officii  mei 
metnor,  diligentissima  habita  passim  inquisitione  omnes 
magnificentissimae  atque  Illustrissimae  domus  Habsburgicae 
atque  Aastriacae  Principes  ,  ac  Dominos  ,  a  quibas  tot  Im- 
peratores,  Imperatricea,  Reges,  Reginae«  Archiduces,  Du« 
ces  etc.  proflaxerunt,  et  nominis  sui  fama  totum  fere  ter- 
raram  ?rbem  impleverantf  compendiose  in  hunc  libellum 
congessi  etc. « 

Von  Fol' 43 — 85;  sehr  ähnlich  mit  dem  Loco  I.  ange- 
führten Werke.  » 

Von  Hago  Biotins  hie  und  da  corrigirt. 
V.  Herrgott,  Hist.  Genealog.  Habsb.  L  Prolegom.  VHL 
p.LXVIlL 


LXXXVII. 
Codex  Ms.  Nro«7867«  <rr<y.7^' 

(HisC.  prof.  44.) 
Cod.  Ms.  Chart,  sec.  XVL     (Fol!«  89.) 

Bilder  ?on  Kaisern,  Königen  und  Fürsten,  mit  ihren  Wap- 
pen und  Aufschriften.    (Ziemlich  schön  gemalt.) 
Vorher  t  Bl.  Index  Imaginnm  hoc  libro  contentorum. 
-^Hugo  Blolius  hunc  addidit  indicetn.) 

Fol.  1.    Clodo?eus  der  erst  Christenlich  Künig  der 
Franckhen. 

Fol.  2,   Albrecht  der  Weyfs  £rczherczog  zu  Oster-» 
reich« 

I.  39 


Digitized  by  LjOOQ IC 


498 

Vro.7867.  FoL3.  Albrccht  Fürst  2a  H^btpnrg  Ton  D.«. 

Fol.  4«  Ferdinandt  Kunig  za  Hjspania. 
Fol.  5.    Philipa  Kunig  zu  Castilia   Erczherczog  za 
Österreich. 

Fol.  6.  Sigmund  t  Erczherczog  zu  Österreich, 
Fol.  7.  Kayser  Karl  der  Grofz« 
^  Fol,  8.  Odobert  Kunig  zu  Prouantz« 

Fol.  9«  Buedolf  Romischer  Konig. 
Fol.  IG.  Artus  Kunig  zu  Enngellandt. 
Fol.  II.  Gotfrid  von  Bulian  Kunig  zu  Jerusalan. 
Fol.  12.  S.  Steffan  Kunig  zu  Hungern. 
Fol.  i3.  Johann  Kunig  zu  Portugal. 
Fol.  14.  Ottobert  der  Erst  Fürst  zu  Habapurg. 
Fol.  i5.  Fridrich  der  drit  Romischer  Kaiaer, 
Fol.  16.  Albrecht  der  Erst  Romisch  Kunig. 
Fol.  1 7.  Albrecht  der  Ander  Romischer  Hnngarischer 
Tud  Behamiser  Kunig. 

Fol.  18.  Lauslaw  Kunig  zu  Hungern  yndBeham,  Erts- 
herczog  zu  Osterreich.   (Die  beiden  scheinen  Torwechsek) 
Fol.  19.  Karl  herczog  zu  Burgundj. 
Fol.  3o.  S.  Leopold t  Marggraf  zu  Osterreich. 
Fol.  31.  Leopoldt  Erczherczog  zu  Osterreich. 
Fol.  32.  Emnst  Erczherczog  zu  Osterreich. 
Fol.  33.  Leonora  Romische  Kajsserin. 
Fol.  34.  (34.)  Bianca  Maria  E.  Romische  Kajsserin« 
Fol.  25.  Johana  Kunigin  zu  Caatilia  Erezherczogin  sa 
Osterreich. 

Fol.  36.  Maria  Ertzherczogin  zu  Oaterreich  ynd  he^ 
czogin  zu  Burgundi. 

Fol.  37.  Margrecht  Erezherczogin  zu  Osterrejch  rnd 
Herczohin  zu  Burgundi. 

Fol.  38.  Zymburg  Erezherczogin  zu  Osterreich« 
Fol.  29.  Kunigund  Herezogin  zu  Baym* 
Fol.  3o.  Ita  furstin  zu  Habspurg 
Fol.3i.  Elisabeth  Romische  Kunigin. 
Fol.  33.  Virida  Erezherczogin  zu  Osterreich. 
Fol.  33.  Gysa  Erczherzohin  zu  Osterreich. 
Fol.  34.  Haug  der  grofz  Fürst  zu  Habspurg. 
Fol.  35.  Radepoto  Fürst  zu  Habspurg. 
Fol.  36.  Otacker  Herczog  zu  Steyr. 
Fol.  37.  Friderich  Erczherczog  zu  Osterreich. 
Fol.  38.  Dietrich  von  Pem  Kunig  in  Italien  Hiapani  etc. 
gechorizer  (?) 

Fol.  39.  Philipa  Herzog  zu  Burgundi. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


m 


LXXXVHL 
Codex  Ms-  Ni-ö.7890*. 

(Bist.  proL  69^ 
Cod.  Ifs.  Chart,  in  FoK  aecXVL    (FolL  io3.) 

Fol.  I.  »Bescbreibong  Kaiser  Maximilians  deaAi^nderrt 
Bömiachen,  Hnngetischen  vnnd  Behaimisehen  kbnfgctichen 
Cröniraged »  wie  dieselben  dei*  zeit  nach  änf  alhanirdtef  ge-» 
neigt  sein.« 

Fol.  «.  (Dedieation.)  ^Dem  ftllerdafdhleQcfatlgiiteit 
Grofamechtigisten  vnnd  Ynüberwinticlttichiftteii  Fürsten  vnnd 
berm,  Herrn  Maximilian  dem  anndern,'£rMretteli^^niischea 
Hajaer  etc.« 

•  Meinem  allergnedigiaten  Bettu  ctc.a 

*'ö''4.  .;...  '^ ,/. /  '  ' 

^  »Danti  ob  Ich  wol  bey  bajden.  der  äuxt^erischeii  vnikd  Bqf« 
haimlschen  CroüUngen,  mit  Ewer  Rays.  *lt,  gel lefi listen  firueJer^ 
der  fürstlichen  Durchleuchtigkhait  Ercsbercsog  Ferdtnändeft  ktö. 
ncincm  gnedigistcii  berrn,  Alls  ain  Vimfirdfgar  menei',  gegen« 
wurtig  gewesen,  vnnd  vas«  alle  iQereaaoniaJia  selbsten . geaehen« 
So  faab  Ich  doch  In  solchen  Beschreibun^^H^  nH  ai|aiA.4ei|isAlbej| 
memem  selbssehen,  vnnd  was  Ich  derselben  seil  aufgesaichnet, 
Sonnder  maistentbails,  furnemblicb  souil  diePrannclchfurCischeRo' 
mische  Wahlhanndlong  vnnd  Crdnbng  bStrfffC«  dentfn  ^  ^6n  aon« 
dem  ansehenlichen  vnnd  solchen  Paifsoneii,  dk  Iffcja'Qannaul 
gehabten  Aembtern  vnnd  diennsten  nach,  von  allem  grundtlichaa 
wissen  haben  hhfinndcn,  erlanngten  mthtdtlichen  vnd  schriiTllichen 
glaubwirdigen  Berichten  geuolgt,  vnnd  solches  alles  Jecso,  von 
ainer  seit  beer,  in  oacbuolgende  solche  form  vnnd  Ordnung  ge- 
stellt, vnnd  susamen  gebracht,  Alls  wann  es  gleich  sur  seit  Jedei' 
geballtnen  Cronvng,  oder  doch  bald  darnach  bescbriben  were. « 

»Das  vntidter  anndertfi  ditf  g^balltne  vil  vnnd  grosse PannC^ 
bhet  vnnd  Ladschaiilen  9  auch  die  1  hahnbsuechungen  bey  de?* 
Frannclihfurtischen  Wahlhanndlung  vnd  Cronung  beseJ^riben  wer* 
den,  vnnd  etvro  anders  dfefgleicben  ATef'^Cd.  Möchte  fnin  villeichC 
für  ain  Vberflufs  hallten.  Die  weil  aber  solches  alles  bey  ainef 
to  gewaltigen  Herrlichen  susamenkbnnfft^  vnnd  swiscben  so  vilcn 
hohen  erleuchten  Personen,  auch  mit  solcher  grossen  Vertrew-^ 
Hch-  vfindAinmuettIgbbait  bescheberi,  So  Stehn  meihes  ^rSchfen^ 
derselben  Sachen  Vermeidungen  aucb  nit  YnOlegHcbeA  darbi^.  « 

»  Welche  mein  Beschreybung  Ewer  Rö.  Haj^.  Mt*  Ich  bic 


^«»17890« 


▼snd  mich  ki  ellergnedigiaten  Bfeucfcfr  Sa  halteil.  Der  AltMechlii 
Gott  welle  Ewer  RÖ.  Kays.  Mt.  gemainer  Gbristenbaitf  Vnnd  dtftil 
Hochloblichistita  Hanfs  Oassitreith  m  wolfart,  nuaz  vnnd  anfne' 

8»* 


Digitized.by  LjOOQ  IC 


^00 

ffffo.7890.  n>en  ,  In  guetter  Leibsgesundthait ,  Ynnd  glickbseligen  Begienug 
lanngwürig  erhallten. « 
Ewer  Rö.  Kay.  Mt. 

AUcrvanderlhenisister  vnd 
•  •GeborsaiiitsteV 

Hanns  Haberaaglih, 
flf^cbstgedacbter    Fr.    Dt.    Erczhcrcsog 
Ferdinanden  etc.  Ratb,  vnnd  Hof  Se- 
'  '*'     "       '  crctari. 

Fol.  6,  »  Antiennckhlioh  rolgt  die  Beschreibang  der  kfi* 
nigelieben  Würde  süBehaimKünig  Maximilians  aajnbt  der- 
selben geliebtisten  Gemahels,  der  Künigin  Maria  Einzagi 
ZVL  Prag^  zu  Irer  Jbayder  künigclichen  iiürde  Behaimiscben 
ipxoonng«^  apno  etc*  im  i562«« 

^''oK.dS.,  »  Der  Khünigin  Behaimische  Crönang, « 

'*Po][.32.  »Beschreibung,  welcher  geslalt  die  Khi. 
Würde  zu  Behaim  9  Khünig  Maximilian,  zu  Frannckhfart 
am  Majn,  im  Monat  Nouember  anno  i562.  zu  ainem  Römi- 
schen Khfinig  erwehlt  ynnd  gecrönt  worden,  was  sich  aach 
sonst  derselben  zeit  alda  vast  täglichen  gedcnnckhwirdigei 
ycrloffen. « 

Fol* 77*  »Beschreibung  Hhünig  Maximilians  Vngeri« 
sehen  Crönung  so  geschehen  zu  Prefsburg«  den  achten  Sep- 
tember, am  t^g  Murte  gehurt  Anno  etc.  i563.  «c 

.   NB.    Cod«  Hist.  prof.70»  (7891.)  ist  ein  Duplicat  des 
vorbeigehenden  Mannscriptes.     (Fol.  io8Bi.) 


Vro.  ioo46. 


liXXXIX. 
'[  Codex  Ms.  Nro.  10046. 

.  (Hi4t,..prof.45«  oL  s.  n.). 
Cod.  Ms.  Chart,  sec.  XVL  Fol.   (Foll.  i  u) 

Fol.  S;'  »ThrenodtaGermaniaelamentantis  propter  fata« 
*  '  '  i^DiviMaxiniiilidnilL'Rom.  Impcratoris  semper  Augustl 
Germaniae  ^Hangariae  et  lÖohemiae  Begis.  -Arohiducis  As- 
striae«:  DujCis  Burg^ndiae«  jLüQeburgensis  y  atrivsque  Sile- 
siae,.  Marchionis  Mora^iae  ac  Losatiae,  C^tmiitis  Habs- 
purgi,  Tiroiensir,  Gorieeilsls  etc.  Sacr^tissime  menioriae 
Principis' Clementissimf,  PÄtHs  j^atriae,  .pii,  felicis,  illiique 
sui  tammiam  unice  di!ectis$i/mi  efc.  scripta  a  Des«  derioJoanse 
Tei^k^o,  ii^bäcensi  CarniolsAe  elo.«  .  .1  ••  < 
n    I  Fei.  I.  b«  eia.     Vonwdemid  Dedicatio«;-  ' 

Saoratissimo  et  Invictissimo  Pfincipi  Rudolphe  eioi 


Digitized  by  LjOOQIC 


5af 

sampeü  A^u^wlo.iMc.  Dominotiio  CUttttnimiaii^^^CI« * 

...    »  Qaa»d0<|«ideni  non  ab^qitflfsmgslari  BeiiOpt^tiiixiflii 
f«?#9te  gralUSejReiiftiilima  Rndorj^e  Caeta«  senifWAiigaste« 

H^roica,peolora.ate.  c  i  !  .  ;•    »j  •  ;•         -.i 

Uaterfertigl:  Icinaa«  XIL  €alead.  Ueoembri»  Anw  sa* 
latitad  Virgikifli;:paniia,MiUeana» .  qoingeiiteaiiiio:  't^plttagc^t 
aimotftexto«,   ,•     :   o:    •   •      »  .'v-'  .-•  •    >» 

..   jSaorae  fiooiaaae.Ifnpfiratorlae  ^  >  > 

Ma^ttalia/TeAtra^    :       -^  .  .]>..;....• 

r  dototiaaimiitot  UeKbBMMip  "     "i 
-      ■'    .  .  waav^iunir       i.  -  •  •'• 

Labaoai|8ia:G«miokai«$)!<h'  •  i.- 
...    .n.j     '  :-       Nobilinm  dbfiFaabKirchpetfgUnnaii' 
..     1  ibidem 'Praäbaplor  indignisaimafc 

Fol.  3;  Das  Gedicht  fangt  an : '     '   /'   .     , 

>Hett  funesta  dies,  hea  Umentabil^  tempus     '    *  ^, 
•'  »O  Dirae,  et  mortis  fata  seiiera  nimis  ..*''» 

'     y  Qms  mihi  torrentem  lachrimäriim  funket  ocellis? 
»Attt  satis  ad  geinitum  pectora  foeta  dabit?    "'     ^  -      ' 
9  Maximus  ille  meus,  mens  Aemilianut  Adaactor, 
».Ramani  Imperii  gloria  suinnia  jac«t.  eto,  i       .«  >  -7 
Desiait:  .  ♦ ..«    '     ■  '  :r  ,  .  .i;; 

»Praestita  si  qua  satis  nondani  est  me  gratia,  poathao 

Reddetur  moior  (sit  mora  parya)  tibi 
Interea  felix  6  Sol  ter  maxime  mondi 

Vivas,  et  longum  Diva  Rudolphe  Tale« « 
Flnis.  '        ^ 


; 


Codex  Ms.  Nro.79&7*  »  ««».7957 

(Bist.  pvor*iis.) 
Cod.  tta.  Chart,  in  lF*ol.  ^ecXVI.    (FoII.flS.) 

Fol.  I.  Aoademiae  Veterit  et  Novae  adDivttn' 
liannm  RomaaoranBohemiae.eto.  R^gem  Gratolatds«  bo» 
ronationis  erg&.   Legatio  qna  vtroram  eraditioBe.illttstrimi : 
divina  SSTMItASElA  proponitnr.   Aathore  Joanoa  Ve«rtW> 
aio  Praeposito  Daventriense.  .    • .-  V^  >  •• 

Fol.  2.  Incipit:  r  Felicem  te  MaximiliaDe  q««leV' etque 
Leatunii  ^aem  «enGemiaiiiae  aolnia  malto  lUnatrbaiini&irp«  . 


Digitized  by  LjOOQ IC 


M2. 

il>«>99&f«  ttamirit  atqne  fi«N»p0:  ^end^.  totitU  oontemieiit  oplnlo,  %i 
hanc  Aagüstindminis  fidnorem^  et  aequMam  DtU  imiaorta» 
libds  toter  jnoiniBles  potestatem,  suis  snffragii«  exttrKt  etc.  «••• 
.  \  Sfiklvfi^.  (Eq1.28.)  »TidesRexloiiiotiMme,  ^irinnm 
hoc  illud  et  admirabile,  quo  coelo  redditaoaaetati»  aareae 
foelicaftai  sefti.TetustA  ac  venuUa«  bonae  W  Aincerae  antiqoi- 
tatirenidUtio'f'.qiii^'aacroruw  nomüiaoa'''0«acriiifttttie,  qao  lo- 
coram  circamiluae  singeniae  expreasae  sunt,  quo  Itteria 
Tita,  ingeniia  genius,  studiis'fpiiritiis^' anibtti  anima,  di- 
uina  ab  ubertate  affusa  est.  Libmle  profeeto*'et  diTini  no- 
minis  'praeidankm  dononi ,. ' mioiini  diu,  eo  tanto  beneficto 
frui ,  diu  hoc  tanto  oMuiere ,  Tuae  maiestati  gaudere  liceat 
Utinam'lbngo^lropferiof  ilödgüm  arttbus  praeaideas,  Dtinam 
diyinam  lua»  sobelem  -quaieboibornm  ad  vota  foeliciaaimam 
auoceu^t,'  'f*utiiii  R«diolphaaai,  Team Ernestam,  Tnam  Mat« 
thiam<f  «-l^Qute'BfaximtliMmain^.'lWttin  Albertum,  Tuom  Yen« 
ceslaum,  Tuttin  Fredericumr-Annaeqae  tuae  et  Elisabethae 
Maritos,  ipsius  orbia  guheroaculis  adoiotfctiia,  Ytinam  natos 
Begea  excelao  insplio  sedentes,  longaeVus,  foelix,  et  mag- 
nua  Imperator,  ac  Begum, Pater,  aDn9«a,,  foelice  et  foe- 
cnnd«^,  Augiisti  cum  filia ,  Augnsti  cum  nurn,  Auguata  tua 
Cum  coniuge,  et  Augustorum'matre  Ifaria  a^piclas.« 

Edita.   Franeofwti  »068«  4^  tcüte  Franeisoo  Sirertio 
in  Atbenia  Belgicia«    V.  Yogel  Spec.  IIL  p,  &35t 


•'  ..'    A«.    1     .•',      . 


Nfo.  .•..«.  Codex  Als.  Nro*  10118« 

(Rist;  prof.  N.  iSq.) 
Cod.  Ms.  Chart,  aec.  XYiL  in  Fol.     (FoII.  73.) 

Acclamationes  gratnlatoriae  DiyoMatthiae  IL  deigratisi 
aerenissimo  ac  potentiaaimo  Hungariae  ac  Bohemiae  Regit 
Archiduoi  Austriae  etc.  Sacrae. 

Cum  Maiestati  ipsius ,  divino  fato  et  voto  ita  regentei 
a  ReTerehdissimis  atque  Illnstrissimis  Romani  Imperii  Elec* 
tortbus,^  FvanoofVirti  ad  Maeiium,  Dominica  primk  poat  Trinit. 
(fl  Juni!)  Solennia  Imperialia,'  faacea,  seeptra  atque  coro- 
nae'Baeratisftimi  einadem  Invperii  ac  Regni  Bomani,  vna- 
nimi  roto'  stque  consensil  auapioatissime  et  digniasime  ai« 
mul  conferrentur. 

Qoibaa  annexa  est  oratio  laocratis,  maximi  Graeciac 
ovatoTMi  de  Begno  adminiatrando  ad  Ntcociem  Salamiiu* 


Digitized  by  LjOOQIC 


505 

Gyprique  Regem  olim  scripta,  nunc  paraphrasiElegiiica  red- Vro.ioii8« 
dita »  ac  plaribua  recentiorum  ac  retustiorum  cam  Chriatia* 
norum  tum  Ethnicoram  Imperatornm,  Regum  Principum  ac 
Dacttm  Exemplis  rerum  et  verboram  hinc  inde  illnstrata  et 

Eidem  Di vo  Matthiae  IL  Imperatori  atque  Regi  Romano 
receoa  electo  atque  coronato,  tarn  felicissimi  ominia  atqae 
aaspicü  gratia ,  quam  hamiUimae  aobiectionia  ergo  conae- 
crata  atque  dedicata  a 

Joanne  Guilelmo  Rosapachio,  Fridbergenaii  Eccieaiaate 
Anabachiano ,  et  Poeta  L.  Caeaareo. 

YiTatMATHlS  Caesar:  Reginaque  vivat 

Caeaarea:  6  iaoiaa  vota  valere  Deua« 

FoL  I.  Dedicatio.   (Ftosa.) 
Fol.a.  Aoclamaiio  I.  Heroioa« 

Incipit:  Hie  est  ille  dies;  baec  Optime  Maxime  Caesar 
Hora  9  diu  sperata  piis ,  Falriaeque  Tibique, 
Quam  gem^tus ,  quam  tot  nostri  suspiria  eoetua 
Extorsere  Deo ,  Christi  sab  nomine  fusa  eSc. 

Fol.  3.  b.  Acclamatio  IL 

Incipit:  Si  juste  acinit  quondam  memoranda  retusta^ 

Heroum  laudes ,  et  fortia  facta  virorum-  '^ 

Qui  tibi  Tel  virtute,  yel  arte,  aut  IVIarte  frequenti 
Grande  paraverunt  nomen ,  famamqiie  percnnem: 
Hu)us  cantabit  roerito  praeconia  laudiim, 
Quem  Deus  e  multls  delegit  maiimus  unura. 
Imperii  ut  digne  Romani  praesit  babenis  etc. 

Fol.  4«  Acclamatio  IIL 

Incipit :  Exue  tristitiam ,  liigubria  carroSna  mitte 
Thespias :  affulsit  laetius  axe  jubar. 
8at  (postquam  Divus  Caesar  Germanidos  orao 
Bodoiphus  nitidi  cessit  ad  astra  poli) 
8at  puto  foedasti  guttis  turpantibus  ora: 
Fletibus  ao  lacrymis  sat  reor  esse  datum. 

Fol.  5,  Isocraticae  Orationia  adNicoclem  Salaminia  Cy- 
priqne  Regem,  Eyagorae  Filiura  etc.  Paraphrasta  Poetica« 

Incipit:  »Cbara  ferant  alii  preciosA,  munera,  dextrd; 

^  Aut  longa  merces  d  regione  vehant. 

~  Sint  Tyriae  Vestes»  et  sint  argentea  vasa. 
Arte  laboratum  dcnique  vel  sit  opus. 
Begibus  baec  dedant ,  etcuim  commercia  subsunt 
Seu  vendant  lucrum  turpe  perinde  subest« 
At  mihi ,  qui  Ducibus  Magnis  Pracceptor  honesti 
Frodco,  ilorentesy  Numina,  ferte  rosas 
Numina  sylvarum  Dryades  Faunique  Ministri 
Este,  dccent  istos  grandia  fata  libros 
Qui  cum  doctrina  toll  florente  referti 
In  magnum  tendunt  et  reforuntur  opus  etc.« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


504 

Kro.  |dii8.  Fol.  73* 

(Desinit) :  Haec  condas  suminaque  tibi  dicetur  in  bora 
Tbesaurus  nondum  deperiisse  tuus. 
Et  regnum  fei  ix  in  secula  multa  tencbis 
His  actis  tandcm  Rex  pio,  clare,'VaIe* 
Dixi. 


Auf  ein«iii  beyliegehden  (nngözählten)  Blatte  eine 
dentsche  poetische  Widmang  an  die  Kaiserinn,  von  diiesem 
Jlosenbach: 

y  Aller  Durclileuchtigste  Kaiserin, 

»  Zugleich  aucii  Römisch  Königin'; 

»Kaisers  Mattfaiae  treuwes  Gmafil,  ' 

V Selbst  mit  gekrönt  in  dieser  Wahl: 

yMeins  Lebenszeit  hab  Ich  gehört 

1^  Beschaffen  Glück  bleibt  vnerwcrth. 

y  Difs  sindt  kurt»  wort,  rnd  ]«hrn  doch  vil« 

V  Wenn  man  aio  \yq1  erwegen  wil.«  ,,,  (3  Seiten.) 
J.  W.  Rosenbach 
Diener  defs  Göttlichen  Worts  tu  Anspach : 
vnd  gekrönter  Kais.  Poet  Im  Ghuriursten- 
thumb  Trier. 


XCII. 
Nr.,8..,.  Codex  Ms.  Nro.8299. 

(Hist.  prof.  921.) 

Cod.  Ms.  Chart«  in  Fol.  secXYlL     (Foll.  184.) 

Kupferstich*   Malthiaa  ^^^  4  t  Rex  Hungariae* 

Fol.  1. 

Incipit :  »  Matthias  Secundus  Rex  Hungartae  XLI. « 
»  Recreata  ex  niagnis  dlssidiorum  tempestatibus ,  magnoqpie 
timore  tantisper  Eungarla  est,  nondum  interno  animorum  afTcctu, 
(unde  magna  incommoda  extiterunt)  scdato.  Caesar  accepto  de 
induriisTurcanim  Pragae  nuncio,  gratulari  quidem  specie  atque 
approbare ,  tanquam  aequis  et  honestis  conditionibus  mitas  atque 
litiles  omnium  prope  iudicio,  praescrtim  quum  tributiTurcis  pen» 
dendi,  commune  odium  atque  dedecus  commutari,  in  vinculum 
mediocre  mittcndorum  pro  arbitrio  munerum,  legatique  continuo 
Bizanlij  tcnendi  onus  sublatum  abrogatumque  esset.«  — 

Desinit  (Foj.  i84«)*  vVixitannos  62.  et  dies  i5.  Sunt  qui 
Memoriam  sacrai^iuius  magni  Imperatoris  (Matthiae  II.)  post  fata 
vcllicant^  ob  Libcrtatcm  in  Religione  conccssam ,  non  conceden- 
dam  profecto:  si  cum  paoe  civili  ipsa  quoque  Religio  pie  secure- 
que  acceptari  ab  Haereticis  coliquc  potuisset:  Scd  redimendum 
fuit  hoc  quoque  pacis  Studium  Optimo  Imperatori  hocPoliticorum 
quorundam  diffidcntium  crrore,  ne  aliter  veritas  Gatholica  trium- 
phet,   luec  nimirum  concessa  a  vicino  mendacio.    Ecservandus 


Digitized  by  LjOOQIC 


&05 

nimirvm  cratTriumpliusveritatis  GaUioHcae,  cujoa  ea^vi^^  fst:  nt 
ornncs  vel  invitos  in  sut  amorem  et  sequclam  traberet, '  tempori 
Ibc1ick>rj ,  et  Dni<>  F^rdinando  Secundo  Iinperatorl  Pfo  et  Victd* 
Tfoso^  cmi  Qotdium'hunc  nodma»  id«st  syncretiadiuai  fiaarctoiiiAC 
iiiultipli«ium  u«a  «alutari  victoria,  dextra  reaecult«.  .     [-, 

[Finis  Malthiac  Begis»]  i  ..   .  .        , 

Mehrere  Stellen  sind  angestrichen. 


xciiL  :  .:. 

Codex  Ms.  Nro.  7647*  \;    -^         ,ifr-7«47. 

.  /[Hist-pr^f.  ii6.  (lt.  loSi)]  *  ...^  *! 

Cod«  V^.  cbaru  in  Fol.  nt.  XYIL  «t  XVL   (FolL330 

I.)  Fol.  1.  Fragment  einer  Beschreibung 'und  eineH* 
Diariums  der  Reise  des  Erzherzogs  Mattliias  nach  Mfihren 
und  Böhmen,  vom  1 5*  April  bis  ij.  Juny  iboB;       '     •    •     '  • 

Incipit:  »Als  die  Fürstl.  Durchl.  Hern  Matthias  Erczherczog 
XU  Oestcrreich  Vhser  genedigfsterbcrr  etc.  entschlossen  nachMöhr- 
hern  vnndt  Behemb  eu  ucrruckhen«  also  sogen  aia  in* der  na^h  he* 
scbriebener  Ordnung  aufs  der  Siadt  Wien  wie  yolget. « 

vAnno  i6o8  den  i5.Aprilli$  vrab, halbe  S  Vbr  nacliioi(ag al^ 
nun  alle  herrn  Canimercr  vnd  .ofTicirp.  sich  h^i  hoff  versamblet 
hctten,  sogen  die  Furstl.  Dt.  In  hernach  henander  Ordtnung  von 
der  kayserlicbcn  Purgg  aufs,  durch  die  herrn  gassen  ;  (Tem  Schot- 
tentbor eue,'  Al(^  Erstliehen  «uRofseift  Chaudlrisa  *oder  Bofsbe* 
reitter  in  sein^  lilaidung  alleia«  dem,  Tolgeten  naeheiiMndtr..ft 
Stall  oder  Bcuttknecht  etc. « 

Schlafs:  (Fol.  la.)  »Vnndt  nach  Verrichtung  dessen  A11ei\ 
die  herrn  Hhays.  Gommissarien  vngeferte  viph  ii  Vhr  in'der  nacht 
von  dannen  nach  Frag  wendeten,  die  KhunigT.  "Würden  aber  Rit- 
ten sambt  dcro  Selben  Herrn  Rethenr  vnndt  €amtneiiierrn  in  ge- 
>vönlicher  Ordtnung  sambt  wolbestelder  Quardia,.  auch  tn-ih^ 
honigU  Wur4cn  Leib,  a    (Cetera  desunU) 

Es  werden  auch  i6  Gemähldo  (^Vorstellungen  ^es  Zugs  und, 
der  Festivitäten)  cilirt,  welche  aber  fehlen. 

2.)  Fol.  i3.  »  Verczaichnus  der  Pildor  zu  Weylennd 
Kajser  Maximilianen  hochloblichis^cr  gedcchtnus  Grab  ge- 
hörig, so  gegossen  sind,  [weliiche  daiwnder  ▼nuo^'^QDdert 
bleiben,  vnnd  weliiche  in  anndere  Namen  yorkbert,  waa 
auch  sonnst  daran  yerenndert  vnnd  darczue  gemacht  *J,  ynd 
wie  yill  noch  darczue  gegossen  werden  sollen« 

Fol.  14b.  i5.)  1.)  Fridericus  Tertius  Romanorum  Im- 
perator— dises  pild  bleibt  ynuerenndert.    '^' 

3.)  SanndtLeopoldt  Markgraffzu  Oessterreich. —  di- 
ses pild  bleibt  ynuerenndert« 

Zu  diesem  Pild  maeli  die  sobrifil  gemacht  werden, 

*]  Die  eingeklammerten  Worte  sind  ausgestrichen« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


506 

» 

nto.y^7.  3.)  rCIoäoaent  Rex  Frannckhoram.  •—  Dises  pUd  mag 

für  Rttdomeo  Rom.  Imp.  gebraacht  werden.  Ann  dUem 
Pildi  mneta  der  Schilt  md  Namen  verenndert  anch  ander 
claidnng  die  Gilgen  herab  gestembt,  ynd  die  Cron  so  ainer 
kayaerlichen  Cron  gemacht  werden.*] 

Fol.  i8.  i5.)  Eleonora  Princessin  von  Portugal  vxor 
Friderici  tertii  Rom.  Imp.  Mater.  -~  •  Disea  pild  [bleibt  in 
der  zall  *]  ist  das  in  dem  lanngen  har  ynnd  Maid  i  binden 
hinaus  ganncz  schlecht  on  alle  sier  mit  plossem  haubt  ge- 
gossen ,  ist  yast  löcherig,  ynd  am  Gafs  vbel'  gefallen,  ynnd 
das  har  nit  aufsberait ,  mangln  die  hennd ,  Cron,  Kerczen, 
Schild  ynd  schrifft,  dieses  pild  soll  der  Kays.  Mt.  genedigi- 
aten'Enntscblafs  ynd  benelcfa  nach,  wider  annderst  gegos- 
sen werden.« 

,  Fol.  aS.  Hernach  yolgenn  die  Pilderi  so  noch  gar  Ton 
newem  sollen  gegossen  werden. 

9.  Henricns  Placidus ,  dax  Austne  Abpatmas. 

10,  Budolphus  Ingeniosos  dux  Carinthie  Comea  Tjro- 
lis  (it«ao,  27,  3o,  3a*) 

Fol.-sö.  y  Die  Nachnolgennden  yier  Pilder  sollen  ror- 
nen  am  Chor  steen ,  ynd  sind  schon  gössen ,  [ynd  gehöm 
nit  in  die  zall  zu  den  andern  Pildem  beim  Grab*].« 

Ferdinannd  Knnig  zn  Hispanien. 

Herczog  Philips  yon  Rargundi ,  zu  Rrabandt  zn  Gel« 
dem  ynd  zn  Flanndern  ,  herczog  Carls  Vatter, 

Herczog  Carl  yon  Rnrgnnd  zu  Rrabanndt  zn  Geldenit 
Graf  zu  Flanndern ,  Frawen  Maria  Yatter. 

Fraw  Johanna  Kunigin  zu  Castilien  etc. 

[Dises  Pild  sol  genennt  warden  Isabella  knnigin  yon 
Hispanien*]« 

3.)  Fragen  fiber  die  türkische  Macht,  wahrscheinlich 
f Qr  einen  Kundschafter  oder  Gefangenen  sammt  den  Antwor- 
ten nebst  Fragment  eines  Diariums  der  Relagerong  Wienf 
1529. 

Incipit :  Zum  allfilen 

vWieuill  der  Tfirckh  Camelthner  hab|  ob  die  auch 
sterben,  vnd  was  man  darauf  ffiert.« 

Antwort. 
Er  hab  23  tansent  Camelthier,  ynndt  seindt  damnder 
wenig  gestorben,   ynnd  fuerth  daranff  fnetter,   möll  ynnd 
Waffen. « 

Zum  zwolfflen« 
9  Wienill  der  Türgkh  Wasser  sehüff  hab« « 

*)  Die  eiDgeUammertcn  Worte  sind  ausgestrichen« 


Digitized  by  LjOOQIC 


507 

Antwort»  Vro«7d47* 

Yierhaondert. 

Drejtseheiidteii. 
Wie  weit  der  TOrckh  mit  teinem  gewölttijgen  hauffen^ 
ein  tag  sieben  mag« 

Antwort. 
Beschwerlich  Tber  ain  halbe  Meyllf   dann  die  Bob 
rnd  Camelrhier  teindt  yatat  mfletb. 

Zorn  Tiercaebendten« 
Wammb  der  Tfirgkh  mit  teinem  anfiaieben  so  lanng 
rercxogen  bab. 

Antwort. 

Es  sey  die  msist  Vrsaeh  i  das  Er  das  getraidt  fimcht 
¥nnd  nncs,  aaf  dem  veldt  erwartten  Wolle; 

»  Weitter  am  Ersten  Oot^bris  difs  a9isten  Jahrs,  habea 
etlich  baubtleatb ,  sambt  den  Niderlenndischon  fchnechten 
in  Torstötten,  ob  3oo  Tfirggen  erifüergt,  ynnd  tnen  gros« 
sen  schaden  gethan  ••«•••  etc«. 

Item  Ton  dem  is.  bis  anf  den  i5.  Octobris  ist  der 
Tfirokh  still  gewest,  hat  man  «ich  —  (febltVrfickwarU. 

4.)  FoL3o.  (Infentari  Zedell  Dietrichsrainer.)  »Aller» 
lay  Kay.  Mt  hanndlang  Copeyen  in  der  wejssen  Trachea 
EU  findn. 

iFreydal  md  etlich  ding  so  daan  gehört 
Die  Wappen  zu  dem  Newen  Königreich  so  kay 
serl.  Mt.  anfs  Iren  Erblanden  machn  soll. 
Aller  Gentolomen  $o  sa  Venedig  sein  irappen« 
Lustgarten,  Waidbnech  ynd  Waidsprach. 
Die  Bayrischen  F&rsten  so  sa  Manchen  gemallt  sein, 
in  der  wejssen  Trnohen. 

Die  XXiiii  Bild  avf  das  grab  in  der  swarcaü 

IVachen. 
Wasarin  geschieht  in  der  schwarczenTruchn« 
Freyhaitten  des  hawfs  Osterreich  ynd  Bestetlung 

in  der  schwart«en  Trachn. 
Triamphwagen« 
Valknerej« 
Stalpuech, 

^Praet  Qfen  zu  den  h venera. 
It.  die  Reymen ,   so  ob  den  bilden  Kay.  Mt.  ge« 

siecht  steen  sollen« 
Bargoodi  ynd  annder  gesiecht« 
Item  das  Register  was  pffaff  Lasla  gemacht  hat« 
Item  das  pnch  der  hailigen  so  K«  Mt«  im  Nider» 
land  abmallen  hat  lassen» 


Swarti 
Traben 


SwarU 
Trachen. 


Digitized  by  CjOOQ IC^ 


soft 

Kro.7647*  Das  Gemell  Kay.  Mt,  gesiecht  in  cler^ejssenTjrachen. 

Die   Copejen    Kay.   Mt.    Gesiecht  in  Biiderlendisck 
Tewtsch  vnd  frantzosisch ,  auch  Inder  wejssen  trachen« 

Item  Gr/)rs  Cronicken.vnd  Gemell  der  weyssen  rnd 
^chwarlzeh  Kuhigil  auch  in  der  weyssen  truchii. 

Item  die  Fraatzosisch  schrifll  wie  Kay.  Mt.  aufs  Iren 
Erblanden  ain  kanigreich  iT^achii  soll. 

^      Itenfi  2^0  Copeyen  des 'weyssen  vnd  swartzen  ktmigs 
aine  in  der  weyssen  ,  die  annder  in  der  swartzen.  Truchen. 
Item  das  Gertt^U  zuiti  Hawfs  zu  Wcyssenhorn« 
Itieih.'die  Strafs  auf  daz  phisitein. 
Item  yinczentz  vnd  perner  gepirg 
Item  den  Flitsch. 
Itam  ;Periiner  Clawften. 
Item  die  Liufl^>  he w«eir  pobingn.      • 
It€>m  die  ValkhOn  parchh«    • 
lf,qm  Xiignago«   . 
Uf^itt;  puxearßy  91. 
Item  padua. 
It.,  Bayrisch  panla. 

^It^Kaysers  heiligen  gemallet  vnd. geschriben« 
5.)  Fol.  32.  Fragment  eines  böhmischen  Chronicon'a 
(Genealogie)..    (Schrift  des  16»  oder  17.  Jahrh.)  von  i3da 
—  1428.     (Sophiae  ux.  Wenc.  mors.) 

Incipit;  »Öelena  filia  Karoli  qaarti  Qesaris  Begis  Bo- 
KeQiie  vxor.  iilii  .regis-  Angtie. «  •  . 

»  An.no.  dpmini  M^  CCC.  xxij  Natus  foit  Johannes  Hein«, 
ricus  Marghio  Moravije  frater  karoli  qnarti  Cesaris  Bohenaie 
filius.  *  .      .        . 

.,  .  Sch.lufs.  (Fol.  33.)  Ei  anno  qoo  sopra  oam  domina  Jo- 
hanna filia  Alberti  ducis  bauarie  Comttis  Hollandie  etc.  co« 
rpp^tiis^rp^^ntibu^  ^omino  K«rolö  Impcratore  Romanorum 
gcnitore  suo.  Wenczeslaus.  (Cetera  desunt.)* 


In  der 
weyssen 
Truchcm; 


wro.7988,  Codex  Ms.  Nro.7988. 

(Ol.  Hist.  prof.  i36.  B.) 
Cod*  Ms.  Chart,  s.  XVII.  Fol. 

Locol"»®  (Fol.4i — 44.)  »Eiobeleylhurig  der  kdnigl. 
Drauth  den  Ersten  December  difs  1611  in  Wienn  beaohe- 
hen.c  (4  Bl.)     (Annae,  ux.  Matthiae?) 

Incipit:  Kach  Mitag  vmb  Ain  Vbr  sogen  ihr  kbonigl.  Halt« 
in  einer  scbonn^n  wol  aufgestaiHrter  Ordnung  von  hungern  vnnd 


Digitized  by  LjOOQIC 


sog 

ttmstdlicnf  z^  Bo(s  aüfs*  ()er  IcOnlgl.  Burgldi  zum  Kärilerthor  vbcr  ^ro.  ^988. 

den  €ricfs  für  St.  Marx  Iiinaufs  . . «  « 

> 

**Loco  II.  (Fol.  45  —  62.)  Landtagsproposition^n  von 
Seite  S'  Majestät  (K.  Rudolphs  II.)  an  die  ost^ir^sicliischeii 
Stände  unter  der  £nns.  (w.  1596?) 

Im  Einbinden  ist  ein  Yerstofs: 

Die  Blätter  gehören  in  folgender  Ordnung  xnsammen : 

Fol.  45,  46,  47,  66,  67,  58,  59,  54»  55,  60,  61,  61». 

[Die  Blätter  489  49«  5o,  5i,  52,  53  mit  anderer 
Schrift  gehören  auch  anders  wo  hin ,  sie  enthalt,en  auch 
Land tagsgeschäfte,  aber  sptitere  (1598)*]  ^ 

Die  ersten  sind  vollsiändiger: 

Incipit:  »Die  Rom.  Kbays.  auch  eu  Hungern  vnd  Beheiinb 
Khnn.  Matt.  etc.  Erczherczog  zu  Ocssterreicb  etc.  vnser  AUergne« 
digister  Herr  Embietten  derselben  gehorsamben  vnd  getrewen 
LandtscbafTt  dii1s  Ercsberczogtbumbs  Oessterreich  ynder  dcrEnns, 
die  ohne  Zweifel  auf  die  zeitlich  Publicierten  Landtags  aufschrei- 
ben in  guetter  Anczahl  erscbinnen  sein  werden.  ler  Kbaiserlicho 
vnd  Landtsfiirstlicbe  gnadt  vnd  alles  guets,  vnd  Lassen  densel- 
ben hiemiC  gnedjgst  vermelden ...  4t    (EigcntU  la  El.)- 


xcv.     '     .  \ 
Codex  Ms.  Nro.  7855.  »f.  7355. 

(Uist.  prof.  14.) 
Cud*  Ms»  Chart«  s^e.  XVll.«  in  Fol.  max* 

Fol.  1.  Nexus  Multiplex  inter  Augustissimani  Domuni 
Austriacam  et  Serenissimos  Mantuae,  ac  Montis  Ferrati  Du^ 
ces ,  studio  ac  elucubratione  Hieronjmi  Fabriani ,  Lib.  Ba- 
ronis  de  Bekett,  serenissimi  Ducis  Neobnigi,  com«  Pala« 
tini  Bheni ,- Ducis  Ba\ariae  etc.  consiliarii  et  intimiXame- 
rarii,  yariis  tabulis,  luculenlissime  demohstralus ,  Augu« 
atissimae  Imperatrici  Eleonorae,  huius  nominis  tertiae, 
Perpetuae  devotionis  ergo  huroillime  dicatus. 

Yiennae ,  ipso  Augustissimi  Ferdinandi  HL  natali  die 
XllL  Julii  Anni  MDCLL       '         '^ 

Fol.  2.  D^dication  an  die  Baif^rin  Eleooora  II.  (i  Bl.)    . 

Fol.  3.  b. 

3»  Praesens  Tractatus  in  Duas  Partes  dividitur.« 

y  Prima  Pars  continct  XHI.  steminata   exhibentia  originem 

Ferdinandi  lU.  Eleonorae  HI.  Augustae,  Ducnm -Mantuae et  IVlon-    - 

tis  Ferrali  ,*  ab  Imperatorfbus  Austriacis,   ßauaria  Öccidentis,  et 

Comnenis,  Angeiis  ac  Paleologis  Orientis.  a 

}»Secunda  ParscöntinetVIL  stemmata  exbiben4ia  universam 

posteritatem ,  tarn  ex  filiis ,  <iuam  ex  filiabus  Ferdinandi  I.  Impe* 


Digitized  by  LjOOQIC 


5tO 

tfffo»7066«ratori8  XV«  Llb«rorum  Parenlis,  qaemftdmodiun  «t  X^simllinMii 
II«  et  Carolus  eius  filii ,  unusquisqae  eorom  XV«  liberot  procrea» 
▼it.« 

Fol.  4*  Index  primae  partis.  (XIII.  ttemmata«) 

Fol.  6.  Annotationes  in  Stemmata. 

Fol.  6  et  7.  Grofsea  Wappen  des  Kaisers  und  der  Kai- 
serin.   Mit  der  Dedication  und  Unterschrift« 

Fol. 8— 30.  Stemmata.  1 3  Bläuer. 

Fol.  ai.  Pars  altera  et  Index  ho  jus  IW  Partis. 

Fol.  39  —  39,  Stemmata.  8  Bl.  (YII  StemmaU)«  XX 
Stemmata. 

V,  Herrgott,  Hist.Geneal.  I.  Frolegom.  YIII.  p.  LXIY. 


XCVI. 
H~.9^  Codex  Ms-  Nro.9900. 

(Bist.  prof.  9^1.) 
Cod.  Ks.  Chart,  in  4^0  (6  Folia.)  aecXVIL 
Leuus  iuper  praemalurum,  etinsperatum,  ae  doUndwn 
Bummopere,  et  beatisiimum  obiium  GlorioiUümae»  ei  ex  nunc 
Feliciisimae  Vominae  D.  Leopoldinae  Mariae  Dipoe  Jmpera* 
iricisp  Hungariae  aique  Bohemiae  Reginae  etc.  Donunas 
meae  clemenliisimae  ad  Jni^ict(s$imum ,  iu;cia  atque  Glorie* 
sUnmum  Dominum  D*  Perdinandum  tertium  etc.  Dominum 
meum  Clemeniüeimum  herum  eheu.  Dominum  Fiduum  longe 
moeeiieeimum ;  eeripUie  a  me  Chrietophoro  Agricota^  Equile 
auraio^  ComiU  Palatino. 

p.  3.  Inc.  »Solatium  a  Salatis  Fönte  perenni: 
9  Sic  humana  flaunt :  miscentor  Tristia  Laetis  etc.  < 
6  BI.  (zus.  6  Bl.)  in  V**  Vom  Y erf«  eigenhändig  geschrie« 
ben.  <(Nicht  bey  Vogel.)    Im  Catal.  Bibl.  (Hist.  Prof.)  auf* 
gefuhrt  als  Oratio. 


xcvn- 

Hf.  .•...•  Codex  Ms-  Nro.  10111« 

.  (Bist.  prof.  140  et  i4i*) 

Cod.  Ks.  Chart  in  Fol.  sec.  XVII.    (Poll.4et40 

1«  (Cod*i4o«)  Fol.  I.  Ad  Leopoldom  Caesarem 

In  Obitum 

Margaritao  Austriacae  Coniugis 

Consolatio« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Incipit : 

»Froh  dolor!  in  vacuo  moeren«,  Leopolde,  eubill 

Turtur  ut  amissi  coninge,  aocte  getnis. 

Quaeque  leuet  fessum  curis ,  quas  machina  rerum 

Imperii  tanti  postulat,  uxor  aoest  etc. 

Desioit:  (Fol.  4.) 

Jam  lachrymis  impone  modum ,  jam  comprim'e  fletut, 
Postulat  hoc  lactns  quae  tibi  canaa  Ibit 
Intuper  afHictum  tiniide  te  anspielt  orbia» 
Teque  sibi  reddi  noce  gemente  rogat. 

Faciebat  Joannes  Pellicicr  de  la  Forest. 


in 

Mto.ioiii* 


s«  (CoJL  14  lO  Epitaphia  Comitam  Flandriae. 

Balduinns  caluns  filius  Balduini  ferrei 

iacet  in  capella  beatae  Mariae 
9ui  legis  liec  tu  nosce  quod  hie  tumulatus  habetur 
Marchio  Balduinus  culmen  bonestatis 
Begem  traxit  arum  Carolum  cognoniine  calvum 
Omnia  magnificans  moribus  et  meritis 
Effulsit  quarto  nonas  cum  sol  Januarii 
Exuit  hunc  dominus  coi^oris  exuTiis  etc.  3  BI« 

Fol.  3.  b.  De  puelU  Franciao. 

Virgo  puellaris  artus  induta  viril i 
Veste,  dei  monitu  properat  relevare  iacentem 
Lilifemm  regem ,  suosque  delere  nephandoa 
Hostes  etc. 


XCVIII. 
Codex  Ms.  Nro.7983. 

(Bist.  prof.  187.) 

Cod.  Ma.  cbart.  in  Fol.  %.  XVIL  (Foll.  i3.) 

Fonerale  celebrato  nel  Duomo  di  Torino  Da  Madama  Reale 

AUa  Haeata  deli  Augosta  Imperatrice  Claudia  Feiice 

d'Isproch. 

Fol.  1.  L'Apoteoai  ouero  Le  auguate  Tirtn  dell'  Impe« 
ratrice  Claudia  Feiice  D'Ispruch  Conaagrate  all'  immorta- 
lita  della  gloria.  Apparate  fonebre  esposto  nel  Duomo  di 
Torino  dali'  A.  Reale  di  Maria  Gioyanna  Battista  Dncheata 
di  Sanoia,  Regina  di  Cipro  etc. 

Relatione  dell'  Apparate  etc. 

Hit  eineir  Abbildung  des  wirklich  majeatatischen  Ca<- 
tafalks.     (Tuachirte  Zeichnung.) 


Vro.  798t, 


Digitized  by  LjOOQ IC 


512 

XCIX. 

vr..aoos:  Codex  Ms.  Nro«8005^ 

(Hist.  prof.  107.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XVII.     (F0II.72.) 
Fragmentum  Historiae  Imp.  Leopold!  1.  abN  (?)  descriptae. 
Fol.  1.  Liber  tertina.   (Anno  Leopoldi   3o.)     vPacem 
Septentrionalem  acribemus  bac  libri  tertit  prima  parle  et 
belli  Turcici  initium. « 

y  Et  vero  nova  Heroum  gcsta  scribemus  hoc^  libro  Historiae 
tertioy  Aano  saeculi  Seiagesirao  :  qiii  uti  e  Septentrione  paceiii, 
ita  ab  Oriente  bellum  advexit.  Pacem  promovil  Fax  ilUf  quae 
in  Pbasianis  InsuUa  Hiapanoa  inter  Galloaque  anno  «uperiore  coa- 
luit ,  tum  et  Regia  Sueciae  buius  anni  Initio  subsccuta  mors.  Belli 
cauaa  Ral&ozsius  fuit«  quem,  quod  sponienollet  ccdere,  viTran- 
ailvaniae  Principatu  deturbandum  castigandumque  sibi  sumpserat 
Ottomannorum  Porta :  Malo  deinceps  per  universam  acse  Hunga- 
riam  ad  ipsos  Auatriacorum  fines  diffundente :  uti  paulu  post  re- 
feremus.  Nunc  ea  quae  pacis  sunt  etc. «  * 

Fol.  73.  (Schlufs.) 

y  Id  quldem  bactenus  penes  minas  stetisse ,  scquenti  auteia 
die,  cum  montem,  qua  transeundum  erat,  pacificae  cohortes  as- 
cenderent,  aliquot  centenos  Rusticorum  expanaia  vexillia,  obmo* 
tiaque  armis  obvioa,  cum  verbis  aliquamdiu  uUro  citroqueesaent 
altcrcati ,  iureiurando  quidem  afTirmaasc ,  nihil  ae  adveraua  ipsos 
ceu  Caesaria  ac  Regia  aui  militca  roolituroa:  verum. qum  angusta 
roontia  cava  (qui  penetrandua  erat)  iiitrasaent  Cacaarei ,  Bustici 
post  terga  anteeuntium  impedimeutis  intenti,  citiua  ea  ad  pedum 
montia  diripiunt,  explosis  in  Custodes  Slopetia,  quam  verterecum 
auia,  aigna  in  monlia  cavitate  passet  et  accurrere  cum  arniatis 
Omnibus  vice  Capitaneus  ductor,  dum  autem  paucioribua  comi- 
tatua  accurrit,  et  fortiter  tuctur,  ut  poteat,  ^lande  praedatorum 
traiectua,  glorioae  occumbens,  Ille  quidem  ünivit  vitam,  et  noa 
annum. 


c. 

Hro.7599.  Codcx  Ms.  IVro.  7593. 

(Hist.  prof.  73.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  aec.  XVII.  (F0II.46.) 
Fol.  1.  Austriae  Augusta  Felicitas.  Quam  inSacratis« 
simo  atque  Inuictissioio  Romanoram  Imperatore,  Leopoldo 
Primo.  Ter  Pio.  Ter  Forti.  Ter  Felici  et  Aygastissima  Se- 
renissimaqae  Claudia  Felicitate,  loiperatrice  et  I\cgina. 
Caesareo  Regioque  Augustorum  Sponsoruiii  Hymenaeo,  Se- 
cundantibus  Vota  Ciuium ,   et  Spes  Regnoram  Numiniba»i 


Digitized  by  LjOOQIC 


519 

▼elut  Secundäe  Pronnbaa  Laureae  Orbi,  Spectandam  pro-Hre.7598. 
posuity  Ingeniosas  Amor.  A«  I.  T. 

Anno  Millesimo  Sexcentesimo  Septoagesimo  Tertto 
Die  XV.  Octob. 

Fol.  !•  b.  Ad  Linorem. 

Despice  parue  Liber«  morsus  Liuoris  edace^, . 
Nam  tibi  Gaesareo  contigit  ore  legi: 
*     Maxima  perpetuae  rcferes  praeconia  landis, 
Oarmina,  judiciO'  ai  probet  illa  tno* 

Fol.  ^.  Augustisaimo  ac  Innictissimo  tf  omanomin  Im- 
peratori  Leopoldo  I.  Fio.  Forti.  Felici.  Domino  Donrino 
Cienoentissimo  etc. 

Httmilltmns  Serttns 
Alexander  Julius  TorqYiatus 
LB.  CG.  G. 
Fol.  3«  b.  Ad  Augustum  Caesarem. 

Pro  Facibus ,  versus ,  quos  fert  pro  munere ,  Caesar, 
OfBciosa  manus,  dumTuusardet  AMOR  etc.  (Roch  8  Verse.) 

Fol.  4.  »Austriae  Augusta  Felicitas. « 

9  lam  So!  Oceano  caput  «ondiderat  et  inter  purpureos  co- 
lorea  occumben»,  Vcnustae  lucis  defectione  mortalium  oculos  non 
uno  spectaculo'  delectabat  etc. . . .  «c 

Schiufa.  (Fol.  45.  b.) 

)^Cum  annnus  eonfidettiiA  Pelicitatia  plenus  etiam  iii  medio 
eopore  non  cessaret ;  et,  haud  yana  cogitatiQne  firmatus,  gemeret 
lantum  temporis  suae  apei  Interesse,  quantani  morae,  Icnta  Nox 
opponeret :  excfaraaui.  «     ' 

» O  Noctem  augustam !  quft  nunquam  purior  ulla, 

»  Aurea  puniceum  lux  tulit  alma  dient : 

»Unde  ucnis?  nox  felici,  nox  lucida  LAURU, 

9  Nox  mihi  pcnpetuia  lucibus  una  prior, 

»t'ene  Venus  Paphio  vexit  pulcherriroa  curru? 

v^Tene  Cytheriacis  pauit  amica  jugis? 

y^ene  in  Acidaliis  aluit  Gbaris  hospita  campis'? 

»Pectoraqne  ambrosio  pura  refensft  agro? 

9  Unde  garis^,  facul^sque  novas  «  rarosque  Hymenaeo«  ? 

y  Undfe  g^ris  gemino  lumina  fulta  dje?  , 

»Agnosco:  liquido  crebrescunt  sydera  coelo. 

»Noxque  frequens  tacitis  ignibus  iidä  micat. 

»  Ut  quaeounque  Venus ,  gemini  noutstia  amorea, 

y  Gaeca  tegat  taieitd  NOX  vigilata  9  face.  <c 

»Veluti  aiaesae  mentis  inaomniis  a^atus,  triumphabam  de 
tranaactis  doloribus ,  donec  mecum  qoietior :  Tandem  juuat  Ga- 
8trophi]e>  e  fluctibus  eiferre  pedem,  et  in  littore  sisti,  deque 
naunräga  rate  Austrum  adorare:  )uuat  in  boc  sereno  lustrare 
oceanum  cautesque  et  uada ,  aut  quaecunque  iniquior  tempestas 
urgebas  errantem ,  grattssimo  borrore  contemnere :  donec  spe  ac 
metu,  in  gaudii  ac  moeroria  confinio  lactantom  secum  Animum, 
lassatosque  <;um  corpore  sensus,  gratior  Somnus  in  quietem  com- 
poaoit. « 

L  33 


Digitized  by  LjOOQ IC 


5t4 

CI. 
Hro.94«7.  Codex  Ms*  Nro.  9437. 

(Hist.  prof.  219.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s.  XVI.    (FolL  1 13.) 

V  Simbola  Romanoram  Pontificom ,  Cardinalium ,  Ma- 
gnorum  Dncum,  Ducum,  Principum,  Marchionum,  Ar« 
chiepiscoporam ,  Epiacopornm ,  Comitum  totia»  Regni  lu- 
liae  et  Germaniae,  atque  aliorum  Illustrium  omnium  natio- 
num  Yirorum. « 

X  Per  Octaaium  de  Strada  Mantuanom  S.  Caes.  Mtis, 
Nobilem  Aulicam  •  Ciuem  Romanum  et  Antiqnarium.  < 

Je  4  auf  einer  Seite  (Rüekflieite  leer),  loo  Blätter.  (400 
Simbola.) 

(Zw.  83  und  85  fehlt 84  Bl.)  Schone  Federzeichnangen, 

i3  BL  alphabetischer  Index« 


CIL 
»'••^•'  Codex  Ms.  Nro.  9421. 

(Bist.  prof.  88.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XVI.    (Fol!.  i630 
1.)  Simbola   Imperatornm   Romanomm,    Regumque, 
Principum  Electorum,  Arciducam,  Ducum,  Marchiooom, 
ac  aliquot  illustrissimarum  illastrium  Nobiliami  formis  a^ 
tificiosissime  delineata. 
Tomas  III. 

Per  Octaaium  Strada ,  Sacratissimae  Caesareae  Maie- 
atatia  Aulicam  et  Antiquariam ,  Ciaemque  Romanam. 

(»Ex  libris  Sebastiai^i  Tengnagelii  L  V«D.Cao8*Matii 
Conail.  Senat.  Viennens.  Praes.  et  Biblioihec. «) 

Fol.  2 —  1  s6 ;   immer  4  Stficko.  Sehr  nett  geeeichnet 
FoLs.  Imperator  Julias  Caesar,  Dtetator 
perpetas  Consul  III. 
Adler  ober  einer  gespaltenen  KugeL 

Diyisam.  Jungam. 
Bttdolphaa  I.  Imperator  Caesar  Pias 

Felix  Aagastus. 
Gewappnete  Hand  hält  Scepter  n.  Lorbeer. 

Vtrum  Labet. 
Octavianus  Aagnstas.  Pioa  Felix. 

Pater  Patriae 
Anker  am  den  aich  ein  Delphin  windet. 
Festina  lente. 


Digitized  by  LjOOQIC 


51S 

'  Albertos  L  Imperator  Caesar' Pitts;*  •  ih«»94«t< 

Felix  Augustus. 
'  o  R5m«  Krieger  im  Siegesläufe. '       - 
Fügam  Victoria  nescit. 
Pol.  1 36.  b.  Ein  sehr  schönes  Sjmbolam  wahrschein* 
lieh  für  K.  Rudolph  II.  :     ' 

(Oben)  Haud  fmitabile. 

(Ztor  Seite  y  Dissipat.  (Jt.)*  Uttumque,        '         "■ 
(Unten)  Vires  acqnirit  eundo.  '       *    . 

Oben  3  Statuen  zu  Fuft. 
unten  1  Statue  zu  Pferde. 

Fol.  #97.  Noch*  9  verschiedene  Sjmbola.    Anders  ge- 
zeichnet. 

CXXIIH.    . 
Ootamnus  de  Strada  'Rudolphi    Imperatoris  Anlicut 
delinearit  hune  Kbi^tn.       .i  .:. 

itb.   NoeK '6  aruf' FergamMt  gezeichnete  (weniger 
hübsche). 

Fol.  ia8— i«84  Ein  a])[ihäb^fcisches  Register. 
Auf  dem  Fol.  16a  und  ^68  sind  noch  8  SjmboIa  auf 
K.  Rudolph  IL  angebracht.  * 

it.  Fol.  i63.  b.  3  allegorische  Vorstellungen. 


cm. 

Codex  Ms.  Nro.5346«  v».6a46. 

(Juris  CaDonici  N.  5o.  Ol.  i3o.) 
Cod.  Ms.  ehart.  a.  XV.   Fol.     (Toll.  209.) 

Diuersi  tractatus  diuersorum  yidelicetde  ecclesiastica 
potestate  de  ecclesiastico  interdicto  de  permutationibns  be- 
xiefleiorum  de  earceribus.  (Aufschrift  auf  dem  Deckel  rcfn 
Aufsen.) 

Von  lunett  (auf  dem  Deokel) :  »  Hunc  libmm  monaste* 
rio  Canomcorum  Regularium  in  Noua  ciritate  Serenissimus 
princeps  Fridericus  Imperator  tercius  eiusdem  monasterii 
fimdator. « 

Vor  FoL  1«  Omnia  infrascripta  eontinentnr  in  isto 
libro. 

Item  primo  Tractatus  de  potestate  ecclesiastica  Cardi- 
xialis  Cameracensis  Constantiae  editps. 

*i.  Item  Quaestio,  an  mandatum  Imperatoris  in  quo 
plnres  sunt  coustituti  absque  dictione  in  solidum  sit  suffi- 
oi^nftf  iu  qtiod  unns  ex  oomiDalis  in  eodOm  poasit  sine  alio 

33» 


Digitized  by  LjOOQ IC 


|ir<^6346.  exercere  que  ii^  01404} Ato  «ontinentnr,  pam'^as  solucione. 
(F.  16.)  ^ 

*3.  Item  certe  lege«  in  cari«  metejo^KP^i^  diuam  Ka- 
rolum  quartumRooMnorum  iiiiperatoreni*promalgate(i356). 

F.  17*.        .  /  ..     .  -..•••  -^     l  • 

Item  Tractattts  de  ecclesiastico  interdietp  domini  Jo* 
hannia  Caldrini.  .      > 

Item  Tabula  remiasoria  domini  Jehanoja  d^  Lag  snper 
tractatu  predicto.  •   .0:1.'   <: 

Item  qaldam  alius  pulcl\er  paM!^,.d|^*9i|it9ria  supn- 
dicta»  i      . 

Item  Tractatua  de  cenauiia  eciJeai^iaiioa  dckiatai Joh.  d« 
Lig. 

Item  Tractatua  de  perfautatiopibus  beneficiorum. 

iL  Tractatua^  de  i'e&e.rrajtioniL^a;  beneficiorum.  domini 
Caaparta  de  Peruaio  Episcopi  FrequeoünpuaiA* 

It.  L^ctMra  arbonji^m.  CoAsanguinita^a  ,et  .efiinitatis 
Jo.iAn. 

It.  T|*a<c^to8  de  qmes.tiQfi^l^us, , domini«  Anto»  de  Butrio. 

liU'B^peritio.  capitMli  p^;-pendipi«^  de  sen.  exertione 
(?)  per  B.  d.  dominum  ArcbiepiscQpuj^..  f^anpirnilao.  olia 
Abbatem  compoaita. 

It.  Tractatua  de  Carceribus. 

It.  Repetitio  G.  Cum  esses  de  Testa.  domini  abbalis 
etc.  (Repetitum  fuit  per  roe  Nycolanm  de  Cecilia  decre- 
torum  Doctorea  Anno  domini  1411.) 

It.  Repetitio  C.  Si  palicio  dbtoini  abbatia.  (F.  184.  t.) 

It.  Repetitio  G.  Ecctesia  sancte  Marie  de  Conati  do- 
mini Abbatia  (F.  191).  (»  Compbsita  fuit  hec  repetitio  per 
me  Njcolaum  de  Cecilia  Abbatem  maniacehaeib  anno  dal 
i435,in  ciTitaie  Senarum.,«) 

3«  Item  Bulla  excommjiiniaationia  qiia.Sixtpa  pep»  ^sr 
oommunicat  V^netoscum  inyectivaantetHiUafn.poaiUL  Aaao 
domini  1483.     Et  fuit  Sixtns  quartna  buius  nominia. 

Letzterea  Stuck  feblt.  Daf(&r  iat  d«:  XV<Ai^ob.  r.) 

locipit  formula  de  ceremonii^  miaae.aeAnAdfiaaniodaa 
iiiooaatet*ii  aancte  Dorotbee  (3  Bl.) 


CIV. 
ww.906..  Codex  Ms.  Nro.9052. 

(HIst.  prof.  i65.) 
Cod.  Ms.  cbart.  in  Fol   sec.XVL     (Fol!  38 1.) 

Onuphrii  Panvinii  Yeronensis  (ord.  Eremitanmi  S.  äjt 
gustini). 

De  comitiia  et  potestate  Imperatoria  Libri  trea  hacte- 


Digitized  by  LjOOQIC 


517 

itQS  jneditt  cum  praefatione  ad  Imperatorem  Haxiini1ianamNro.9o5i. 
If.  aliua  omtiino  a  parvo  illo  de  comitiia  Iikiperatoriis  libro 
edito  primüm.Infine  librorum  quataor  de  Romanis  Priaci- 
pibua  Baaileae  typia  Uenricl  Petri  Anno  i558  in  foi.  et  ae** 
paratim  Argentorati  anmptibus  Lazari  Zetsneri  Anno  161 3. 
in  e»f     * 

(▼•  et.  GoIdasU  Politicä  Imperialia.  Francofurti  1614. 
Tom.  I.  a  p.  2&.) 

Gentilotti :  »Opus  istnd  «rulgare  conatituerant  decesso» 
res  met  Lambecius  et  Nesselius^). « 

*)  Gandolfus  d.  dissertat.'  pag.  .281  •  »  Autograiilniin  huiu» 
libri  est  in  BiblioCheca  Caesarea  inter  Codices  M.  o.  Historicos 
ao6  quem  edendu'm  su^ceperat  'famosüs  Petrus  Lambecius  ut  ipse 
testatur  in  catalogo  librorum  a  se  editorum.  An  editurus  sit  di- 
gnissimus  succe^sor  Daniel  fTesselius  ignoro. «  GentiL  ai  Ncsse- 
lius  triennio  aute  quam.dlssertationem  suam  ederet  Oaadolfus  ab 
jhominibus  demigraycrat. 

Extatque  in  Caesarea  BibUothecaezeroplum  ex  arche- 
tjpo  descriptam  a  Lambecio  recog^it,tQjni  et  briai^ibus  notia 
adaperaum  atque  adeo  ad  prelpm  pamtum,  Ego  vero  cum 
raaioris  sit  moUs  qoam  ut  commode  huie  catalogojnaeri  poa- 
ait,  editionem  integrem  in  aliud  tempus  reiiciens  epiatolara 
dedicatoriam  et  summa  librorum  <^apita  dumfaxat  adpo- 
nam  «  Gentil. 

Späterer  Zusats:  »ExenTpIum  quod  memorat  Gentilo- 
tius  recenset  in  Auctario  Forlosia,  cui  exempio/adiecia 
sunt  iam  tjpis  edita  PraefatiQ.hAecBdlmp.  Maximiiianum  11. 
et  operis  priora  capita  7, « 

De  comiliis  et  poteatate  lonperatoria  Libri  IIL 

Pol.  1.  '       ' 

9  Invictisskao,  Caesari«  Maximfltano  IT.  Aostrio  Impcratoris.    -     "* 
Ferdinandi«  Augusti.  Filio  Onuphrius.  Panvinius.  Voronensis  Fra- 
ter.  Eremita.  Augustinianus.  8.  P.  t>. « 

»ScripsÜräM  olim  Magnaatme^Bel^  tantum  aA^uSum  meum 
parviim  de  comitiis  Jmperatoriisjibruin»  quo  carptim  qu^ad  id 
ai^^üm^ntum  pertinebaht  aifnotaveram ,  eum  quum'  aliquot  annis 
iacuisset ,  ubi  primum  audivi  te  Regem  Bomanorum  feficiter  eWc- 
ttim  essa'j  it^rum  in  «länus  sumpsi,  cursiln  legi,  et  ftiulttf  in  ipso 
yalde  seit«,  digp^,  d^es^e  animadverti.  Maxiiao  igiUir  in  Maiestn* 
tem  tuam ,  cuius  eximiis  in  omni  genere  laudibns  omoium .  aurea 
personant,  studio  incei|sus  facqre  non  potui,  quin  eundem  librum 
ita  mnitis  rebus  notitia  dignis  auctum  et  locupleta^m,.  ut  In  tres 
libros  diuidi  oportuerit,  sub  M.  T.  nomine  ini  lueem  ederom. 
Mtdta  enim  erant  quae  me  ut  id  conatlH  -  ca|»erem  •,  ätque  adeo 
captum  antea  retinerem  faortabantur  et  monebant,  sed  illud  prae- 
cipuum ,  quod  quum  patri  tuo  tres  libros  commentariorum  totius 
Beipublice  et  Imperii  Romani  iam  pervulgatos  dedicaverim,  ope- 
rae  pretinm  duxi ,  libros  de  Imperatoris  Bomani  Comitiis ,  iure, 
offieio  ao  potestate  scriptos ,  ei  potisaimum  nuncnpare ,  et  tanqae 
gratolatum  mittere,  qui  modo  £aeaar  incredibili  cunctomm  prin- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


518 

Hfo.9o5«.cipum  coittenrione,  oinniumqne.  bonorum  Uetitif,  erqatuft »  Imp» 
ratorque  designatus  9  unus  prac  omnibus  christianum  ipsum  I» 
perium  ad  ruinam  praeceps  ,  et  undique  discerptum  sublevare  ac 
tueri  potest.  Plane  enim  ita  eiis^imo  futurum  fdissc,  ut  tantae 
potestatis  deous  nisi  Maiestati  T.  tanquam  nobilisatmo  praestaiii 
tissimoque  patrono  commendatum  tradicumque  fuiaset,  orcvipe* 
nitua  extingueretur.  Ac  fore  quidem  sperant  cuncti ,  ut  a  Haie« 
State  Tua  exemplo  divorum  patrui  et  proavi  tuorum  Caroli  V.et 
Maximiliani  Augustorum ,  patrisque  tui  Ferdinandi  pientissimi, 
et  fortissimi  Imperatoris  in  eam  restituatur  amplitudinem  ,  und« 
saperiorum  prSncipum  ignavia  decidit.  In  bis  porro  libris  Maie- 
staa  tua  accurate  ea  omnia  cxplicata  intuebitvr,  quaead  Impcn* 
toris  Bomani  munus  9  tarn  antiquis  quam  nostris  temporibua  qua- 
cunque  ratione  pertinent ,  Quae  si  quando  a  gravissimia  tanti  !■> 
perii  curia,  paulisper  auocata  legerit,  non  dubito  quin  tot  tanti>> 
rumque  rerum  lectlone  ,  eiua  animus.non  modo  recreari,  ueruB 
etiam  ad  maxima  quaeque  perägenda,  quae  natura  suadente  Hbes- 
ter  animo  cogitat,  tot  exemjplis  uehementer  mcitari  possit.  Qnaa 
Deu8  optimua  maximus'ad  Christianae  Beip.  sälutem  diu  nobiaia- 
columen  conservet«    Bomae  Kai.  Nouerobris  MDLXIIj. 

Schlttfs.  (Pol.  38t.) 

3»  Hunc  autem  proficiendl  modnm  in  premissis  ponimus  ob- 
servandum,  ut  relinquatur  optioni'par^ntum  ih  filios,  si  qaos  bs- 
buerunt,  aeu  proximos  qoos  in^principalibaa  sibi  ereduiic,  veii 
similiter  successuroa,  a.d.  loea  dirigant,  in  quibus  de  huiusmodi 
possint  linguagiis  edoceri ,  uel  in  propriis  domibns  paedagogos 
mstructores ,  et  pueros  consocios  in  bis  peritos  eis  adiungant, 
quorum  conuersatione ,  pariter  et  doctrina  in  Unguis  ipsia  ua]^ 
ant  erudiri.« 


cv. 
V'-M9^  Codex  Ms.  Nro.8699. 

(Bist.  prof.  179.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  FoL  8.  XVI.     (¥611 7.) 

Herrn  Beicharten  Streins  hochzeit.leut  gefallen  mni 
b^esehädigt. 

(Fol.  1.)  Incipit:  1.  »Herr  Landtmatachalc  hatt  sieh 
an  Ort  dirs  Podenfs  so  nit  eingangen  wollen  erhalten  etc.« 

Desinit : 

Fol  6  /^^'  ^^^°  Hern  Jörgen  Diner  so  ynter  ihres 
*  \86.  Herren  gelegen. 

S.  Hoheneck.  Tom.  III.   In  praefktione  p.  XI.  — XIY. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


519 
CVI. 
Codex  Ms.  Nro.8707.  b-.«707. 

(Hist.  pro  f.  171») 
Cod.  Mi.  Chart  in  Fol.  s.  XVL  et  XVIL   (Poll.65.) 
I.)  Fol*  I.   Fragmentum  descriptionis  Magni  ducatas^ 
Lithaaniae.  (174  Bl.)  (Ab  AnoDymo.)^ 

incipit :  Magnus  ducatus  Lithuaniae  est  regio  latiasima  9  in 
ea  sunt  plures  duces  Lithuaniae  et  Hussiae  vnus  autem  .praeses 
et  monareba  cui  ceteri  subsuni  nagnua  dux  Lithuaniae  vulgp  nunr 
cupatus  etc. « 

Fol.  9.  Desinit: 

V  Colebant  ab  prigine  Lithuani  Ignem ,  Sylvas  aspidea  et 
8eq>entes  quos  domi  velut  penates  nutriebant  et  reverabuntur.  c 

3.)  Fol.  9  —  sa.  Methodus  conscribendae  eccleaiaati- 
cae  hiatoriae.     (Ab  Anonjmo.)  (Sehr  gut  acheint  ea.) 

Ineipit :  » Totum  opus  distribuetur  in  tomos  quatuor  aut 
quinque  prout  vel  copia  rerum ,  vel  etiam  varietas  tulerit,  ita  ut 
primus  tomus  forte  usque  ad  Gonstantini  tcmpora  vel  usque  ad 
Nicaenam  Synodum  eitcndatur ,  seenndus  usque  ad  Carolum  ma- 
gnuia,  Tertius  usque  ad  Etenricuni'  quartum  autcirciter,  quartus 
usque  ad  Wiclephum  aut  Hussum,  q^uintus  usque  ad  nostra  tarn- 
pora. «  

*3.)  Fol.  9}  —  3i.  Diacorao  della  Möscovia.  (Ab  Ano^ 
nyino«) 

Incipit :  »  Fu  gia  la  Moscouia  uno  Ducato  fra  i  molti  nella 
quäle  era  divisa  1a  grandissima  proufncia  di  Bussia«  compreso  ne 
i  terrarni  sui  bora  assai  ben  cenosciuti  alla-  quäle  et  alla  citta-  sua 
di  Mosca  diede  nome  il  iiume  Mosco<ete.  «c  <tyeyl§u€g^  i56o?) 

.  Desinit  (F0I.31.)  i»E  il  presente-  Dtoca  d'  anni  3o  di  corpo 
robusto  della  cui  grandezsa  habbiamo  detto  di  sopra  et  del  cui 
iralore  non  e  aicuna  maggior  proua  delle  predette  imprese  da  lul 
In  gran  parte  in  persond  fatte.  « 

»  Questo  ^  qtiapto  che  delle  cose  df  Moscouia  dalF*  historie 
proprie'  da  queUe  de  vicinr  da  persone  ch'  banno  militato-  sotto, 
eaao  Duca  et  da  i  principali  di  quella  corte  ho  potuto  racoglieret 
riddure  in  questo«  Ixreye  discorao.  (Vielleicht  von  einem  Yenetia- 
niaehe»  Gesandten  ?) 

4.)  Fol.  35.  »N<*  4^.  Joanrna  Gobenzl  Legalio  Moaco^ 
oica  < 

Fol.  36.  »Epistola  Glarissimi  viri  JoMinh  €obenxl  a  Pros* 
aeck  Eqnitis  Mariani ,  Arcbiducis  Austriae  Caroli  et  Cancellarii 
etc.  de  legatione  sua  nomine  Maximiliani  IL  Imperatori»  apud 
Magnum  Moscouiae  Ducem  obita;  ad  N.  Drascouitium  etc.  Arcbie« 
piscopum  Golossensem ,  et  Episcopum  Zagrabiensem  scripta ,  et 
eins  ittssa  ab  homine  quodam  Hnagaro  ^ex  lingua  lllynca  seu 
Croatica  latina  facta,  anno  1677*«   • 


Digitized  by  LjOOQ IC 


520 

tffo«  8707.  3  Illiistrissime  ac  Reverendissime  Dom  ine  etc.  €  ^ 

»Ego  accepi  in  Polonia  literas,  qoas  octava  April it pToxime 
elapsi  Dominatio  vestra  ad  me  dedit  etc.«  (B'/^Bl«)  (Vergl.  Wicb- 
mann.) 

5.)  Fol.  47.  Eine  andere  Abschrift  des  yorhergeheo- 
den  Briefes  (älter).    (107.^  BI.) 

6.)  Fol.Sß.  »N.23.  Vtrum FralriClemcnti  Heult Hein- 
rienm  Yalesiam  interficere?«  ^LicuitlJ 

»  Quo  minus  licuerit  multa  vulgo  alferuntur ,  quibus  et  alia 
addi  possunt  etc.  c  (8  Bt.) 

Desinit  (Fol.  65.) :  »  Atque  bic  mihi  faerit  respondendi  mo- 
dus «  parato  interim  melius  sentientibus  cedere ,  eorumque  »es- 
tentiam  complecti.    Laus  Deo ,  super isque»    * 


cvn. 

tf«K9a46.  Codex  Ms.  Nro.9045. 

(Hista  prof«  179 1  173,  174«  175.) 
Cod«  Ms.  Chart  in  Fol»  sec.  XVI.  (FoU.Si,  3o  et  5  et  6.) 
I.)  (N.  172.)  Aus  AFcntinus.  (8«««  Buch.) 
(Fol.  I  — 5i.)  »Dafs  Buch  beschreibt  das  leben  mnd 
Erliche  thatten  defs  hochloblichen  Kaiser   Ludwigen  des 
rierden  ditz  namens.     So  ain  geporner  Kunig  in  Bairn  ist 
gewesen ,  vnnd  zw  Bomischenn  Kaiser  erweit  wordeno. 
(In  fine  mntilns.) 

%.)  (N.  173.)  Vita  Caroli  Quarti  Imperatoris  (ediu  s 
IL  Frebero  inter  scriptores  Rerum  Bohemicamm  pag,  86. 
HanoTiae  Anno  1609  in  folio.) 

Fol.  a,  Proemium.  Secaturis  in  thronis  meis  binis^  bi« 
nas  mundi  yitas  agnoscere,  et  meliorem  eligere  etc.  (s8  Bl.) 

*^^3.)  (N.  174)  vSatjraRegniBoemiae  in  Regem  Hutt- 
gariae  Stgismandum. « 

»  Audite  caeli  quae  lomiar  ^  audiat  terra  uerba  oris  mei«  an« 
ribus  qnaeso  percipiat  concilium  creaturae  totius,  quae  conia 
supremi  Judicis  iustissimo  Tribunal  i  ego  nunc  orba,  et  Tiduita- 
tis  maesta  veste  uestita,  Boemicae  gentis  Corona,  cruaeruloae  pro- 
ponam  in  et  adversus  Illustrem  Sigismundum  (91  ras  est  dicere) 
Begem  ete.  14  p]. 

Schlufs.  »  Ac  per  hoc  totus  mundus  cognoscat,  quam  diseri* 
minosum  sit  tuae  6mnipotenti  virtuti  resistere,  et  contra  stimv* 
lum  tuae  rectitudinis  calci trare.  Et  conuertantnr  universt  ad  tnae 
legis  obseryantiam  salutarem«  a  qua  nunc  senescentis  mundi  ca- 
duca  cupiditate  retracti ,  dahinabititer  reoesserunt.  Datum  aano 
Nativitatis  tuae  Domine  mi  M GGGGXX.  dieque  XX.  Mensis  Julüi 
frimogenitae  meae  et  excellealioria  charissimaeCommunitatisPn- 


Digitized  by  LjOOQIC 


521 

gcDBls  met  Ifonoria  predpuae  aehitricfo  sigillo,  «fuid  ad^ptteaaiii  Vrot^H^ 
proprio,  ticiH  »olalio  sum  bostili  manu  fravdaU  etc«« 

Deeal  hie  altera  Satyra  in  eundem  Regem  clanculumhabita«^ 

4»)  (Fol.  5.).  » Archiepiscopus  Pragensia  scribit  Begi 
Yngarie  renuncians  omnibus  Juramentis ,'  qüibus  se  illi 
obstrijixeraU  « 

j»  Serenissimo  Principi  et  Domino ,  Domino  Sigismundo  Ro- 
manorum ac  Vngariae  Regi  etc.  Conradus  Pragensis  Ecclesiae  Ar* 
chiepiscopus  et  Apostolicae  sedis  fjegatüs^  paratum  obsequium 
prout  presentta  «reqninint ,  Keet  a  Serenitate  TestttEi  pamm  gra- 
tum  et  pensatum . . .  a  (i  Bl.) 

Schlufs :  9  Scriptum  Pragae  Sabbato  e^c, « 

5.)  (N.I70.)  aSchwartsen  Haondlnng  vnnd  yrgicht.« 

»Des  Scbwartsen  verhanndtlung  Ton  Augspurg  im  147^8 Jap 
adv  1 1  Apprill  an  ainem  Sambstag  ist  der  Scbwart«  mit  seinem 
anhang  gefanngen  wordten,  durch  geschafft  des  Reichsyogt  vnnd 
aines  Radts  au  Augspurg,  vnnd  ainer  ganntaen  gemain  daselbs« 
(Bürgermeisters?)     1  81. « 

» Darnach  so  hat  yrtl  vnnd  recht  geben ,  da«  man  In  soll 
auch  seine  gesellen  an  den  galaen  hennghhen.  4  (Darfiber  ein 
Volkslied.) 

vNun  merchhenndt  all  sw  diser  seit, 

»  Was  dise  redt  sagt  vnnd  bedeutt, 

»  Das  Niemanndt  in  dreye  oder  vier  tagen 

9  Nit  alles  hhan  schreiben  sprechen  oder  sagen, 

9  Warumb  sy  hanngen  vnnd  wie  sy  hanngen 

»Vtz  SchwartJs  vnnd  dafs  (?)  tag  lannge, 

9  Der  Schfvartz  was  so  ain  listig  man^ 

»  Mit  seinen  auefliehten  er  began, 

»  Sich  also  maisterlich  halten 

»  Das  sy  in  aue  ainem  aweliTer  erwalten  etc. «  (4>/2  ^^*) 
Schluft:  »Das  verieiche  alle  der  wcrdtc  Christ, 

9  Der  dan  yetaunndt  ain  clains  hhindlein  ist«      . 

9  Das  selb  Schennchh  ich  Euch  allen  sum  Neuen  Jar, 

9  Was  hie  geschriben  stat  amen  ,  daa  alles  werde  war.« 


cvni, 

Codex  Ms.  Nro.8694.  Nro.8694. 

(Hist.  prof.  i83.) 
Cod.  Hs.  Chart«  in  Fol.  sec.  XVI.  (Foll.  96.) 
BeschrciboDg  der  Mnacowitterischen  BaiEn  H.  Nicias 
Warkou  Ac  iSq?.  (93.)  29  Julü. 

Ineipit!  Fol.  1.  Beschreibung  der  Baifz  in  die  Moa- 
eaw»  so  Herr  Niclas  Warbotach  damals  Born.  Khay.Ht.  etc. 
Gesandter  gelhan,  Anno  etc.  qS«  den  2a  Julj.« 

»Den  aa  Jaly  Bin  Ich  Aofs  der  8udtBre£iUwt  neben 


Digitized  by  LjOOQ IC 


52Z 

H«o.8694*clen  Andern  d«f8  Hr.  Warkotsch  Dienern  vndt  geferden,  so 
defs  tags  eines  theilfs  Voran  geraist,  nachgefolgt,  Ist  die 
erste  iagreifs  gewest,  Hundtsfeldt,  i  klein  Meil  Wegs  etc. 
Desinit  (Fol.  25.) :  y  Dem  Hr.  Gesandten  Nicölay  Bar- 
kotsch  ist  In  der  Moscau  auff  Ihn  yndt  sein  HoflTgesindt,  so 
In  Allem  33  Person,  teglich  In  sein  kachen  zu  verspeisen 
geben  worden.  Erstlich  ist  Er  In  defs  Moscowittera  Landt 
gewesen  i6  wochen,  alle  Wochen  3  Ochssen  Auf  alle  tag 
3  Schopfs.  Alle  tag  i5  Huener  Alle  tag  ein  Ganfs.  All 
•  tag  zwo  Antben.   All  tag  loo  Ejer*   AU  tag  3.Pfundt  Boet- 

ter.     Meb:  lo  Elendt. 

Samma  Allea  vndt  Jedea. 

Ochssen    48.     Eyr     •     .     .     iisoo. 
Schopfs    336.    (Pfundt  Butter)    336. 
Huener  i68o.     Elendt    ...       lo. 
Ganfs    ,   113. 
Enteu       394. 

Ex  libria  Sebaat.  Tengnagel  L  V«  D«  etCaea.Bibliotb. 

Vgl.  Wiebmann  Gesandtacbaftsberichte.  (Kl.  Schriftettf 
Berlin  1830.) 


CK. 
Hf.87P..  Codex  Ms.  Nro.8701. 

(Hist.  prof.  i89.) 
Cod«  Ha.  Chart«  in  FoL  sec.  XTL     (Foll.  ft.) 
Fol.  I.  Epiatola  Gnilielmi  deCrojr  fliarebionta  Arach^K 
tani.  (Tengnagel.)  (Orig.) 

» Illiistrissime  Princeps  doinine  observaiidissime  bumilem 
commendationero.  Accepi  Litoras  Illustrissime  Do.  V.  quas  ad 
Dominum  Comitem  de  Nassau ,  et  me  dedit  xiiij  presentis  ex  Al- 
ttat, quae  mihi  grattssimae  fuerunt,  Habeoque  Illustrissime  Do. 
y.  ingentes  gratias  de  Novis,  que  ,ad  me  scribere  dignaca  foit. 
Quod  vero  ad  rem  Lutheri  attinet,  dou  dubito  quin  nunc  Illu- 
strissima  Do.  V.  Literas  Gesar.  et  Gatbolicae  Maiestatis  Domini 
mei  clementissimi  accoperit.  Et  postea  alias  quas  ad  eandem  ex 
,  bac  Vrbe  dedit ,  praesertim  ne  Lutherum  huc «  nisi  certia  condi- 
tionibus  adduceret«  quod  etiam  paucis  tarnen  Gesar.  Maiestas  soa 
iterum  repetrt.  Geterum  Nova  htc  nulla  sunt,  nisi  leta  iTIa,  quae 
Illustrissima  Do.  V.  ex  Literis  prefatae  Majestatis    etiam  intelli- 

Set  Scilicet  Exercitum  Maiestatis  suae  depulsls  Rebellibua  Oppi- 
um  Tordesillas  ui  cepisse  et  serenisaimas  Domtaam  Beginam 
matrcm  ac  sororem  suam  Dominam  Katherinam  Libertati  resti* 
tutas ,  ac  iam  in  manu  Maiestatis  suae  esse.  Ita  quod  in  dlea  il- 
linc  meliora  speremus.  Praeterea  quia  Caesar;  Maieätaa  pWrimnm 
deaiderat  Adventam  lUoatriaaime  Do.  V.  bortor  eandem  etiam  at- 


Digitized  by  LjOOQIC 


in 

^oetiuB,  utll«r  smam  ommno  qvampriaittni  ftuo  ftd  IGoivvmi«' V>«*Sf*» 
tum  Imperialem  maturet,  quia  tunc  Maiestas  saa  omaia'aaaNe- 
gotia  cum  eadem  communicabit ,   et  eins  prudentiBsimo  Gonsilio 
confidenter  utetur.    £t  Illustrisaimae  I>o.  V.  me  iterum  atque  ite* 
rum  commendo  et  totum  trado.  c 

»Datum  Wormaciae  Die  xxiiij  Daeembria.  Anno  domini 
M.D.XX.« 

£.  Illuatrisaimae  Do.  Vrae. 

Aufschrift :  » Illnstrissimo  Principi  et  Domino  domiaa 
Friderico  Duci  Saxoniae  etc.  Prineipi  electori,  Dooiido  ob- 
•eryandiftsimo. « .  

FoU  a.  (Litera  N.  ad  Episcopum  N.  ?) 

Reuerendistime  Antistes. 

»Redditae  mihi  fuere  literae  tuae,   non  tarn  gratae  quam 

iampridem  a  me  expectatae,   excraciabar  enim  non  mediocriter 

ahimi ,  quod  neque  Hispania,  neque  Italia  de  te  iam  tot  mensibus 

quidquam  nobia  nnntiaret.    8ed  cum  te  iam  Italiae   tuae  ineolu- 

«m^  reatitutum  inteUigamua ,  non  possiimus ,   quotauot   bic  tibi 

p.Ici  sumua,  auraus  aatem  omnes,  nisi  de  reTiquis  reous  tuis  beiie 


tatis  addideris  quam  ab  co  accepcns,  Tanta  enim  semper  tibi 
Ibit  gravitaa  comitati  adiuncta,  tanta  prudentia  et  in  rebus  agen* 
dia  industria,  ea  in  omnibus  tua  ofBcia  et  benignitas,  ut  neminem 
maiori  splandore ,  munere  suo  functum  neminem  Sedi  apostolicao 
plus  ornamenti  attulisse,  neminem  unum  Rispaniam  plus  amasse 
•tudiosius  coluisse  at  magis  invitum  dimlsisse  crediderim ,  baec 
tarnen  obseero  ne  a  me  in  adulationem  dicta  existimes ,  a  qua  et 
te  maxima  abborrera  scio,  et  me  alienum  esse  semper  cognovistl. 
Seribo  tarnen  baac ,  ut  scias  quibus  argumentSa  onuiea  tut  duea- 
mur,  de  dignitate  alüsqua  omnibus  rebus  tuis  optima  sperare, 
praasertim  cum  Romae  sis «  ubi  nuUa  clara  Ingenia ,  neque  ob* 
aeura ,  neque  ignota  aase  possunt.  Licet,  ut  scribis,  te  a  nemine 
istbic  cognosci ,  nee  ouanquam  etiam  cognoscere.  Ouod  Symonis 
in  te  fidam  perspexens  gaudeo ,  sed  magia  gavisus  faissem  si  in 
Ulis  dixisses,  in  quibus  maxime  perspici  opportuisset.  Omnibus 
quibus  scribis ,  salutem  dixi,  Tudensis  autom  conqueritur,  cum 
jLr^illensis  tuas  atiam  babuerit,  aa  sotum  praaterStum,  rem  Ben- 
rici  Brandis  diligentissime  curabo.  Hactenus  tuis  respondi.  Hine 
quid  scribam  non  babeo,  nisi  GesaremaliosqueomnesrecteTalere 
omniaque  wse^'  quemadmodum  dum  tu  aderas;  Saltefcurgensis 
adest  non  medioori  cum  gratia  et  auctoritate ,  admittitur  enim, 
quod  nunq[uam  futurum  putavi ,  ad  Jovis  arcbana  consilia*  Is  in 
aaa  gratus  fuit,  et  plusquam  sperabam.  De  reliquis  quid  dicam 
DM»  lartOf  ut  Symon,  nondum  nata  referam.  Arbitror  autem  ne 
mei  Judicii  expers  sia,  Nos  ad  primum  ▼er,  urgente  ita  rerum  ne- 
^essitate,  in  Hispaniam  navigaturos.  De  Germanicis  rebus  boc 
maxima  est ,  Lutnerianam  sectam  vel  potius  pestem ,  ita  uniTer- 
$ßm  Germaaiam  invasisse,  at  omnium  animis  incnlcatam,  ut  bano 
unpiam  pemitiam  Baipnbliee  Gbristiane ,  aliquid  mali  allaturum 
▼erear »  non  aatia  enim  luit  inpostori  ilU ,  niüta  perperam  et  im* 


Digitized  by  LjÖOQIC 


VK«»87*i*pi«  w  Sodem  itpostoHcam  seriptitte,    uom  omnein  pietalem  et 
neligionis  nostre  Sacramenla  e  medio  tulitse,  nisi  apud  Saxonts 
summum  Pontificem  sacris  interdicerel   et  eiua  Diplomaia   quot- 
quot  habere  potuit  et  Decreta  Patrum  et  pleraque  alia  imo  ipsam 
Pontiiicem  solenni   more   x«»«»  die  presentis  Mensis   Wittenberge 
combureret,  babita  prias  Goncione  ad  ranlta  milia  hominum ,   qui 
aderant ,  cnius  summa  erat ,  omnes  sacria  initiatos  Pontifici  eqiia- 
les ,  nee  sibi  in  eum  quam  ei  in  ae  minorem  esse  potestatem  ,  li- 
cereque  sibi  eque  illum  Sacria  prohibere ,  quam  ao   illo  prohibe- 
retur.    Non  pudet  etiam  stölidum  et  impium  vulgus  asserere  An- 
geAos  Dei  dum  hec  fierent  in  Nubibus  visot  et  hoc  preclarisalmum 
racinus  spectasae  probasseque ,  minatur  etiam  egregius  ille  legum- 
lator  vel  potius  perversor  Septem  Prouincias  cum  eo  conapirasse, 
Et  Boemos  quorum  hereai   assertor  est ,   sibi  quinque  supra  tri* 
ginta  Millia  hominum,  et  Saxones  aliique  SeptentrionaYes    Populi 
totidem  pro  Italia  et  Roma  invadenda  Gothorum  Vandaldrumque 
exemplo  pollicitos;  oppugnant  hoc  monstrum  Gesar  inpHmia  et 
deraum  alii  omnes  Aule  nostre  Presules,    et  Prooeres  et   praaer- 
tim  Tudensis,   qui   luculentissimam   orationem  ad  Germanoa  de 
bac  re  scripsit*    Jecit  tarnen  hoc  virus  tarn  alte  Radicea  aoaa «  «t 
vix  absquß  maeqo  malo  tolli  posse   existimarero,   quod  Germani 
omnes  ordini  Sacerdotali  infesti ,  et  Rapiais  dediti ,  se  in  hoc  bo- 
mine  iam  ansam  nactos  putant,  qua  ordinem  111  um  alioquin  invi- 
sura  et  opulentum  subuertere.    Et  omnia  sursum  deorsuni    facile 
miscere  posse  arbitrantur.     Gesar  tarnen   habito  solenni   coaailio 
quatuor  Gardinalium  Sedunensis  sciticet  Saltaburgensia  Ifogunti* 
nus  et  Toletanus,  duorum  archiepiscoporum  et  totidem  episcopo» 
rum  et  Principum  Imperü   secularium ,   duodecimque   Doctorum 
multorumque  aliorum  virorum  magnorum  etgraWum  omAea  vires 
atque  auctoritatem  suam  pro  hac  virulenta  vipera  toUenda  noa 
minus  pio   quam   Cesareo   animo  promisit.     Quod  tarnen   ei  mmk 
minus  Negotii  futurum  puto,  quam  Herculi  Lemeam  HidraniTia- 
cere-    Vaie. «    (Scheint  e.  Abschrift  su  aayn.) 

Am  Rand«  .steht  die  Bemerkung:  vHec  qnidam  adCn- 
riam  Romanam  scripsit,  nomine  N.  Sed  non  niti  aliqois 
nebulo.  4 


cx. 

H".934..  Codex  Ms.  Nro.  9341. 

(Hist.  prof.  188.) 
Cod.  Ms«  Chart,  in  Fol.  aec.  XVI.  (F0IL6.) 
(Pol.  1 .)  Dialogns  Marphorii  et  Pasqailli ,    de  horum 
Tempomm  Stata.  (Editas  in  Comitiis  Aagastae»  Ao,  1548.) 

M.  ^ Salve  Pasquille,  Cur  adeo  es  inbamaous,  ut*  te  aia- 
plius  nemo  .audiat  ?  « 

P,  y  Eicusatum  me  babeas  rogo  t  si  te  soKto  rariaa  iniiso, 
Hbpani  enim  linguae  meae  libertatem  formidanies  .|  adeo  me  dill- 
genter  custodiunt,  ut  ne  routire  quidem  posslm,  nunc  aute« 
e^essi  aufit  animi  causa  alio ,  vnde  gaudeo  me  posse  tecam  libe- 
TiyiM  colloqoi,  at  tu  unde  veais  ?  « 


Digitized  by  LjOOQIC 


6ts 


M.  »£  Vallcanori  uhi  ou«»  PeftlHba  Mtainio^  ist;ini|$iio  1110^  Il««»'.9a4ii 
sapienteque  adolescente  Cardinale  a  Gnisa  famlliariter  a^^^^l** 
egi  ctc- «  ....  ..... 

S^hlttfa«  (Faf.4.)  '...>-.' 

M.  9  Faxit  D^us ,  iit  bona'  sit  inente  praedUu$  Caesar  ^  alio- 
quin  pereat ,  ut  Pbarao  Chrialiani  populi*  növüa  ho^tis,  noiiti'cnifen 
pAiquilIlie ,  me  seznpiir  folsse  alaiiaiiiiv  ^mri  hones^ii.'et  i  aecfuUatia, 
aed  die  tu  de  bis,  ^ae  a^tnlit  Tri4^n|ji|iia ,. «i. ad  te  tH<I\2fdfp#fv 
venit ,  "kt  quidnam  in  animo  habeat  Imperator. «  ^ 

P.  »Quid  in  animo  habeat  Caesar,  ant  quid  novi  adferat 
Tridentinua,  nescio,  aed  boni  e$9e  aliquid  iratfo  persuadet,  Di- 
cam  tarnen  pro  veteri  nostra  amiettia,  "ä  qua  loA^ssinie  semper 
abfuit  adulatio.  8i  pontifex  Ma<z.  qui^^mni  öffietoy  cbaritate,  im- 
peijsts,  «t  labore  semper  rempublieam  «f  universale  bo<iuih  pro- 
movit,  caeteros  Ohristianos  in  arPiiö^Cia  c<^ntinutt,  exerdtus  suöa 
tetra  mariqiie  sidyerMns  iivftdeles,  i^iig^^^is  nostratf'  höstt^'s  txhU 
buif,  errantea  ad  veitae  religionis  nöliciftmreduxit, 'pacrsipublicae 
author  fnit,  ooneilium  «nit'ersefe  semper  indixit  et  p^ati^feöSt,  baie<- 
resibua  et  abusibfia  extirpandts  6pera^  dtfdit,  OermaBOseirAng^s 
ad  priatinam  et  veram  relifiionem  reveeare  tonatua  est  y  exerci- 
tua  auos  Caesari  ad  domandam  superbam  Oermaniam  misrt,  nt  ea 
perdoniita  sedes  ApoatoUcaa  veneno  et  iracundia  eiusliberarettLf, 
et  Gaesaria  Imperio  maneipata ,  confcilli  authoritaVe  pH^tiham  sa- 
uf tatemrecuperet,  atque  liae  ratione  munita -pro'^UgnäbUlüm'r^?- 
publicae  Cbristianae  adversus  imminentia  Turcai^um  pericula  et 
turorem  y  cui  Germani  proximi  erant ,  existeret.  6i  inquam  Saue- 
tftaa  sua  invenerit  parem,  ut  aequum  est,  Caesarts  'aniriium  et 
aifectionem  erga  sedeni  Apostolicam ,  rempublieam '  ChrlsHanam 
et  coucordiam  cum  Heinrica  Oalloruih  Cbrislianisslroo  stabilieh- 
dam  atudiis  moUo  ardentioribua  cutn  mai'estat^  sua  coalescet.  $ln 
Gaesarem  in  diversum  ire  intellexertt ,  sentiet  pontificem  ad  coni 
aervanda  ea,  quae  dtxi,  animosiorem,  potentiorem,  fortiorcmque, 
quam  fuerit  unquam  antea,  et  Deus  opt.  max.  iusticiae  rei  Cnri- 
atianae,  et  sanctitati  suae  favebit,  Bono  igitur  animo  simus,  spe- 
remusque  rationem  vanis  opinionibus  superiorem  fore  Deoque 
aspirante  succeaaura  denuo  faelicia  illa  tempore  qutbus  principi^ 
Ima  iapi  (sie)  sese  tanquam  patribus  libenter  tractandos  et  regen- 
dos subiicient,  atque  principes  serenisaimi  aeternia  laudibus  et 
gloria  triumphabunt.  Age  igitur  Morpbori ,  attetrti  ad  haec  ai- 
mua,  in  quibua  divina  yoluntaa  perficiatur.  Vale,  Kam  tecum 
manere  diutiua  uequeow  «c 


CXI. 
Codex  Ms.  Nro.9059»  Nro.9069. 

(Bist.  proF.  186.) 
Cod.  Ma.  Chart,  in  Fol.  aec.  XVI  et  XVIL    (Poll.  24.) 

Miacellanea. 
I«)  F^iL  !•  Programiui  AcadMMCBma  Nicoiao  Agricola 
propoaitam  prima  feria  poat  Hichaelia  i556  iovitatorium  ad 


DigitizedbyLjOOQlC 


Si6 

B«^9o69«dedanurtioneai,  quam  potcridie  qmdam  Scitolastiens  habi- 
turns  est. 

Incipit  t  y  Scriptum  Hodle  Publica  propositum. « ' 

y  Halcyon  avis  est  paulo  amplior  paasere  ^  nee  alibi  aisi  in 

littoribus  maris,  et  quidcm  raro  cernitur  a  nautia  circa  brumam 

etc.  (ecciesia  Dei). «  iy,o  BI. 

t       a.)  FoK3.  Litterae  Gniltelffli  Meohorii  ad  D.  Leopol- 
dttm  I;.lnip.,    occaaione  coniugii  cum  Principe  Oenipon- 

»Imperator  Auguste, 
-  »  Caesar  Invictisaime,  .     ■ 

»  Domine  Clemontissime.  «c 

tSiquantuin  ab  omnibua  Gaeaariae  Maiastati  debetur  tan- 
tum  quisaue  erogaret,  non  ipifiore  bonore 'suiaroa  aoDeoproaima 
fotesVaiS  frueretur ,  quam  ab  altera  parte  yi|(eret  obsequii  indii* 
atria.  Verum  quae  nostra  infirmitas  eat ,  quis  tantae  Maiestatil 
apiendorero  digna  veaeratione  poasit  proaaqui  ?  quis  taatam  For» 
tunae  indulgeotiam  aequa  pietate  ac  veaeratione  poaaitcoropleeti? 
Ego  ex  Seneca  meo  didici,  quod  in  Deos  sola  voluniaa  confera- 
tUT}  dtdici  ex  alMs,  gratiorem  esse,  qui  delubrls  puram  caataia- 
que  mentem,  quam  qui  meditatum  carmenintulerit;  baut  praeter 
rem  itaque  videar  fecisae ,  si  utrumque  praeatiteriin  et  pietatem 
et  Carmen,  quamvis  levidense,  ac  propter  teroporis penuriara de- 
properatum.  Si  enim  boni  farre  ac  fisilla  sunt,  ai  mola  tantum 
aalsa  litant,  qui  tbura  non  babeuc,  supplicea  animi  mei  aenaui 
quantulosamque  Augustissimae  Maiestati  offerre  nondubitaW,  pra^ 
aertim  quum  nibil  aliud  nobis  sit,  qui  Profesaoriam1inguamexe^ 
cemus ,  tum  quod  habeam  bonorum  exempla ,  qui  idem  aaepe  f» 
cerunt.  Martiam  Venerem  roitco ,  Invictiaaime  Caeaar,  id  eat,  da- 
plici  nomine  gratulationem  meam  consignavi ,  aemel  de  felici  efr 
peditione  militari,  in  bostes  Imperii ,  iterum  de  auspicatissino 
coniugio  Celsissimae  Principis  Oenipontanae;  Deua  utrumqua 
bene  ac  feliciter  velit  evenire,  prosperet  omnea  actionea  Dominus 
ex  cilto,  fortunet  expeditiones  militares  multis  victoriis,  felicitet 
aerenissimos  Tbalamoa  numeroaa  sobole ,  beet  Sereniaaimam  Do- 
mum  laude  ac  gloria  aempiterna.  Feliciter,  Feliciter!  Imparatar 
Auguate  f  Vale  feliciter. «. 

.Augustissimae  Majeatatis  Gaeaariae 

DaTOtiaaimüa 
Ouilielmua  Meeboriua« 

Lynenburgi  in  Glostro 

Ad  Divi  Michael, 

Idib.  Sept.  Anno  MDGLXXIII. 

Imperatori  Leopoldo  I.  aemper  Auauato.  aemper  invicto. 
Patriae  Patri.  Optimo  Maximo.    (Carmen  aeeat.) 


3.)  (Fol.  6.)  Sixti  Y.  Pont.  Max.  Bulla  Indnigentiar 
proiia,  qui  Chriatianorum  (qui  inaerantar)  Imperatomm 
nnmiamata,  deyoto  animi  affectu  penea  se  tennerintf  aot 
aliia  fidelibas  accommodarerint ,  Tel  tandem  Eccleaiaa ,  in 
quibna  ea  ftteriiitaaa«rvata|  Tiaitayerint«  DaU  Aomae  i  Dec 
i587«  (8  BL) 


Digitized  by  LjOOQIC 


4«)  Fol;  i4.  Dntonnehang  Übei^  die  Bew^rkfetdügniig  vt*9^ 
einer  Union  zwischen  Katholiken,  Protestanten  nnd  Befor« 
mxrten.  (2  BL) 

Incipit :  Qaaeritnr  etc.  > 

»Ob  nic&t  IhrB  Ron.  Bayserl..  Mayt.  vnrser  Allergnedigster 
borr,  nach  anleituog  defs  lostrumenti  pacis,  nunmehr  sich  mit 
Ernst  «u  bemühen  betten  (mafaen  .derselben  solches  höehlich  an- 
gelegen seye ,  mann  gnugaamb  vnd  wofalversicbert)^^  wie  nach  dem 
gröiseren  Theilis  erlangten  PolitiachenFriden  In  der  Gfartstenheit 
auch  In  consciens  vndt  reliaionssacben ,  vnder  .den"  Obristlichen 
Hirchen»  alCs  der  genanten  Catfaolis eh en,  Lntriscben  Calutniachen 
«der  reformirten  eine  Käbere  verein  -  vndt  Concordanx  auch  be^ 
seres  vertrawen ,  roogte  gestiift  aufgericht  vnndt  getroffen  wer- 
den etc* « 

5.)  (Fol.  16.)  Epitome  rerom  Yngaricarum  JPetriBao- 
nani  Episcopi  Looerini,  apud  Regem  Mathium  olim  trie^- 
ninm  Legati. 

Nunc  primum  in  Incem  edita ,  nna  com  appendice, 
Opera  Joannis  Sambnci  Tirnaviensis ,  Pannonii. 

Cam  Prifilegio  Ad  Sexenninm«  Anno  MDLYIIl. 

(Blofser  TiteL)  (Y.  SS.  B.  Ungg.  Francofiirt.  1600. 
Fol.  p   199.) 

Fol.  17.  Joannes  ListinsTranssjlvanusCesaree  et  Begie 
Blajestatis  Secreiarius.  (Carmen  in  laudem  Sambnci.) 

»Aatorum  Monimenta  qui  bonorum, 
»Altis  Abdita  noctium  tenebris« 
y£t  livore  sublata  ,  vel  sepulta, 
^ » Indagat  etc.  «    (a3  Z.)  Gedruclit. 

6«)  Snmma  capita  nonnallorum  Taticinioi^nm  (de  Imr 
perio  Bomano  Orientali  et  de  Imperio  Tnrcico).  i*  Genna- 
dii  Scholarii  Patriarchae  Constantinop*  etc.     > 

Ganz  neue  Hand.  YergK  Lambecii  comment.  T.  Y» 
p.  16  etc.  

cxn. 

'Codex  Ms.  Nro.9135.  «-•»•ss. 

(Bist.  praf.  saö.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XYII.  (Foll.  90.) 
I«)  (Fol.  I.)  y Beschreibung    des  Lanndts   vnd  Ertz- 
berisogtumbs  Oesterreich  Ob  der  Ennfs. «  (Yon  N.) 

V  Boiohemnm ,  das  ist  der  Boyr  Hairaat ,  daraus  hat 
ler  Teutschen  khunig  Maraboduus  die  Boyr  vber  die  Tho« 
law  in  Bayrn  getriben  ...  a  (10  BI.)  (Alte  Grafen,  Bomi- 
^che  Städte  etc.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


828 

]|v»^a»88w  2«)..PoL  i3;  Replik  des  Ersherzog»  Itatthias  im  Na- 

men des  Kaisers  Rudolph  U;  an  die  Scäade  unter  der  Em» 
auf  die  auf  dem  Landtage  i5q6  yon  den  Städden  überge^ 
bene  Antwort  über  die  kaiserl.Propoaition« 

» la  dem  Kamen  der  R5m.  Kays.  Mt.  auck  sue  Hangm 
Tnnd  Bebaimb  Hhün.  Mt.  Ercsberc&ogeR  sue  Oesterrcicb,  Tnoscn 
Allergnadii^istcn  Herrn ,  Lassen  die  Fürstl.  Dcht.  Herr  Mathias 
ErcsbercBog  uie  Oesterreich ,  vnnser  gnedigister  Herr  N.  denca 
ffehopsaraien  Timd  getreuen  Lanndatänden  difii  Ercehersogthiimbi 
Oesterreicb  vnter  der  Ennia  genedigist  anscigesy  Sie  haben  Ir 
Jüngste  vhergebne  Landtags- Antwortt  rber  die  HbaiserliGh  Prä- 
position in  allen  Puncten  vnnd  Artickhla  abgehört,  ▼ndtb^esln» 
heiles  rernbmbcin.elc. «  (s6  BK) 

3.)  (*FoL39.)  »Ahraittang  der  Hochfrstl.  Dht.  Ercs- 
herezog  Led]^oldten  zu  Oessterreich  etc.  Gobemaments 
Depatath  vftdd  Annders  betreflmd^.     De  anno   1619,  so 

vnd  2J. « 

•  V  All'68  .Erstens  3o«^  tf.  Ir  Dht,  von  Ersamenr  Tyroliacher 
LaandtscbafFI»  srtifb  i6i9<  Jar  gehersambist'  bewtlligts  Regiments 
Deputat  V  tfo 'gleichwiol  ba]ba.fiir  .Teutfi(cbe  Tnd  annder  halbs  xn 
Welscher  tverung  gerechnet  s85oo^  fl.  vnnd  dannenbero  i5oo  i* 
lafs  betrifft.  Dennochc  für  voll  Id  est  Soooo  fl. « 

y  So  bringt  aollicbes  Tyrolisches  .Regiments  deputat  aufs 
ganhcz  1620  Jar  in  teutscher  Werung  auch  3oooo  fl.^ 

»  Dann  so  ist  an  solHchem  Frstl  Regiments'  Depatat  ▼ob 
16a I  Jar,  der  halbe  tb^iil  verfallen,  so  trifft  i5ooo  fl« 

Latus  75000  fl.  etc.  (1  ■  Bl.) 

4.)  (Fol.  55.)  »Rechnung  vber  die  Eckhartzwejleri- 
sehe  Confiscation  was  ane  geltt  daruon ,  aufs  beuelch  des 
fierrn  Cäftttzf^rs  mir  Johann  Heinrich  Cheus  Secretariea, 
zur- Cantdey  geitifibrt  WoHeh  ,  wegen  '  Heinriebs  Hanfsen 
Burger  vhd  defs  Gerichts  daselbsten  so  sich  selbs  strangn- 
lirtj  Tnudleiblofsgematilitin  A<^  i6rt  denooMartii  (5BL)< 

5.)  (*Fol.  63.)  »  Leges  bellicae  (sub  Ferdinando  IL 
Imp.)« « 

Incipit:  vOmnes  ac  sincuii  Serenissimo  et  Potentissimo 
Principi  ac  Domino  Domino*  rerdinando  II.  electo  Romanonua 
Gaesari ,  Hungaiiae  et  Bofaemiae  Regt  neo.  ntfn.  dtercitus  eiua  cel- 
sissimo  Generali' et  Supremo  Capftaneö,  huiusque  generaHbaa  sa- 
premis  Locumtenentibus  et  Oampi  Marescialchis  et  quibualibet 
8inp;ulatim  constitutis  OolonelHs  et  Capitaneis  promittetis  ac  jura- 
bitis,  vos  Majestati  ipsius  fidelissime  militaturos ,  • .  «  (711  Artflicd.) 
y  Formula  Jurisjurandi. « 

»  Omnia  ^  quae  modo  largius  explicata  et  proUxius  Cüurciai 
sunt,  ea.accurate  satis  percepimus,  intelleximus ,  perpendimus. 
Proinde  pollicemur  juramusquc  per  fidem  nostram ,  nos  omnia 
ista  fideliter  servaturos,  vitam  nostram  ad  eorum  praescripfiun 
infallibiliter  conformaturos ,  constanterque  in  omnibus  peraevera- 
turos,  Tam  vere  quam  tor  mazimum  nobis  adease  et  sanctum  ejas 
▼olumus  Evangelium.  <i  (3«/,  Bl.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


s; 


529 

6.)  (FoL 67«)'  »Madrid I  f  Junie  a  17  de  1671««:  *         ar<i.8i3i. 

.    » Breutf  relecion-  del  infeli«  streesse  del   incendio  de  la  ma« 

ravilta  celebrad«  por  tbdo  el .mundo,  ajuatada  con  )a  verdad  se* 

un  las  cartas  de!  Prior  de  S.  Lorenso  et  Bval ,   y  otras  noticlas 

ie  los  muchos  desta  corte,  que  haji  ido  y  vciiido  de  alla :   de  lo 

quäl,  por  aora,   y  en  el   Interim   de   la  relacion  ajustada,   que 

träerä  el  Prior ,  paVä*  su  Magestad  escriuo  estas  noticias. «  (a  BL) 

7.)  (Fol.  69«)  aKurtzer  Sammariacher  Auszcsug  der 
ansehenlichen  Tnd  gancz  yenvunderlichen  Baifz,  so  der 
Edl  ynd  Gestreng  .Hei*r  Georg  Christof!'  Fernberger  yon 
Egenberg  etc.  Au(s  Oessterr^ich  ob  der  Enfs  in  dieTüvkej 
nach  Constantinopel  ron  danneo  nach  dem  Berg  Sinay,  fei> 
ner  nach  Babylon,  ynd  entlich  in  die  orientalische  Indien 
Terricht ,  vnd  folgents  durch  Persien ,  das  gelobte  Land, 
Poln  vnd  Liltaw  nvider  in  sein.  Yatterlaiid  angelanngt  ist.« 

»Im  Jahr  Christi  i58d  den  2.  7^»  Ist  Herr  Georg  Cbristoff 
Fernberger  von  Egenberg,  von  Constantinopel  in  Compagnia  Hr. 
Hannfs  ChristofT  Teufels  Freyheren  etc.  auf  einem  Alexandriniscben 
Galeon  ahgefabreh  etc.  (bis  9  April  1593  su  Cracau)€  (4  Bl.) 

8.)  (Fol.  73.) 

9  Salomon  Scfa  weile  er  Sufzentis  Virtenbergfcns  Anno  aetatis 
99.  Concionator  aulicas  Lfcgati  Caesarii  Dni.  Joachimi  a  Sinsen- 

dorf  ad  Imp.  Turcarum,  sie  peregrinatus.  «c 

vAn.  1^76.  26  Sept.  Tuhinga  abiit  Rati^bonam  et  Lintsium 
Austriae  atque  Viennam.     Hcrenalsii  concionator  factus.  « 

T>  1577.  30  Nou.  cum  Domino  Lcgato  Vicnna  abiit  in  con- 
sortio  D.  Wolfgangi  Baronis  de  Hofliirchen,  D.  Septirai  Baronis 
de  Liechtenstein ,  Joannis  de  Sevelliz,  Christophori  de  Yiccdom, 
Joannis  Scharenberg,  Gcorgii  Caspari  de  Neuliaus,  Bcrnardi  de 
Baitcnbaus,  Sigmund!  Steger,  Bomani  de  Frank,  cum  8  famulis| 
Aulae  magistcr  erat  Wenceslaus  de  Budowi/. ,  Secretarius  D.Bar- 
tbol.  Pc£ ,  Nobiles  Juvenes  Gregorius  Hob  de  Danbacb,  Helmbart 
Heiden  sum  Dorf,  Hans  Ferenberger  zu  Egenberg,  Christof Fie- 
ninger,  Philip  Uannibal  von  Ebeistorf,  Nobiles ,  Veit  Hurtich 
stabulo  prefectus,  Jacobu«  Kbober  Scriba,  Jacob  Borer^  Ambrosi 
Eisler  Dauid  Meme  Cbirurgus.  Numero  68  pcrsouae  etc.  Viscba^ 
mundam  etc.« 

1578.  1  Jan«  Constantinopolim  appalsi. 

id8i.  3  Mart.  Circa  YesperamNavirnintrabat^Sooper- 
aonarum  capacem  etc« 

—    20  Oct.  Landsberg.  Augspnrg.  (i7%  Bl.) 

9.)  (Fol  77  it.  78.)  Decretum  curiaeParlamenu,  cuiüs 
aedes  Catalauni  est,  in  quosdam  iniuriosos  scandalososque 
libellos,  qui  inscnpti,  Bullae  inonitoriaies  etc.  Übeniis 
excusi* 

loJunii  1591.  (i  Bl.)  a  Abschriften.  (Zeitung.  Gal- 
lica  nova.) 

10)  (*FoL8o«)  »Lettre  a  Monseignenr  Ie  Marquis  de 
L  34 


Digitized  by  LjOOQ IC 


xiro«8i66«Fonten«7»Mariieil AmbirMde^rd«  ftaMajeitiHojrale iRom^ 
r—  par  Fr.  Serwhin  do  Jmus  ,  Beligttoak ,  Carme  reformj, 
Prooaraor  Soindio  d«  1«  pi*«vinoe  do  l-ouiraine« « 

«8ur  le  trespas  de  Mön^eigneurrEmintatiiiime  Cardi- 
nal Duo  do  BiohelioU,  it    (3BL) 

1 1«)  (F0L84O  »Acta  Torgotilina  6c<tMiono  coatroro^ 
aUrani,  quao  intor  Monialoi  O«  8.  B.  in  moiiastorio  delU 
Colla  proptor  noraitf  Abbatiisdo  dooiibii«Nnr  otu^  fttoront, 
Commiisariii  Dyoniiio  Eplioopo  Modruiion^i  nbmiiio  Le- 
gati apoatoitolioi  do  Jaoobi  Catnpana  Goritiae  CanoelUrio 
nomino  8oroiiiiiiini  Boinanoroih  Bogii  A«,  i555«  monie  Oc« 
löbri, «  —  (i  — 7.  Oot )    (.7  Bl;) 


cxni- 

afo.i6o9.  Codex  Ms.  Nro4  560d. 

[Hiat«  prof.  a34«  (oK  117  ot  a8o.)] 

Cod«  Ma.  cbart  in  Fol  aoo«XVL  ot  XTIL  (FolK36.) 

a«)  Fol.  u  Exoorpta  tx  Arontino  do  Lolhariagiao  et 
Franoornm  Bogibua.  (»Ex  acripto  Aaontini  ot  «vroypa^^.«) 

Inoipit  »  LtttharinglA 

»Oeobltbua  Arehiepiacioptta  WormatUe  (quam  Ptolomaeua  al 
Antonidl  aempor  VangionuiH  Borbetoraaeum  nunoupani)  bUbuit 
aub  ae  XII  Epilcdpatua«  Pater  oiua  Ooroidtta  Uidem  Vanaioaam 
Archlepiitiopua  8uoceaaor  diui  BupertI  oodaua  prelio  4  Saioai* 
bua  I  etd.  H 

Dcalnit)  (Fol.  11«)  »Anno  Corlat!  1009.  Hehrtcua  imperator 
Metia  urbcm  obsldet«  proptor  Thoodorloum  fV^atrem  uxoria  auaa 
contra,  ao  rebollantem ,  qu)  Epincopatum  urbia  invaaerat«  Dax 
onim  MoadUanorum  Thcodoricus  poat  (Vatrem  auum  idboronem, 
dato  Epla.oopatu  tnetenaiüm  illio  auo  ädhuo  puero,  tutorem  ei  aub* 
atituit  i  ipaum  Theodericum  fr^trem  Augustae«  Hi^  puei^  ürbc 
excluao  et  Epiacopafu  uaurpäto,  ipaum  etiaro  Thetfdeticum  ducem 
belle  codpit ,  Vrbe  pene  per  obalaionem  imperatoria  deaolata  taa« 
dem  pax  oonuenlt. «  —    (11  Bl.) 

bO  Fol.  id«  »Eatratto  breuo  dVna  lettorai  dol  P.  Aloa* 
aandro  Valignano  Yiaitadoro  della  Coropagnia  di  Gieaü  dolio 
atato  della  icjigiono  nol  GiapponOt  ioiitta  il  p;  (1)  di  De- 
oembre  1S79.« 

»Nol  rogno  di  Arima  Tanno  del  76.  oaaendoai  falto 
Chriatiano  11  Bi  oon  gran  parte  delU  nobilit4  eto« «  (a  Bl.) 

0.)  Fol«  14.  »  Yeridicua  Gallioua,  Ad  Saori  Boaaani  In- 
porii  Prinoipoa  ablogatoa.  >t 

»Surgite  mortui,  venite  ad  Judicium!  feralem  tubam  Inao« 
natOalluat  extremum  libortatia  diero  Impcrio«  BelgiOi  totlque 
Europao  nunoiat  Oallua,  Heua  iteruin  ad  iudicium  mortui»  Rei^eai 


Digitized  by  LjOOQIC 


551 

PräicipflSrespablloMOEios  omn«s  quls  nomnoftuos  dixerit^  siqui-sro  66«q,   j 
dem  ad  extremum  GaUiciiiium ,  neque  expergiscantur ,  nequo  ex- 
sur^ant,  silet  eniqi  —  aquila^  stupet  Leo,  marcessit  rosa,  oculos 
liabent  et  non  vident  Imperü  Principes,  nonnulli  atfri  scilicet  ful- 
göre  —7  excaecati ,  caeteri  ceu  enaem  stringcre  minentur.  «... 

Sehlufli.  (Fohto.b.)  »Gauete  igUur  ä  faUis  prophetis,  £go- 
nistas  dieo,  rumptte  moras,  resistite  fortes,  imo  obviam  ite,  et 
an  sub  Aquila  Aquilae  ^  cum  Leone  Leones «  Vel  sub  Gallo  Gal- 
linae  esse  malitis.  Eligitote  et  valete.  Gontra  Galloa«  (K^Leopolda 
Zeit?  Schrift  des  t8  ;Ubrh.)    (7  B1.) 

d.)  (^*Fol.aa.)  »La  Volpe  amascherata  Traduttione 
d*anft  Lettera  di  Caoaliere  Franceae  acritta  da  Vienna  ad 
Amico  ano  in  Paiigi.  (Scheint  Original  za  seyn  ,  Tielleicht 
Toa  einem  Yenätianer,  Contra  Gremonyille »  frans.  Ge- 
sandten zu  Wien ,  bey  K.  Leopoldt.) 

»  Monsieur.  Ghe  io  ui  dica  ^  coaa  fk  GremonviIIe  ?  Volon* 
tieri.  £g1i  fa  da  Mathematico  menando  tutta  la  uica  in  disegni^  e 
auiscerandosi  il  ceruello  come  i  Ragni^  e  la  panxa  non  fabrica  ae 
non  tele  da  pighiar  Taftoi ,  e  Moscbe.  In  soma  egli  qua)  Nabuoo 
aon  lasciara  d'esaer  besda,  fincbe  n6  Tdiuenta:  Inciampando  sein« 
pre  piü  egregiamente  nei  oentro  de  apropoaiti  piü  massicci. « .  •  • 

Schlufs.  (Fol.  aS.)  vGondadOi  che  ae  il  fi^  nostro  non  risolve 
di  leyare  rimmerso  Baratro  delle  mal'  opere  Gremonuille  Ak  Vienna, 
uedra  intrauenirsi  la  diagratia  di  Tbeseo ,  che  postoai  ä  sedero  in 
una  pietra  d'Inferno,  non  potö  lovarsene«  aenaa  laacianü  altaeca^ 
te  le  naticbe.  Adio  Monsieur. 

Vienna  XI  Giugnio  1671. 

Vroi.  bumiI»o  Ser«* 

JS.IS.  (4B1.) 

e  )  (Cod.  980.)  (Fol.  a6.)  Miacellanea  Hangarica,  Aa^ 
Striaca  ,  Bohemica ,  Polonica«  (Ein  Fragment  einer  Chro* 
jiik  K.  Friedriche  IV») 

»  Die  absag  des  Kunig  von  Polen  beachehen  den  Hunnig  von 
Hungern. « 

»Hoftmirus  von  Gottes  genaden,  des  aller  durchlenehtigisten 
Arsten  vnnd  berrea  berm  Kasmiri  etc  Geben  tu  Kraliaw  yin 
Ixxj  Jar.«*-  (I  B1.)  (Ist  auch  im  Cod.  Jur.  civil.  LXXXIV.  FoLft5.) 

Fol.  97.  Zusammenkunft  swischen  K.  Friedrich  und 
dem  Hersog  Carl  von  Borgund.  (t473.) 

» Wie  wol  mein  genedigcr  berr  von  Bnrgnndj ,  mit  vAserm 
Barren  dem  Bomiscben  Kaiser  in  hanndl  vnnd  auuersiebt,^  auch 
mit  Kren  9  Gepter  vnd  aller  ander  kunigklichen  klaidung,  vnnd 
gesirdt  mit  merklichem  grossem  kosten  genta  darnach  gericht  ge* 
irrest  Ist ,  kunigkliche  wurde  sw  empfahen  etc. « 

*  Dosufriedenheit  des  Bargund.  K.  Fr.  bittet  für  den 
Grafen  v.  Mors.   Bnrgund  antwortet  hitsig. 

*  1478.  K.  V.  Ungern  mit  den  Poiacken  (Söldnern)  im 
laande  in  SireiL 

***  Fol*  a8*  Aiu  verschreibung  Herren  Crisioff  Yngna- 

34* 


Digitized  by  VjOOQIC 


532 

Hro.56o9.  den  bescbehen  herren  Jörgen  von  Pottcndorff,   Ober  den 
Türkeneinfall  in  Krain. 

»Geben  sw  Suneck  am  niontag  vor  aandt  katherinatag 
etc.  Anno  domini  etc.  Ixxiij««    (i'/a  Bl.) 

CriatpflP  Yngnad* 
her  zw  Saenegk. 

♦  Fol.  39. 

»Anno  domini  M.  iiij9  li^üij  (i474)  In  den  Wejnacbcfeier> 
tagen ,  vnd  darnach  gieng  gemainclclich  in  dem  land  Österreich 
weise  münt»  die  geschlagen  oder  gemunts  ward  in  der  Newstad. 
Tnd  auf  das  maist  Achter  das  dann  grossen  mangel  bracht  armea 
lewten,  die  manigveltiglilich  nicht  liaufeo  mochten  vrob  ain  pfeniag 
oder  swcn ,  wen  liain  klaine  munte  lange  zeit  nicht  waren  ge- 
achlagen,  also  des  selben  Jar  ward  grosse  irrune  in  dem  gemainen 
voick  von  wegen  der  muntx,  wenn  ötlich  vnnd  viel  wolten  nicht 
nemen  der  münts  so  geschlagen  ward  durch  den  Müntsmaister  vn- 
aers  allergenedigisten  herren  vnsers  Rom.  kaiser,  wen  sie  auch 
aefb  an  ir  guettat  gar  schwach  was.  Auch  so  sagt  gmaincklicb  wie 
der  von  Graueneck  vnd  dy  PÖsing  auch  muntsten.  Auch  so  ward 
vmb  aand  Thomastag  davor  durch  ain  Kienberger  abgedningea 
ein  geschlossrl  mit  namen  Wolfstal  des  dan  des  Recker  aina  edel- 
man  was ,  darin  gefunden  ward  münts  pfening ,  helbling  gülden, 
die  durch  den  vorgemelten  Reicher  gemünta  ward,  wan  deraelb 
Reyker  gefangen  durch  den  Rien  werger  vnd  all  her  den  Reten  vn- 
aera  aUergenedigisten  herrn  des  Raisers  geschikt  ward. «  — . 

»Anno  domini  M.  TlTj  Ixxiiij  des  mitichen  vor  der  beiigen 
drey  kunig  tag  sindt  aufgebebt  worden  die  tatz,  die  genoroen 
worden  fünf  Jar  in  der  Stat  zw  Wien  vori  allerlay  kaufmanschatit 
angewandt  dy  dadurch  geschwcrt  wsxrd  gemainer  mann,  des  auf- 
hcbens  alles  volck  sich  freu  dt  vnd  worden  dy  vorgemelten  tats  ge- 
nomen  von  wegen  der  zallung  vnd  geltscfiuldt ,  so  dy  Stat  Wien 
schuldig  ward,  zw  thuen  etlichen  den  ir  guctt  genomen  acholt 
sein  worden,  iu  der  stat,  in  den  zwitrechten  etwan  zwischen  dem 
Romischen  Raiscr  vnnd  erzherzog  Albrechten  seinem  bruder  be- 
scbehen. « 

i>Anno  domini  i474*  ^^^  Sambstag  vor  Antony,  ward  be- 
ruefHt  dy  Müntz  davon  vor  gcnielt  ist  worden,  das  die  nemen  der 
solt  alfsvnser  berr  der  Romisch  Raiser  an  sein  nutz  vnnd  rendcn  ym 
huebhaus  nemb  also  ward  von  gemeinem  volck  zwlauf  in  das  hueb- 
haus  darin  man  dan  schanckt  ain  Wein  daselbst  dan  genomen 
ward  ain  achter  vmb  vj  pfening,  vnnd  ain  Creutzer  vmb  iij  pfe- 
ning der  münce  vnnsers  herren  des  Raisers  aber  ein  Creutzer  der 
erstlich  vmb  iiij  pfening  in  steuern  (?)  vyerd  das  dan  groCs  Irrung 
macht  in  gemeinen  volck ,  wen  man  vnsers  herren  kaiser  munts 
voraus  sein  achter  nicht  nemen  wolt  vmb  v]  pfenning. « 

Fol.  99.  b.  »  Q"^^^'"  plcbanus  in  Schratcnstain  attulit  exHe* 
berstorlT  de  domino  Stephano  de  Hohenberg.  « 

»Notum  est  vniuersis  quod  pacienter  in  aduersitatibus  et  in* 
tollerabilibus  calamitatibus  est  herba  guali&sima  cuius  seroen  eeu 
superhabundantissimeallatum  est  per  nepbandissimos  teueres  epa- 
sia  Saturhi  in  Graecia  radicavit  in  romana  et  bulgaria  pullulauit 
in  albania  et  morea  transpiantatum  in  Ralachiam  et  Raciam,  viret 
in  RoMia  et  8er uia ,  crescit  in  Dalmatia  et  Croacia.  ik>ret  in  Scla* 


Digitized  by  LjOOQIC 


635 

ifontft  et  Carniola,  ilagrat  in  CarSntliiam  et  8tirlam,  iructifica-lfr9-6€o9» 
bit  in^ustria  et  proflctet  inllui^garia  quia  iam  bumectatur  in  po- 
lonia  et  putatur  vel  scgrcgatur  m  Bohcmia,  sed  metetur  ex  Da- 
da,  extirpetur  ex  gallia  tritiaabitur  ex  anglia,  uentilabitur  ex 
hispaaia,  quae  non  prppinatur  in  alamania  ut  deuoretur  in  Italia 
In  töta  enropa  et  'alfrica.  Adhuc  nemo  potest  hoias  berbae  tantum 
colNgere,  quod  babetur-  vendere  vel  alten  impartiri.  Ideo  suadcn» 
dum  esse  uniuersis,  ut  vohintarie  pacientiam  assumeremus  et  per 
•am  »malitiam  iosidiam  cam  uinceremua,  iramque  dei  placaremus 
unanimiter  ne  nostris  criminibus  occasionem  tantis  plagis  dare- 
mus  quia  invicem  uires  nostras  exhaurimüs  quod  infidelibuB  nos 
inpuffnantibus  etcrudelitet*  flagellantibua  resistere  neqaimua  et  pa- 
cientiam coacti  assumimus  per  quam  deo  obsequium  ingratum  red* 
dere  arbitramur,  etc.  Anno  i479*  <IuarCa  Marcii  Aug.a 


Fol  3o. 

»Anno  domini  Mccccixxiiij  des  Sambstag  vor  Quasi  modo 
geniti,  das  ist  gewesen  an  dem  abent  so  eingieng  die  kircbireyzvr 
aand   Stephan  xw  Wien  warden  an  all  l&ircutier  Zctel  angeschla* 

fen,  mit  ausculp^rtcn  Instrumenten  aufsgangon  von  Marco  einem 
eb^tlicben  Icgaten  vnd  patriarcben  zw  Agia  dadurch  dan  crmant 
wurden  etlich  Jandbe^rn  des  Landts  Oesterrcich ,  als  herr  Iiain- 
rieh  von  Lichtenstain,  iswen  von  Sternberg  bcrr  Vlricb  von  Ora« 
iieneck  her  Jörg  von  Fottendorf  vmid  Graf  Wolfgcn  von  Scham- 
])urg  die  vngcnatlicher  meut  vnnd  aufsieg  die  sy  beten  in  demland 
Oeaterrcich  ynncr  djreyen  tagen  abzulassen  bey  der  peen .  dea 
bans  etc. « 

^Fol.So.  b*  V  Schreiben  des  Probates  Georg  vonFünf« 
kirchen  an  N.  Geben  zwm  Kefsmarckt  am  montag  vorm 
Taschang  tag  Anno  etc.  Ixxiiij  (14^4.)  Ueber  die  Taidigong 
zwischen  Ungarn  und  Polen.     (1  Bl.) 

Fol.3i. 

»  Der  Patriarch  bat  dem  Orafcnecli  bey  hcrren  Jörgen  oder 
ainem  priester  zw  empqten  in  gegenvyirtigliait  des  oficials,  vnd 
vill  andrer  das  Er  gedenk ,  vnd  die  vngcwonlicben  aufsieg  ab- 
thue,'Vnd  yon  andern  seinen  Sachen  vnd  verwerriing  lafs,  vnd  ge- 
denk das  ym  der  kaiser  vcindt  scy,  so  sey  yni  der  Kunlg  nicht 
boU,  dan  so  vil  er  mues  thuon.  Auch  sey  im  gemainUlicb  landt 
if«id'lewt  feindt,  so  sey  er  nun  alaer  vernemb  ain  alter  man  bey 
Ix  jaren«  vnnd  muofa  aokir  sterben,  dan  so  werden  in  nififat  bei« 
fen-xioi'h  die  fest^  gcschlosser ,  noch  die  grossen  puchaen^  son- 
dern sein  Kinder  werden  vertrieben ,  vnd  er  wir  mit  den  sundcn 
fharen  in  abgrunt  der  hell,  wolt  er  sich  aber  an  solche  warnung 
nfcht  keren,  vnd  fürslen  vnd  yderman'verwerren  vnnd  Vnrecht 
tbun',  so  muefs  er  v6n  Ambtswegen  daraw  tbuen,  das  eii  doch 
lieber  vertragen  wer,  das  wist  in  warheit  das  er  im  geleith  das 
«\v  empoten  bat,  des  ist  der  man  erschrocken ,  vnd  bat  ym  bin« 
wider  gar  eitendt  vnnd  vil  geschriben.a 

Fo1«^i.  b.  Uebereinkunft  awiscrhen  den  Bevollmaohtig- 
ten  des  Königs  Matthias  von  Ungarn  und  denen  des  Königs 
\uii  d^blen  -^  «lir  ü^ylogMig  der  Streitigkeiten. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


534 

Vm.66«9«  IncipU;  »Nor-Gtbriel  Albenak  Tran^eruentit  Otwal- 

dns   Zagabriensis  eccleiiarnm   Episoopi  eto.    Datom  etc. 

Fol.  33.  )>  ArticuH  conceptt  inter  reverendissimos  pre« 
latoa  aQMagnificoa  Baronea  regnorum  Hung^riae  etPo)oniao 
qaad  regna  Hongaria^  et  PoloniaQ««-^  Datum  etc.  (1474*) 
(«Bl.) 

Fol.  35.  Uebereinkonft,  von  denselben  (1  ^75.)  ]>«t.  In 
antiqua  Tilla«  (i475«)    (1  BL) 

FaU36.  Noch  einige  Notizen  toa  i479«  Von  denTftr^ 
kenesnßiUeii  in  Krain ,  Ungarn  eto« 

»Anno  domini  1479  des  sambatag  vor  8an4  Philipps  Tnnd 
Jacobstae  ward  aufgeworffen  ein  Newe  gri^be  munts ,  die  geschU« 
gen  ward  durch  die  haufsgenossen  der  Stat  Wien  vnd  aoU  aia 
pfening  geilten  der  yordern  Haursgenossc^n  wfisa^f  drey  heller, 
vnnd'wort  grosse  Irruns' das  sie  vert^mplit  ward  vnd  verwrorfen 
in  der  wirdt  als  sie  aulafferufft  ward ,  vnd  gicngen  mit  die  ^weia- 
aen  hausgenossen  etlicher  Kreutzer  vnd  die  vngor  cxehen  dreyer. « 

»Anno  domini  1 474*  des  PhlnUtags  vor  St.  Osbaldstag  vmb 
drey  nachmittag  ist  gössen  worden  zu  \vienn  äin  grossen  glockhen 
sn  167  Centner  dabey  dan  vill  volckhs  ward  der  von  Tolknatorff. 
Muluelder  vnnd  zumaist  der  ratt  daaelbs  vnd  ward  darnach  des- 
selben Jars  herab  von  Sannd  ßlarn  gefürt  mitt  grossen  Schall  vnd 
vil  menig  des  Volkes  vnd  mit  rossen  zu  8t.  Stephan  des  Mlttiehen 
nach  Luoie  vnd  darnach  in  kurzen  tagen  aufgehangen  in  St«  Ste< 
phans  FreithofE  bey  der  Stuenhuetn. « 


CXIV. 
Vfo.85S9.  Co^ex  Bfs.  Nro.3539, 

(Bist.  prof.  749.) 
Cod  Ms.  Chart,  s,  XV.  in  4«»  (Foll.  38.) 

Locol.  Fol.  I  —  34.  Joannis  Regis  Pöiemiae  et  Carol^ 
ly.  Imperatoris  snccessus  et  actus«   (In  18  Capiteln.) 

Incipit;  »Secundis  sedentiboa  in  thronia  meis  biniaBi* 
nas  mnvidi  vitas  agnoscere  et  meliorem-eligere.  Cum  binam 
faCiem  in  enigmate  respicimas  memoriAm  de  ambabas  ritia 
habenms  etc. « 

Oe8init(FoI.  34):  »  ExpUcit  Snccessus  et  Actus  domini 
KaroU  Imperatoris  quos  habuit  et  feoit  .temporibua  suis  et 
ea  soltts  diotavit.     Deo  gratias  amen.« 

(S.M.  Freheri  SS.  ReruniBohem.  (i6oa.)  p.  86— -107.) 
mit  Varianten« 

Logo  U.  Fol.  34.  » Ineipiunt  exoerptade  diaerais  Cro- 
nicis*«      '. 

Incipit : .»  Anno  dmnini  Ixxxo  flomit  PioniaittS  Ariopagita  ele« 


Digitized  by  LjOOQIC 


«33 

»Inno  d£t.  D.COJxxi«  Studium  gtnerale  ab  urbe  Qomaaa  Vm*B589. 
Parlittls  est  traiuUtum. « 

V  Anno  dorn  tu  iD.^  OCC.XCUn.  Boralwoj  dkix  Boemle  bap« 
tiaatttt  est.  Et  iate  est  primus  nrinoaps  in  Bobamla  Crlstlaniu. « 
»Anno  Dil.  DOOCCXV«»  sanctut  Wenoaeslaus  oooisus  est.« 
y  Anno  dÄi  QCQCQLXX«  Adalbertua  martirio  oovomtur. « 
. »Anno  dnfi.  MG^Ito  Laupoldui  plus  Marohio  Auitrlo  acoln« 
ctttt  est  gladio  mltltarl.  &    '  «       • 

vi  Anno  d4fk  M»Qv}««  Ilemi  L^np^dua  Marobif  AustKif  duxlt 
lOArai«!  Agnatem  ftliaia  ImpfratorU.  i^    .  .  . 

»Anno  dorSI.  Mö  CXlIllo  Inceptä  est  ftindari  Nuuenburgen* 
sU  Basillca  et  dominus  Qtto  oiusdom  loof  prepositas  lapldem  prt< 
marium  posult  quod  Leupoldus  faoere  noluit  Jtfarehlo  Austrfe  af> 
ArnaAi  id  ad  Gierleoa  pertkiere««»  i 

»,Anao  domi  M«&XVI<»  ^i^M^^nonaa.Jai^narii  terra  motna 
l^etn^  est  magnus  per  untversam  Thootaniam  et  Itallam.« 

»  Ai^no  doi$»  Mo  CXXXIII;  Querto  npnas  Angustl  Eccllpsta 
Solii  fitcta  est  et  tsücbre  fkcte  suntr  i(     '*    ' 

»  Eodem  anno  Canonici  seeularea  a  looo  Nuemburgenal  am« 
mi|ti  «ttUti  el  regiitayea  i»eatl  Autusiinl  subatiinli  ibidem  eto. « 

(NB.  — »0  »Anno  dorili.  Mo  GC.  XXXVlo  Frldericus  Impe- 
rator  sententia  principum  ademmiavit  Friderioum  ducem  Austrie 
ao*^od  ad  curiam  venire  oontemj^sttV«      •  '  '' 

»  Anno  domini  M»  OC.  XLVo.  Frideripus  di»  Austrie  iuterr 
leotus  est'ln  prelioi  posi  puius  ebitu^i  Hermannus  Marebio-de  Pa* 
den  intravit  Austriam,.et  duxlt  uxor.em  filtam  ducis  llonriol  de 
MedJik  et  dus^  esse  voluit  sed  non  valuU»« 

»Anno  doinl.  Mo  tiCXGVIIto  Adolphus  Box  Bomanorum 
fMoidltur  per  Albertum  Ducem  Auitrie  quf  sibi  suoeessit.« 

'  f»ABno  demlMo  GCCXViio  Exmagnitudiiie  IVigorls  etnlrls 
(bete  «sjb  enriatia  manma  et  pestilentia  bpmiAum  et  brutorum.ani; 
inalium  infinite  et  fkcta  est  miseria  Inaudlti^.  a 
<Bis  iSt8i  dann.vfiedor  darauf  v,  ia7J.) 
Scbiurst  »Eodün\'etlam  anno.(iso6.)  Wti  Hain.  7uiill  obflt 
iTlnstris  femina  domina  agnes  loror  rsgls  Boemto  ducissa  Austrie 
reUoia  ducis  Budotplil  Regls  Uomanorum  flUii  Mulier  multe  be- 
nignttatis  erga  pauperes  e^  que  specialiter  iargitatem.  suo.rum  pro- 
genitorum  heroditavit,  ouius  corpus,  sepujtum  est  in  eccIesU  aoro- 
rum,  Sancte  Cläre  Ordinis  fratrum  mino'rum  apiid  sanotum  Fran- 
cisoiim  InPraoa.  Cor  vero  eins  in  Anla  regia  est  aepultum  Anno 
donTii  Mo  CG.  jLC.yij{  Duodeoimo  kalendaa  Junil  nau  est  etc. « 

Die  Chronik  aua  Aula  .regia.  (Rundet,  huiua  oenobU  eto.) 

Daa  Qttob  gehört^  U,  Ferdinand  I.  Yon  Auüi^n  mit  ge- 
druckter AutsohviftV 

Ser^nissimoi  neq  jion  ^t  pqtentisimoPrinoipi.  DomiiiQ« 
Pomin.  Ferdinande.    De}  gratta  Bohemiei.  ßegi  6to. 

Domino  suo.  Graoiosissimo  8.D« 

AnnoDni.  MCCCCC.XXVa 


Digitized  by  LjOOQ IC 


536 

♦    cxv. 

Kro.B.36.  Codcx  Ms.  Nfo«  8136^ 

(Hut.  pror.3a9  et  3t9.). 
Cod  Mt.  Papjr.  s.  XVIL  in  FoK  min.  (FoIl.Si.) 

Locol«**  Cod. 328.  Fol.  1  — 5i.  Chronik  ran  Cilly. 

Fol.  I.  fncipit:  Der  wejs  Seneca  schreibt  in  Boech 
von  den  vier  Anngel  tagenden  etc.  i. Cap.  Legenndt  Toa 
Band  Maximilian  wie  der  ron  Cili  hurtig  vnd  auch  gemar- 
tert ward  eto. 

Fol.  5.  V.  Hie  geet  an  die  Cronikhen  der  GrafTen  von 
Cilli  vnnd  hebt  an,  an'herreto'Friderichen  Freyen  TonSann- 
cgkh  etc. 

Fol.  48«  BandbrieF  der  österr^  Landschaft  gegen  K. 
Friedrich.  Martberg«  i45i» 

MB,  »Danielen  CuPits€b  Statlchreibensu  Cillj  gehdrig.t 


L.ll.  Cod.  339.  Vitae  Triam  Archiducuni  Austriaebre- 
riter  descriptae,  Ferdinandi,  Matthiae,  Alberti.    . 

Fol.  I.  Incipit:  Matthias  Archidax  Austriae,  Dax  Bar* 
gundiae,  Prorex  Hungariae  ac  Austriae,  Sacri  belli  Gene^ 
ralisDux,  Maximiliani  IL  Rom.  Imp.  ctMäriae  Imp.CaroIiV. 
Imp.  fiUae,  proles  utrique  parenti  roire  dilectus  etc* 

Desinit:  Natasannorecuperataesalatisb«manae,  i55j, 
nanc  caelibem  adhuc  vitam  agens,  hoc  eorreiite  anno  i6o'i« 
aetatis  4^  annum  ingressus  est. 

Fol.  2.  Ferdinandus  Arcbidux  Austrlae  etc. 

Fol.  3.  Desinit:  »Obiit  anno  iSqS.  34  Januarii.  Sepul« 
tos  Oeniponti,  apud  S.  Crucem  in  Sacello  B«  filL  V«  nonu« 
mento ,  quod  virus  sibi  fieri  curavit. 

Fol.  3  V.  Albertus  Archidux  etc. 

Desinit:  vCuih  ea  (Isabella  Clara  Eugenia)  adeptas 
ilorentissimasBelgiae  pravincias,  quas  nuncj  etsi  in  turoore 
magno  rerum  ipse  pacatus  firmusque  regebati  annam  agena 
4i.  hoc  anno  Christiano  1600. 

Fol.  4.  Ejusdem  tenoris.  (Alberti.") 

♦L.  III.  Fol.  6 — 10.  »De  Solenni  celebritate,  qua  Se- 
renissinius  Princeps  Maximilianus  Archidux  Austriae,  Vien* 
nae  se  se  in  cum  auratae  militiae  equaestrem  ordinem  Teu« 
tonicum  quem  Marianum  vocant  cooptari  passus  est,  Hugo- 
nis  Blotii  Sac.  Caes.  Ma^^*  Bibliothecae  praefecli  historica, 
brevis  et  vera  narratio.  etc.  (Concept.)  Mit  vielen  Correc- 
turen.  *y.  Vogel  Spec.  IlL  64U,  vide  Kollar.  in  Lambecü 
Commentar.  I.  663. « 

L.  IV.  Fol.  12.  »  Oratiuncalai  qua  excepta  est  Legatio 


Digitized  by  LjOOQIC 


^3? 

TransyWsiia,.  d  Jtfiraafti  95.  (16^)  Vientiäei "pidb  Hätthiatti  lin.BM. 
Archidacem.    (Entwarf.) 

L,y.  Fol.  i3  et  14«-*  ^««pOQtaniL^gaiURe^omPer- 
sarum  datain.  Pragaet  altim.  Seplemb.  i6e5.     .  -       ... 

Ineipil-:  Qaem  ad  noa^  Serepitaii  V«aira  legaUtm  mistt, 
Zj^inel  Chan  .Beg ,  aane  qaam  libenter  v^idÜaiiMüeE'  compitai 
aainas.b«         ^  •:,••.'.•       1-    .*-  ••'  ••»•.* 

L.  VI..  Fol«  iS*  Fragmr  ev  hiat^  Boni^  «ce«-  Jri  postibu$ 
portae  S'*  Laurenlii  t^rg^^  4  '        »  ^.  ,,;,,*    .' 

Incipit:  i»P.  Ispanus  Lentulus,  et  QNapos.  II  ^*  iov«  dia 
V.  T.  F.  etc. « 

L.yil.  Fol  17.  (et  18,)  Legati  Tranailyanici  de  nova 
motatione  TransyWaniae.    '      ''    -* 

£p.  ad  Ma^atatera  Caea.  (Ririolph^ILy  pat«  in  oppido 
HodoHn  die  16  Aprilia  i599«     Demetrius  Napragy  £1*  £pi«        .  • 
acopna  Transyl. 

Steplianas  Bochkay«  Aluehrlft;  ifidtkMeni  ihre'Un« 
sehald  an  der  Veränderimg'..  .   .  c  * 

FoL'iQ.  (et  20);  Legatia  Ti^ajlrimicii  Jg^eaponsam, 
£p.  Rudolphiil«  Imp.  Dat.  Pragae,  die  ao,  ApriJ«  159^1  etc» 
(Ermahnt  sie  cor  Treae ; 

vAd  te  Episcopam  qnad  atlinet  ]il>ernm  tibi'  peranittinuUf 
«t  ubicunqae  maxim^opportnnumipse  iudicabts  subsistas^  utenim 
benigna  tu»  pro  menitis  ratio  babeatur^  curatari  .sttonus.  Tu  varö 
Stephane  Boehka^  cupimn«  ut  ad  bona  teanaprope  Vamdinum 
ubi  opera  nobis  tua  inpriinU  tum  re  frumentaria  inde^Varadiensi 
praesidre  oe({Tio'  iri^etio  suppcditanda ,  tum  rerum  TrÄn^vanica; 
i*um  successum  obscrvando  nobisque  8i^nificando.O|^parttfnafiltura 
Sit,  confcra«,  consiliisque  ac  studiis  tuis  quantum  possis  praestes. 
Onctera  ci  Gonsiliario  nostro  Doctorc  Peissio  quem  antequam  ver 
sXras accepissamus  ad  vos  per  dispositps  equos  misimus  audiotis. « •  •• 

L.VIII.  Fol.  31.  Ep  Badolphill.  adGeörgiumBaatanu 
Dat.  Pragae,  die  19  April.  A^  99*  (1599.)  Wandert  sieh, 
dafs  er  durch  ihn  von  Siebenbürgen  nichts  erfahre;  fordert 
ihn  auf,  wachsam  zuseyn,  verspricht  baldige  Unieratütsung 
durch  Geld  und  Truppen.  Will  seine  Mitwirkang  beyder 
Heraaafdhrang  der  Prinoeasin  Maria  Chriatietnar  (patruele 
nostra). 

Fol.  2a.  Ep.  Budolphi  II.  ad  Capitanenm  m  Hast.  Do 
eod«  d.  (19  April  1599.)     Fordert  ihn  zur  Treae  auf, 

L.  IX.  Fol.  23.  —  »Litterae  Ludovici  Regia  Yngariae, 
{rro  Hele^flf  Martini  Sibenburgeri  vidua  intercedentea  apad 
(Ferdinandum  'Regem),  Dat.-  Praga ,  10  Decembria  Anno 
domini  i522.   (Copia  )  '  * 

V  Quo  acilicet  inconfiscata  demortui  bona  clementer  restitui 
possint. «... 

v  • « •  Gommisimus  etiam  Oratoribna  iatia  noatrlaut  negotium 


Digitized  by  VjOOQIC 


1 


?5t  , 

vo'ant  et  pomniendent. « •  •  • 

.  £ib,^'CMU;f4  et  sft;  TotnpU  et  BaoelU  pablioa  Pragu. 
(In  ynivertam.Qt«)    .         •. 

,  ;  ;  L.aCL  Fbl.  ft6  ~  3o4  ^  (5 fil.>  Ex  teec.  XV.  (Neuere  Aaf- 
iehirift:  >QeiiftitMiUonet'  ijiiüedam  TyrelenM«  Cemiutnt  mli 
Sigiamando  Aaatriae  Archiduce)*  EJnt^if urf  der  Tyrol.  Laed* 
eekAftt\Stgiamwid'fttti  der'yornmodabhtfk  ra  befreyen.  — 
Gedrackt  (aaa  dieaem  Codex)  in  Chmeh  Materialien  fvr 

Hfii.90i7r       '        iv,:i.  (Hht.Vbf.  91/01.411,)         ! 

>     qodk:Me>LehiAct«?aedE:Vlet'XVIK  Fet  (FelL  198.) 
Viacellaue« 
:.    A*£»Mo!t  JPViigtti.  4nt  ^iiU  ^ttätriäoa  ab  Aaonymo  oon- 
Oimiete.  (Genafoeti.y  '   ^^-i-   ' 

Incipit;  »  Ouo  tempora  primun  gubbrnicula  Betp,  Ladlalaui 
res  a'ttbitrat^  ih^^a  Prealia^aeditid'eKorka  eit  etc.  « 

.  Am  a6V9l*  ^  a^Nondura  ^äiroa'  eiieritt  cj^uem  diiimna  a  Nato 
Salvatore  peocaatiii«  aeiagealmuid  tarkittia  aupf e  MUleaknum  qua* 
dniageiiteaiim^m'  emn  'Pontifex  Romtaitt.  «i  «*^  Deautit  reUqna* 

,  %^  ^Lvoi^  einer  anderen  Sobriftj  Wiederholnag  der 
lotsten  alZ^itMu  >  ..  ^  .  .       . 

BI;  80.  laciplt  t  y  9^^*  ^'  ^^  usttua  iurgla  progreaaae  etseat^ 
Tnde  aua  .serenf tc^a  liquldo  paraploore  posaet. «  eto. 

DMinltl  yCongregati  in  undtn  otfcttpataque  MedYingum  op- 
]}id,:alti|Q^:f^yioi^D4  milliartq  afqna  dupibua  mdo.Wac8la/Dne...c 

«  '  (Nfi/'E«4at  weder  Aen.  SyU^  noöh  Binderi>aeli|  noch 
Haielbaeh.) 

•'  ^ 't;  Abttttrl  (1  •— 4.)  4BI.  peainUt  »Suii(  qui  aorlbunt  Diol 
llBxilllUIaqi  loci  mär^yre  aervatum  tum  Gaesarem  f\iiaae;  Idaoqua 
biaomnio  edbectiun  quod  ea  nocte  viderat  per  mii^tem,  Fllio  noa« 
dum  in  lucem  edito  Matimiliani  nomen  indidiaae  qui  poat  aufli 
^mani  Iipnffjjl,  ^aa9ibua  magna  ^ ttn^  laude  praefuit.  a 

6B1.  incipU:  i^Apnetebat  iam  tempua  illnd  ftineatum  quo 
profectiohem  promiaaam,  Pragam  inati^uere  d6be)>at.«  — 

L.  iL  Gregprit  Taronenaia  Eptaeopi  Hiatoriae  de  Ori* 
gine  et  geatia  Fraqcorum  fragmentnm,  (Fol«  3a— •44«)  <n*<^^ 
*  recentiori  acriptum  eine  omni  valore«  (Mehr  Exoer|ii.)  FoL  49 
iat  yerkehrt  geb.  it.  Fol.  74. 

*L.ni.  W.  Lasii  oratio  in  fnnere  Ferd.  Imp.  10  EL 
(FoL$o--T^>  Zweyerley  Sehfiflen»  (Vgl.  Vogel  U^  606,) 


Digitized  by  LjOOQIC 


as9 

n9bip  mlscris  .mortalibu^.  « « 


i , .  •  • 


L.  IV,  »  Chronica  de  lanndt  Cyly  von  dem  Edlea  tdhA 
]H)€hgelertea  Wolfganng  Lats  Doctor  aufa  warhafltiger  hi« 
•tori  besohribaii  Ai|M  i546«  (FoU60|'6i.}  '  r 

Exordiu 

PriMipMtai  deittaeparai  paM  bello^oe  gaatai  «to.  — « 
•  £).'  (Eniworf.)  •■"....•     ..      - 

L.  V.  Vrtprang  des  Edlen  yralten  StaaMOf  dei  Gra^ea 
Tön  Aneodorjiafoa^ie  firatliehenGraTenl  T^nJICT^ndisperff 
AUenbnrf^  tÜ^t  heciiogen  voii  Reyafeldeii^  Zl^fiiigaarTnS 
Deckh  dercleichea  die  E4iTa1tm.D11robIejabti9iaAeo.Erta« 
keruogea  aa  Qeierreieb.  Hertadgen  so:  Stejr  IILbarhtaii 
Bhrayn  die  Merggraaen  an  Isterreioh  yndPargau  etc«  Aueh 
^  Qreven.  w  Babtpttrgi.Iaiiiadgiwaaa  ta  Elaea/Tod  Bris« 
gav|i  an  Tirol  vnd  Gorts  bergeüossen  seindt, «  — ^  5B1.  (Fol.  6i 
^^bf>.  (NB»  6a  ist  eigeatlfch  das  laute.)  .     .  . ..  ^ 

h^  VL  4  BU  Eipe  Art  Caleadarüim  88.  ^  ^haa  Westh;) 

.  .     Jt(,YU«  F0K75  et  76.  Exaeopta  ex  pi(|t«  Bool  (Aasa 
inianus^?)  .  ^  .'     ,  .     J    ,./ 

i:<*V]()r  Folt'77~86i  inoLFragmentoiti  Eist.  Garali  Vj 
Inei^i  »  Attioaes  frimo  Aprilf  apud  Aegram  in  Oampis  ex^ 
ponerentque  staue  istic  se  operirentur.  Ipse  nihil  cassaas  ral  ob 
Ya1et^dilleln  yqI  ob  anal  tempvs  ^od.milllam  aoad^usn  ferra  vi* 
\lebatur  elc.^^  ...  .   '. .  .  .      ^ 

li.  IX.  Fol.  88.  Ad  L.  VIL  Ex  Hist.  Bfoai« 

*  li.  X.  Fol.  00  -*  1 0 1  •  y  Ordenliohe  Baschreibaag  tnnd 
Vert2sichnüs  der  Schönen  ynnd  lobreichen  Prooession  so  aA 
dem  ^eiligen, Festage  Corporis  Christi ,  den  a^.Maij  defs 
Secbzehenbiuidart  foad  Dritten  Jahrs  ia  der>Flkrstlichen 
Haabistad  MOnge«,  in  Obern  Balera  ist  gehalten  worden.« 

L.Xt.  Fol.  ios«io3«  Musterong  des  Lichtensteiniscben 
B.egii9fntj|  ,vor  8'  Föritl  Darchlaticht,  (?).,,. 

»Inciuit:  Den  7  Juoi  1608  kamen  vor  Böhamiscken  Brodi 
an  dasXjieonto«stainifl(cbaIUgiii^aat«  sammbt  dar  Wanition  wurden 
auf  ainprü6.be  ia  dise  Ordnung  gesialiet»  die  den  die  Fi\.  DL  aaeh 
Vitug  in  disae  gestalt  yisitirtan  st». 

L. Xlt . Fol.  104  —  tu.  Döctrina  de  Safactiofmo  Ea« 
pbaristiae  Sscramento,  publicata  in  .tertia  Sessione  conti« 
noati  t>id.  Ctonjp^lii,  sab  Jalio  papa  UI«  die  XI.  Octobria 
Aiioo  MD.LI.      ' 

*^L.  XflL  Fol.  1 1  a *-•  f  99.  V Maximiliaai  eins  nominia 
Imperatorls  Bomanorum  Primi ,  Scripta  quaedam  ädversa« 
ria  ipsius  manu,  jnerooriae  caussa,  rudi  qaadam  Hinerra 
exarata,  ad  yitam  pie  et  innocenter  transigendain  pertinea« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


640 

l«»«*9W.  tja,  menseNÄteinbr!  A;  iSyg.  ex  aatoigrapliis  descnpu.  (Ab 
Hugone  Blotio ,   J.  U.  D.  Consiliario  ei  Bibliothecario  Cae- 

Inci{tit;  »Am  Bhrgten  des  marg^a 'Segen  didk  also  i  pat« 
f  fiHus  t  Spiritus  aanctus  benedic^t  ;me  ImpoViaHa'  Maieatas  coa- 
•ervet  me  etc.  c      '  '      '  '     . .   '• 

.  Fol«  11 9«  T«  Vita  honiinia  hricalia  et  Meehantei  in  omni 
gradu  non  poenitentiali  comprebendendoc-^  (aacfa  achoa 
1*7,  et*  »a8.)  *^ 

L« XIV, •.•Fol  1^6-^-1617.   Fragment  einer  Genealogie 
dea  Hauaea.Oesterreich  ron  (?)  (Anonjrot.  Herrgott.) 
'N'     'lnoipi(;  3^  Von  den  Kinden  Clodoud  Vikd  Iren  Hunigneich« 
ileiBgletchen  wie  Ynd  su  weihen  iseiten  Er  gestorlwn  md  begr» 
\i^Bej.,f,  „.      .  •  .  /  ,      .  

*  DaEwiaolien  F0K145  et  146.  »Oenealogta  Dominoraa 
dd  Teck  :etö*«  ' 

Letztes  Capitel:  (Fol.  »66.)  »Wie  rnd  aas  was  Traa* 
eben  Hertxog  Hanna  von  Oeaterreicb,  den  obbeati  tobten 
Kunig  Albrechten,  seina  vattera  Broeder  rmbbrachc  bat, 
att»h'  wie  Er  geinueast,  vnd  Wie-aein  helflFergeatraflk  aind 
worden.«  (Y. Herrgott,  Hiat. Geneal.  Habab. I.  Proleg.  VlIL 
p»'  LXIIL  vinhititttr  Auctor  Actis  ac  Epitaphiis  Tmdperiinia.«) 
*^  <  :  L.XV.  Fol.  «70^-*- 17^.  Fragment  eines  Leben t  Carl 
des  Grofaen; 

y'Werembierti  Säncti  Galli  Abbatis  (sive  monacbl)  librl  duo 
de  Ecclesiastica  doctrina  Caroli  M.  et  rebus  ab  eo  in  bdlia  prae- 
clare  gestis  (ad  Ludouicum'  tertium  eju#  nepoteai  Boiariae  ae 
PrancQr^IIl'  i:Qgein  scripti  ac  nuper  adeo)  inventi  et  a  sitn  eruti 
a  Wolfgango  Lazio  Vien.  Medioo  et  Homanor^m  Begis  Ferdlnandi 
J^istorico. «  — 

^  IVote;  »Perpcra^,  est  enim  Anonymi  Sangallensts  Monacbl  ab 

H.  Ganfisia'tom  I. 'Attt^;. 'Lectiönam  «diti  et' Ma.  Bavfr 

.  .  .riep  IIb«  II*  fragnuentum  ex  melforisnotae  Codice  deaerip 

tum,  cuius  ope  Caaisiaaa  editio  plurimis  in  locls  emaa» 

dari  potest.  < 

RB.  Es  ist  ein ' Brucb stück  dea  at«o  Buches,  bej  Ganislaa 
(ed."Bdin*age)  11.  P.  S.  p.  7t. 

Ad  L.  XV.)'  Inoipit :  y  Praefarf io  in  hos  übroa  a  disoipulo  Wa- 
remb^ti  quodam  operi  premiasa. —  In  praefatione  huius  opuacuK 
tres  tantum  autores  me  secutum  apondeo.  8ed  qnia  praecipuvs 
Werembertua  Octavo  die  de  bajs  vita  recessit,  et  debeinua  hodit 
tertio  die  Kai.  Junii  commemörationem  illius  orbi  filii  discipulique 
ägcre  bic  fiat  tcrminus  libelli  istius  ex  Sacerdotls  dusdem  ore  de 
religioaitate  et  Ecclesiastica  doctrina'  ac  cili-a  domini  Knroli  Se- 
quena  vero  de  bellicis  rebus  accerrimi  Garoli  ex  narratione  Adal« 
berti  pa|ria  elu^djein  Werembertr  qui  cum  Potaino  auo  Helibarda 
et  Hunisco  et  Saxonico  et  Sciavico  belle  interfuit:  et  cum  iam 
valdo  senior  parvnlum  me  nutriret,  renitentem  saepiusque  effn- 
gentem  et  tandem  coactum  de  bis  iustrucre  aolebät.  lacipit  Fri* 
mua  Libcr.a 


Digitized  by  LjOOQIC 


541 

»Ex  rdfttlone  aeeularb  bominit  et  in  tcrlptmrb  mS»iig  eru*  ifro.^o«?, 
diti  serjnones  facturi,  non  abs  re  credimus  eto.« 

Desinit:  »Quae  (Desiderii  filia)  non  post  multum  tempuSf 
quia  esdct  ad  propagandam  prolem  inhabilis,  luditioSa^ctissimo- 
Tum  Saoerdoium  -relicta  velut  mortua  erat,  vnde  iretus  pater  iu- 
raniento  aibi  proTinciaIcs  adstringeas. « . .  (est  diversa  ab  bae  m 
Canisiiediiione;  finis  bic  noa  invenitur.)  (Vg.  Peru  $S«1I«  p..73i 
—  76S;  auch  nicht  darin)  , 

**  L.  XVI.  Foh  1 87  —  1^6.  y  Notanda  qaaediim  pro  8« 
R^?a  (»Nune  Caesarea«)  M»>estai«,  contra  Yenetos  ciren 
liaranttin»  Belgradum,  et  alialoca  qaaedam  coATicioia««  1 

Die  7  7">>»"*  j569.  In  oppido  Guntiae  pretens  ex.*"  exem* 
plari  ex  exemplari  CaacelJariae  ad  perpetaam  memoriani* 

Fol.  i88.  »  Sammariam  aliquot articulorum  pro  Serenis^ 
giino  Roma.  Rege  Contra  Yenetos,  ai  per  eorum  Agentes 
circa  asarpalionem  Marani  pro  eorum  defensiooe  quicqnam 
propooeretur ,  quid  eis  reapondendum  exiatat.«  — 

9  lilnd  qaidem  in  primia  aciendum  est,  inter  olim  Di* 
Tum  Caesarom  Maxiroilianam  etc.  < 

Fol«  190.  T.  »PraecepitCH^D.tna,  utcapitola  qnsedam 
memorialia,  qoae  aliaa  de  Anao  i543.  Jassa  ettam  Clariaa« 
D.  Commissariorum  descripseram  Cl"**  D.  tuae  darem,  qaod 
labena  et  obediens  facio. « » • « 

Fol.  193.  y.  Oratoria  Yeneti  ad  R.  M*«*  Contra  D.  Cm» 
pitaneam  Gradiscae. « 

S.CR.Ha«*« 
^  »Besiderium,  quod  Dominium  habet,  non  solum  con-> 
servandi  reyerentiam  et  amicitiam ,   quam  habet  cum  Maje« 
State  Y.  sed  etiam  augendi  omni  ratione  est  in  causa,    ut 
aaepios  ad  Majestatem  Y.  etc.« 

FoLi94*  y*  Responsio.  »Domiui  Yeneti«  uti  Attjci 
Adyenae  etc.« 

L.XYIL  FoL  198.  lostittttum  Moschonitamm  non  con« 
temnendum.  7  Zeilen«  (Notiz.) 

»Qtti  millitant  Immuniute  yectigalium  gandent,  et 
caeteris  paganis  prafstant,  Regiaeque  gratiae  omnibas  in 
rebus  potentes  exislunt.  etc. « 


CXVII. 
Codex  Ms.  Nro.90;SO.  »^„.„. 

(Ilist.  prof.  i5a — i54) 
Cod.  Ms.  Chart.  s.XYI  et  XVII.  in  Fol.    (Foll.  i5i.) 
Loco  I.   Cod.  i6a.    Fol.  1  — 67.    Aeneae  Sylvii  Hist. 
Austr.  (Abschrift  des  17.  Jahrh.  a  Lambecii  librarto.) 

Incipft :  V  Historiarum  acriptores ,   qui  veraces  sunt ,   reipu» 
blicae  maxime  esse  adiumento,  nemo  sapiens  inficias  ibit.  «••• 


Digitized  by  LjOOQ IC 


5äl 


krto.9otoi 


bealails  »Bobis  penufttum  Ml«rmisRegna  aequirl  non  1egibiit.t 

Logo  IL  F0K69— 7d,inFöK(i3oppelteBlfitter):  Genea- 
logiaDaciiin  BaTariae  (a  Pippino  Aquitaniae  Hege  ad  iSo^*) 

tncipit :  » Daa  ist  der  pam  dea  haa^  der  Herren  ta 
bamtin.  (a.XVI.) 

*Lo^olIL  Cod.i53.  FoUl-*-io,  [18-^67  (alle Signt* 
tur)]  (a.XVI)  »Cod,  Ma.  llist.  N.  91.  Vita  Imp.  Henrici  IL 
tognomento  Glaüdi ,  eonftcripta,  ut  ereditar,  porAdelbol- 
dam,  ex  Clerieo  Ldbienti  Epiioopum  Trajectioinii.c  (Aut 
foraan  NonttOsom  Mooachum.) 

Incipit  i'  y  In  gesris  scribendii  düö  sunt  vläendä,  ut  ei  senp* 
tor  Toriutem  in  prolatione  tenaat ,  et  Jaotor  fiructum  In  Icoüate 
capiat  Sed  scri^tor  verltatam  teuere  nequit^  nisi  baec  quatuor 
aut  potenter  devitaverit«  aut  aliqiiantenus  a  nitnte  doposueriCi 
Odium  et  carnalem  dilectiouem.  Invidiam  ek  infernalem  aduU* 
tionem.K.t* 

Desinit  (Fol.  10.)  t  )»Interea  fttina  volitat  Bolrälanute  i  Pn* 
geasibua  cenapirationia  Yineulo  coUigatia  esse  inferemptuni)  et 
quamvis  Ihendaxi  fidelea  tarnen  B|iUalavi  e^^terWuta  r^ 

(Diyeraä  proraua  est  kh  Ula«  quam  edidenooit  Hemr.  Ca* 
liiaiiia  tx  Jacoboa  Gretaeiraa«)  .(Ist?«  G«ntilatti  in  a*  Catalog 
Copirt) 

LocoIV.  Ood.  i$4-  (oI.438.>  FoLi~69»  s^XVI*  Aa- 
balea  ab  A^  740.  naqae  ad  annnm  Sitq« 

Incipit:  Hoo  anno  Karlusmaior  donuis  dleitti^iit«.tresfiii«9 
baeredes  relinquena.  Barlomannum  aeilicet  el  Pippinum  atq«« 
Grifonem  etc.  • 

Desinit^  »Qua  transäctä«  ad  biemandnm  Aquisgrani  rever 
ans  est «  tibi  et  missam  sancti  Martini  ac  festivitotem  beati  Aa- 
dreae  Apostoli «  Nee  non  et  ipsum  sacrosanctnm  Dominieae  nati- 
vitatia  diem  eum  magna  laetitia  et  exultatione  eelebravii. « 

Vgl,  Hermanne  Cornea  Nuenar  «^  (nil  certnm  kabeas 
de  anotore.) 

Marqaardna  ^r^b^ir  (Adelmo  Honacko  Benedidino  at- 
tribnit.) 

Andreaa  ^nercetanna  vero  Eginhardi  6pua  eaae  contea* 
dit  tnprologo  liadem  praetezto  tom«II»  8€riptt.HiaL  Frane. 
pag.  n39« 

cxvm. 

s^^  Codex  Ms.  Nro.SOOai. 

(HisU  prof*  391.) 
Cod.  Ms«  Chart»  a,  XVI«  FoU 

Hiatorii^  de  Imperatoria  Caea.  Friderici  Anatriaci 
'  Itinere  italico  quo  Leonoram  Portngalliae  Begiasa 
Valrimonio  aibi  innxiti  et  corooam  Born,  accepit  eum  eiai- 


Digitized  by  LjOOQIC 


64* 

dem  tdMi  uliitlbUieiii  getll««'  iTMejprffnfattidfTragiBeritOfrro»«^ 
quodam  nianascripto  ,  qaod  Plifl  II.  rontif.'Rötn.  jpriü^  At^ 
aeaa  SyWiiia  diotfeia  eotaporaermt,   ooncfinnatä  et«'|>iüril^aa 
aendia  porgauu    Fol«t  —  87»    - 

Dedioaiiom  Ep«  (Fol.  4.)  WühelmoaBernkArttiä'*  Fri« 
deahaim  eto.  Hugtoi  Blolio  V«  L  Dooli  «t  Oa«a.  Bibliothe« 
oae  Yienneniia  Praefaotö  iimiod  huo  aingtalafri  6to«  (Blot« 
hau«  ihn  aar  Radaot  aufgdfordert)  ' 

Deaiiiit :  Vale  Yienne  Auitria«  «z  tfoaeo'  meo*  Aiitio 
ChriatiHDXCU. 

Fol.  5.  Hiatoria  de  ^rideirioi  C«ea.  rektfifbibttadam  in 
ttalUi  oiroa  anoaiii  Ghriati  14S0  gaatii,  et  frAj^lhenio  Ae* 
nea«  Sylvu  ezcerpta.  (Cum  tottjeotaria  lecüoAum)  (Per 
direraoa  acripU  aunt  äx6erj>u  haeo«)  .  * ., 

Fol.  88,  at.  Gopia  Miaaire  DominipIpeFiiieooadi,  id 
Imperelorem  Frideriotim.  .  <  '  r- 

Dat.  R<Mii#9  19  Aüguati  1488.  PoiltiC  'n.  amao^j^rimo; 
(Naöhrioht  yon  a.  Wahl  cum  Fabale.) 

Am  Rande  dea  letiten  fil.  atahtnooh:  Qaarta  Septem«* 
bria  aepelitur  aona  horaFrideriei  Gaeaaria  eonthoraliaLe<H 
nora  1467. 

fii  Hb«  Praedioat..Vienneiia«  eontinent.  Hiator« ...,«..  vi 
Aeneae  Sjlrii  de  IVid.  Imp« 

Tgl.  RoUar'a  Anal«  Yindob.  IL  48S.  f.  l 


CXDt.  * 

Codex  Ms.  Nro«  2986a  Ui..t^ 

(Bist  pi'of.  781  «fc  78a.) 
Cod.  Ml.  ohart.,  in  4^  «eo^«  XY«  (Foll.  itt.) . ' 
1.)  Cod.  781«  Fe)«8e»  (qnorem  ^loanalla  yicint^) 
Wappen  in  elphabeliaeher  .Otdniingi  einige  blofa  mit 
der  Feder  geieiohneti  die  meiiMa  iUnminirti  aber  atem« 
lieh  roh. 

Aragonyen«  regnnm«    Aldeneer.    Arbnreb,    Arboroh 
Amaboroh  Arrja»  ilof  Arde  Alflen  Arbaeh,  Argbna« 

t.)  Cod.  7Öt«   FoU.  8o.    Wappenbaeh«    (A«f  jeder 

Seite  40 

Inoipiti  FoUi.  a.  »Dia  alnd  die  vier  ana  .Beiaaor  .Harolna 
dea  Tiardn  der  aln  Konig  ao  Becbeim  waa  ate. «       .    . 
*  Jobanni  der  Blind  ain  Honig  au  BacbaiaA  waa 
ein  vatter  Keiaer  Harolua  dea  vierdan  yoaa  BejibeiiaL  ele« 

Mit  d«  Wappen»  (Doppeladler.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


SM 

fffo^«9S«.  b*  DI*  •Ind.  JK«  Yicir  ann^des  Btoitol^eii  Bomii  König 

Wennczi^ls.  v.Qqn.  B^icheiii»  eic; 

Fol.  3,  JOiiB  pin4  di^  vi^r  Mn  Konig  Rnprechtz  der  ein 
palczgraffe  Bey  Rhein  was  etc,  von  TerBckiedenen  Regenten. 

Fol«; II«  b.  Bild  eines  Herolds«  t 

.  ^  Ick  hcifs  Jörg  Rügen-  perMeAnndt 

9  fr^de  laad  »ind  mit  Bekannt 
'  9  des  Edlen  haufs  su  Beirnn  Knecbt 

9  Ich  wolt  das  all  krum  sach  wem  aclilechf. « 

Fol«  19« 

»Hötdieh  du  Edlea  RSmischea  Reich 
»Daa  dir.  deiner  glider  kcdns  Entweich' 
»  Deine  fttrsten  Bringen  dir  grofs  friunen 
9  Wie  die  mit  irn  an  bernach  komen.  « 

(Krone  über  dem  Reicbs-Adler.) 

Von  Fol«  54.  b.  bis  Fol.  80  aind  die  W^penachilde 
nOjDh  leer»  aber  die  Aofaehriften  der  Ahnen  sind  da. 


cxx. 

ffta.9.».  Codex  Ms.  Nro«9331. 

(Hist.  prof.  963  et  164.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in. Fol«  s.  XYIL  (F0II.84O 

I«)  Cod.  363.  Yariaeinacriptionessepnlchrales«  (Meist 
ob  der  ennsische.) 
Fol.-'t — 67. 

Ist  eine  Abschrift  eines  Werkes  ron  N.  (?)• 
Fol.  1.  Incipil:   Epstaphimn  asscriptnm  sepultarae  io 
Taohakatnm  illastrissinii  Comitis  Nicolai  Zriny. 

Fol.  3.  V  Follgende  Grabschrifften  hab  ich  den  19  An- 
glist A.  i638  im  Closter  zu  Wj'llering  abgczeignet. « 

FoL65.  Epiuphia  Taria.  (<  Bl.)  (Andere  Schrift.) 
»Epitapfaia  qnaedamsitnpHois  admirandaeqne  antiqui- 
Ulis  t584  Mense  Decembrr  Pragae  a  Secretario  Eratenber* 
gero  accepta. « 

Fol.  ^7«  Indek  super- tioihina  Locorum.  (a  Bl.) 
Fol«  64.  Index  super  nomina  Famtliarum.  (5  Bl.) 

3.)  Cod»  264.  Liber  secundas  historiae  Hispanicae  (ab 
Anonyme).  9  BK 

IncipH:  »Liber  secundns. « 

»Paucis  superiore  libro  ostcndimus  ut  Uispania  quoadam 
Monarchia  fuerlt  et  deindc  propter  Sarracenorum  incurslonfm 
Sit  in  plnra  Regna  divisa  et  quo  eorundeui  principia  fuerint.  Nunc 


Digitized  by  LjOOQIC 


545 

SQpvrMt  utet  Bomina  «C  getU  preeiarioni  Reguin  qoi  in  ea  im-Mto.9tft 
perarunr  persequamur. « 

9  Atiianartcus  primus  Gothonim  Reic. « 

YAthanaricum  fuisse  Gothorum  B^rem  primum  postquam 
patriam  suam  reliquerunt  (nam  et  anCea  Reges  babuerunt)  Ui^t<H 
rie  traduDt.  Multa  bella  felicitcr  gessit,  qui  tandem  Borna  va« 
atata.et  mvlti«  Italie  cladibus  illatia  in  GalHam  et  Hispaniam  con* 
cessit  Honorio  Cesare  confentiente  cum  Tbeodosio  deinde  Cesare 
fedus  iniit  ac  ab  eo  Ci^nstantinopolim  Invitatus  honorificentissime 
eat  receptuA. « 

9  Alaricus  secundiis  Gotbonim  Bcx.  < 

Desinit  (Fol.  lo.  e.9.);  Rodericus  oltimiM  Gothorooi 
B«x  etc« 

»fait  ista.snprenia  Hispanie  clades,  ex  qua  solua  Palagliis 
cum  parva  Christlanorum  manu  superfuit  quorum  auxilio  deiada 
aeu^im  ab  bostium  polestate  Hispaniam  liberavic  quemadmodum 
scquente  capite  docebimus. « 

(Von  anderer  Hand)  Finis  libri  secundi. 


CXXL 
Codex  Ms.  Nro.!3733.  iif..^». 

(Bist.  prof.  91 5.) 
Cod.  Mb.  Pergam.  aec.  XIIL  in  i^^*    (FolKitJ«) 

Foliam  sparsam:  «In  tempore  cum  annus  in  tempori- 
bu«  diuiditur.  tempas  inmenses.  Menses  in  ebdomadas  etc. 
(6  Zeilen.) 

Dann  mit  anderer,  jüngerer  Schrift,  ein  kleines  Chro« 
nicon  Austriae: 

»Anno  doraini  i«3o.  Leupoldus  duz  Austrie  et  Stirie  Obiit.« 

»Anno  dni.  ia33o  sancta  elixabet  miraculis  claruit.  c 

»Anno  dfii.  ia4i.  tartari  totam  vngariam  et  cz  parte  Au-* 
striam  devastaverunt,  eodem  etiam  anno  in  octaua  sancti  Micha- 
helis  sol  obscuratus  est. « 

y  Anno  dni.  1^46.  Fridericus  dux  Austrie  et  Stirie  occisus 
est« « 

»Anno  dni.  ia5i.  Gtakaras filius  Regis bohemie possedit Au« 
striam,  et  duxit  Margaretam  filiam  Leopoldi  ducis austrie  inuxo« 
rem ,  que  olim  Henrici  regia  romaoorum  vxor  cxaiiterat ,  Eodem 
anao  pelagtus  rex  vngarie  possedit  stirlam. « 

»Anno  dni.  1961,  predictus  otaliarus  rex  bohemie  dux  Au« 
atrie  et  stirie  inivit  bellum  cum  pellagio  rege  vngarie  et  obtinuit     ^ 
Tictoriam  in  Festo  sancte  Margarete;  eodem  anno  circa  nataledni, 
venerunt  Flagellatores. « 

»Anno  dni.  1163.  predictus  Gtakaras  rex  bobemorum  repu« 
diavit  Margaretam  quondam  reginam  romanorum,  et  duxit  inuxo« 
rem  filiam  regia  ruscie.« 

Anno  dni.  ia56.  (sie.)  Margareta  regina  romanorum  obiil 
in  festo  symonis  et  iude« « 

I.  35 


Digitized  by  LjOOQ IC 


546. 

Srro,t733.  »Anno  dni.  i«69«  in  festo  sancti  Andree  ApoatoH  duo  do- 

micelli  scilicet  chunradus  filius  Chunradi  regU  et  Fridericuft  de 
badn.  intcrfecti  sunt  a  rege  Karolo  dicto  ottone.  4 

.  y  Liber  iste  est  monasterii  S.  Johis  bapt^  in  seycs  Ordinis 
Cartusiensis. « 

Locol.  Fol.i-^8«  Descriptio  (Anonymi)  aifrtiqaorom 
Austriae  Hmitom.  (8  DI.) 

Incipit:  (D)Er  Hertzog  Hainrich  mit  den  Greim  dinget  dem 
Marchgrauen  Otacbern  von  Steyr  sein  aygen  swaz  des  waz  von 
Longenawe  mit  vliezeunden  wazzern  vnd  mit  regen  wazzern..*« 
{Qum.  J^otia  W.  Lasii  in  margine.) 

Logo  IL  Fol.  9.  Diploma  Friderici  I.  Imp«,  quo  fine» 
Attstriae  ei  Bohemiae  inter  Leopoldum  Anatriae  et  Frideri- 
cnm  Bohemiae  Ducea  eonatituit.  Actaat.  1179.  Indict.  XII. 
aput  Egram  rengnante  domino  Friderico  Romanorum  In|- 
peratore  glorioaisaimo  Anni  rengni  eins  XXVllI«  Iroperii 
aulem  XXY.  Datum  in  ciuitate  Maidbarch«  Kl'.  Julii.  Mensis 
Febr.  (?)  (iV^  Bl) 

Incipit:  vin  nomine  sancte  et  indiuidue  trinitatis amen 
F.  diuina  fauente  dementia  Romanorum  Imperator  et  sem- 
per  Augustus.  Ad  imperatorie  dingnilatis  speclare  dinosci- 
tur  yigilanciam  etc.« 

Locolll.  Fol.  10.  Privilegium  Friderici  U.R. Imp. qno 
pri?ilegi«m  Friderici  h  Imp.  11 56  confirmatur»  (Privileg, 
minus.)  (3  BI.)   1245    Mense  Junii.  Dat«  Yerone« 

LocoIV.  Fol.  i3 — 102.  yJoannis  Ennichel ,  Wien- 
nensis,  Chronicon  Austriacum,  germanica  lingua  Rhjlh- 
mice  compositum. «  (89  Bl.) 

Incipit :  » (N)v  wil  mein  zung  des  nicht  verdagen 
»si  welle  von  Ostcrreicbe  sagen 
»Vnd  von  dem  werden  Steirlant 

»  wan  ich  es  an  der  Kronifcen  vant 
»  Da  von  ich  ez  an  wider  streit 

»  han  pracht  vncz  her  an  dise-  seit  etc.« 

Fol.  35.  (Note  des  Baron  Enenkel)  zum  Yerae« 

»icb  hiez  si  dich  pringcn  luchsein 
*  so  dir  uertailt  nu  muezze  sein  u,  s.  w«  c 
»ut  sensus  constet,  versus  hie  priori  non  respondet:  rt- 
atituo  uero  ex  meo  libro  :  su  bringest  du  raier  Ochsem.  c 

UEneokel  Baro» 

Schlafs  (Fol.  102«): 

y  Dez  morgens  do  der  tag  auf  cham 
»vnd  daz  der  fürst  das  vernam. 
»Do  rait  er  scbon  auf  daz  velt 
y  vnd  hiez  auf  slaben  sein  gczelt 
,     ,  ^  Do  zogten  die  hcrren  fuer 

»  mit  ritterlcicLer  cbucr.  « 


Digitized  by  LjOOQ IC 


54t 

Hie  destillt  sex  Tersas«  ut  ridere  öst  In  Oodfce  Ms.  Am-Hro«i:33 
bras«  N.  3ao.   (it.  ^ledain  j>er  m.  eoaevam  in  inargine  inferiori.) 
(^«  Bauch  SS.  B)GU  Austn  LezCQd.l7..Bi«  Hi8t.(proL  Ambr.ato.) 

XocoY.  Fol«  104* 

•  »(H)eo  est  ibrma  institntMiis  (pie  €tper  Ciuium  arbitfidm 
aiinuatim  tempore  quo  denarii  renoiiaiilur«  pro  reriun  ▼enaliam 
qualibet  emptione.  Primun^  est  quod  Qurgenses  meliores  quo* 
Tum  consilio  tota  Ciuitas  rcgitur  in  simul  conueniunt  conseden* 
tes.  £t  in  quocumque  statu  anni  bono  siue  caro  fore  sciucrint 
et  TiderSnt  Tnioerea  ▼fetnalia  sie  iuxta  modum  eorum  prud enter 
fSevuin  statuunt  et  exponunt«  et  omncm  instttutionis  inventionem 
cuittslibet  rei ,  quam  eorum  rationis  ordo  dfctayerit  conscribi  fa- 
oiunt  litera  spcoiaU  et  missis  ex  eis  duobue  aut  tribus  civibus  ctc.tc 
Desinitt  »Preterea  quoeunqve  spatio  temporis  anni  Ciui* 
tas  ingruente  necessitatis  articulo  dlefectinn  patitur  aut  iacturam 
ad  informationis  correctionem*  civnxm  preroisKorum  reformabitur 
it^ralo.«  (i  Bl«) 

LocoVI.  Fol.  io5.  Prinleginm  Friderici  11.  fmp.  quo 
Yiennensibus  plores  coacedit  Hberfates. 

»Acta  sunt  hec.  Anno  dominicein  CarnationisM«;  CC« 
XXXyij«  Mense  Aprilis.  Decime  indicioois  imperante  ^do^ 
mino  nostro  Fridrico  secnndo  dei  gratia.  GloriosissimoRo« 
manomm  Imperatote  semper  Augustp.  (3  Bl.) 

Incipit:  v(F)Ridricus  dei  ^raJtiaBomanorum  Imperator  sem- 
per  Augustus.  Jerusalem  et  Sycilie  Rex  Romanum  Imperium  ad 
tuicionem  iidei  et  diuefsarum'  gentfim  moderamina  per.  eum  qui 
celestia  simul  terrestria  moderatur  filium  summi  regis  qui  condit 
regna  et  firmat  imperia  summe  dispensatibnis  etc. « 

*  Loco.  yil.  Fol.  I  od  —  1 1 6.  PriTUegtam  Leupoldi  Au- 
striae.  et  Stirie  jpro  Civibna  Viennenaibos«  a.  d.  (9  Bl.)  (Sta- 
tuta.) 

Incipit:  »In  non^ine  saijicte.  et  indiuidue  trinUatSs  Avien* 
Leupoldus  dei  gratia  Dux  Austrie  et  Stirie  vniuersis  Cl^risti  fide- 
libus  tam  presentibus  quam  futuris  in  Domino  salutsm  et  In  per- 
petuum.  Gloria  prinetpum  Istius  uberiusque,  per  pacem  et  ({uie« 
tem  subditorum  elucescit  quando  faiha  clementie  et  digenlia  pro« 
tectionis  extenditur  in.poateros,  salotem  quo^ue  merentur  a  do- 
mino  cum  eos  quibus  presunt  .honis  et  honestts  conswetudinibus 
et  institutis  ab  eiiormitatibus ,  quibus  non  solum  corpore  sed  et 
anime  perduntur  cobibent  et  ad  lusticie  tramitem  conuersationem* 

3ue  bonam,  et  cuilibet  proxtmo  suo  vtilem  iuris  seUeritatem  per- 
ucunt*  Hinces^quod  nos  CiYium  .Wiennensium  nostrorum  de- 
votionem  petitionemque  affectuosam  pia  animaduertentcs  donani« 
inus  ipsis  ac  posteris  eorum  iuxta  consilium  etammonitionem|ide' 
lium  ac  ministerialium  nostrorum  perpetua  statuimus  donatione 
Iura  per  que  clementer  eorundem  providimus  paci  ac  trauquüli* 
tati.  Statuimus  igitur  etc.« 

*  Schlufa  (Fol.  116.  ?.):        -  ► 
»  Ut  hec  autem  nostra  donatio  tam  a  nobis  quam  a  succcs- 

soribus  et  posteris  nostris  in  perpetuum  rata  et  inviolau  .perma- 
neat  presentem  paginam  super  hoc  scribi  Sigitliquc   nostri  carac- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


m 

srto.t788.tere  roborari,  aubscriptioneque  testium  qnoruA  namiiUL««itkee| 

perbenniter  lussiinus  miiniri, «  (Cetera  desunt.) 

LocoVIIL  Fol.  n5.  T. — 120.  Bulla  Intiocentii  P.  S. 
Dat.  Neapoli  XI.  Haiendia  DecembrU«'  Fontificatas  nostri 
Anno  XU.  (Contra  regularea  iura  parochialia  tnrbantes,  nor- 
mfrin  statnena ,  qnomodo  deinoeps  in  adminiatratione  Sacra- 
nientoruin  concionibua  etdivinis'  officiis  garere  aedebeant) 
(37,  Bl.) 

Incipit :  » Innocentius  Episcopus  aer«.U4  «erttomm  dei.  Di* 
lectis  filiis  yniuersis  religi^Dis  cuiuscunque  praiesaionia  v«l  mw 
dinis  presentes  literas  inspecturia  Saluteni  et  apostolicam  bca^ 
dictionem.  Etsi  aniroaruin  afTectaatea  aalutem  viiMieraoa  et  aia- 
gulos  qui  christiana  professioske  censentur»  utauaa  deo  lucrifieeot 
animaa  cupiamus  caritate  makima  «to.  ^. 

NB.  (W.  Lasina  in  opere  suo:  de  niigratione  gentium  exee- 
dice  hoc  varia  depromait.,  JJQCO  I,) 


Hetfat    2tt- 
aamnien   . 
Kol«  I. 


cxxn.    . 

■«•608.  Codex  Ms*  Nro.MS. 

(Bist.  prof.  1009.  Ma.  Ambras.  17a.) 
Cod.  Ms.  Pergam.  aeo.XIV.  in  ^^  (FolL«6.) 

Loco  i"*/*  Fol.  I*  (Liber  productua  ex  Monaaterio  & 
Floriani  anpra  Anasam  etc.) 

Fol.  1.  T.  et  Fol.  .3.  Tabnla  genealogica  poate* 
rorum  S.  Leopold!  lY.  eitts  nootiinia  Marchionis 
Austriae, 
Foi.a.  V.  (Mit  rothcn  Buchst.) 
Digna  viro  digno 
Descriptio«  meute  benigiui 
Mittitdr  Alberto. 
Virtutum  Toee  rrforto 
Stto  Domino  spec^iali. 

Loco  IL  Fol.  2.  Bre?e  Cbronicon. 

»Anno  XXX<*  baptizatna  est  Christas  ote*  1274.4t 

»  Anno  domini  Mo  Ixxxvi);  sanctus  Njcolaus  translataa  est 
de  Myrea  in  Varensen  civitatem.  c 

»  Anno  gratie  M<>  CC;  xlj«  aliquantulum  post  meridiem  dam 
aol  esset  in  claritate  stta  subito  obductus  est  mirabili  nigredine 
ita  quod  nulla  eius  pars  videri  poterat  et  atelle  Tise  sunt  taa^pum 
in  nocte ,  fere  ad  üij«;  horaa.« 

Loco  III.  Fol.  3  —  12.  Anonymi  Chronicon  Auatriacnm 


Digitized  by  LjOOQIC 


549 

Plörlanense  htcipiens   a  S,  Leopoldo  Harchiooe  et  cle8i-BrM.6^. 
nens  in  A«  C.  i3io« 

Incipit:  Qeneratio.  Leupöldi  MarcLionls  Austrie. 

Leupoldus  Marchk)  cognoroento  pius  extitit  fundator  d^o- 
rum  Monasteriorum  in  Austria.    Neunburch  et  sanctc  crucis. 

*Desmit :  Circa  idem  tempus  intra  unura  annum  scilicet  a  vi- 
gilia  Beati  Bartholomeiin  anno  do'mini  M«  OCC«  viiijo  uaqueinSe- 
cuiidaio  Vesperam  Beati  Laurentii  et  in  anno  domini  M*  CCC^  xo 
ter  eclypsata  est  Ltina  et  Sol  scmel. 

Mit  Zusätzen.  Gedruckt  bey  Bauch  SS.  Berum  Austr«  {« 

.Loooiy*  Fol.  i3.  Notae  chronologicae. 

vAnno  domini  M;  CCCo  xiijo  Kjchl.  Electip  domifii  .Hein- 
Hcl  domus  santi  Florian!  prepositi. «     .^ 

9  Aniio  domini  M»  CCC;  xiiijo  ^ejan  Bectificati9  in  Omen- 
pacli.«'  "       .  *         ' 

'         »Anno  domini  eodem  IM«  Magd,  collatio  in  walf ebircfaen. « 

9  Anno  dni.  Mo  GCC»  xtr.  Pasca.  dvaconatos« « 

»  Anno  d£i.  Mo  CCCo  ^viij  papca.  Sacerdos«  c 

»Anno  domini*  M;  CCCo  xx.  Purificatio  ,  peregfnatfo. « ' 

>  Anno  dni.  Mo  CtlC;  xxj.  Johannia  et  Pauli  bora  tercia  Sol 
Cclypsatür.  € 

»  Anno  dfiii.  Mo  CCCo  xxj.'  dominus  beinricus  prepositus  vir 
religioaissimus  et  unitrersis'yirtutibus  plenus  Tbome  mria.  mori- 
tur  cui  auccessit  DSus  Wernberua. « 

9  Anno  domini  Mo  CCCo  xxij  Vigilia  MycGT  Bex  Fridericns 
A«8trfe  capitur  *'  Babarä  (et  iuime  in  qfttairtum  imnum  Tinculia 
detinetur ,  et  nqst  hoc  anno  jdni»  M»  CCCo  xax;  infra  Qctaraafi 
EpAbanie  montur  in  Guetenstaiii,  et  in  Maurbacb  sepelitur.  m. 
ap.  6cbrift ,  aber  von  Demwlben).  a 

V  Anno  dni.  Mo  CCCo  xxiijo  p^  iyi  Crabouiam. « 

9  Anno  dni.  M;  CCCo  xxiii)o  secundario  ivi  illic  afferendQ 
Beliquias. « 

9  Anno  Mo  QCC<^  ;xxvo  ad  Apoatolicum  perrexi.  a 

»Anno  döniini  M^  tiCC*  xxvij)o  CollaU  fuit  Ecciesia  in 
Gmünd.«  ^  .. 

»Narciasi  confess.  in  Zaiszenmaüer. « 

9  Anno  Mu  M©. CCCo. xxxo  Domino  •  Wernliero  da  "Wincbel 
cognomlne,  renunoianti  prelatire  in  aancto  .Floriano  auopeaait, 
dominu«  Hnr.  Pyber,  circa  Nat.  btc.  yirgini«  (?).  f  ^^  ^ 

»  Anno  ^fii.  Mo  CCCo  xxxij^' die  aancti  bricij  CiuiUcula  in 
Qniiind  qua  antea  ll>rte  anno  fanato  tota  oxasta  fuit  gratisaiaitttn' 
incendium  pertulit  ite^ato. «  . 

LocoV.-Fol;i3.  r.  Notanda.  Aäii^  domiai  d.  occo.  »j 
incepit  ordo  Sanmi  BenedioH  etc. 

Ein'e  Anfthrong  toö  7  Orden. 

£x' hoc  ergo  eolligiturr  q^od  ordo  aancli  Benedicti 
preceaait  Ordinem  aancti  Anguatini' c.  Ixxj  annis  etc. 

LocoYI.  Fol.  14  — 25.  »Kalendarium.  alberti  plebani 
in  Waldcbircben  ,  apecialea  auoa  defnnctoa  continens,   di- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


550 

«ff9.M.leclos9    dilectioret  dominai  soeiot  et.jmucas.    Janinürivt 
habet  dies  xxxL  Tel  zxx  (sie). « 

^  IIL  Id.  Magister  Otto  Murarioa. 

Beym  leisten  Jänner :  Johannes  scHptor  de  Ghremsmuatter, 
Alhaidis  roater  mea.    Gerdrudis  soror  eins. 
Februar.  (XY.  Kai.  Mart.)  Gundacbrus  de  Storichnwerch*    Ca- 
nonicus  S*  Flor. 
(Xtl.  Kai.  Mart«)  Soror  Percbta  S.  Flor« 
(ult.)  Chalbohtts  mancust  Leopoldna  dux  Austrie  filins 
Regis  Alberti« 
Martins.  (Nonis)  Vrscbaicus  preprositus  sancti  Flor. 

(IV.  Kai.  April.)  Johannes  examinator  de  anese. 
(III-  Kai.)  Unr.  Senior  de  Volchenstorf. 
April.  (VIII.  Idus  )  Viricus  cesar  C.  S.  Flor,  duarum  eccla- 
siarum  ouondam  prepositus, 
(XIII.  Kai,  Maji.)  Magister  Wolfhardus  pictor. 
XXI*  Kai.)  Gerhardus  aurifaben    Wilwurgis  axor  sua, 
(VIII.  Kai.)  Vlrici  prepositi  S.  Flor,  patnager  dictus. 
(11.  Kai.)  Albertus  Bomanorum  Bez. 
JunittS.  (prid  Non.)  (rotb.)  Wemberus  Givis  patavienais  gm* 
dis  benefactor  domus  sancti  Florian!  et  vir  cbri- 
stianissimus  operibus    bonia  plenissimua   (Anaa 
Mo  CCC  xxvij).       . 
*    Augnsttts«  (I^tEt.)'£ppo  de  Windwerg« 
Kegundis  uxor  sua. 
Octob.  (VII.  Kai.  Nov.)  HerniannI  patris  meS. 

LoeoYIL  FoKfl6.  Hie  oontinentarCariamici  meiqao- 
ram  eertam  diem  Annireraariam  ignoro*  (lo  Peraonen.) 


cxxin. 

•»'••»4o.  Codex  M§.  Nro.540o 

(Bist,  pvol  Cy%,  o1.  i55.) 
Cod.  Ma,  Pergam«  in  4^  aec.  XIIL    (174  Bl.) 
Locol.  Fol.!»  a.  (Mit  neuerer  Schrift.) 
» Anno  dni  Vl^,  CCCC  XX?   In  rigilia  Sanctoram  Apo- 

atolorum  Perri  et  Pauli  obijt  di&a  Johannes  diotoa  Fieoiing 

quondam  Abbas  huius  monasterii.  (Melk«) 
(Vgl.  H.  Pez.  Scriptt.  B.  Auatr,  L) 
»Anno  Milleno  quartoque  ai  bene  penaea 
»  Ac  octigeno  sunt  orti  Karthasiensea 
9  Hi J8  ortum  tribuit  exceüena  Bmoo  magiater 
» Conaul  hie  inde  fnit  ipse  pariterque  miniater 
»Hinc  heremam  p^oUt  divino  pnewmate  flant» 
•  Et  per  plurea  adiit  calabroa  ybi  yizit  nt  ante«  a 


Digitized  by  LjOOQ IC 


561 

»Annis  nillenit  cam  trecentiiqne  vicents  Kro,S4o. 

»  Hijs  tribus  adionctis«  Octoliris  terqae  Kalendis 

»Reget  electi  Lwdwictis  etFridericus 

9  Sant  ad  pungnanduiii  congressi  sed  FridricQS 

9  yinoitar  et  capitar  Castro  Trawaenichtque  tenetnr  eto.c 

Locoll.  1.  b.  Initiom  scolastice  historie  cum  quodam 
excerpto  incompleto.    (Petri  Comestori«.) 

Incipit:  »In  prinetpio  erat  Terbum,  et  rerbum  erat 
principinm »  in  quo  el  per  quod.   pater  creavit  mundum « • «« 

Bis  Fol.  8.  (Desinit):  Nanm  eodem  tempore  Xiiij"*rex 
latinorum  faitSiluius  porcas,  postqaem  XY^^rex  latinorum 
Silniiis  amulius. « 

Locolll.  Fol«  i3.  Incipit  cronica  ottonis  episcopi  I^ri- 
singensis  (fuit  filias  sancti  Leopoldi.)  (roth,  später  daza 
geschrieben.) 

Incipit:  »De  rernmtemporalinmmotaancipitiqae statu 
sepe  multumque  mecam  rolnendo,  rario  ac  inordinatopro* 
uentn.  sicut  eis  inherenduni  a  sapiente  minime  eonsidero . « •« 

(» Qsaue  ad  libri  YIL  cap.  XXXill.  plorimis  in  locis 
partim  qaidem  diminntom«  partim  verQ  interpolatam  ab 
AnoDjmo ,  forsan.  inclinante  sec.  XIII. «  Gentil.)  ^ 

Aach  einige  Additamenta. 
a.)  Libr,  IV.  cap,  XIIL  (einige  Zeilen.) 
b.)  Libr.  Y.  cap.  XXXII.  f»  place t  antem  huie  operi  inse- 

rere  snb  compendio  ecciesias  titalos  et  monasteria  a 

piissimo  et  sanctissimo  Karolo  fundata  etalapide  con- 

strocta,  cajas  memoria  in  benedictione  est,    cam  qni« 

basdam  aliis  perpancis  etc.« 
c.)  Inter  libri  YI.  cap.  Yet  YI.  in teriectam  est  addi tarnen-' 

tarn  bene  longam ,  in  qao  aeriem  Franciae  regam  in* 

trodacit,   ac  cam  ad  Ludoyicam  Germaniae  Begem 

pervenity  haec  narrat»   »Iste  Ladewioas  neposKaroli 

Magni  Bex  Germanie  tres  genait  ilios  etc. 
d.)  Inter  eiasdero  libri  YI.  cap.  XY  et  XYI.  lacetElogiam 

Hermanni  Contracti  ab  eins  aeqaali  ac  familiari ,  qai» 

qae  morienti  adfoit«  confectam  etc.  (lang.) 

Fol.  1 38.  (desinit:)  »Patram  itaqae  aaoram. j^ccensas 
exemplo  qai  incunabaliscbristumadoraaeruntHierosolimam 
ire  proposaerat.  Sed  pretaxata  caasa  impeditas  est.  Ho- 
jus  iohannis  epistola- presbiteri  ad  roannel  constan tinopol i- 
tanam  imperatorem.  tarn  malta  de  saa  gloria  et  diaitiis  et 
indice  regionis  opulentia  continens.  ut  pleraqae  incredibi^ 
4ia  Tideantar.     Sed  et  hec  hactenus.« 

LocolY.  Fol  1 38.  b.  (Appendix  ad  Otton.  Frisingens. 
Chronicon.  per  Oltonem  de  S.  Blasio.) 

Incipit:  »AnoodominiceinoarnationisH^  C^xl^.  vit  s«m^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


552 

Uns  64o^  fDus  pootifex  eTgeiiiut  eoolesie  Iransmariiie  p«i«rne  oondo- 
lens«  xniiUosad  ierosoUnutaniim  itejr  accendit...« 

Deainit:  (Fol.  159.)  (1309.) 

»et  qaia  hec  sine  licentia  apostolice  anctoritatis  fieri 
BOn  licuit  congnatione. «     Et  fehlt  das  letzte  Blatt« 

(Vgl*  ür»tUiu8,  SS.  a.  p.  197.) 

Logo  V.  FoL  160.  »Des  Lanndes  Oeaterreich  Frey hait.« 

(Mit  neaerer  Schrift.  Ende  des  i6«  oder  Anfang  des 
16.  Jahrh.) 

Incipit:  Item  In  namen  der  hejiigen  ynnd  yngetail- 
ten  driuakigkait  amen«   Hainrioh  etc, 

I.)  Heinrich  lY.  Coniirm.  Caesar»  et  Neron.  dipL) 
(Deutsch.) 

3.)  (Fol.  163.)  Friderioi  IL  Confirm.  dipi.  Friderici  L 
(Deutsch.)  (Majas.) 

3.)  (Fol.  1 67«)  Rudolfi  I.  Confirm.  ejasd.  pri?«  (Deutsch.) 
(i383.  11  Jani.) 

4.)  (Fol.  168.)  Wenceslai  Reg.  Wien  i366.  Dienstag 
nach  Cantate.  (DeaUch.) 

5.)  (Fol.  169.)  Caroli  lY.  Wien  |366.  Sontag  nach 
Creatz  Erfind.  (Deutsch  ) 

6.)  (Fol.  170.)  Caroli  lY«  BrQnn  i364.  S.  ScoUstica« 
tag.  (Deutsch.) 

Auf  dem  Deckels  Anno  domini  M;  CCC«;  xriij«;  In  yi* 
gilia  8.  Johannia  Bapt«  facta  est  reformatio  hujos  monaaterii. 


CXXIV. 
Kt..ao47.  Codex  Ms.  Nro.3047. 

(Hist.  prof.  a5.  Olim  76.) 
Cod.  Us«  Chart,  seo.  XIY«  in  Fol.    (FolL  319«) 
Fol.  I.  vHye  hebet  sich  an  Krontken  des  edln  lanndes 
ze  Osterreich  ynd  auch  ander  Kroniken  dapey.   (Ottokar 
von  Horneck) 

'    ♦)  \Pez.  Alber  St.  wer!) 

y  Wer  selten  gebert.  des  man  an  jn  gert 
»  der  yerlewst  vmb  die  schuld,  dikch  ga* 
»  tcr  lewt  buld.  Also  Yoricht  ich  mir  ge- 
vscbehen.  wie  selten  das  wirt  er&eba.« 
Das  mir  so  geling,  das  mich  bofleicber  ding 
PegruesBe  yeman.  wann  ich  ir  laider  nicbt 
encban.  yedoch  was  icb  vermag,  damit  icb 
gern  beiag.  Der  Lewt  gruess  vnd  ir  gunst*  von 
meiner  cbJainen  chunst  •  • . 
In  a  Columnen  jede  Seite-    866  Columnen» 


Digitized  by  VjOOQIC 


Fol.  3 19.  b.  tfffo«8o47. 

V  Wie  kinnig  Adolf  ainen  potten  gen  Mejssen 
»Sand  das  er  im  daz  laad acholt antworten.«  (Lets* 
tea  Capitel.) 

Schlufi:  »  Vnd  ander  piscbof  vil^,  dam 

V  Chunig  an  aem  xil*  Mit  trewn  ait«  dem 
»  Chunig  ir  half  tailten  mit  etc. « 
y  nie  hat  die  Gboronikch  ain  end  aot 
»vns  all  vnser  laid  erwcnt  vnd  geb 
9  yns  nach  diesem  eilend  das  ewig 
» leben  Amen. « 


Auf  dem  Decltel  (hinten)  inwendig:  Iste  llber  est  lAefi 
Donatus  mi  paulo  Peesel  Hcraldus  Regis. 

Vor  dem  Fol.  1.  Auf  einem  Blatte,  das  aufgeklebt  ist:  (Mit 
etwas  späterer  Schrift  als  der  Codex.)  »Anno  domini  etc.  is6a 
Jar  geschach  der  streit  pischolf  phillip  von  Salczburg  mit  dem 
graffen  von  tirol  vor  GreifTenburg  vnd  die  tirqlcr  verlum  die 
achlacht. « 

>  der  von  salcsburg  hat  den  herzogn  von  Steir  bekriegt  vnd 
im  ain  newe  vessti  an  der  Enns  bei  der  Mendling  gelegen  abge* 
wung,  auch  den  tum  im  Steinach  geprochn  vnd  hat  im  Ennatal 
mit  Buob  vnd  prant  grossn  schadn  than ,  dem  socb  Hereog  AI* 
brecht  Entgegn  vber  den  pirch  vnd  kam  mit  seinem  volkh  bis  gen 
Luegn.  da  rieten  die  Swaon  vnd  pawrn  des  pischolfs  diennerdaa 
der  pischolf  flach  den  sy  weiten  mit  dem  hersogen  nit  slachn.  c 

V  Herzog  Albrecht  hat  friesach  vnd  VonstorfF  gewung  vnd 
prochen  1  a5a  in  der  vastn.  « 


cxxv. 

Codex  Ms.  Nro.3040«  m^o^m^. 

(Hist.  prof.  a6.  Olim  hist.  lat*  75.) 

Cod.  Ma.  Chart«  Fol.  a.  XIV.  (FoU.sia.) 

Ottokar's  Ton  Horneck  Reim  •  Chronik,     (Anf  jeder 
Seite  3  Colamnen.)  (Mank.) 

Incipit :  y>  Hye  streit  kunig  Chunf  at  mit  karlotten    vnd  ge- 
aigt  Im  an.  (roth.) 

(Fez.  Capl  IV.  p,  17,  a  Columne  Vera  i5L    »Er  engt  yn 
wasser  vnd  veld  etc. «) 

y  Er  vangt  in  wasaer  vnd  veld 

9  sa  rossen  vnd  in  chialen 

»Doch  wo  ir  tausent  vyelen 

1»  Da  sant  der  pabst  tausent  wvder 

»Dye  muessen  rneren  ire  gelider. 

V  Ob  sy  wolien  genesen  . 

»Das  must  ot  also  weaen 

»Auch  was  daa  ayn  groaac  not 

»so  eyn  pabat  gelag  tod 


Digitized  by  LjOOQ IC 


554 

lfM»9o4«>  »Vnd  ein  ander  iiryder  wart 

»  Der  trat  ea  bannt  an  dye  vart 

»Da  es  der  voder  Ijes 

»Das  was  nu  durch  genyes 

»Dem  man  des  Reichs  gut  het 

»Her  Karlot  durch  des  pabsta  pet 

»Ghert  80;mit  heres  krafft 

»  Da  seyn  mit  grosser  herschafft 

»Des  Edel  prince  warte 

»  Der  auch  mit  ernste  varte 

» Wann  seines  Schadens  was  er  gerocht 

»  Im^  iach  des  man  ig  gut  hoecht 

a.GoK  »Er  w^r  gar  versunnen 

»Wann  daz  Im  was  serunnen 

»  Gutes  synnes  daran 

»  Es  was  Kayn  so  tcwer*  man 

»  Der  vmb  kayner  siecht  schulde 

»  Verlur  des  kuniges  hulde 

»Das  er  mit  ichte  mocht  gedingn 

» In  must  EU  hulden  pringen 

»  Seyner  geyger  ayner 

»Das  was  eyn  syn  klayner 

»  Das  er  sich  so  lyes  vermem 

»Myt  scynen  geygern 

»  Den  fursten  soi  für  vnmut  wegen 

»  Das  sy  kurczweyle  phlegen  ^ 

»Vnd  noch  mit  cien  messen 

»80  daz  sy  des  nicht  lassen 

»  Durch  kayner  kurczweyl  gelust 

»  sy  hfictten  stete  Tor  der  TerlusC 

»Ir  lannd  vnd  ir  lewte 

»ynd  gedencken  auch  was  bedeute 

»  Der  Zepter  vnd  dye  kröne 

3  Gol.  » Vnd  der  Edel  Aphel  der  so  schone 
»Aus  golde  ist  gemacht 
»Wye  frolich  er  lacht 
»Er  sol  doch  stet  gedenkhen 
»  an  daa  here  schenkhen 
»  Das  man  Im  tut  mit  dem  ol 

•  Das  der  he^li^kait  ist  so  vol 
»Das  sich  im  nicht  geleicht 
»Warumb  mans  an  in  streicht 
»Da  han  ich  ce  von  gesagt 

»  Danen  so  beleybt  es  nu  verdagt 
'    »  Vnd  daa  ich  sein  nu  han  gedacht 
»  Das  machet  wann  der  groze  bracht 
»  Des  der  kunig  princze  phlag 
»Payde  nacht  vnd  tag 

•  Mit  seynn  vydlem 

» Ich  sag  ew  wer  sy  wem 

»  Ayner  der  was  nicht  ze  iung 

»  Der  byes  mavsster  wyldung 

»  Vnnd  aynn  alten  man  da  sach 

»  Hjea  mayater  Bember  von  Bufiieh 


Digitized  by  LjOOQ IC 


au 


Fol«  «•  «Bs  ward aoeh  pjnßr  §Kt  6m  mM**  - 
V  Von  VaUchenberg  Mayster  fridreiolt. 
»  Er  was  aacb  aynem  gar  halt 
9  Der  byes  Mayster  Eamaolt 
9  Auch  oiert  ajner  da  aain  hab 
9  Der  was  gebavsaen  mayster  pab 
9  Es  was  auch,  da  mit  igrosser  ser 
9  Von  der  SVttaw  mayster  wallber 
»Aacb  was  da  gar  senoileich 
•  Von  Wyercspurg  mayster -fridrekh' 
9  Da  wareht  auch  roani^tom  werdi'  i 
»Mayster  Chunrat  von  notenberg 
9  Der  nach  des  pryncsen  bynfart 
9  Lang  hernach  meyn  Mayster  wart 
»Es  was  auch  dadurch  seyn  gepot 
»Von  ErtfuPt  mayster  Seybpt 
9  Da  was  auch  mayster  Qtt 
9  Des  man  vyl  digk  spott 
9  Durch  den  boner  den  er  heC 
»Auch  kom  durch  des  kunigs  pe( 
» Von  lanndschron  mayster  Haynreich 
»  Es  ward  auch  ayner  gar  da  reich 
»  Des  byes  Mayster  gebbart 
» Der  selb  auch  da  erslagen  ward 
»  Er  tet  auch  ^osse  bilff  scheyn 
»Mayster  Vlreiob  dem  Gleseia 
»  Dannoch  was  da  nicht  nies 
»  Mayster  Walther  ron  der  Swejnio« 
» Im  was  auch  gar  haymlicb 
»Von  Mersburgb  Mayster  Albrich. 
»Auch  het  da  wol  seyn  stat 
»Von  Tyrol  mayster  Chunrat     . 
»  Auch  nam  vil  gern  seyn  sold 
»  Von  Summeregk  mayster  percbloM 
» Was  ich  ir  nu  han  genannt 
»An  dyo  was  dye  ere  gewannt 
»  Das  sy  mayster  warn 
»  solt  ich  ir  nam  varn 
»  Dye  noch  yydler  hy essen 
»Des  mocht  ew  wol  verdrye 
»Ir  was  odt  mer  dann  genug 
»Vnd  triben  solhen  vnfug 
9  Das  Im  dyse  stet  wurden  gram 
»  Dauon  er  Crossen  schaden  nam 
»Auch  wo  der  kunig  lag  se  veld 
»  Da  betten  wegen  vnd  gecselt 
»Ir  yegleicher  oesunder 
»Des  nam  vyl  dicke  wunder 
»  Vyl  manigen  komenden  gast 
»Das  Im  der  synne  so  geprast 
»  Das  er  nicht  tag  vnd  nacht 
»Da  kegen  traebt  vnd  gedacht 
» Das  er  des  vber  were 
»Das  sevn  lannd  vnd  in  verperej 
»Payde  laster  vnd  schadende 


Digitized  by  LjOOQ IC 


886 

MMo^S  9  Gol.  »H^d  t^IcihMttt  der  piTiBflfcs  fn  Ceeili  nh  seynen 

Oeygem  (rotb)!. «     • 

»  Wann  der  pabst  het  geladen 
»  Den  Karohen  mit  seyner  chroik 
»  Wolt  er  den  solt  vnd  den  Ion 
9  Dei  pabita  vdderttam 
»  So  8olt  er  sieh  eu  warn 
»Idi  wen  da  gehört  nicht  g^jgen  su 
»  wan  jn  spat  ynd  fru 
1^'Ber  Harolt  mante  / 

»Mit  rawb  ynd  mit  prante  etc. « 

FoLaia.  Schlnfst  «Dy  nacht  hetn  8y  gemach 
»  Des  nacbstn  tags  man  sach 
»Von  Walsee  den  frechen 
9  Der  wyl  iiirsten  schadi?  rechn 
9  Den  ym  beten  getan 
»Dyeselbn  dyenstman 
9  Dye  sich  de  \Vyder  hetn  gesacst 
^  Ynd  sind  noch  vnergacst 
k  Von  der  payr  hem  hercsog  OttS 
9  Des  schaaen  des  mft  seynen  rottu 
9  In  ^et  der  von  Walsse 
»schaden  ynd  sm^ch  me 
9  Der  potendorifer  spurt 
9  Vor  Kirchslag  Tnd  Ebenfuif^t 
9  Ward  ym  des  tag  Terprant 
»Waa  man  des  seynen  rand 
9  Sam  .tet  man  den  andern  auch 
9  D6  so  manigen  grossen  rauch 
»sach  in  dem  land  auf  gen 
»Do  pegunden  sich  versten 
»?u  Wyenn  die  purger 
»l>a«  der  von  walsee  chomen  wer 
»  Des  warn  sy  Tro 
»Auf  seynen  trost  sr  do 
» Furn  aus  mit  Srer  kraft 
»  Vnd  dy  sew  schadhaft 
»  Heten  vor  gemachet 
»  Dy  Wurden  Ton  ym  geswachet 
»Wann  sf 
»  Guter  purg 
»  Vnd  prachn 
»  DeiÄ  von  Walsse 
»Dem  her^cogn 
»Het  erparben  signuft 
»  Wolt  er  sich  rechen  pas 
»An  den  dye  im  has 
»  Den  fursten  het  ercsaygt 
»  Vnd  yn  woltn  han  gefrayt 
»  Dasue  wolten  sy  im  dyen« 
»  So  dat  sy  ym  von  wyenn 
»Wolten  Dringen  auf  den  plan 
»  Zwajfncsfg  tawsent  man 


Digitized  by  LjOOQIC 


SAl 


y  Perajt  in  lic^efi^Br  s^afbat 
»  Vnd  das  doch  ir  stät^ 
»^Wcr  wqI  .pfeifet    . ;  '        -- . .  'j  - 
»Mit  Warnung  gut 
»  Vor  den  vngetreTrcit 
tDy  den  weyren^newan 
»Do  gemacht  heten 
>  In  dam  Und  vnd  fn  d^ti  atetrf 
»  Dycs  ward  nicht  Tarswigen   :  . 
.  y.  Dan  Herrn  .scbukLigen  , 
y  Dje  sich  do.  hetn  vercaigen    . 
»  Achten  vnd  mezcen 
wSf  das  dyng  att^vttden 
»Ob  sy  fcht  erfUndto 
»  Damit  sy  pelibeh  -    • 
•  Aqs  dem  lant  vnuertribn* 
»Nu  chundenby  nicbl  erfiBdett 
»  Damit  sy  Tbarw^adan 
1^  Des  laYituolhhs  aorn  ' 
»'8y  hetff  yeHom 
»  Vaat  vnd  vrbar    ... 
»  Chamen  yn  ^ar 
»Von 
'»  Vnd 

»  Dye  sy  vor  peswärten 
'  »  An  Irn  weyneartcn 
»  Dye  sy»  in  ot  k0ten  (aalascA 
»  Welich  ra(  ir  schold  weaan 
»  Daran  sy  vercsagten 
»  V)i  poten  sy  iagten 
» In  dem  land  her  vnd  yn 
'  »:Daa  sy  ebaman  su.yA 
»Vnd  yn  mit  taylten  drak 
» Ir  hilif  vnd  ir  rat 
»  Ob  sy  mit  chaynen  dyngen 
»Motbtan  aupnngen 
»  Dax  sy  irer  schulden 
if  Chamen  su  hnlden. « 


;> 


i 


Xv».a«4»* 


'iA 


) 


.1 1 : 
oc'if  \ 


Jl 


wyenn  dy  purger 
dye  Newnsteter 


.•11 
:  / 


"Mi 


.'I    /»    rl 


Auf  dem  a  Deckel  inwendig:  » late  .lib|er- eit  regia  ro« 
manoram.«  (Priedricli's  1V<  Schrift?) 

(Möge  die  von  mebreren  Seiten  yersprocbene  neue 
Anagabe  dea  interessanten  Otlokar  von  Borneck,'  der  diea^ 
Handschrift  zn  Gründe  liegen  soll,  doch  von  einem  tüchti- 
gen Sprach«  nnd  Geschichtsforscher  geliefert  werdeni  und 
iE  war  bald!) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


5S8 

cxxvn- 

Hra.907e.  Codcx  Ms.  Nfo.  9078. 

(Bist.  prof.  i36.  au) 
Cod.  Ms.  Chart.  »ec.XVI.  et  XVH.  Fol.  (FolL'Sa) 
Locol.  Fol.  1  --^  4*    Cornelii  Gaalteri  et  CaMandri, 
(Georgii)  virae  ratio. 

(Ab  ipsis  ad  Magifttratnm  citit.  Co1on{ensia  directa.) 
Dat.  Coloniae.  Anno  i556  pridie  Nonas  Januarii.  (ß*/^  Bl.) 

Incipit :  »  Cum  nulla  $it  Uun  modesta  virtua ,  tarn  prudeas 
simplicitas  innocentia  tarn  cautfi  qua£  malignomiii  hominum  et 
Sycophantarum  dentes  semper  et  ubique  possit  effugere  .  •  .  •• 
(^^Cassandri  opp.  Paris  i6i6.  FoK)    (VVouters^f  i589.) 

Vgl.  Sweertii  Athenae  belgicae. . 

LocoII.  Fol.  5  —  94.  »Petrißami  ^Teromandai  (Elo- 
quentiae  et  Philosophiae  apud  ParUios  pro^easoris  Regii), 
Tita  a  Nie.  Nancelio  Trachjeno  Noyiodaneiiai ,  Rami  diaci- 
pulo  etpopulari,  descripta.  (so  Bk) 

Incipit:  »Petrus  Ramus,  qui  f^cto  nomanis  et  cognomiob 
auaypait{iaTca|iQ  menis  partus  dici  commode  potest,.  ^  Picardiaor- 
tus  quidem  tuit,  sed  ex  Eburonum  gcnte  oriuodus. « 

Fol.  24.  Tefttamentum  P.  Rami  etc. 
y  Scriptnm  mea  manu ,  signatamqne  Lutetiae  Parisio- 
ram  in  gjmnasio  Praelieo  A^  1 568«  Cal.  Augasti.  < 

LocoIIL  Fol.sS  et  26.  »Sacoiiita  ac  ttera  deacriptio 
expngnationis  Smolensci  primariae  Arcis  Severienais  tractos 
in  Moacouia.  c  (17,  Bi.) 

Incipit:  »  i3  Junii  Dens  prepotens  S.  B^giam  Maiestatem 
Scmolensco  potiri  hoc  modo  concessit.  Teroporq  Comitiis  prefixo 
Regia  Maiestas,  ante  ab  arce  bac  noluit  recedorq  quam  cum  sa* 
perbis  et  contumacibus  obsessis  fortunam  adbuc  periclitaretur . .  • « 

I  ''—  38.  Copiae  guorunidam  l'r.iYilegio- 

)     ■,.■,... 

nlegii  Heinrici  ß.  R.  (Dat  IV  Non. 
VLO  diplomata  (Julii  Caesaria  et  Nero- 
ir. 

de  Agmanspacb  ,  Commiss.ariam  Offi- 
cialatns  Pataviensia  curiae  ,  ex  petitione  Alberti  Bucis  Au- 
Striae  personaliter  constitnti. 

Dat.  et  act.  Yiennae  in  Castro  Dacali  etc.  in  qnadam 
aula  commnni  castri  einsdem  versus  austrumsituatasub  anno 
Doroini  1417.  Ind.  X.  die  yero  12  Julii  hora  tertiaram  etc. 
(Abschrift  dieses  Yidimus.)  3  Bl. 

b«)  Pririlegium  Henrici   VI.  R.  R.  datnm  Leopoldo 


Digitized  by  LjOOQIC 


599 

Doei  Anetrifte.    Acta  apnd  Ettlingen,    is^8«  Nono  Gale« tfro. ^078* 
Sept.  Ind.  h 

Incipit :  9  Wie  Henrich  R.  K.  HerUogen  Leopolden  dem 
El^isten  etliche  Frejfheitten  vber  die  landt  Oe$sterretch  vnndt 
Steyr  geben ,  vnndt  ibme  vnndt  s.  nacbkhonimen  das  Voglein  auf 
dem  Hertsoglicben  buet  antragen  verüben  batt.  A.  tertiom. « 

»In  nomine  s.  et  ind.  TriniUtia  Amen  c(g«  «  (1  Bl«> 

c.)  Fol.  3o.  T*  »Tidimns  Ton  Bischoff  Leonhardenyon 
Passau  aafzgangen  der  hertzogcn  von  Oessterreich  Frej- 
beit  Kajtfera  Fridrichs  des  Enten  vnndt  Kaiser  Fridricha 
dea  andern,  wie  der  Erat  anrzderHarggraffachaflftOeaater- 
reieh  ein  Hertzogenthumb  gemacht  ?nd  herteogen  Henrich' 
TOn  Oeatterreich  viil  Frejheit  geben  halt. «  (3  Bf.) 

Dat.  des  Yidimus:  Dat.  et  actum  Yiennae,  in.  Curia: 
DOStra  Episcopali  in  Camera  nostrae  aolitae  habitationis, 
1437.  17  Aprilis  etc.  (Abschrift.) 

d.)  Fol.  33.  T.  »Wie  khönig  Ludwig  Tnd  konig  Fri- 
derich  von  Rom ,  die  baid  äuff  ein  Zeit  zum  Reich  erwält 
sein,  sich  der  Regierung  des  Reichs  mit  eioander  vertra«  *''''v>''*^^ 
gen  vndt  veraint.«    Münchea,    Pfingstag  Tor  M.  Geburt 
i325.  (iVa  Bl.)  ... 

e.)  *  Fol.  35.  Das  Khönig  Ludwig  Köni^'  Friderichen 
Ton  Rom  verheisst,  das  er  ihme  an  dem'Relca  entwelchea 
wöHe.  Geben  zu  Relin  i326  an  dem  Erchtag  nach  dem 
zwölfften'  tag. 

f.)  Fol  35.  T.  » Confirmatio ,  Ihnovatiö,  et  T&Testitnra 
cum  coHalione  quorundam  notabilium  privilegiornm  ,  facta 
per  Fridericum  Romanorum  Imp.  ITI.  super  omnibüs  et  sin- 
gulis  iuribus  ,  feudis,  ducatui  Austriae,  ad  presens  et  futu- 
rum y  et  ut  idem  Dncatns  Austriae  ex  nnnc  in  antea  et  in 
perpettium  Archiducatus  dicatur,  nominetur  et  reputetur. 
Dat.  in  Novacivitate  VI.  Januarii  A«"  i453.  (2V4  fil.)  , 


CXXVIl. 

Codex  Ms«  Nro.8839.  v.».88S9. 

(Recent.  81 9.  Scbvrandtner  II.  N.  794«) 
Cod.  Ms.  Chart,  s.  XV lU.  in  4t«*  (Foll.  i45.) 

Apologia  pro  Palignesio  seu  Animadrersiones  in  Yin* 
dicias  yindicatas  Arboris  Genealogici.  (Abschrift.)  (1734.) 

Mit  eingelegten  Noten  und  Erläuterungen  Ton  der  Hand 
dea  Spannagel. 

Incipit :  np09  «kStAq» 

»  Feclsti  Tu  sane ,  amici  officium ,   Vir  niustris  /  quando. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


06a 

&0.8839.  quid  In  orbe  g^ratqr  IiUei»at«,  son  me  eiTisir  igiiorare.  Concti- 
bat  mihi  quidem,  de'  hello,  an  monompchiam  potius  dixeriia« 
quod  intor  Vindicem  et  Palignesium  exarsit,  sed,  ex  relationibiu 
•dmodum'  Parnassi  et  eruditorum  etd. « 

Desiait  (Fol.  146.):  Pali^nesius  eerte,  non  egit  Tecum,  ei 
irerisimililudinis  loco ,  sed  c\  ti7s  aicoStc'^cw?  (in  quantum  eius  n- 
pax  est  hfstoria)  Ticitque,  immo  profligavit  sententiam  Tuam:  id 
quod  Tibi  rabies  eaft,  €um  tfiuniphom  dicere  debmsses.  StUan 
VindiciaruniTuarmn  moderatisslmum  dicis.  QuQrsum  yen>  adti- 
lient...«  ((jetera  desunti) 

^  8cliwai)dti|er  in  9*Ilecen$ioii  U*  p.  149  •>£(• 
.  »Antigalerii  Praecopcnsit ,  .«ea  Russi  (aimir.  ficto  nmaiac^ 
eiusdem  Pa)i^i)e§M)  Admonitione«  in  Vindi<}ias  yiDdieataa  vAlga- 
tas  per  AujCtor^m  Vindigiamm  Arboris  genealo^'cae  Bayaricae, 
seu  Apolögia  pr'o  FaHgneslo,.8ub  cuius  nomine  idem  Spannage 
Ihia  latelT  An.  ^734.  « 

•'    CXXVIII. 

ifa.9o«6«  /   Codex  Mfiu  Nro#9025* 

•  •      '    '     "  (riist.  prof.  107.) 

Coa.  W».  Chart,  8.  XVII.  Fol.   (FolI.a89.) 
.  Nicolai  Croaenii  Belg^e  Ord*  Eremit.  S.  Augastini.  D. 
f^erdinandi  II.  Iinp.  Histpriogr^tphi  (t  loNoy«  »639).  Hulo^ 
ria  SacrO'pr'ophana  sui  iemporis, 

(Opua  imperfcctuin.)  Es  sind  meist  Qonectan«eiiy  aber 
auch  aasgearbeitete  Capitel. 

Fol.  1  —  5.  V  Prodren^us  .  Bistori.ae  sacro  -  prophanac 
Nostri'temporis  F.  Nicolai  Cruseni.  (5  Bl.) 

^  Incipitx  y  £rupit  tandem  poten^asima  Bei  manu  scissua 
Carcinoma' qupd  a  saeculo  pericul«.sissime  Orbem  GbrisUanum 
exnfceratis  aniinrs  fatigavit^.vöiierunt  hactenus  et  vouent  adbac 
pii  omnea-brassicam  propitif  numinisad  integram  tantae  plagae 
obductionem ,  ut  galfum  Aesculapio  tropheum  Jovi ,  et  praeteri- 
tis  bis  vanitatibus  supremo  Beo  Authori  MaxuiT^o  ^  Guratori ,  et 
Restauratori,  aacram  aram  cum  munimento  perpetuo  exciteniits, 

2aod  dum  a  Religioso  calamo  relJigiose  concipitur,  dumque  ad* 
uc  8ub  incude  tantorum  gestorum  tuba  malleatur,  placuit  srHe- 
.^  , .  tim  aliquid  praeludere,  quo  respirantium.  fames  irritata  acuatur, 
quo  aliquamdiu  post  subsequiturae  historiae  veritas  facilius  inno- 
tescat,  quo  nudifas  eiusdeni  apud  ditissima  gestorum  acrlnia  sti- 
pem  mendicet,  quo  deniqiie  festipo  scripto  Bei  gloria  evul^etur, 
moneanturque  posteri  aa  intrepidc  subeunda  rcliqua  pericula: 
iliud  autcm  maiori  fruetu  ftiturnm  mihi  perauadeo,  si  boram  me- 
moria cottidie  euriosis  oculis  aubjiciatttr,  et  a  breyi  «barta  &- 
miliariter  in  mpntem  ipsam  sali^^is.  fortuoaequo  s^a^  aoyicitaia 
tranaferatur  etc. « 

Fol.  6*  Nicolai  Crusenii  Hisloriarum  sui  temporis 
Para  i"»« 


Digitized  by  LjOOQIC 


56l 

Incipit:  »Imperiuni  0.cei4enUle  ad  Carolum  magnuiii  per  Vro.  90*5« 
plures  gentes  natiofi^  »c  populos  derivatum  etc» « 

NB.  Fol. V/i'et  25«  Eine  Untersuchung  über  e.  gewis« 
sen  P.  Seraphinus  (^*  Verbrecher). 

Es  Bind  di«  Blätl^r  auch  nteht  cwdcnllich  Ausammen 
gebunden^ 

Der  Verfasser  hat  sich  vieles  nottrt«  aber  die  Benfit«* 
song  ist  äufserst  schwierig ;  verdient  jedenfalls  von  dem, 
dar, diese  Zeit  sich  wählt,  nähei*  untersucht  su  werden. 

..    X^on  Carl  V.  angef  fievue,  dann  besondere  von.Rii« 
dolph  und  Matthias.)  v.  Sweertii  Athenae  Belgicae^ 
.  .  .AU  Probe: 

Fol.tBi.  trStatim  a  merto  (Bndolpbi  IL)  Gaesaris  Rna^Sui 
ptaetiosissiroarüm  xeruin  custos  «  obsffvnatis  cistis  et  coaclavibus« 
custodiae  traditus  fuerat,  quem  Matthias  biduo  post  fuAfvalia 
caaminari  voluit^  sfd  Ruscius  ad  despcr^tionem  redactus  et  ob«^ 
icctorum  forte  coniscius  sibi  ipsi  vitam  invidit,  quare  mox  etians 
frater  illius  in  carcerem  coniectns  et  utriusque  fortunae  atinota-« 
t^a  äd  fiseum  deveoeruiit.'  Cadauer  Ruscii  subpatibulosepültum, 
propter  apparentia  spectra  erulum  fuit,  et  in  cinerea  redactom» 
Dteebantur  Leo  et  Aquilae  duae  a  Gaeaare  ad  decprem  faitiiliae 
pridem  in  aula  educatac  certo  mortis  Caesareae  sub^eqpiturae 
praesagio  pauto  ante  deccssisse  ^  vivis .  • . « 

Fol.  184,  V.  »  ...  Sequentca  dies  divjsioni  baeredftat!^  de- 
simati  sunt—  cuia's  tarnen  praecipua  pars  Matthiae  Gaesari,  nee 
non  Imperalrici  minatiora  etiam  muliebri  soUiciludine  «mbicnti 
cesait  —  sola  pars  Archiducis  Alberti  ducentis  aureorum  millibua 
acstimaba^ur.  Tyrolensis  ditio  Seren.  Maximiliani  habUatipni  de* 
stinabatur  Alberto  vero  ut  Juniori  uonnisi  annuus  redditus  cen* 
tum  millium  Iinperiiriium  servabatur.  De  regni  ßohemiae  suc 
cessione  levis  fuit  iniecta  roentio,  quae  Regis  Hispaniae  iora  tan- 
gabaty  sed  fama  uteri  praegnantis  in  Sacra  GaesareaMajastate« 
etiam  a  medicis,  postea  non  parum  eiplosis«  confirmata»  penitio'* 
rem  sermonem  de  baerediariis  regnis  silentio  sepelivit.  Ferunt 
tarnen 'Marchionem  Spinolam  de  Regis  Tlispaniae  Principe  primo- 
genito  in  ßohemiam  aut  Germaniam  tVansferendo  egisse ,  quod 
alii  de  sccundogenito  interpretantur,  alii  tantum  (de  bis  c.)  con* 
Üannt«  et  casum,  occidentis  fomiliae  perUyapanamsobolcmhae- 
reditati  proximiorem  restitui  potuisse«  sobrie  quidem  ventilakum 
esse  dicebant ,  vnum  constat  iam  tunc  Marcliionem  Spinolam« 
adiuncto  sibi  ßuquoio ,  egregios  milites  de  industria  transmissosi 
non  semel  de  Bobemorum  constanti  officio  dubitasse,  loca  op- 
portuna  metandis  castris  despeiisse,  ettempora  quaepostmodum« 
aeditione  Bobemorum  exulceratissima  inciderunt  sagaci  mentis 
oculo  praevidisse,  ac  praedixisse.  Gonstat  etiam  Spinolam  tunc 
obtulisse  operam  suam  in  destructione  Mulbemiensis  munimenti^ 
temerarie  contra  maifdata  Gaesaris  erecti ,  ibidem  Aquense  Ve- 
salionse  Marcoduranunf  et  plura  bis  similia  negOtia  discutieba(n)' 
tur,  omnia  tamen  ut  immatura  doctissime  dissimulabantur . .  .41 

L  36 


Digitized  by  LjOOQ IC 


S62 

CXXIX. 
»«.Ml«.  Codex  Ms*  Nro.3M3. 

(HUt.  prof.  536.  0).  454.)    ' 
Cod.  Hs.  Chart.  $e€«  XIV«  FoL  (FoU;3i7.) 
Locol.  Fol.  I  —  i3a,  Historia  de  capta  Troja  etc. 
^LocoII.  Fol  133—146.  ChroniconAu8triacoin(Zwe(* 
lense). 

Von  F.  144  gedruckt  bej  Ranch,  SB.  II.  p.  3i3,  ual 
auch '  stellenweise  inserirt  in  das  früher  stehende  Chroa. 
Anonym.  Anstr. 

(Ist  näher  zu  nntersnchen.  Am  Ende  Fol.  166  alehei 
einige  andere  Notizen,  am  Rande  Hand  des.Strein.) 

LocoIII.  Fol.  157 — 185.  Incipit  liber  de  geatia  Alto> 
sandri  Regit.  (Ed.  Argen torati  I4q4  ) 

(Ezpliciunt  gesta  Allexandri  Regia  Anno  Domim 
Uz  CGC<!  Ixxxxy^  die  XYij  mensis  Febraarii  etc.) 

LocoIV.  FoL  i85  —  299.  Incipit  tractatua  de  7  pn^ 
fectibua  Religiosomm. 

LocoY.  Fol.  sSo.  Incipit  Liber  meditationnmaire Ort- 
tionnm  dni.  Cardinalis  et  doctoria  Boneuenture  qui  ymago 
Tite  nominatnr. 

Loco  YL  FoL  aSa«  Tractatnt  moralis  de  Indo  acacoroai. 
LocoYIL  FoL  376.  Septem  pulchre  fignre  cum  mort- 
liaatione  Talentes  ad  predicandnm. 

LocoYlII.  FoLSia.  Abschriften  einiger  Urkunden.  ^ 
a.)  Yom  Domcapitel  zn  Bamberg,    Dat.   i336.  ferii 
5^«  ante  Nat.  Job.  Bapt. 

b.)  Yom  Bischof  Berthold  v.  Bamberg.  ia68.  pridie 
Idas  Maji. 

c  )  Yom  Domcapitel  zu  Bamberg.  1269.  ai  Julj. 
d.)  Von  demselben  1270.  XIII.  kaL  Martii. 
FoL  3 1 4*  e.)  Von  B.  Berthold.  1276.  1  Febr. 
f.)  Von  Gutta ,  Wittwe  des  Conrad  yon  Bickenbadi, 
Dat.  Holzkirchen  1275.  VIL  Id.  JuliL 

g.)  Von  Conrad  d.  allen  Burggrafen  zu  Nürnberg  u.s. 
Hausfrau  Agnes.  1 3o3.  2  Febr. 


cxxx. 

Kr*.  7709.  Codex  Ms*  Nro.7709. 

(Bist.  prof.  937.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  FoL  sec.  XYIL 
Oesterreichischer  Fürsten  der  Haidnischen  Jüdischen 
ynd  Christlichen  Herren  als  der  Marchgrafen  Hertzogeo, 


Digitized  by  LjOOQIC 


563 

Ertsbertsogen  rndKünigen  difs  Lands  Osterreich  Folg,  Hc«.  7709* 
wie  seinther  dfefs'dühdtflafs  Sie'su  Herrschongnach  einan« 
der  ankhttiDinen  seind ,  auch  Ihrer  Wappen,  Weiber,  Kin- 
der, begrebnnssen,  Jar,  Bildnafs  rnd  je  manch  gedenkk- 
-w&rdig  Sachen,  zvt  YnderschaiJt  der  Nähmen«  k^rtsiste 
Vertaeaichnnfs ,  Aufs  vilen  gschichtbaechern  vnd  althaiten 
souil,  was  immer  gefunden  werden  ynd  noch  wiCelich  sein 
mag  in  richtige  Ordnung  der  Zeitt  verfasset  (darch  Johao 
Basch  Pechlariensem«)  (War  früher  ausgestrichen  dann  wie* 
der  an  den  Rand  gesetzt). 

Kaiserlicher  Adler«  (Umschrift«) 
.    Anstria,  Osterreich,  auf  dem  Tentschen  boden,  ein 
Ertzhertzogtumb ,    ynd  Landschafit  defs    Heiligen  Bomi- 
schen  Reichs«  ' 

Fol.  1.  b.)  Sistori  Schreibens  gunst  rnd  befelhong* 
Kay«  Ferdinandi  Freihait  Doctor  Lalzio  geben. 
Kay.  Ferdinandi  Freihait  Wilh«  Zenocaro  geben« 
Zenocari  Leben  an  die  gschichtschreiber. 
Fol.  3.  Der  Rom.  Kaj.  anch  zu  Yngarn  vnd  Behaim 
Khfi;  Mt  Rudolfe  dem  andern  Regierenden  Ertzhertieog  za 
Oesterreich  etc.  Leben  gnad  vnd  S ig.  (Torrede.) 

"  Fol.  3.  b<)  Oesterreichische  histori  buecher,  vnter- 
•ehidner  <H*diMuig,  die  Ich  aufz  allen  Scribenten  zvoerfas« 
aen  angefangen  kab ,  nach  Gottes  Willen  vnd  kaiserlichem 
gefallen  zu  ooUetidon«  (8.) 

F0U4«  Tabula  excerptomm  Erstlich  der  Haidnischen 
Fürsten,  etc« 

Fol«  5.  b«  Jar  vnd  tag  kalender  defs  Sfindflufz  im  iar 
der  weid  i656.  Noe  alters  601» 

Fol«  6«  Noah  allain  herr  der  gantzen  weld« 
Fol.  7.  b«  Erste  Fürsten  in  Oesterreich  zur  Zeit  Noe. 
(Tuisco.) 

Azal  auf  dem  Talnerfeld ,  sein  Land  hiefs'  Azelland 
die  Stat^Azelbnrg- 

Benno  oder  Wando  hie  zu  Wienn ,  hett  ain  Land  bifs       , 
an  die  Rah  oder  Bfibnitz*  Bannen  der  erst,  «o  in  Fannonia 
regierte. 

Eber,  Heber,  wohnte  vnderhaH>  Krems,  wo  der  Camp 
in  die  Donau  rinnt  etc« 

Fol.  8.  TaisGons  gsetz« 

Fol«  i3.  Zur  Zeit  der  Juden  in  Egipten  etc.  (Aventin.) 
Alman« 

Hercules  Alemannicos.  Erele,  Aergle,  Aergkhle 
Hergnele,  Arglewe,  der  herr  oder  heldt,  «nifr  dem  bösen 
Lewen ,  den  Er  an  ainer  Keten  mit  sich  heramb(aoohznnr 
Zaichen  im  Schild)  ffierte«  (Wappensohild.) 

36* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


S64 

Nro.7709.  Ypn  da  an  ziemliob  yiejc*  ^         ^  •  ^  r  ,. 

'  Fol.  41  et  42.  Leer/()E:$  fehlen  ^i««J|i^rejiachCIitisti 

Geburt  ii5i  —  i35i.)  .  ♦  ..      ,. 

Fol.  43.  HertzQgen'zu  Oesterreich  von  Habtbarg. 

Fol.  46.  Successiones  Folg'der  ^m'^ainenden  auch  an- 
derer Teutschen ,  Schwaben,  Bairn,  Behiper,  Märher, 
Tngarer^  Steirer  fremder  etc.  Künigen  ynd  Fürsten  die 
Till  in  vnd  durch  difs  Lan,d  getzogen,  thaiU  darinnen  hersch- 
ten  oder  krieg  fürten,  bifs  die  Hömerdraufs  verlriben  wor- 
den Ynd  gewichen  sindt.  Welche  ertzehlung  zur  Oester- 
reicher  Chronic  ril  berichtsam,  zu  bewahrang  der  seit 
dienstlich  ynd  nottwendig  ist*     (ßairn  ob  der  Ennfs«) 

]^ol.48*  b.  Genealogiae  Geburtsstamoi  der  Kaiser  Kä- 
iiigen  Fürsten  rnd  trafen  so  zur  Oesterreicber  Fürsten 
Folg  vn4  Chronic  nötig  vnd  vil  bericblsam  seind» 

'^ol.Si.  b.  Historici.  Autores. .' Die  von  Successioni- 
bus  vnd  Genealogiis  etc.  ges'chriben  haben  etc.  (10  Herr- 
schaften.) 

Fei.  54  —  98.  Chronic  Register.^ 

Verzaichnus  aller  namen  vnd  aacben  die  in  disem Folgbaack 
stehn,  an  welchen  Blatt  oder  iar  icdes  zu  finden  seye. 

F0L99.  Chronic  Bericht  vber  all  Panct  die  in  disem 
fürstlichen  Successionsbuech    einkumen   ztuierstehen  was 
hieuor  gesetzt  worden.  (Zuerst  8  Puncto.) 
Folgt  weilter  bericht  (noch  9d  Stücke). 
9«  Von  t^utscher  P^ation.. 
10.  Von  tentschen  alten  Völckern. 
.  11»  Von  der  Oanau. 

13.  Von  der  niappa  Oesterreichs  vnter  der  Ena« 
i3.  Von  dem  land  Qesterretch. 

14.  Von  Landsoamen 

i5.  Von  Lands  Völckern. 

16.  Von  Forst enslindep. 

17.  Von  glaubens  Sortten. 

18.  Von  alten  Wappen. 

«9.  Von  Regier ungs  vnd  Lebenszeit» 

so.  Von  Begrebnussen. 
.     .    fli«  Von  Heirat  Ynd  frembden  Herrsoliafften. 

32,  Von  Kindern  vnd  Erben« 

a3.  Von    alten  vnd  neuen  Land  Propheceyaoi    «hni 
Oeitereick*  Fall  Praelic. 

34«  Vom  End  der  weit  vnd  vntergang  difs  lands. 

sA^  Von  Autorn  vnd  Continaatorn» 
A  .3^  Spvaeben  Art,.  Ovthographia.ffid.  Etimolofsta  der 

I  Teaiaolifui. 


Digitized  by  LjOOQIC 


565 

li7«  Cdllectors  iScIrozred  ad  dto  weldwdisen.  Mto^ifo^.' 

a6.  Collie tor^  scblurzred  aq  die  Landschaflft 


r. 


.     ., .  Alle  .dl#fe  Kapitel  find  ami^lK'Uch  belegt.  <^: 
Am  interessaiit^terk  .8Jin4  ^^^^7  und  9(8*    •  . 

.,.  .  ■  Ang«fangieu  iftii^d^  1^65.    :f,  : 

E!s  ist  ein  mühsames ,   carioses  Qemisch  yoa  Wahrem 

iliid.Absprdei«^  \  ..  f  .  .   «  ^ 

K  M: Herrgott,   ffyk.  00^^.  Sal^sk.  A  Prfil^.JUk 

p.  LXIX. 


*  \' 


4  cxjoa. 

(Bi)^t.  prof.  64 1,*   aotea  Hist.  la(«  3ii.) 
.,     ^';  Cpd,  VfiH  P^rg^  *ec.  XV.  in*  4*^    (63  Bh)    - 

"  "M  Anfttriae  Prifucipüm  Ghronfci  Epitome  triple^  H^ricl 
Gnndelfingen  Constantiensis ,  Artinm  Magistri,  Ecciesiae 
^riWrgensis  Säcellani,  ad  Sigi&mtindaiti  Anstriae;  *  Stiriae, 
Karinlhiae  PHocipem,  TridenliAonHiiqiie  montiatn  Domtnonf, 

Fol.  I. 

'  »Serenissimo  IltU^trisaimaaue  Sigismundo  domus  Austrie 
Stirle  Karintbie  etc.  principi /rriaentinorumque  montium  domino 
etcelJentissimOf  liosfreconfederationis  jub^i  sp^endidissimo,  Heyn- 
ricas' GttlidelfiKigeii  de  Oonstancia  artium  roagister  Ecolesie  Fri- 
hu^gensls  Öappeuafroiiim'  ulümiis  huiailem  obedientiairi  perscribit, 
et  presen«  dedicat  opusculum.« 

y  Cum  tuam  dictucatem  atque  amptitudinein  aon  eziguam  esse 
existimarem  (Adagniacjentissime  pnnccps)  alienuroque  a  me  esse 
dicere,  ne'si  tarn  ad  verendum  tue  laudis,  hoc  opusculum,  acce^ 
dere  michi  pbas  esset  Et  si  nullo  aut  exercitato  indicendo  iiigenio, 
xiulla  denique  scribendi  auctoritate  preditus  sim,  qua  in  ce  omando^ 
atque  cxtollendo  insudare  possem.  Tua  tarnen  dementia,  ac  sin- 
gularis  huipanitas  Omnibus  nationibua  cognita,  atque  perspecta  id 
efTecit,  ut  te  principem  clementissimum,  genere  nobilissimum,  lu« 
•titia  fulgentem.  <b -r-  >    . 

P.  2.)  y  Probitate  refertum  humanitate  splendidissimum  esse  "  '- 

tiiderem. «...  etc. 

FoL3v  ;,•...'.. 

vProcedit  autem  hec  mea  cooseripcio  per  tria  Epithomata« 
Fftrrium  aütem  continebit'primorum  Austrie  principum  giAema- 
men  ac  origioem.  A  primi  Marchionis  Abrabe  gentins  temporibui 
ad^Sf  ue  uacatipnis ,  quo  Austria  Imperio^  romano  uacanerat  tem* 
,pusV  „Etiam  magnam  principum  ac  nominis  mutabililatem  lioc  ijp* 
suin  complecti  videbituir  epithoma  etc.  «"' 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Kfo.  616»  Fol.  4 —  99«  I«  Epft».  (0.6  BL  mk  81  Wappeoi  s  Initk* 

lent  auber  gemacht^ 

Fol.  3o  —  35«  a.Epitl  (SVa  Bl.  mit  1  Initialen  nnd  1 
Wappen  beysammen.) 

Fol.  35  ExcIamatio'tiiiitabilitalU  Ui'r^'^iifttrie  quo  ad 
dominii  et  nominis  alternrm  mnttitioheni. 

Fol.  37.  Arbor  ducum  Aüstrie  ex  Ilinstri  prosapia  Co- 
mttiini  de'  Anensberg, 

Fol  37  — 5o.b.  Terciam  Epithoma.  (1SV2  BL)  Mil  t 
Initialen  und  1  Wappen  beysammen;    v  '     *  ^^ 

Fol. 5i.  Conclusio  libri.  (1  BL) 

Fol.  52.  Comitum  Tjrolis  saccettio  (iViBl.) 

Fol.  53    Schlafs  mit  einem  Doppelwappen. 

KM.  HerrgaU^  Bist,  ßeru  HahJh^  L  ProUgom.  FIIL 
p.LXV.  i 

Kollara  AnaUcla  Vtndobon.  I.  p, 738— 824.  N.  VW. 

vEx  historia  Austriaca  hactönna  inedita  Henrici  Gn- 
delfingii  I^srs  tertia  tjrpis  a  Lambecip  yulgato  cum  Appea» 
dice  de  Successione  Comilum  Teriolenaiam.y«  •— 

. .  (V.  LambecH  (ed.  1.)  L.  Il.Cap.y,!.  p..4fr5.  ~  it-  (^Ä 
a  KoUar.)  L.  IL  p. 6  it.  p»  ^  19.. c.  V L  et  Nota  A.)    . 

Zuerst  über  den  Author  Bemerkungen  f.  Lambeciaai 
Noten  von  Kollar. 

Dann  p. 73« —-740.  Praefatio  ad  digistnondum  Archid. 

Dann  r.  p.  741 — 792.  Auszüge  von  dem  Epitome  pri- 
mum  et  secundum  mit  Erläuterungen ,  r.  |t^amb*  u.  Kollar« 

Dann  V.  p.  792 -^8 19.  Das  ganze  »Tevtium  Epitpaa.« 
Mit  Noten.  

Dann  p.  81 9 — 8»o.  Ctynclnsto  Liiyri.  •' 

Dann  p. 821  — 824.  Appendix,  Comitum  Tyroli».  soc* 
cessio.  — 


CXXXIL 
nf..M..  Code?  Ms.  Nro-.808(K 

(Hist.  prof.  435.) 

Cod.  Ms.  Chart,  s.  XYI.  in  Fol.  (89  Bl.) 

Des  Hochloblichlsten  Kheyserlicben  Haus  ron  Oesater- 
.  reich  Staipen  Fnd  Genealpgia« 

Incipit  (FoT.  4*) :  *  Es  ximet  sich  vnd  ist  nicht  vnnuts,  nacb- 
dem  hernach  Yolgendt  di^  fursten  dels  Landes  Ostereicb,  Toa  de&- 


Digitized  by  LjOOQIC 


I      «ilbvfi  Littl«s  Afifmgv'  wie  waa'<  vad  dmnA  welitb  #•  zu'  JUnem  Vn^M^. 
FirüAen^aHbeifesobuj^et.ist  worden,   auch  was  Volckha  vnnd    ' 
Nation  vor  Ihnen  geregi^ert  vnd  darin  gewesen  ist ,   wafs  Iihürcs*  , 

}ic\k  dauon  bu  schreiben  wän  nichjt  klaine  Kucaparliheit  auTs  soli- 
clien  SU  Wissen  tlnisprlnget  etc. « 

'       -        Fol*  6,  bt     ..i  . 

.         M  •.»Hseiiack:vo%ett.4er  9bge<neUen  Kbronigkh  eins  yegclSehen 

^       Ffiersten  ron  Oesstemreich  mit  seinem,  nanxen  vnderschaiduicli  Re- 

giemng.« 
y  Leopoldua  Serenua  etc.  bis  Fridericüs  IL  Strenuas. 

Fol.  66. 

IXas  i^t^  Hertsog  Fridreicb 
.  ^  '    Von  des*.  Todiß  Oosterreicb  ' 

Soll  itnmer  wainen  vnd  clagen  etc. 

"      '     •       '         '      **  •    •    •      JLL  im^  mmm 

(  (Vera  i4.)  •  Zu  dem  heilligeh  Creitz  er  begraben  leat  • 

Fol.  67. 
^  »  Hernach  volgent  der  Durchleuchtigen  Hocbgebornen  Für- 

i        sten  vnd  Herrn  Sant  Leopolts  des  Heilligen  vnd  mitten  Marggra- 
I        fen  in  Oesterreich  gescblecbt  gemahlen  wer  die  von  gepuert  gewe* 
sen,  auch  welichcb  T'Srsten  vnd  hcrn  ier  töchter  verheurath  wor* 
den  sein.« 
*  y  Richards  uxor  Leopold!  sereilii« 

9  Bickhardt  ain  w^ise  frome  andechtige  FOrstin  etc.  < 

'  Fol.  83/ 

(Die  lelKte.)  »  N.  ain  seuberliche  gerade  Fürstin  i^n  tocfater 
ftines  Hercftogs  von  Meran  im  Oetscbtiandt  gelegen ,  die  warde 
durch  ierenvatter  vermehelt  hercsoe  Friedrichen  von Osaterreieh 
dejEn^trejitperii  Anno  etc.  i%'i^  iar.  dau  doch  vnbilHcb  wafs  Freundt- 
acbaftt  halo,  auch  mit  £unst  vnd  willen  Hercxog  Leopoldts  seines 
yattcf  vnnd  Anno  domjni  i243-  iar,  achiedt  Herc/,og  Fri(ilriicb,sQin 
ondor.gemahei  fraw  N.  ain  Uerczogin  von  Meran,  auch  von  im, 
lA.gegenwiert  Pia^hof  Eberhardt  von  Salzburg  vnd  ßischot*  Hudi* 
e^rs  von  Passaw^'vfid  bat  nit  Kbinder  mit  ir,  wan  s^^'j^estorben 
ist,  ^ch  ier  begrebfLufs  seczen  die  Cranickben  nicht^.  i       .    , 

Fol.  83.  bi   Gemacht  vnd  vollendet  etc.  etc.  ;     * 
Vnder  dier  rogi^rung  (Pabsts  lanocenz  VilF.   K.  Frie- 
drichs III.  K«  Maximilian)  ...  auch  vnder  des  Darchleucb- 
ff^steh  Fürsten  vnd  herril  Herrn  Sigmandts  Erccfherexogs 
za  Oesterreich  y^nd  gräfen  2u  Tirol,  Khaiserlicher  vndKhu- 
nigcKcher  Maysltii  V^ttet;  auch  iniir  hilf  des  Erwierdigen 
geistlichen  Herrn  Herrn  Jacobs  die  zeit  Prebet  des  wierdi» 
gen.  GöUhaofs  CJostemewburjp  ah'  man  celt  naeh  Christi 
'  Ynsers  lieben  herrn  gepnert  aintansaeiit  rierhundert  tmI  im 
'^in  ynd  nennzigisten  iai\«  -—  ' 

FoL84-*89.  Kurse  AnffthmiigeB  der  hababnrgischen 
Forsten. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


568 

irrto.8k»8o.  A.  Albreckt  Lmdgl^af  la  fils^»  Hcmr  tjDd  8affenlMf|. 

B,  Hudolf  graf  zu  Habsparg  wardi  erwdlt  za  Römi* 
sehen  Khunig  Anno  etc.  dfii.  1^73.  etc. 

Letzte.  Margreth  Erczberczogin  SU  Oesterreich  vardt 
dem  Künig  von  Franckhreich  vermehelt. .« 

Schlafs.  (Fol.  89  )  Das  seindt  die  Oest  ynd  Frucht  des 
Panmes  bifs  dise  obgemelte  zeit,  den'g^  in  ewtgkhaidt 
dnrcb  sein  genadt  fruchtparr  lang  wSile  behalten. 

Gedruckt  zu  Basel« 


Ab  Anonjmo.  (?) 

K  f^ogel's  Spec.  bibl.  ä.  Aastr.  IL  pag*  184. 

f.  Herrgott,  Genealog.  Hist.  Habsb.  L  ProUgom^  FilL 
p.  LXIIL  »  Anonymi  Genealogia  D.  A.  Austr.  •  •  plus  promit* 
tit  in  fronte ,  quam  habeat  in  recessa.  < .  • 


cxxxin. 

iir..6M'  Codex  Ms.  Nro.564; 

(Hist.  prof.699.) 

'  Cod.  Ms.  membran.  s«  XV.  in  4^  min.  (iiSBI«) 

Älberli  de  Bonsteten  Historia  Austriaca, 

(Ruhr.)  Prplogas  in  bystoriam  illustrissime  domu  Ao^ 
strie  feliciter  incipit. 

locipit :  T»  Serenissimo  principi  ac  heroi  dotnino  Rarolo  Fran« 
corum  etc.  regi  Christianissimo,  domino  suo  gratiosissimo,  Alber- 
tus de  Bonstettcn  ex  baroxium  gcnere  cretus,  decanus  insignis  loei 
heremitarum,  Sacri  Lateranensis  pallacii  ac  Imperialia  aule  c#me9 
pallatirius  nee  non  Cesareus  Capellanus  se  humiliter  dedit  atqae 
commendat.  —    Non  dubito  (Ghristianissfnie  regum)  quam  pluri- 

-  mos  fuisse  posteaquam  ex  phoebis  venisti  dyademsque  regium  «a» 
piti  tuo  imposuisti,  qui  inclitissimain  prosapiam  tiiam  adoraaront 

^  tequa  plurima  laude  (ut  fieri  solet)  aftecere,  quos  si  imitart  eni« 
terer  certo  dcficerem.     Tanta  enim  et  tarn  eto. « 

V  Schlafs  der  Dedication.    FqL6.  »Iteram  Tale  ex  he-^ 
rema  x  Kai.  Mayas  Anoo  M^  CCCC«  IxxxKJ;,  . 

Fol.  6.  De  situ  Austrie  et  nio.ribas  ipsius  gentis  capi« 
tubim  .primüm. 

,Pol»  iji3.  De  PhiUppo  adolescente  capitulum^ioqua- 
gesimam  .4^^"*  et  finale« 

Fol.  114.  (Sequilar  conclusio.) 

»  Habes  nunc  (Serenissioie  re^pmi)  regie  dcMsus  Austrie  lu« 
turi  sobolis  tu!  materni  generis  primordia  fasces  atque  amplia« 
simum  flumen,  cuius  domus  nobilissime  persecula  merita  preclare 


Digitized  by  LjOOQIC 


509 

nint,  mibiquecum  multis  dicere  phas,  MC  etclaritale.nuiginBWTe- 
nustale  morum,  gestorum  magnincentia,  inter  priDcipi^ua.et  regiui 
velut  sol  inter  sldm  noscitur*^ftt1si9S^.  Gahi»  dFe'totitmiff  ilnagna- 
niroitate  atqu«  solevlia  .|a«udiidimi.peridoirum'aokt'«aperau  ad 
ee«).a#i«m-  negioi^  'Vmrie  tfMirM^.«^  redjucia..a^daU.'«Mkiiiiimta« 
hejreses  stirpatq  r^s.^Uuti  sediBus  jQma^  pontifice^.adaa^BU.eoruif 
patrimonia  et  defensa  dotate  varns  in  regionibus  Christi  eccleai^ 
privilegiis  ac  iuribus  insignite'Warite'r  et  firmate  ti  quibus  etiam. 
midta*  breTttatis  studio  prelerh  'H«-  dicar  aolem'  factbus  adiuvare 
Naai  dp  bijs  tt^mutum  gcslis  illuatribas  pleni  stanilibrfi  plene  ta* 
pibateaa  vo«es,  ^kna  exenploniaa  vetvstas  plana  tfüM  oamla'aat» 
<{u#  fwi^  tx  jnvA%}9i  proiceribna  buju^.ragio  dofm94^kpmm  vmmotiom 
regiisc^ue  et  arcbiducaübus  fascibiia  ioslgnito«  etiam  in.  adibatior 
iufvcu>usdam  modum,  ac  Maiestatls.  tueque  dulaiaaimt  Gontbovall 
edt,nate  in  siunmam  .cooplacentianii  re^qnsiusse  «K^«     • 

Abgedrockt,  ans  einer  schlechten  Abschrift  von  tSaj 
des  Klosters  Nenstift  in  Tirol,  in  Mär imiFidUi-y  Qdseh.  der 

Cleris^jr.  IF,  pag.qi  «9,  —  •  .    '.    1 

»Geniiltftttts  in  cemnieüterli»  snis  Hss«  de  bitrfiotliecä 
Caesarea,  iure  meritoque  testatum  facit:  ab  auctore  mnlt«| 
iniiio  prietncttai»  .perqoainlabalosa  na^ravii  iUäqiie  pauca, 
qnae  rera  referaniur,  exAeneaeSylrii  bistoriaFriderictllf: 
etfiobeinfioa  potissioiam  descrtpia  eise.  Stillte  .queqae  maxi- 
mum  partein  Jbarharos  onmiaQ  #t  incaltaa  est«  t  -^ 


y.  M.  RerrspU^  HisL  Gsn.  Habsh.  L  proleg.  Flll.  p.  LXIK 


CXXXIV. 
Codex  Mfiu  Nro.&43..  hi«.s4s. 

(Htst  praf.  678.  ölita  Hist  lat.  197.)' 
Cod«  Ms.  pergam.  in  4*«»  sec.XIIL  et  XIV«  (318  Bl.) 

Loeol.  FoLft.  »HionolantQr  Redditus  Sneii  Aastrie 
qaomodo  qualiter  et  Tndecumqne  habeant  pronenire  Et  no» 
tandam  qnod  primo  ponenda  snnt-.Ofiseia  magafei  videlicet. 
Maneta*  Mat^  et  Jadicia.  Ciaitatam  per  terram  AiMlrie. 

Fol»  la  b«  und  i3  sind  leer;  Fol«  «5  leer;  FoK  s6  k«t 
87,  a8,  »9  leer;  Fol. 47  b,t  418,  49  leer;  Fol. 55  leer« 

Fol,  109.  8ch|nfs: 

»ReddHus  de  Novo  fofPi  de  Parchreht  seminntar  in  teM  ^ 
Micbabelis.  IX  sol.'  Item  de  Molendino  ibidem.  Sil}g.  V.  4^p.h^ 
anserem.  1.  pullos  1111«  in  carnisprivio  pidlos  IL  Soapidas  U«  in  ' 


Digitized  by  LjOOQ IC 


quo  Hon  sarntni*,  iraä.  JAki^i  -...«.  •  «r*  t 

.    (V^  JUttch  SS.  R.  Aiwtr.  IL  p.  3  ~  i<ä) 
Y»  l4aQÜ>ec- 1.  9.  p.79.  (A.b.A««n7iii«i>  -  '^ 

:  LoiBoIl/ Foiiii.- i^RiittottttfiamSl/riM  4b  Holwico. 
Thttritf^ö,  f!Bs%a  Bi'ano^is' E^iscopi  OlotnuceniU  compof. 
'ia6S.tf  ^   (y.  ][iarabeciu9  tt.  jf..^S.) 

.)  .  IncijMl;  s  ;r.ln  nomine  donuai  Amen.  Anno  d&LHi«  GO«k  LX?«. 
.  ^  »Äe^nante  dno.  OtUohera  Iilcltt»  Bom»or«m  B«ge ,  Dms 
J^Hftrie  «t>  S^yiOiOi  *e  Momu»»  Marehione  felidur  el  poceater.  Ex 
M«iidato;  i*«ii«l<ahmt  patHs  et'dfrt  Brvnonb  Olbm.  epi.  ehisdea 
däi«  Be^^s  per  filljrrtam  vielem  fünc  gere'Att«.  Ego  Heltrfcns  NoU- 
rwte  (Not.)  de't«t«ra  Tlmriitgre  natioois,  trahens  originem,  rimatii 
diligenter  examlfifati«  omnibas'predicte  terre  StTrte  oIRciis  prinei- 
patui  attinentibus  omnes  proventus  corum  in  hoc  volumine  studtiS 

COApilare. «  «^«  •  ,     .  . 

•■.   . .    .  .  •  \.  ...."■    ;.  :  •  I'  "' .   ,v 

F0L187.  b,  Schlafs: 

»lata  vero  omnia,  pflT'tfmai's  prenotatis  Barrochias«  ^seeoBi 
^um  diati»ctio|ipiii  vnius  ouiu#ljJ|^t  viU^v  n^ta  h^Teoittnliir  pio- 
prip^  et  eipres^jP.«  —     .   .  ^.,„,  ,,,.  ,  .. 

,r      FaL:i8S^  189  l6er;>(V.  Rliaeli  8&  |L<Atiair;  IL  p.  ii4 

.  r .  .    L«cft  UI.  .F0L1 9aw  (Appendix  ad  Ratioiiariam  Avatriae.) 
Incipit:  »He^e  «n-fbi^Me  «tiiMticia'Mtft^^rftorn  In  stein  ob* 
aervanda  a  Dnce  Livpoldo  et  cunctis  ministerialibus  et  civibosAa- 
atrie  firmiter  instituta. 

.'  .     ••   n.   '^  U'    '       .  '    '  •*     '    •         ■         •*'■    •        «     ■ 

(Mit    anderer,    gröfserer    und    weniger  sorgC&ltiger 

Scbrift.)   (V.  Ranch  SS.  R.  Anstr.  II.  p.  106—109.) 

LocoIV.    F0L194.   »(H)  ec  sunt  bona,    et  redditos, 

quos  conoiparairit«  Dax  apia4  Chnnradtim  de  Suroeraw.    (Hit 

bedeutend  jüngerer  Schrif^,  rielleicht  um  5o  Jahre,  (aBl.) 

j^;  .     (Fol.  196U  i97-teeiC).(y.väaadiSS.B^A^lt'p.  109—  ii3.) 

LocoY.,  Fol«  198«   if;I)ie  .an  ist  geschriben    Ton  dem 

lande  zeSteyr.  [cf.  Cod.71^  Hist.  prof.  (Ambras.  3so.)] 

»(D.y  er  herzöge  Heinrich  mit  den    graenn,    dinget  dem 

l^i^ncbgraye^  Qtahei^  von.  Stejt^  sin  «eigen,  avaa  d^  .waavon  lao- 

gowe.«.».,-. 

Sbhliil!ii,(Fol.  300.):     * 

»(!>)  artaach  stiffc  der  herso^e'Li^olt.haK  chloster  «e  Lj- 
reavelde  'vn  gap  daran  Willebalmsptirch ,  vÄd  daa  irrbor  das  er 
in  der  g^jeat  bot. «  —  (3B1.)    (Haunll  SB.  B.  A.  L  t43  — a45.) 

Loco  YI.  Fol.  201.  b.  »(H)  ie  'an  ist  geschriben  yoa 
dem  laiidei^Osterrich,  mto  das  berohomen  ai  r*  yon  des 
ftemercbe  alrmbe« « 


Digitized  by  LjOOQIC 


.  '.^ 


jpjeste'nicli  jd^s  ifazAei;.«»«. ....,.,..  ..,  ,      ,....?;  /  :t  .       ,/.$: 

...  ,  EoI;aoa,b^  (D)  echecswgVTmOuem^tiAtTDadem 

bistum  Ton  Begensparch  dri  Ivj^ce^     ,.  ;  i,   ..  ,^..  »t« 

.  F<)l-^o3'.«.(K>)  er  berzogeV  TOB  (>tt«i^cb,h«t«e  leben 

yon  iem  BÄßtRW  ypa  VrefÄippe.  i  ^ .       •     v.  j  c 

»j(jD).^i:  ^  TW  P^powVftejrat  aicb  f9;StO)ob0roMreU 

»(i))'er  lifarchgraye  LiraoU.Yfp  QatecrUih*h0Ct.flwdl 

., .  li^p^p  \IL ,  Ffil-  ap7^  Jii^X  ?^  )^*ft  8icb.«i|  iple  dirGra£» 
achaft  se  Peilätain  /  rnd  allez  daz  darzr  gebf  r|  .ton  fd«v 
herachaft  von  PeiUtain  den  Bjch-at  ledich  worden.« 

Fol.  909.  »(H)  ie  heft  sich  an  div  herrschaft  YonNim« 
burch  ob  Pazzowe  ynde  ^«ijhe^  ^W  ze  deraelben  pnrge  bat 
gehöret.  <  *  ,  V      T/         *^    >\ 

(V.  Raacll8S.1V.  Aul.  IK^9— "flßeO  t4Bl)  (NB.V.f 
YI.  und  VII.  sindfified^r  f^whnißl^n  wie  L«  At|r  etwas  kleiner.) 

hocoyill'  Fol^SM..  Friden£)i  1«  Imp^jDeefeliuik,  quo 
terminoB 'Äustria^  et'Bbh^miä'e  Inter  Liapolddm  et  l^rideri- 
cum  d«ce%'d^il»it.  Dat. Vi  179.1  (acta  ap*-£^rMi)'  hi  eiritata 
llagdebarcb^    In  Kalen^it  Jalfil  ^   <Baüc&'  88;  R.  A.  IL 

'  Fq1«.*9  19..  Fcidertciia  Dto<  BMau  coneedit  Oadinaro  40 
Chunrirtg^n  leodom  ini  »»fw»»  *»!*•  i  >•  ^  .  ..  *  » 
}  (v^paotäm  .terce  noBtre»  Aoattie  adiaoeatein -Withrt  tfl 
delicet  cam  Silva  a  fluoto.  Lnanis  «agnei  aid  ftiiütb  flatiantf 
qiii:dioiti(i8t)ropja}z.aii>i  )i^rie  b^iieficii  coiioekMttitM, «)  Acta 
sunt  hec  in  Bozdiz.  11 85.    (Rauch,  SS.  R.  A.  II.  p\9oj^Y   '^ 

FplA&9.,b.  !HfeiaHdfi9ilmp^«  (.YL).tfe8lavior,«WA|fkeram 
£p.  PataT.  Wichardo  de  Sevelde  Maiori  Dapifero  Dacis  Aih 
atrie  Castrum  in  Veldesperch  cum  i'i  mansis  adiacentibaa 
pro  qnodam  predio  quo^  situm  est  .in  loco  qni  dicltnr  Gnaa* 
(in  presentia  et  per  manutn  nostri  examinis  in  concambio) 
tradidisse  •  ' 

(Multi  testea.)  Dat. ,  Batisponae  IV.  Idus  JanoarU. 
(Bauch  SS.  B.  Ä.  IL  p.  20».   (Zus.  3  Bi.) 

h^QolSLi  Pofh^iii.  FridAHiöus  It  eonfirniat  Friderico 
Pnci  Austriae  priTilegiq^  Fpiderict  I.  Inip,  mno  it5^.  Au« 
striae  Düci  dat.' (priy.  minus.)  bat.  Verone,  iS(4$»  MeD#9 
Janio.    (3BI).  (Alte  Schrift  wie  N.  VIII.) 

Logo  X.  I^p).2i7,  »Nota  inquiaition^m, f^ptam  pei;Do? 
cem  in  Stiiua,^  -    •  •' 

»Priro'o  curiam  in  Jegerperg,  cum  duabas  hnbia  attt« 
»entern  Sagitario  principis  iure  feudi  C0fQiMr§rU  dominoa 
Marquardas. « 


Digitized  by  LjOOQ IC 


S7ft 

talil  tibi  Rex  Bohemie  et  pertincft  aj  ttarcliOQiain. « 

»lletai-d^ei  ftdda'  AH  in  der  Loozza,  ^ue  tenent  pre- 
dicti  fratret ,  sunt  Docirtc^ etc.'' ^  ...      * 

i:  .'.•-  (SSäkliiAySifthenitVnte'rcncfaaQgdesBerzogs  Albrecbt 
zu  sejn ,  welche  herzogl.  L'eheh  in  dtererniark  und  cum 
Theil  in'  OcTsteireich  (  Hol nr ;  'l*ernberg ,  ^osena tain  )  ia 
fremde  HiMe  Mkömmen  BiiiU;  ^  -  '^  ' 

^  '(Spiiei^  Sctirtft.)  (V*.  Banfeh  SS»  Bi  Au4*.  p.«oi 
-^id£k  Vet'dtent'  mit  der 'Bauctiisciien  Ausgabe  terglichea 
lu'-werdeAj)'*'^     '    '••    ••^^' 


rt'V';i   '*" 


Cod.  M$.  Wg.  in  Fol.  s^Xlf  et  Xllt    ^4  Voll.) 

.Chrekiio^A'Garatenaei     In  ^  .Columrie«  jede  Seite. 
.il  .   lWipk.'IXiCCCL.m«  Bär^engeraarexitalieapediiQge- 
atam  Ottoni  ad  dedicationem  uenit.  Ignitus  |  lapis  qaaai  masaa 
§§nfle0>tia'fiarri  ab  occideiM  aeKiaaurenit,  et-draco  |  oians 
est,     Otto  rex  nna  cum  filio  taltam  intrat,  «o  hupcie  rega« 
Iff  p^pi^rfaoteanot.    Bniite  frabs^'^  regia  cum  ddeata  lotha* 
iringie  eoloniensem  epiacopeien  aoeepit;  etc. 
^.    ,  Abgedvabda  bejRaaoh,  8S«ReramA«auriaearttni.  T.L 
p.  1  -i^  4o«. 
.     VcL.H«.  Pec;  SS.  B.  Anatr*  TAh  Gel.  14t  -*- 147* 


Vr«.  •78t. 


*■  :;■  ■■  • .  .    .cxxxvi. 

Codex  Ms.  Nro.a78!8. 

(Hist.  prof.  71.  oliAinbras.  3ao.) 

Cod.  IIa«  Fergam.  in  Fei.  a.  XV.  <Foll.354*> 

Fol.  1'«  Hye  hebt  sieh  an  die  Koronik ,  •  der  furatn  Ton 
Oai^reicfa.  * 

»Der  Herczog  Hainreicfi'init  dem  Greim  dingt  dem  Ifarcb* 
grauen  OtacbvHi  von  Steyr  sein  aygen  was  des  was  vonLangenawe 
mit  Tliezsunden  wassern  vnd  mit  regenwasseren  au  peden  aeyteil 
T)ica  in  dia  Mudr.  k .  •  • 

SehlttOu'  Fol«  3. 

»  So  ligent  in  dem  forstSteintbartvnd  darumb  aio  imd  Tier* 
csig  buebe  Tnd  drejjr  mairhoff  vnd  die  vischwaida  in  der  groaaen 
Gel  von  dem  Ine  hmca  Periohhaim  etc. « 


Digitized  by  LjOOQIC 


(Roth.)    » IX«  h^ret  ;fvie  niwß  iftn^  wayt»  »«>^#^ 

3»  Vnd  wie  es  von  erst*  uti  auf  dbfo^en. « •  •  • 


FoL3.  (b.)  ,   "^ 

»Nu  wll  mein  sung  siebt  verdegdT 
»  $1  well  von  Osterreich  cegen 
»  Vnd  von  den  wevdn  SteyerJent  ' 
»  Wen  ichian.  der  Kronken  vent  etc.  < 

Fol.  «8.  (b.) 

»Der  Fürsten  geschkehte  ' 

»  Das  ist  Pisefaolf  GhtiaraiJ 
»  der  erst  pischof  von-  6aiec|f>urch  der  ist  pegraben  |  selih- 
leieh  in  got  dacs  Agjmund^  Ynil  hat  erfoBel  setn*gepol|. «  — 

V  Genealogie  Veteran  .Mavehiönsun  et  DuoiHn  Austriae  atque 
Styriae  ex  lilustrissiinn  CoroitupiUabeBfaergeneinni  Faroilia  orun- 
dorum ,  partim  prosa  oratioi^ «.  pariim  rhythmis  gormanice  com- 
posita. «    (Gentil.) 

Schlafs.  FoKSo,    ^        .  V,  l 

»Hye  ist  Chunigs  Romans  tochter  die  mit  bercsogin  Gedrawt 
macht  er.  Die  nam  ein  vnger  der  ein  edel  Hercr^og  Waiä  vber  die 
Tra*  Et  cetera.  Amen.« 

»Hye  bat  nu  der  van  Osterreich  geslacht  ein  end -wenn  «s 
gar  ab  gangn  was  vnd  des  stams  nymmer  was  Nw  furpas  ist  se 
merku  wie  die  Graffn  von  Habspurg  Heresogen  wurdn  se  Oster- 
reich vnd  se  Steyr. « 

»  Nach  Cristi  gep urde  Tawsent  sway^imd^rt  drew  vnd  siblT- 
csig  Jar  Als  nu  erslagn  was  H^csog  Fridrelcb  von  Osterreich  von 
Hunig  Bela  von  Vngern  in  der  seit  liriegl£  vn^b  das  Römisch 
reich  wol  funfcsehn  Jar  Ricbardus  ein  Graff  Oorubie  der  des  Ku- 
nigs  von  Engelant  bruder  was  vnd  Alfoncins .  ein  Runig  von  Ca- 
stelln,  Do  ward  erweit  sw  Romiscbn  kuaig  Budolfus  der  erst  ein 
GraiF  von  Habelspurg  durch  s^a  frumkait  itreitperlikait  vnd 
fravdikeit  der  selb  BudoHus  aygnet  Im  sw  Osterreich  vnd  Steyr 
vnd  verlieh  das  sein  cbii|4a.vnd.  erba  etc.« 

Schiars.  Fol.  3s. 

V  Fridereich  der  elter  Heresog  se  Oeslerreich  Der  Hercsog 
Lewpolt  Sun  was  den  die  Sweincser  ersluefi  fet  gestorbn  in  der 
Jarcsal  M.CCOC.39.  an  San!  Johanatag  se  Snnlwendn.  se  Insprug 
vnd  ist  pegrabfi  se  Stams. «  -^ 

Fol.  33  et  34  leer. 

Fol.  35.  Geami: 

»Hie  hebt  sieh  an^vnd  sind  gemerkt  diet'uoher  die  hernach 
geschriben  Stent. « 

y  Von  erst  sind  da  die  fumf  puch  Moysi  etc. « 
9  Hie  bebt  sich  an  die  Bibel  vnd  die  Roranik  Von  erst  wie 
Got  hymel  vnd  erd  vnd  alle  ding  peschuff  vnd  darnach  von  allen 
baidnischon  chunigen  vnd  auch  Chaiseren  was  die  wundere  vnd 
landes  habent  gestift  vnd  auch  von  allen  Pabsten  was  die  in  irr 
seit  habent  getan,  s 


Digitized  by  LjOOQ IC 


5T4 

K^  «9e>»  (C)Hri«t  fietfü  vber  all«  kraft 

*^  Vogt  bjmelUeUef  herrschäft 

Got  huenig  vber  alle  ber,  ,    . 

Dir  dient  f^ar  an  alle  wer« 
lYas  in  deinem  ie 
Geschepb  vnd  aygenschaft  enpbte 
Du  pitt  in  dem  gevralt  dein 
Der  Tnerlosciien  tnnnen  scheiii 
Die  ymmer  labt  an  endes  cseik 
Lieebt  allem  Hecht  scbein  geit 
Got  ainiger  Tnd  doeb  dreyer 
Vnuercberter  Vvandels  fireyer 
Jbestt  icb  dicb  dapey  erkenne 
Gbrist  dureb  bilf  ich  dich  nenne 
Ain  got  rikd  doch  drinalt 
Got  vnd  mensch  mit  gewalt 
Jheau  drey  waa  ainer 
Suescer  senfter  vnd  rainer 
Dein  tugent  vns  oft  chundet 
Wie  gar  wir  sein  versandet  etc. 

Scblafa  (FqK354): 

»Daa   ist  von   Caius  dem  vierden  Chaiser  «le  Rom  da  dtf 
aa  das  reich  chom  do  was  von  christi  gepurd  viercsig  Jar.«... 
(Roth.) 

»Nach  dem  kayser  Tyberio 
»Wart  sein  fürst  kaiser  do 
»Der  da  Caius  was  genant 
'    »Der  selbNlient  dem  valant 
»Drey  swester  er  het 
9  Daran  er  vil  vbel  tet 
...  ».Wan  er  sey  posliöf  all  drey 
» Auch  lag  er  dnpej 
.    liPey  der  alnen  chint 
»Dew  raer  vns  auch  sw  wissiT  sint 
»Das  man  in  durch  sein  gepot 
»  An  must  petn  Hir  got. 
»Der  selben  vbels  tet  er  vil 
»Auch  nam  er  an  dem  csil 
»Herodes  Agrippa 
»Aus  dem  karicher  da 
»Den  der  chayser  Tyberio 
»Hett  darin  gelegt  aldo. « 

(Roth.)      »Hye  hat  das  puch  ein  end 
»  Got  vns  sein  gnad  send 
»Per  manus  Hainrici  Guiebamer* 
»de  Velpach  AmxoeXe,  3^XXIX«.« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Ä7* 

-    :•    CXXXVDL    ' 

Codex  Mst  Nro.7l8$.  / ,  »«.f^ 

(Bist.  prof.3iQ»  3ti«  3is.) 

Cod«  Mt.  Qh^rt.  tec.  XVI.     Vo\   . 

*  Locol.  Cod.  3 10.  (FolhsS.)  Fol.  i.  a.*)  Schreiben 
eines  Ungeiienniea  en  einen  Udgenunnten  über  den  Einfall 
derFransoaea  in  das  Hercogtbnm  LothriDgen.  Vät.  sSSept. 
1670.  (1  — 11.)  (iiBI.) 

Incipit:  »Monsieur 

» J'aj  vstt.  psp  la  Mtre  ^e  vous  m'snes  fliit  Ti  grace  de 
m'escrire  que  les  Ministres  du  Boy  Tres  CbriMtien  cfaercbans  d'au** 
thoriter  et  justifier  dans  le  moade  Tattentat  que  le»  Trouppes  du 
B07  command^es  par  le  Cheuallier  de  Fourilles  Ofit  tascbe  ^da. 
faire  tur  la  personne  de  S*  A.  Ser««  et  Tinvasion  actuello  qu'el- 
les  ont  fait  dans  ses  Estats  le  s6  du  mois  passö ,  p^bli<;Qt  et  en- 
debitent  pour  raison  etc. «  . 

Fol.  i3«  b.)  Beflesions  &  faire  siir  Testat  pr^ient  des 
affaires  de  la  Lorraine ,   et  snr  son  inyasion  par  la  France. . 
(5B1.) 

Incipit:  »L*invasion  dclaLorraiBC  paroist  ä  (lK»ut>leiiionde' 
pour  un  lies  plus  cnorines  et  dangiroux  attentUSs,  qnt  se  pouroit 
commestre  dans  la  Cbrestiente. « • .  »^    (Scblecbte  AbscbnU.) 

Fol,  iq.  c)  Aus  einen Schretben  des  kaiserl.  Gesandten 
(?)  an  M.  (e.  apaniscben  Gesandten)  über  die  Garantie  des 
Friedens,  (Nimwegen?)  welche  von  Haag  aus  yerlangtwird« 
(iVaBL)  Gutachten. 

Incipit  2  »Articufus  Hsgae  Immutatus,  quem  Eitcellcntia 
V»  heri.monstravit,  ian  et  mihi  Oonfluentia  mittituryiubeorquo 
omni  Opera  allaborare«  ut  ad  iatum^  quo  a  Pensionario  4e  Witte, 
consignatus  est,  modum  k  Caes.  Majt«  admittatur.  Etenim  si  ga* 
rantia  et  eonservatio  pacis  subsistere  debet,  aequum'  etiain  erit, 
ut  Uli ,  qui  garantiam  in  se  receperunt,  in  tali  statu  maneant,  ut 
cam  tuto  praestare  ,  et  possint  et  velint  etc.  n 

Scblufs  :  »Et  qnando  in  bac  unione  baud  diibie  Provincla- 
rtwn  Hispanicarüm  in  Belgio  salus  Tcrtitup,  Exe»«  Vf»  anlequam' 
bfnc  abeat,  tum  et  noviter  ingressus  Excmu«  Hispanie  Orator,  ut 
dictus  articulus  admittatur,  pro  sua  prudentia  et  äuctoritate  non 
diificulter  impetrabunt. «  ^ 

Fol«  91.  d.)  »  Lothringischer MinistrornmOppositiones 
avff  die  Ihnen  morirte  difficaketen. «  (Wahrscheinlich  we- 
gen  den  Werbungen  in  Deutschland.)     (3  BI«) 

.^  Incipit:  »  Auff  das  jenige  das  vorgegeben  werden  wolle,  Lo*' 
thringen,  seye  kein  stand  des  Reichs,,  diene  aur  nacbricht,  dafs 
skivar  der  Uertsog  von  Lotbringen  l^eia  stand,  sondern  einSeliut» 
und  Scbirm  Verwabnter  des  Beichs  seye,  babe  auQh  l&ein  stiu 
oder  Session  sls  ein  Hertsog  von  Lotbringen,  sondern  wegen  der 
Marggrai&cbaift  Nomency  vnd  ander  Beicbsleben. «  etc. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


St6 

Sm.7188.  Anf  dem  ersten  I}liftt0  ooten  steht:  Ex  Angnstisiimi 

Bibliotheca  Caesarea  Vindoboneosi. 
^^  Olim  ex  Hbris  Petri  Lambecii  Habbargensis. 


*  Logo  it  Cod.  3 1 1 .  (3 1  BI«)  a  )  y  lUa&tris  Yiri  Jacobi 
Boi|sselU  £c(renisfimi  Gabrielis  Electi  Hoogaxiae  Begis  et 
Dei  Gratia  Tvafityltt^niise  Prin^ipis  Cicaloram  Coraiüt,  Op* 
polUe,  Batibociaeqoe  D^pvi.  etq«  ad  SereHiMijMam  etPolea- 
tissimum  Michaelem  Thedorowiz,  Ui^iver^aa .  Bassiae  Cta- 
rüm  et  Magnum  Daccm  etc.  Legati  Extraordinarii  Oratio, 
ad  Confo^deratioois  sanetioris  et  artdoris  yniooem  forman- 
dam  babitft  anno  i63o.«    (SViBL)  - 

Inciptt:  »Csar  Invicti9sime,  Iftex  Potentissimet  Dux  Summe, 
Et  suprcmi  Elogtf  formula,  Beat»simi  t^atriarchae  Philareti  RUi- 
titi  Snrcule  Digoissime  Serenissimi  Principis  Alexii  Michalowits 
radix  et  scipio' ,  Imperii  Rutbenici  Lampas,  Domine  beuignissime, 
Princeps  Incljte ,  felix,  et  quod  maximum  est,  Pie«  Domine 
Michael  Tbeodoro  WiU. « 

»Vniuersi  terrarurn  Orbis  tiegea^  et  Principes,  absqueulla 
etecptiorie  ömnes,  a  Numioc^  cuius'  filil  sunt ,  et  in  terris  Vicariii 
fAftternitate  arctissima  colligantur ,  et  uniuntur,  adeo«  ut  Reg» 
Juris  iuiiCus.sit  foaa,  a  Regjs  Beguia  masans,  et  eiuadem  unicus 
canalis  in  itai&m  publicum ,  et  aocietatis  huaiaMie  benelicium  sin- 
gulare patens  et  apertüs« «  —  Jtic. 

**  k)  f  oL  lo.  Pro  memoria  des  schwedischen  Ge- ' 
SMudten    und  k«  Bathes  Jacob  Bouseil  an  die  polnischen 
Stande.   Bigsi  t.  Jänner  i63%.    (7  Bl.) 

(»  Nuntiat ,  se  necessariis  mandatis  iostraetnm  venii«, 
nt  foedus  et  unionem  ioter  Begnum  Sueciae  et  Begnum  Po- 
loniae  sanciat , .  sob  quibusdam  oonditionibns ,  hie  exposi- 
iis.«)    (Contra  Aastriaoos.) 

Incipit:  »lllustrissimi,  Illustres,  Ma^niflcl«  Generosi,  Do- 
dkini  amici  perquam  observandi  et  bonorandi.  a 

»  Ubi  primum  ,  argumcntis,  mo9umentisque  invictU  «  nul- 
Jamque  exceptionem  benignioremque  cuiuslibet  intarpretationem 
patientibus  aut  admittentibus ,  perccpit  Serenissimus  et  Poteniis- 
simus  Suecorum  Rex  Dominus  maus  clementissiraus,  comperit^ 
consilia  non  minus  violenta,  et  iniqua,  quam  Armistitii  solleonilcr 
conuenti,  bellique  suspensionis  sexennalis  religiöse  utrin&que  ser- 


religionem  et  pretium  dcspicatui  et  ludibrio  babenlf  qttique  ubi- 
▼is  sed  expressius  in  Arcticis  blsce  tractibus ,  nominatiinque  in 
Reipublleae  vestrae  Dominus  et  partibus  conuifti  sunt  crimipis 
inefxpiabiHs ,  cuius  reatu  tenentur,  dum  eontinnis  roolitionibiis, 
pesAM  et  nefa«,  omni«,  absque  diserimind,  Iit^pCrtS  nntionesque 
Menarchiee Iberieae  domuiqae  Anstriacae  sübiectum  eunt.  «..  ece. 


Digitized  by  LjOOQIC 


sftr  . 

sttuiiy  (Tiennae  degentei^i)  de  actis  in  Comitiis  Battsbonen»' 

s(bu^  ,X)al,..^  r^ibi^.Jianwani  16^1/  (7*/2.Bl.)  (Abschrift,) 
' '   Incipit :  1»  De  Aotis:  Ratisbone«fiibus 
,  .     «£<Iuideai.N.:Ni  hie  de  ComL^ioruin  EJectaralium  Actis. ma* 
t«rius^-  ut  )[»roaiiseram<Bd  te  acripstsseai  ni  mibl  Ratisbooa  red* 
eoiDkliiniel'  aniia<wUM.  «aiutaliQafiS.«    ei  joaulua  charUtia  plu^es«  . 
quam  volebam,  dies  periissent.     Nunc  cumJinportune  ista  buma- 
nitate  libcratus^si/n  ,    et  negotiorum  ac  loci  buius,   in  quo  dcgo 
solitiidö  6tinni  miMfö<i\?Mi^Vi<oTlil'd1t^iye;'quod  diu  tibi  debco..c 
^•>Poal'XA*  «MioriiiwaaaTiasimaBoIla  et« in dnctam 'patriae jSO' 
Htudinem  sane  verisimile  erat  «ipiiliea^pac^iii.Apt^r^y  eiuAqjuuB  .f oiv 
ficieadae  causa  hjiijc.  ^mjtla  ifidictf  etc  ^^   •  ,       *        ^  n«     * 

Explicit:  y^tdc|iis  Omnibus  deque  iis,  quae  inter  Catbolici 
foederis  procefelj,'  qüäVq.uedö  mo'dc)  sdpcndidrHxn  mililarturtibslen- 
tui  inagis  iiaanr'*mamsui'äi  *deirctrf'  fuerunt,  ut  primüm  Viennam 
rediero  ,  toraM'  edMiti^yiius  cbnfäbulabTmük'j  ValeldibüS  Jantiai*ii 
l^^iff --;(Nici^t  HiVintfreiaa^LX;    ;.;.   ,....,0     .  ,      ....    *    j    > 

..  d..)  FoL'flSSb^yß^riUiPatriaiiebael  ConstantiBopolltani» 
Exemplar  Confessionis  aaae  fidei. «  18  capilibus  absolutae»^ 
I>at..CoAstaAtin0gä]iiia  Januarioabäi«  .i(7'Bl.) 

Incipit :  »  Cyrillas  Patria rcha  ConstantinopolitaBi^  ifitef*ro<r 
g^nti^i^«  ^\  in^i^jranttUittts.de  fi4e,pt  Eeligione  Gr(^e<^upi;i  siue 
Or.i^nialis  Ecclestae^  guid  sciUcet  de  O/^thodoxa  üde  sentlant,  In 
noiiyne  omniuin  Christian^rum  brevem  hanc  Professionem,  teste 
I>co  et  honiinibus,  Vera  ac  syncera'<:onscientia,  libsque  ulla  sirnn-' 
latione  i^dil  et  pHoMulgat. «    •  :....:  .  » 

%  .  ••     •       y      '■'    Odput  primuiD.i';  r  .      ..    :  .:    i 

p  Credim^ia.  in  vnum  verum  Deum  Omnipotentem  et  Jnvisi* 
bilem  etc.  ii  .  \. .  .        '    ..      •        '  ., '• 

'Schlufs: .  »  guperiorem  (vi  tl^eognageU  Hand  i>'1ianc  brevem' 
conressionem  «)  latine  primuin  conscripsimus  et  nunc  ad  verbum- 
in  nostram  Pbrasin  et  linguam  traduximus ,  uti  in  latino  Exem- 
playi  iiabet;«!^!' 1  ili  (fuoibrevilat«  u^i.,  «op J^te  hoc  op^i^t^u^  de- 
c\iJtxiii\U3,  i^ti  teqipu^  ,<|t  usus  sorte  dcdiderabat ,  scd  jia^c  tj^n^tupi 
ut  singnli  sciant  nostram'fidcm  candem  esse  quam  Dominus  tabstei'! 
Jesus  Chr&lu^  trad'idit  et  Apostoli  praedicarunt  et  xlocnW'vera 
religio.«  <-''  {^hkm  Gonstantinopeli  inJanuarioAtttrO'  i6ft/J       v^ 

'*^Ego  Cyzici  (MetropoHta)  testör  fcu{)radicta  esse  exem* 
plar  octodecim  capitulorum  Cyrilli  Palriaröhae.  i  *»'Gregd-* 
rius  eadem  testor. «  (Von  Tengnagela  Hand  die  ä.  Zeilen) 
(Exlibris  Sebastiani  Tengnagel,)  '       '    *'     '  " 

LocqUI.  Cpd.^ia.  a.)  (Fol.  1  —  8.)  Ipternanlii  Belle*; 
niBoi  Oratio  ad  Ördin^  Belgiooa  unitoa  anno  «6^6.  (0  BL),  Mit 
Noten  des  Tengnagel,  (QtRjadiaa  heilet  «r»  s«  Brief  f..  nnien.> 

Incipit:  » lilustrissimi  ac  Praepbteh'tes  corifoiJderai?  Belgii* 
Or4f#!M. I^f^iiki^j.  Pi^sprvandissimi.  «  ,...  r     f  '     ^  -^ 

V  A  quo  temgoTa  Ser»»*  sacri  Rom.  Imperii  ac  3egiil  Tran« 

ayl'uah'iaaPrinceps. Dominus  meus  clementissimus  äd  hpc  sublim^ 

Re^hiikiqua  fastlgiikm  aDeoi  etrectus  est,  nihil  qui^äaift  priua^ 

iiibil  antiquius  habuit,  quam  ut  langaenti  Beipublicae  chrialiänaf 

I.  37 


Digitized  by  LjOOQ IC 


578 

aiuilio  esse  possU. « •  • . 

(Fol.  a.)  v,.£t  in  hunc  iinem  S.  Pripceps  meus,  cum  linie 
negocio  coramani ,  ut  sua  etiam  dpe  ÄssisteTe  {iclit ,  saepius  esset 
interpellatus ,  me  preterito  anoo  ad  SerenissUnos  Bohemiae,  Da- 
niae  et  Sueciae  Reges,  et  Brandeburgium 'EliTctoroMi  ablegaaerat, 
inscius  tattien ,  quod  in  hoe  salutari  eonsMio  atlictis  Beaibus  es- 
gitationes  ipsius  essent  praeventae,  et  oaovettliia  ab  id  faic  Hagie 
Gomitum  inductus. «  — 

b.)  Fol.  9*  Litterae  emsdem  Ia(ernaTitii  Betlenisni  ai 
Cancellafriain  Sueiicam.  (Se  nihil  dum  ab  ecdinibus  impe- 
ti^are  potuisse ,  tt«  nora  quaedani.)  > 

.    Loco  consneto  K.al.  Oct  stilo  lodi  A*.  i6^6.  («V^BI.) 

Incipit:  »S.P.  Illustris  ac  Generase  böinlne.«    ', 
»  Nullum  adbuc  rosponsuni  &  Doroinis  Ordinibus  eitorquero 
poiuiy  quam  vis  bocquoliole  yrgeam:  Tenent  lupum  aaribus««.«. 

c.)  Fol.  1 1.  Litterae  Si^ismttndi  III.  Polöniae  Regis  ad 
Ferdinandum  II«  Im]^.  Datl  Torunij  die  i  Deeembrta  A'i  1 6s6. .. 
(iBh) 

(De  Betlenii  legatiOBia  ad  Status  Bdlgiooa  ynitos  litte- 
rit  interceptia.) 

d.)  *Fol.  i3.  »Besolotio  S.  Begiae  Maieatatia  Sueciae 
ad  eam  propositionam  saarum  declarationem ,  quam  Sere- 
niaaimus  Princepa  Transsilraniae  interouncio  S.  Begiae  H*^' 
die  77  Maji  ex  Alba  Julia  ad  8.  R«"  M<""  relerendam  deda- 
ratf  DaU  ia  Castris  ad  Dirseaniam  die  ^  Julij  i6fi6. «  (6  Bl) 

Incipit :  » Ea  quae  ad  propositas  A  S.  R«  M««  snae  restitues- 
dae  (lei  communis  rationes  Serenissimus  Princeps  Transylvaniae 
per  internuncium  S««  R««  Mtl*  responderat,  ad  4^'  precipu^  capila 
referri  posse  videntur. « 

'  e.);  Fol«  i8.  v.  Litterae  Caroli  Regia  IL  Britamiiae  elc. 
ad  Chris tianam  IV.  Regem  Daniae,  Dat.  Ex  xu  palatio 
Weatmanasterio  KaL  Octohn  i6a6.  —   (iV«  Bl.) 

(Condoleoz  über  die  anglückliche  3cblacht  gegen 
Tillj,  Yersprechen  yon  6ooo  Mann  Hülfstmppen ,  unter 
hpljiiindi,scher  Fahne ,  und  Geld.) 

,  Incipitft  i»Carolus  etc.« 
» Serenissime  Princeps  ac  Domine,  Domine  frftcr  oonsan- 
gutnee  et  ayunculo  carissime  Maxime  sane  nee  verbis  exprimendo 
nds  affecjssent  dolore  qui  minus  feÜx  S.  V.  cum  Tillaeo  nupere 
cotnmissum  praelium ,  ad  nos  detulere  Nuntli ,  iiiti  invictae  V. 
folttnidinis  et  toti. terramm  orbi  aeque  ac.nobis  uotissimaeiTirt» 
^  vjs  eum  repuliaset  etc. « 

.  f.)  ^*  Fol.  31.  »  Exeniplum  literamm  ALadouicoCame- 
iiario  iex  Holandia  ad  Cancellarium  Süeticnm  acriptamaif 
eccultia  Ut^^rum  notie  (hier  aufgelöst)  i5  Sept.  1626. «  -^ 
^  BW)  . 


Digitized  by  LjOOQIC 


3?9 

Nora;  klagt«   dafs  er  bey  den  GeneraUtaaten  sichUHio.?*!»» 
aatrichte  »deliberando  et  canctando  tempaa  extrahitm\««.. 

9  Ego  in  colloauiit  ioter  alia  eliam  hoc  aniroadverd ,  dubi* 
tare  illos,  an  Brandenburgicus  contra  Polonos  se  cum  Gustavo 
velit  conjungere.  Non  cnim  Bellen i um  hos  illa  ratlone  oDfensurum 
ez  eins  Legato  Quadio  se  pro  certo  intellexisse  alfirmat  etc. « 

g.)  Fol.  s5.  » Responsam  Nostrum  (ministromm  Fri- 
derici  Palatini  Boh.  R.)  ad  quaestiones  Serenisaimi  PrincU 
prs  HuDgariae  et  Trans jlyaniae  a  Domino  Conüte  Tnrzone 
et  Cancetlario  pröpositaa, «  *—  Mense  Aagaati  1630.   (1  BL) 

(Sequentes.)  i.)  »Vtrum,  qaemadmodum  fama  fert,  a 
Gaeaare  proacrtptva  ai^Rex  noaten  « 

2.)  »An  ia  eam  iure  proscribere  poaait « 

3.)  »Etnam  ex  protcriptione  pericali  alicoiaaFormidO 
anbait. «  — 

(Sehr  hochtrabend.) 

h.)  Fol.  35«  y  Copia  literamm  regiarnm  (Friderioi  Pa- 
latini)  ad  Principem  Hungariae. «    ( 1  Bl.) 

»Datum  e  Regia  noatra  Fragae  8  Julij  Anno  Chriati 
1620«  Regni  vero  nostri  Boh.  primo.« 

(Die  Resolution  über  die  Forderungen^  durch  seinen 
Secretär  Stephan  Konaczocj  (in  Gemeinschaft  mit  den  tfir- 
kischen  Abgeordneten)  überbrachte  soll  bald  folgen;  nach 
aeinem  Rath  soll  aus  den  confoederirten  Frovinaen  ein  zahl« 
reichea  Personale  nach  Constantinopel  geschickt  werden. — " 
Die  kaiserl.  Armee  aollte  aus  Ungarn  nicht  unterstützt 
werden. « 

y  Fama  ad  nos  nerlatum  est ,  non  nullos  ex  Huugaris,  prae* 
cipue  Botianium  et  Comitem  Serinium  exercltum  Caesareum  com- 
meatu  plurimum  juvare. «... 

Incipit:  »Ablegalum  Serenitatisycstrae  Generosum  Stepha» 
nnro  Kouaccocy  Aulae  Serenitatis  vestrae  suprenittm  Secretarium, 
altero  statim  ab  adventu  ipsius  cum  Legato  Turcico  die  benigne 
audlvimus.«  etc. 

i.)  Fol.  37«  vExtract  aufs  dem  ChbrBrandenburgiachen 
beachaid,  dem  herm  Carl  Hannibal  Toa  Dhona  geben,  Sub 
dato  Königsberg  in  Preufsenf  am  77  Maj  1637««   (aBl.) 

Indpjt:  »Nachdem  aber  Ihr  Chur  fürsd.  BurchL  ▼amimbtf 
dafs  bey  ihrer  heyrsl.  Mtt.  keine  hoffnnng^  den  so  lang  desiderir« 
ten  friden,  mit  erwuntschtem  bestandigem  guelen  efEect  aue  er- 
reichen,  eis  geschehe  dan  durch  die  Vollkommene  ersetsung  vnd 
ergantaung  defs  Churfürstlichen  Collegii  etc. «  (Für  Bayern.) 

k.)   Fol  29.  ,     .  . 

»Die  Restitution  des  FahtinaU. betrefTendt «  hab  ich  aelbst 
ein  gattachten  gestel( 9  vnd  dafselb  in  Spanien  Herrn  Hheuenbi1<* 
1er  vberschickt,  auch  denen  alhieigen  Mmistris  vbergcbcn,  damit 
dieselbe  dilse  gedancken  vergefaeu)  vnd  ad  oeulum  demonstri«rt| 

37  • 


Digitized  by  LjOOQ IC 


5»0 

Nro«7i88#  das  solches  vnfser  der  Caiholischen  ibophstes  verderbten  wahre, 
daher  I|ir  wol  befser  wisset ,  als  ich ,  wo  man  mit  difscn  gedanc- 
k'en  vmbgangen ,  vnd  villeicbt  noch  bÜilf^ig  vihbgehen  mochte, 
von  bieraufs  aber  ist  man  wol  versichert. « 

1.)  Fol«29.  £x  Diario  Christiani  Frincipis  ADhalüni 
inniorie.     a8  Mart.  1620«     (Schrift  des  Tengnagel.) 

V  Receu  vne  lettre,  du  Baron  Ckristofle  de  Dona ,  lo  quel  me 
mande,  que  Ics  Anglöis  yiendront,  que  jcs  Venitiens  ne  nous 
abandonneront  pas,  que  1e  Duc  de  Savo^'e  se  remüe,  quclePape 

•  m 

ne  ie  Jais^e  persuader  ,ä  faire  d'auantage»  ,que  de,  donner  rr-  ^* 

par  moys  all'  nnion.  qae  TEspagno!  ne  peüt,  le  Pape  ne  veulta 
cause  de  son  avarice,  et  le  premier  &  cause  de  eea  debies..  Qu  ä. 
Bome  on  nous  attend,  n*y  ayant  eu  plusi  ^an^  tesor,  k  sauoir 
100  roillions  vaillant,  qu'.en  cc  cas  (KB)  grand  part  des  Italiens 
nous  assisteront,  et  par  crainte  de  nos  armes,  et  pour  la  hayne, 
qu'ils  portent  aü  Pape,  Dieu  trouvera  son  temps. ..« 

»Duca  de  Feria  hat  167  Gompan.  isae  Fueft|  vnd  67  sue 
Rots.a 


CXXXVIU 

Hro.7646. .  .  Cod^x  Ms.  Nro.7646- 

(Hist.«prof.3i5.>  . 
Cod.  Ms. char.t,  in  Fol.  s'ec.  XVt.  '(68  Bl.) 
Locol.  Fol.  I»  Justification  des  franzosischen  Kriegs. 
Schreiben  K.  Carls  V.  (v.  i55i  )  ' 

Incipit:  Wir  lil^Önnen  gnediger  mainung  vnnd  gleichwol 
vnnsers  tliails  in  bctrachtung  ietziger 'scliwebeiider  Zeit  vnnd 
leuiTte,  mit  gancz  gcschwertem  gcmuetli  vnangczaigt' nit  lassen, 
das  der  Künig  von  Frankreich  etc.  «'  a  B.I^  j[Mit  einigen  Lücken.) 

Locoll.  Fol.  3  — 5.  Schreiben  K.  CarVs  Y.  an  K.  8i* 
gismand  von  Fohlen.  Dat.  in  oppido  Bratellensi  Ducatns 
nostri  Brabantie  XIIL  die  mensis  Martii  Anno  etc.  i553. 
Imperii  nostri  XXXiii«  ^ 

(Etiischuldigung  wogen  e.  aufgefangeiien  (in  Worms) 
Dieners  des. Königs  Sigisdfiiind,  der  BHefe  an  ihn  (Sigm  > 
ttnd'8.  Schweeler  Isabella  hatte ,  nun  halte- ihn  für  einen 
franKÖs.  Sf^iön  gehaltön.)  ('6  Bl.) 

LocoIII.  Fol.'f!  Caroli  magni  viri  IHastris  per  Zacha« 
riamLilium  Vicentinum  Canonicum  regulärem  vita. 

Incipit:  »  Carplns Francorum  Rex cui  ob  magnitudinem 
rerum  gestamm  magno  cognomen  fait,  Patrem  habuiatefer- 
tnr  Pi^ihnm  regem  etc.  (la  Bl.) 

Loco  IV.   Fol.  c|.^  Schreiben  der  Dentschen   Reichs- 


^  DigitizedbyLjOOQlC 


,     5»! 

stände  ZQ  Augsburg  ihn  d.  K5ili^  Tön  F^rankreicb.   Datt.  ioirffo.764(. 
.Sep.t;«555. "  ;.  '  .  '•;;,  ;  ,  ,         ;    "  /;   •        '■'.''" 

(Verlan^Qü  B^stitui.r^ng  der  BUthiiraer  und  ßtä^te  ]^Ii;U, 
Toul  und  Verdun ,  einen  Theil  des  BUthums  Lütticb,  das  Herzog- 
thum  Lothringen  und  anderes.)  (d'/«  Bl.) 

LocoY.  Fohl  3.  Schreiben  des  Königs  HeinncK  von 
f^ri^ki:^ich  an  ,die  Deutschen  .Reiclisstände.  Dat«  Lntede 
JIIiJ^M«  Martias  id52  ad  calcalam  gallicum.  .    .     ,; 

Incipit:  »  Hcnricu^  Del  gratia  Fraoconum  Bex  vnivprsis.  $a- 
.er}  Rom.  Imperll  ordinil;>us  foederatis  sociis  et  amicis  optimis. « 

vl^tsi  muUorum  sermbnibus  ac  litteris  qnotidie  audio,  .qui* 
lius  artibus  Carotus  Cesat*  in  ndrhefi"nostrum  etistimatioi^emqüe 
iav.ehatur,  quantoque  labore  ac  diligeptia  amicitiam  nostram  (quam 
Tobis  non  inutilcm  fuisse  nuper  rcipsa  experti  estis)  discindere 
aut  aliqun  ex  parte  labefactare  contendat  quo  facilius  Germaoiam 
Servitute  oppriincre  et  nos  perpetuo  illo  suo  maledicendi  studio  in 
aliqjuam  respondendi  necessitatem  impellere  possit.     tarnen  etc. « 

^'LoeoVI.  Fol.  ftä.' Sehreiben  des  Königs  Heinrich  votk 
Frankreich  an  die  Deutschen  Reichsstände.  Dat«  £x  Castris 
Harchesinis  die  XXYII.  Mensis  Junii  et  anno  regni  nostri 
octaVo."  *  .'       .  "        • 

A af^chrifr !  Rererendissimis  Hlnstrissimts  et  clarissiinis 
sacr^.Bomani  Imperü  Electoribus,  Principibns et  ordinibas 
uniVe'rsis  Vonsanguineia  foederalis,  sociis  ^t  an&icis  optimis. 

Wormatiae  aut  dissoluto 
Conrentn  Haidefbergae 

Incipit:  »Henricus  dei  gratia  Fraiicorum  Rex  Vhiverds  sa- 
cri  Boinani  Imperii  Qrdinibus  foederatis  sociis  et  amicis  optimis 
salutcm.'  Quanquani  existimo  Principes  amantissimi  tottes  spocta- 
tam  c'sse  mei  erga  vos  animi  promptitudinem ,  et  benemereadi 
consiictudinem,  -in  natura ▼erterim,  benevoleniiamque  nostram  mu- 
tuam  nullo  literarum  aut  hominum  testimonio  amplius  egere  putem, 
nrget  tarnen  Fmproborum  bominum  iniquicas  miserrimiqne  huiusce 
tcmporis  conditio ,  ut  Subinde  repetito  scribendi  officio ,  inimi- 
corum  caluknniis  rcspondeam  etc.«  (i'/s  R^ 

->     '  (In  margine.per  a1:  man) 

*  '"i>  Scripta  mense  Junio  Ao.  54  sed  reiecta  in  Oomitia  at  faie 
primum  hoc  anno  55  ajiperta  epistola.  Mense  Martio.c 

LocoVII.  Fol.iaS.  Henrici  GalUae  regis  epist.  ad  or- 

'dtiries  S.  Imperii.  dat.  inarce  nostra  sanctae  Gerraani  diede- 
cimo'Decembris  Anno  IMLIIII.  (i554.) 

Incipit:  Copia  literarum  Begis  Francorum.) 

v  Henricus  Dei  gratia  Franeomm  Rex ,  Reverendissimis,  IN 

lostrissimis,  Magnificis,  Generosis  etc.  salutem  plurimam.  ^uan« 

dorrtiidem  per  literas  nostras  datas  octaya  dlepreteriti  mensisOc- 

tobris  et  Francofordiao  redditas,  par  tabellarium  Solaturansem 


Digitized  by  LjOOQ IC 


582 

tfyo.764^*  clare  et  sufficienter  iatellexistii  nostrum  bonevolum  ac  propen- 
8um  animum  erga  vos  ac  Universum  sacrum  Imperium  simuletiam 
excusationem  criminum,  quibus  malevoli  nostri  et  adversarii  no- 
mine Marchionis  Alberti  nos  pro  illorum  m'ore  nibil  tale  cogittn« 
tea  insimularunt  etc.«  (i  Bl.)  * 

lo  margine :  »  Lecta  93  Aprilis  Ao.  65. « 

Loco  VIII.  Fol.  37.  Litterae  Heinrici  Galliae  Regia  ad 
Archiepitcopam  et  El  Mogantinensem.  Remia  VI«  Nooem- 
bria  Anno  Salatia  i55a«  Regoi  noatri  VI. 

Incipjt:  (»Exemplar  literarum  a  Hege  Galliae  ad  Electorei 
acriptarum  et  ab  Electoribus  ad  Ceaaream  Maiestatem  transmi^ 
aarum. «) 

»  Ucnricus  de!  gratia  Fraocorum  Bex  Beverendissimo  et  II« 
lustrissimo  Principi  Arcbiepiscopo  Maguntinensi  Sacri  Bomantlin- 
perii  Electori  consanguineo  et  amico  charissimo  salutem.  Per 
apectissimam  Tibi  esse  arbitramur  Reverendissime  et  Illustrissims 
Princeps  consanguineo  et  amice  charissime  amicitiam  et  societatem, 
que  Regibus  Franciae  cum  sacrosancti  Imparii  ordinibus  omni  me- 
moria intarcessit  •  •  • «  (5  fil.)  (Abratbung  von  VnterstQtsung  des 
Haiaera.) 

Loco  IX.  Fol  33.  Litterae  Ordinam  S.  Imperii  ad  Re- 
gem Galliae  IL  Dat«  Aagspurg  10  Sebtemb.  Anno  55«  (10 
Sept.  \555  ) 

(Eaedem  cum  iia  quae  loco  lY.  addacantar.)  9  BL 
LocoX.  Fol.  35«  Litterae  Ferdinandi  I.  R.  R.  ad  Impe- 
ratorem  Carolnm  Y.  Dat.  Aagspurg  den  la^"  Junj  Anno 
etc.  65,  (13  Junii  i555.) 

Incipit :  »  Gopei.  « 

»Der  Ku  Mat.  Fürschreibens  vff  der  Bolcbsstennd  begern 
vonn  wegen  ettlicher  fleokben  so  der  Franntsos  dorn  Reicb  entso* 
gen.  Das  die  Kays.  Mt.  derselben  im  vertrag  mitt  den  Franntso- 
aen  eingedennclih  seje. « 

»  Dem  Allerdurchleuchtigisten  etc.  Embieten  wir  Ferdinsod 
▼unser  Bruede Hiebe  lieb  ynnd  freund tlich  Dienust.  Durchleuch- 
tigister  lieber  Bruder  vnnd  Herr.  Euer  Lieb  vnnd  Kays.  Mt.  ge« 
bann  wir  Bruderlicb  vnnd  frcundllicb  su  erkhennen ,  das  vns  die 
churHirstl.  Rhädte,  Anwesenden  Fürsten  vnnd  Stend  defs  beilli- 
geu  Beicha «  vnnd  der  abwesennden  Rhadt  Bottaofaaiften  vnnd  ge- 
sanndten  aln  concept  fiurpracht  etc.  «  (1  Bl.) 

Loco  XL  Fol.  37.  Aeafserung  der  Tcrordneten  Kaif« 
Commiasare  zu  Frankfurt  auf  das  Schreiben  des  Königs  von 
Frankreich  an  die  deutschen  Reichaatände,  gerichtet  eji  die 
Kreisveraammlung.  (i553?) 

Incipit:  »Der  verordneten  Hrrn  Gommifsaricn  au  Franck- 
fort  anttwurt  auif  das  fransösisch  scbreibcn.  < 

V  Der  Rom.  Key.  Mt.  vnnsers  allergnedigisten  Herrn  Com- 
miaaarion  vnnd  gesanndten«  su  diser  gegenwhertigen  gemeiaea 


Digitized  by  LjOOQ IC 


;M3 

ürafo  Tcrttnihiag«»- nmd  Ir^  ]HEl«^g«IVftiffet  auf»  der  jüngstJOTM  7^4(« 
I         .Inta'BttgestelUeii  abv^hfifft  aiiffebQrtf.vnd  nach  lengs .v.erxuMnmeB, 
P  YfBS  Irer  Mt.  ofn^r  fetudt  vnnd  Widersacher  der  Konig  suFranckb- 

I  reich  verruchbter  tage  vor  ein  schreiben  an  gemaine  versamlete 

Uneisatbndeinid'botlMiilia^  an  die  au  £*rajiackbfurt  gethan  etc.  « 

<4%B\.)  .  »• .  J    •    :   .. 

ÜB.  Daa  nabmlicbe  Stück  i|ocb  .in  einer  andern  Abaqbrift. 

F0K44— 47.  (4B1.)  '^ 

\  •    LocoXIIf  FoL  49«  Schreiben  deaKSniga  Heinrich  Ton 

J*iii|nkreieli  an  die  deutschen.  Reichsstände  zu.  Frankfurt. 
Datr  Tfi  ynnseriif  HauCa  WiUiertz.Conteretz,  denn  eratenn 

[         Octobris  A*  etc.  Ö4. 

iBAipite  »< Denn Ho«htrfirdigsteiin,.Dnreb]euchtig8tenn Hoch- 
^bornnen,  Wolgebomnem,  ätrengeiint  Emuestenn,  Fürsich tigenn, 
I  vVeisenn  Defs  bailigenn  JEleichs  gemeinctn  Stenden. « 

9  Dem  Mochwürdigsten  Ertabfocbouenn  su  Ments ,  als  defa 
i  Aaittgen  Reichs  Cantalern  oder  jon  deis  abwesenn  seinenn  gesan- 
i  tenn,  Itso  su  Franckbfurt  au  eröffnen,  yund  andern  gemeinen 
I        -Stenden  mitsutbeilen  sampt  vnd  sonder  etc.«  (9^2  ^1)    .    ..  . 

I  LocoXIII.  F0I.53.  Schreiben  des  Kaisera  Carl  T.  an 

4it  Charfursten,  Dat.  Prüssel   in  Brabandt  Am  25*^  Fe- 
i        l>mar7  anoo  etc.  Im  Liij**"  (25  Febr.  i563). 

Incipit :  vDer  Khay.  Mt.  Antwort  an  die  Churfürsten  auff  dala 
Tberscbickht  Fransdsiscb  schreiben. « 

»Karl  von  Gottes  gnaden  RSmischer  Heiser  su  allen  seitten 
Hehrer  des  Reichs  etc..« 
'  » Erwurdig  vnd  bechgtbome  Neuen ,  OMmen,   Schwager  > 

vnd  Cburfursten.  Wir  haben  Ewer  L  schreiben  defs  datum  wei- 
set den  i5  tag  defs  jungst  verschinen  Monats  January  empfangen, 
vndf  daraub  ab  den  eingeschlofsA^n  Cop<^9n  wass  E,  I«.  hurta  ver- 
schiner  seit  ynnserih'  vheindt  Tnd  widersecher  dem  khonig  von 
Franckhreich  für  vnderachidliche  schreiben «  so  gleiehvf o^I  ][nn  der 
Substantz  einander  gants  gleichförmig,  sukhommen,  nach  lengs 
gnugsarolich  vernommen  . . « «  (Sy^  Bl.) 

,  LocpXiy.  Fol.  59*  Beglaubigongsbrief  dea  KSniga 
Ton  Frankreich  an  die  Reicha-Städte  Frankfurt. u.  a.  w«  für 
aeinen  Rath  u.  Eleemoainär  —  Joannes  Fraxineaa.  Dat.  Lute- 
tiae die  octara  mensia  Junii  Anno  Milleaimo  qningenteaimo 
qnafdragesimo  quarto. 

'  '  Inetpit:  »Magniücis  Exeellentfbus  d4>etis8imis  et  pr^idenlia- 
aimla  Gonsulibus  et  Senatoribus  Francfordiensibus  reliquisque 
oittitatibus  saoro^^ancti  Imperii  vicinis  et  ant^quis  foederatis  cha- 
rissimis. « 

,  »  Magnifici ,  generosi ,  excellentes ,  docti  et  prestantes.^  1f  e- 
mlni  dubium  ts$€  extstimamus,  qua  nos  Inde  a  nostri  regni  pri- 
mordiis  fide  et  diligentia  lUustrissliBoa  Germaniae  ordinea  cooh 
pleü  fuerimut  etc««  <i  S.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Uro.  ^646.  LdeoXV.  Fo1'/6ir'6c!itethth  <fei.'K6MgA'Heiariokvea 

'Frankreich  an  den  Tiburförsten  Joachim  ron  Brandenborg. 
Da.i,  Reipi^.  VI*  Noyembrf 8  anno  saliitis  i,55d. 

'Imipit:  » IDn^tf issimo  et  Am^iltoiBiii  PHnrtpi  Joaehino 
Marchioni  Brandeburgcnsi  sacri  R.  Imperii  Eleetori  cto.  «fonsu- 
guiiitfo  et  amico  CharlMittio  ^tei*«        ''  yl»(  »«i    ♦:  /" 

(Fast  wie  Nro.  Vrtl.)  «  -:  i »  •    . 

'  "  Ldco!stVI.  ¥"61:  ^Sr  ;8chfeibeii  'di»  fK^Wgi  Heinrich 
von  Prankreich  an  die  deüUchen  BefchAtlinde.  tiat.  ExCa- 
stris  ad  Marchesiam  die  xxvijMdns»  Juni! anno regninostri 
octavo  (wie  Nro.  yi.).  2  Bl,  •- '-  •' 

'  LocoXVir.  FÖL67.  'Sctireibcn  dtfr  dentschcn  •  Chur- 
fürsten  (v.  Mainz ,  l'ri^Vi'tölln  und 'Pfalz)  au  den  König 
Ton  Frankreich.  Dat«  Äfpi^^ags  nacK  ]|{[iqbae^Anno  etc.  xliij. 

'^Inclpit:  »Durchleuchtigistcr,  Äüci^cAtlatcÄIWiirter  HMg, 
EwferK;  Wirde  sein  vnnser  ßdutidtlith  vnHd'gtiethwItKf?  dienn« 
Euaor.  besonnder lieber  h^rrvnd  freundt.  Vnnfs  hat  hdrt«v«rtelii- 
neripei^.angelangt.  WM  £•  H.  W.  rmit  einer^  trfllepn1ich«ii  ahn- 
sal  Üriegs\LQlckha  zw  Ro(s  vnd.Fuefs  inn  afizug,' vnnd  des  fürha« 
hena  sein  aoll,  gegen  dem  li.'.^ercb  teutscoerNaiüdn  etc.«  (i^sBl.) 


••'•^  •-"•••  CXXXIX. 

Br..  56.6V  Codox  Ms.  Nto.  ^^^6  \ 

(Öist..prof.jaa).  .  .     .     :. 

Codi  Ha.  Chart  in  Fol.  sec.XVlI.    (9;^  61.  eig.  95^.) 

i'Bt  tias  österreichische  Wappen  (Binde). 
'  vVivat  regnet  atque  iemper  trinmph^t  '  ' 

»Serenissima  domus  Aastriaca.V *'   ' 

.   .  a  Bl., Kaiserlicher  Doppel-Adler.  F.  II. 

3  Bi.  BUdriii^  des  Kaisers  Ferdinand  (IF.) ,  TOn  den 
4  Eckeh  ÜUsen  die  Winde  (ßlaseiigel).   ' 

'^       Inconcnss^  ubique  stetit    '  .       " 
Sacra. Cesarea 'Maiestas. 

4  Bl.  »Relatione  dello  stato  deir  fmperio«  ei  Natra- 
tiooä  particolare  delte  coie  le  piü  oonsidenabili  soccetsein 
essd',  viilento  Tlmperatore  Ferdinando  2^^  deacritte  d«  an 
Nunikio  Apostolico  nel  tempo  deUa  sua  nnfiziatura  in  Ger- 
mania, haueodo  scritto,  et  humilisBimamentepresentatoair 
Augustissiiwo  inuictiasimo  e  clementisaimq  Imperatore  Fer- 
dinanda  Terzo  questo  libr^ 

Gto.  Baütta  Wjnman  nelf  anno  i654.« 


Digitized  by  LjOOQIC 


Am  JRam4^r:    BoKii,  laeipilts  fIl.«MQiMi;iIttfieip'lii.]«4fiAlisaoij#(>t5(^^ 

Grandezca    confini  ba  bauuto  in  divers!  tempi.w^cia^«Qnegraii4p 

deirimperio^  d'au^nnieDto ,   et  deisremento  ;  poiclie  ae,  t>^^  altre 

oceidentali^  ^tiodie  s'en'tend^üoi^b  j^di'  tutto  H'  B^gtio  Xrelatense« 

-  i  .   •>  <)M'cempreadi^va:i&)ia*^pät'te^1flä^^  di-Freneia'p^ 

tutta  quasi  Ilalia,*  per  la  Folonia,  et  Vngberia,  ol- 

•    ;  rtra  tHttf , la  .Qpr^aniii.  auperipvhi^  .ijlleriftt^ ,  ans! 

jk^r  esser  at^tejpp^j^  ^cl)e  taupl^p^li^^e   djelV  l^" 

?iVrio.'r1'of(line'ai  ridcrico  3«  Imperatore  nelli  Coini- 
II  dlRatisbona' däft^yi  con  4ict)iäration^  Ü'bauer 
•"     ''liotd  e'sessi«iie'':nellebi€fte  ^t'Stti'^uJblicf  Imperiwi 
. ..;  i  oltpe^il  Re  di  Polonia,   et  Vuif^bim^i  slMof  quello 
/  ,»  d|J^gWJleifi:a,  di-SfiPtiai^DibornbV  cdiJDanimarca, 
'  dl  Suetia ,  di  Koruegia ,  di  Dalmatia,  di  Croatia,  al« 
cuni  ban  creduto ,  che  n6l1i  confinl  di  quello  si  com* 
prendessoro  ancora  tutti  li  sopradetti  Regni :   Tutta- 
Dcscrittione  via  boggidi  per.uarij  accidenti  e  yicissitudini  son  ri« 
deirimperio  stretti  dentro  }a  CernAinia  sola,  e  non  tutta,   et  in 
ocGidentale    qvalc^  Ijliprtq  dltalia^lpoicte  lj.9QUaari  e  Grisoni   ,«,  ^^^ 
nel  stato      s^^Soi^^ssehtati''deirä  giari^ditfotfe  lell'  Imperio  ui«^ 
presente     uendo  in  forUMt  di  flepublica  etc. « 

•  -'  *    ►  ''       ,jt'i    'f    i  •     \^  .';'/    .;><»"• 

.     Fol.  85.,(Oi7ginedena  Legad'01an4a.) 

(Lega  Ultima  de  ProleslanU.)  , 

Scblufs:  »»Ansi  si  8p^ra|..<;be,^^  priiiie  .temjK)^;rari?tii  Cij- 
*8aree  (fSsuogTiefanno  ailfatto  <]|^ue^ia  l^ega /con  1a  'dejpression,e  fö- 
tale, se  non  di  tutti  al  ni*eriö  della'hiaggior  partc^de  rimasd  ne- 
nici  eonfederati^  Hauende  ^«il  9^  di  Danimtffca  f  ei^  il  Du- 
cato  d'Holstain,  quel  dl  Slewicb,  e  tutto  il  Jutlandt,  cbe:^  Ja 
terra  fcrma  congiunta  alla  G^rinaolst  e  \^  teraa  pj|rt9.4el  anoRe- 
gno  etc. «  (Mit  Bleystift  :  FoL  32 J.  p.  a.)  ,....'.  .  / 

Dann  folgen  6  BK- Tarola.  Annetasioni«;  (Schon  g6<* 
schrieben  und  gebunden.) 

Gentilotti.  v  Cum  autem  (Nuntium)  ego  esse  existimo 
Carolnm  CAvaffam'Epitdtfpnte  Auersanüin,,  casna  lallnicom- 
snentarii  de  G«riAania  sacra-  x^testaurata  exctisi  >nnt'  Anersad 
A<»  i63o  In  Fol."  . 


.    .  CXL. 

Codex  TÜh.  Nro.908L  BfP.^u 

(Hist.  prof.  3^4.) 

Cod.  M».  Chart,  in  Fol.  sec«  XYIL  (FoÜ.  6.) 

Fol.  1.  Bationes,   quibus   deducitur  Sac?  Caeaaream 

Majestäten! ,  non  tantum  sequndum  Jus  priuatum   et  publi-> 

cum,  sed  etiam  divinum «  et  in  conacienUa>  obUgMtf   suc* 

ourrere  oppressis  Juliae  aoMontium  Statibvia.  (1673.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


5S6 

Km,9«»8i»       ^  Ineit>hj:  •  Cäntant  8äo.   Lltlerae   ab  Aquilöne  panfi 
omne  nialani  etc  4t      ' 

,  *r^oIi  5.  VerzdchniCi  einiger  Sebriften«  in  dieser  An- 
.'gelegenbeit  gewecbtelt*  oad  ergangen  und  angesogen. 

Guliteb-  Vndi  Bergtache  Landtstende  r.  Rilterscha&t 
'<$clntra  PraUs-Nawbarg  HochfCIrsU.  Darcblaucht. 

,  1.)  Kiaj^.  Mandatum  cassatoriam.et  inhibitorinm  Fa> 
-idi^andi  ^"^i  Rpm,  Imp.  de  dato  12  Jan*  1697.  (18  Nnmem.) 
(  Dan«:  ai  Jan.  1678.  Condasum.  (6  Nntnem.) 
'  1678^  a6  Jana  diferftpram  gravaminnm.  (9  Nnmem.) 


CXLI. 
Codex  Ms.  Nro.8830- 

(Bist,  prof  3o6.) 

Cod«  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XYII.  (FolUiia^.) 

Relatio  Pbilippi  HainboferaPürttlicben  Ppmnierisch« 

Tnd  Lunenbnrgischen  Batbs  Ton  Hanfs  ans  Bargera  ynd  As- 

•essbrii  defz  Idblichen  Stattgericbts  Inn  Augspurg '  nacUer 

Prefzden  rerrichter  Ra^se«  Anno  1629» 

Fol.  1«  BUdiiche  Daratellnng  der  f  erschiedenen  Reiia- 
Itonten. 

'  »  fiigentlSehe  Besbhreibung  ^3,  fürnemer  Strassen  ,  irdclie 
von  Augspurg  auss  vblich  gebraucht  werden  etc.  Allen  Raiseodei 
Personen  su  sonderm  lieb  vnd  nutsen^  mit  fleiasiger  nach  forschuag 
oolligirt  vnd  in  Trucli  gegeben.  Durch  Caspar  AugusSitt«  Test- 
sehen  Schufbalter  daselbst.« 

,.        ♦^Fol.iB*  b. 

V  Re^eaapttfg.  Vrbs  Imperialis,  bir  seind  wir  auf  den  narcUit 
h^y  einer  wittib  sum  güldenen  f  inn  vnasrm  Creuos  gar  trsiflick 
iTol,  vnd  cimlich  wolfatl  tractirt  worden.  Dise  Herberg  war  fo^ 
1er  f  vmb  defs  worts  gottes  willen  vertribner  Landherm«  vnd  Bit« 
terstands  Personen  so  täglich  ds  ankommen,  inn  diser  Stadt  W 
im  Reich  herumb  wohnungen  su  suchen ,  wie  dann  bereit  vbtf 
ain  tausent  vertrlbener  Personen ,  allhier  den  beysics  behommea 
haben  sollen,  vnd  folgender  Gataloaua  auraweia^t,  wafa  für:  Tsd 
wie  vil  furnemen  geschlecht  aufs  §(eur,  Gamten,  vnd  Craia, 
aufagesogen  aeind  .  welche  mit  S^  Hieronymo  dafürhalten,  <piod 
aine  aanguine  martyres  ei$9  possint,  si  patientiam  in  animocitft<h 
diant.  Seind  dennoch,  wie  Ich  von  etlichen  derselben  gebort, 
bey  allem  groasem  Verlust,  vnd  aufaatehenden  vngemach  frölick, 
bitten  Gott  vmb  beataadig^eit,  vnd  danhhen  Ihm,  dals  Sie  aack 
würdig  worden  seyen ,  vmb  seinefs  hohen  namenfs ,  vnd  hailifca 
Worts  willen,  etwais  eu  leiden,  vnd  aufssuestehen, 

Fraaa»  sub  ingenti  cou  pnndere  palma  virescit, 

Sub  emce  sie  florent  dedita  oorda  Deo. 


Digitized  by  LjOOQIC 


sei 

vnä  lobmen  ^!e   ex.S^»  Augnstino;    qaod  sleut  oliiEa.etHf«»888o* 
uy« ,  priusauäm  bd  usum  val6aat  humanuni,  premi  debeant  in  tor 
eulari  %  ita  bomo  persecutlonem  pati  debeat ,  priusquam  idoneus  ' 
aft  ad  reniam  coelorum. « 

**  Catalogtts  eralum  StyrontaH  Gariath,  at  Oarsf^L  ex  mi^ 
mero  provincmlium.  Anno  1639. 

Herrn  Standspersonen  nach  dem  Alphabet« 

1.)  Die(richstain.  (ag  Personen.) 

9.)  Eckb.  (21  Personen.) 

ä.)  Eybeswald.  (9.) 

4.)  Falbenhaubt.  (i.)  Frawlein  Uarfcha  von  Falbenhaubl, 
(liSBl.) 

*  Fol.  69.  b.  Aafgeklebt:  »WarhafFtige  Coatrafaetnr 
Defs  Ehrwürdigen  Wolgelehrten  Herren  M.  Johann  Mflibeiy 
gera,  der  löblichen  Euangelischen  Stand  in  ^Ider  Oester« 
reich,  vnd  der  Herrn  Jeorger,  l^estelten  Predigers  2a  Herrn« 
als.  Anno  Christi  1690.  Aetatia  s.  33. 

Fol.  11a.  b.  et  11 3.  Abbildangen  IL  Ferdinand's  U« 
and  s.  Gemahlin  Eleonora.  y.  Kilian  gestochen* 

FoK  114.  Abbildung  K  Ferdinand's  IIL  (Jung.) 

Fol.  11 6.  Abbildung  des  Hofpredigers  (su  Dresden) 
Hoe  ab  Hohenek. 

Fol.  140.  Abbildung  des  ohurfOrstL  SaohaUcheA  So- 
oretars  Seussius* 

F0L154.  Hirsch,  im  labyrinthischen  Drucke  rorge« 
stellt  (Cnriosum). 

Fol.  i()a-^  196.  5  schdiie  Abbildungen  ron  Modischen 
Gecken  und  Coürtisanen. 

Fol.  201.  b.  Portrat.  Kinski  (?) 

Fol.  9O0.  Kinskisch  Conririam.  (Graf  Wilhelm  K.  ezul.) 
Zu  Dresden. 

Fol.  «27.  Der  TeuUche  Tabacktrincker ,  satyrisches 
Bild  mit  Versen. 

Fol.  23 1  —  233.  Schöne  Abbildungen  Stettinischer  Hetv 
sogsglieder. 

*  Fol.  261.  Der  Korn- und  Wein-Jud.  Satyrische  Ab- 
bildung mit  Versen. 

Fol.  262.  Wie  Gott  rom  Himmel  in  die  Welt  schaut 
etc. 

Fol.  264.  Von  unndttigen  Kriegen. 

Fol.  266.  Wie  der  Reich  den  Armen  frirst. 

FoL  s6<).  £in  newes  Anfschneidmesser.  Allen  Plats- 
machern,  Dossenreissem ,  Maulauffreissem ,  ynd  Brillen- 
•ohneidern  ^  zu  sondern  gfallen  inn  Truckh  geben. 

Fol.  283  et  284.  Abbildung  des  Erzherzogs  Leopold 
und  s.  Gemahlin  Claudia. 

Fol.3oi.  »Aller  Heyl-  vnd  Hermlosen  Banrensohin*» 
dorischer  Harter  Hansen  Vnehrlicher  anfang,  Geföhrlichr 


Digitized  by  LjOOQ IC 


^M^n.gien^Yon  Soldaleh,.  m^ye^^jßn^^         ,  .,   ,  ^^ ,  ;        . 

Pol.  335.  Ab'bildung  jäs  SchauplaUeides.  BaaernkrM- 
fjts  .ob.dlnEf)iis«..(Walfgaii^  Ktlian  feck'.  tb^b*}  :. 

y  Eigentlicher  At>nCs «  als  inV  i&26  [Tär  diö  l^aWren  in  Oester- 
reich  ob  der  £nf8,'RebeHii^cli'g'6#est,  Herrn /Hcrrrn  Grairtn  von 
JlerberstorfF  etc.  Statthaltet* 'ztt*L1nti<,' mit  6öoo  stafck',  alda  be- 
iägcrt,  Herr  *StathaIter  grossen  Marigel  an  Pcdviantgehab^ ,  vnd 
aufs  Qeu^ich,  Irer  Ch^ril,  J)ui:lch...ia.  Ba^rh  etc.^erro  Hauptinaiui 
Äärtlme^  VtMi*Täh'ilafioi ,  Ihr'On;  'dijn  40  *  JtfHi',  obbemcUes  Jan 
mit  5  Schiffen ,  darauf  3oo  Mann  succurricrt  vnd  proviantirt  hat, 
SrrHilttptnisnli  »wh.Uvfinafivdie  BtfiMir ^sdAagi^ ,;  vnd  jfa^er  der 
I^uren!vl)e^',dij^|T^naw  ^eJulUear  gespannten  ;JKet|eo  yad  fallen 
z.erspr9ogt.>  .vfid  ^cber  ^i^ts  .ap^^^angt^  ,  Iß,  jjleicbem,  ^vie  die 
l*awren,  so  Ale  Statt  Lintz  belagert;  iden  3  tag  draufT,,  Sturm  ge- 
logen ,  üri  ttÄth  \4elircnder  15>  SVAtid .  Sie  mit  *  verlurat  etlicher 
hundert  Mann,  widcrumb'ab«iiiheri  Y^üs^cnJi  ''   *  '    * 

FöT,336'.,  (ÄTleHey' 'Figuren  gezeichnet  :j.  wie  Monde, 
Morgep^teri^^  e^.       ;^^^;;    ./V,  .,,  ^     [  :,^     "Z.        / 

/  .  r  Inj  ^e^y  I  (^j  j WL.  9  3  Sf ptenkber  ywb.  ^a  V br,  )ia(  es  «»e  Klü- 
l)acn  (liinbacn  ?)  im  LandWin  ob  der' finfssolclic  Instrumenta  ia 
einem  sQhayve/*  ajj^f  die  erdt  fallen  lassen,  .vA^noA  mebrerlay 
-g^ltuttj^,  M^e'^nlbir  lAii 'eyl>  nit^  bttt^>n|a1klen  Iröhnen,  vnd^seindt 
gleichförmig  gebest  denen  wehren,  welche  die  batireir:dl&elbstTiir 
.wc^^g,Ja^|r«Ä^gf^iJl^^  Q/Jt$.Av:Aillii*^b^tJ|.w4|ille.  alle^  Alimbfr 
sten.  '  ,  .1,....' .'  ' 

..  .'  ».Kal36?r-rT  3^6fl,   [T}ft/P^Hm>e9t  Orationis.  DoiKinicae 
correspondentes  ad  VII.  Sacramen^,Chri«tirEea}#siM  n^^ 
non  ad  VII.  virtutes.  (f^il/Uif^t^jq  Oar^tellun^en.) 
(  ':,.  .F»l»T3t^fl.ir/393'-  AbfeMdwgen^^  Elepbaaien  ^rnd'scine 
Knnatstöcke.  i  . 

^-i-  ^  >Dfrt^rrElep!itfNt'riaehÖ^in  llWlh>  Biiropa^geb'raeY)^  worden, 
Ist  Anno  1629  auch  in  Teutschlandt  gefürt  wordüro^  Tnd  nrtFmofr 
Spfpiat^^pißifß\ij[k  der  fastar^^jtf^^/v^^^deryi  orten  a»kliergestalt 
EU  sehen  gewesen,  wie  alhie  abconterfcht.  Sampt  d<;nen  actionea 
und  bewegungeq,  ao  er  auff.seines  meisters  gebott  getban,  auff 
"desseÄ  a^sprjeebten'er  aiidi'  4nit "deiner  stimm  'Antwort  geben  vnd 
seinem  geheifs  ordentlich  gefolget,  ist  10  Werclt  sebuch  Ldeh  g^ 
teeate'vnü  i^  JaSr  aUt.*    Anrio:  160.9/«  '  '  >  ^ 

Fol.  397.  Salyriscbe  Abbildung  mit  Versen  :  (Lat.  u. 
Dentach.)  »■  •  •'  •      '       •    j,r  .  /     ,  '  • 

»Cnriitta  Cbr^us  Mun^i.«  Det  WetoLitaff;  -   • 
-  'Eim'Leitoltwagen,  Torn  Md  hititen  'init«4  Russen  be^ 
8]pahnt.    -•  • '  "    •      ..;•)'■'•     'j   » 

Auf  defii9«lben  2  -äatifen  Menschen ,  geistlich  usi 
WeltlieH«  V.  ^ 

Deuten  den  Kutschern  yerachiedene  VVege  an,  <i« 
iiinaus,  «dK  hinaus,  hie  hinana,  hie  hinaus.  Die*  Pferde  straa- 
eheln  Tor  Anstrengung 


Digitized  by  LjOOQIC 


3H9 

Vorne  ein  Bauersmann  stf ht'  w^  '«äret  SfAft.ilfel  und  f^am^^, 
Geisel.     Egge  and  Pflug  nfiffl^t  pDfae$pannt.dii«  ..: 

Scinditur  incertus  stüdia  iiv  .cQ^tr0tia  mun^ua««   ' 
Fol«4oo.  Abbildung  .des«  J.obAnqL  Arndx.; 
Fol.  403.  Abbildung  ei$er  ^immel&leiiev«  .1.. 

Zehnsprössig  gbawttVOj^iQoUes  w.ort^  > 

Die  Lejter  zu  der  HiameUpforu 
Fol.  424.  Regressus.      ;     .   -  1  .      ..    . 

Fol.  4a5  —  427.  Latei«iaqb^ .  Gedichte  ^an  Qainbofer. 


Codex  Ms.  Nro.3859;^  '*'  »«..85^ 

^    (öl.  .8.  i.)/        ./  /,    •     . 

1  .      Cod.  Ms.  Chart,  ift  Fol.  s.  XV..  (Fo^.4.o.)  . 

rrbarium  aus  dem  i5.  Jahrbj  (für  das  Kloster  Hillslalt 
j  in  Kärnthen).       ,       . 

I    :.  .   (Notiz)   .  .•;»/       I    ;..,,// 

t  •  ^oLu  bahnt  Zalt  den.Zinfs  fbn  den  l!rxKV«j«K  •' 

<  b    Vermerckht  das  Vrbar  tu  sagrit^. '(S  i)es7izer.) 

^  Fol.  2.    Verraerkht  ain  Register  der  Rennt  vnd  gült 

Ton  den  lealen  .aus  Kirchheim  &«lgeschrieh^n.-aef ^'saikt  Jo* 
kaänatag.ewail^eliat  des  iMä  Jass^  ' ynd'  ist  mit  'Iii' tfbgerais 

der  Jat^niiite  des  Ixix  Jars. •    ^ 

^  (Z   ß.)     Thomas  Rospacher  dint  von  ainer  Habe» ^n4     ' 

.  Ton  ainer  Swaig. 

Waitz  Mefs  2.  Ron  Mefs  i.  Rogken  Mefs  i5.  Habern 
11  efs  32.    Gersten  Mefs  ,io^  ^üs.aoo  Scha£f  i.   Lamp.  i* 
»Hunr7.    Ayr  79.  Schulttern  8.  Har  zehlin^^  Werchphen* 
'nig  45*  vnd  Rau^.  (Ba^denar.)    Fotterhaherft  Mefs  3  etc.  *  ' 
;  (3  Rl.)  (24  Besitzer.) 

,  Fol. 5.;  >9t Am  eigen.«  ..(&)•'  •  .,  > 

i  b.)  »Swaigen. «  (19' Besitzer.) 

I  Fol.  7.  b.  vAn  der  tschek*h. «  (8.) 

Fol.  ^;  Za  Sant  Oswald.  (29.)  '       '    ' 

i  •  Pol.  12.  y  Verttierkhv  das  Hofampf^n  Mülstatt,  ton 

eret  die  8wartzen  waider,   dte  haben  gestuft' am  erichtag 
vor  der  heiligen  dreyr  KQnif^Ag  A'  etc.  Ixx»  ((47d.)  (29  Be« 
I  eitzer.) 

FoK»4.  Leer^  -^  *      * 

Fol.  i5.  »Hoblent.«  (3.) ^         ••         .    ' 

»Mitterberg.«  (6.) 
Fol.  16.  »Zu  Rendtein. «  yf.)  "    \  *  '  , 

Fol.  17.  »pöbriach.«  (".«X .    :•  .      t-    • 


Digitized  by  LjOOQ IC 


59Ö 

Vf».t0S9>  Fo1.t8.  »DSlach.«  (7.) 

b.  »Helzelsdotff.«  (5.) 
FoLi9.  »Sapl.«  (10.) 
Fol.  90.  »Lamersdorff.«  (8.)« 
FoLai.  » ObermilUtatt  «  (i3«) 
FoI.2a>  b.  »OeUem.«  (3.) 
»Swajger.«  (9.) 
Fol.  23.  b.  vSchurbig.«  (40 
FoL24.  »GrofsDambra.«  <3.) 
b.  »  Lawmbndorfil  c  (^^O 
Fol.  27.  »Tanngarrn.«  (8.) 
Fol«  28.  »Ludwig*«  (7.) 
Fol.  29.  »KchrabateD.«  (6.) 

b.  Zehend.  (3.) 
Fol.  3o.  9  Am  MüDsberg. »  (11.) 
FoI.Si«  y  Za  Sant  Bangrätz. «  (iSJ) 
Fol.  33.  *Yermerktdj KlÖslreryniLehrur.ft  (6i.)  4BL 
Fol.  37,  38  und  39  leer. 

Fol.  40.  »Item  die  summa  des  vrberspringtin  peraitti 
gelt  iij«  Tnd  xxxTÜij  Pf.  vij  fs.  xxy  d.  (339  Pf^nd  7  Schil- 
ling  25  Pfenning ,  also  34o  Pfand  weniger  5  Pfenning,) 
b.  Anno  DnL  MCCCClxxvij«  amen« 

Dieses  Urbar  dea  Klosters  MillaUtt  (in  Hamdwn)  w 
1477  ist  eine  rorUnfige  AaÜEeicbnang  nnd  daber  die  Ttelcs 
Correctnren.    Interessant  sind  die  yersobiedeaen  Arten  ?«■ 
*    Abgaben. 


cxLm. 

vn^atsi.  Codex  Ms.  Nro.808!L 

(Hist.  prof.  277.) 
Cod.  Ms.  ohart.  in  Fol.  s.  XYL   (F0IL68.) 
Bauernkrieg. 
Fol.  1.  »  Serenissimo.  Principi*  ae  Domino  Duo«  Fer 
dinando  InTictisstmo  Bomanoram  alque  Qnngariey    Bobe- 
mie^  Dalmatie,  Croatie,  Regi,,  Hispaniamm  Infant!«    A^ 
ebistratego.  Austrie.  Dnei*    t^urgundie  Comiti  Tirolis  eia ; 
Principi.  optimo  et  Clementisstmo  Petrus  Harer.    Palatiai 
Principis.«  Electoris.  A.  Secretis.  Foelicitatem  oput. 

y  Eiprimere  uerbis  haud   quaquam   possum,   Bex  lauicti^ 
sime  Potentissimeque  9  ^anto  sim  jsffec^us  gaudio,  cum  fauiusif 
cro  urbia ,  communi  lelicia  et  tripudio  testante,  te  in  Begem  B"* ' 
manorum  electam  9  moique  ooronandum  cognoaiasem.  Quanqai* 
iier(Ltua  tietas  serius»  maiorum  ex  Austriaca  Stirpe,  qui  gat»\ 


Digitized  by  LjOOQIC 


ÄQl. 

Ubonimet  iustkiae  «moread  sunupiu  et  toitit  et«irt«tit  |iem^Sr»  ••••». 
nerunt ,  pedem  vestigiia  imprin^e  optavit «  Diit  taniaii  ipsis  noa« 
comprobaotibus  modo,  verum  etiara  ▼irtoles  tnas  ad  Impem  gv* 
beroacttla  admouere  festinanUbus»  jobtemperandam  erat.  Si  quando 
n^mque  grauibus  casibus  eat  afflicta  CbristiaBa  respublica ,   boe 
certe  tempore,  maxime  omnium  afüigitur,  omnibua   omainm  re«' 
rum  ordinibus ,  gravissimum  exitium  roinitantibus.    Vbique  enim 
geDtium  fremunt  venti«  quo  te  vertas,  que   remedia  conaiiiras« 
cum  ubique  malum  rerocdlis  longe  fortius  esse  videatur.     verum 
inter  ceteras  regias  virtutes  tuas,  ceu  soHs  jubar  serenq  die  lucet^ 
elemeBlia,  cuiua  tauta  uia  est,  ut  eliam  in   eiferata'  Barbarorum ' 
ingeuia  penetret.    et  iusolentium  insolentissimos  apiritus  fleotat;'  , 
Haue  in  medium  exponito,  diapeream,  nisi  illico  bo^  iiibare»  quic- 

3uid  caliginosorum  turbinum  est,  subsidet.  Homerus  iUe  omnium 
iscIpHnarum  parens.  Regem  toties  populorum  pastorcm  appellat, 
quod-acilicet  manauetudine  potius  utendum  sit»  quam  severUate. 
Quaravia  eoim  apud  illum  Vlyases  uehementi  oratione  commotum 
populum ,  cui  frigida  (ut  proverbio  dicitur)  sufFusa  erat,  alloqui*. 
tur ,  Neslor  tamen  illico  Nestorea ,  boe  est ,  iuavi  lenique  per-' 
suasione ,  dicto  citius  turgentes  fluctus  in  tranquillitatem  deducit« 
Hoc  certe  Divinus  Maro  in  suo  Neptuno  quam  perspicue  declarat. 
Sane  cum  vulgus  ignobile  sevienti  animo  ad  arraa  concumt. « 

»  Tum  piatate  grauem  ac  meritis  si  forte  virum  quem 

»Conspeiere,  silent  arrectisque  Auribus  astant 

»  nie  regit  dictis  animos  et  pectora  mulcet.  4  . 

»Verum  haec,  non  quatis  esse  debeas,  precipimus,  cum, 
id  prope  superbum  esset ,  sed  primum  quod  facis  ,  perpetuo  ut 
facias,  hortamur.  Deinde  te  tatem  Komano  Imperio  divinitusda- 
tum,  ut  decet,  uebementissime  gratulamur.  Postremo  te  ceu 
lumcn ,  in  illustri  loco  situm ,  atque  velut  e  specula  posteris, 
quod  sequantur,  ostendimus.  Ceterum  cum  etiam  Regio  ac  mire 
propenso  fauore,  et  litteras  et  Litteratos,  nulla  ^01k  amoris  be- 
nevolenlia  prosalpteris  et  precipue,  res  gestas  repetis  et  evolvis,  * 
Divine  gratie  et  ire  in  mortales  ,•  clariasima  exempla  conlempla- 
turus ,  nam  et  in  hunc  usum  conscripte  sunt  historie,  nolui  ego 
ineo  officio  quantuliivisiexi^vo  ,  Tue  jMajeslati  deesse,  quippequi 
non  ignorem  ^  qupndam  ab  Artbaxerae  Persarum  rege  y  pomum 
esse  exccptum  osculo.  Sane  fatalem  Rusticorum  seditioncm  antix 
quinquennium  exortam.  monstrum  faercle,  quo  nil  fuit  uel  versi- 
pellius,  Tel  bominum  memoria  erudelius,  ut  per  Germäniam  ser* 
pere  ceperil,:'fb  iibliuionia  iniuria  adserui,  Excepto  autem  ee, 
qui  in  Arcbiepi&copatu.Saltzburgensi  exort«s  estt  tumultu,  qitw^ 
eius  notitiam  ploene  ac  synceriter  habere  nequiverim ,  turbas  ad 
Ijacum  quem  Podinicuro  vocant ,  in  Hegauia ,  Suevia ,  4:irca  Rbc- 
xium ,  in  Atsatia ,  Francia ,  Hassia  Duringia ,  conciiatos  scripsi, 
•acciocte  q«ideiD,  et  .quod  Ptinins  in  boe  scripti  genere  priinuAt' 
existimat,  ordine  temporis  servato.  Annotata  sunt  autem,,  que 
Tel  ipse  vidi,  Tel  que  a  fidedignis«  ut  gesta  sunt  accepi.  Jamcum 
Tua  Maje'stas  Inuictissime  Rex,  per  tuos  «  et  precipue  per  Gene- 
rosum  Georgium  Truchsess  Baronem  in  Waltpurg,  Sueuice  N<k» 
bilitatis  exercitua  Imperatorem  et  fortissimum  et  foeiieissimum 
bas  stridenteis .procellas  partim  sedarit,  partim  placarit,.  neuti- 
quam  foctu  indignum  sum  arbitratus ,  opusculüin  ipsum ,  eidem 
Toe  Majestati  nancupatim  dedicare.  Accipe  ergo  Rex  Invictissime 
et  Qementissime,  boe  in  Regiam  Majestatem  Tuam,   mee   obser- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


592 

ftiiiii<o8iVv«ntiB'paga«»«0iiidBmAent«m«dF'^  quo  idecet  tlegen  lioe 
Oftt  la€to  .aftque  .sereAo.!-  Munu»«st  •fat«or  n«c  preeiosum,  nee 
emafo  T,  MafcstBli.  Sed  faoc  nuUam  preci<Mltt8,  dari  poterat. 
Qnristus  rex  re^^um  et  vere-  fbhs  foelicitatis  Taaifi  Begiam  lllj^ 
statem  diu.  nobis  e«  incoluiwem'  «1  fi>e1icem  ooaaervet.  Daton 
G^loaie  ¥ii;  Januarii  1 53 1 .  <c 


F0I.-4.  Fatalis  Basticoruin  in  Germanie  quibosdam  par- 
tibus.  seditio  per  Fetrum  Hari^r  illuatrisstmi  ?ripcipia  PaU- 
tioi  Dni.  Ludovici.  Principi«  Electoria  a  Seoreiia,  aomma- 
rie  deicripta« 

F0I.5.  Prtehtio« 
''       Fol. 66.  Schlaft: 

»Triumpbum  quidcm  tibi  in  preaentia  Illiistrisaime  et  Cl^ 
mentU&ime  Erincept  Ludovice  Fater  patriae ,  Frinitepf  Eleclor 
piissipne  non.decprnirou^,  quod  inclyUnominU  jlui«  iavjQta  virtus, 
lAStar  eterni  sit  triuiuphi  ■ « 

vExstat  opusculam  istud  inter  acriptores  rernm  Ger* 
lnamcar^m  S]|.,Freheri  tomo  111.  a  pag.  194.  edi^.  Hanou. 
A.  16 1.1.  et  a  pag«  a35.  editionia  Argentoraienaia  ^  utrobi- 
que  Alberto  8.  R«  £.  Cardinaii  Arohiepiacopo  Mogantino  et 
Magdeborgenai , '  non  Ferdinando  R.  Regi|  quemadmodiun 
ia  H.  a.  hoo  codice  inscriptum, «  Gentil. 


CXLIV. 
K»o..9o3.  .    Codex  Msi.  jt^ro«3903*    j 

(Unbescbiieben.)     ••'    *' 

Cod.  Ma.  «liart^.  in  Fol..dimidi«lö..a«  X.V.:  (Foll.  18.) 
yerzeichnifs  der  Not^'ungen  und  fitnUuWfte  und  Inven- 
t^rium  dea  Hausrathes  eines  Gutes  in  Kärnihen,,  genannt  der 
Frejhammei:  (früher  und  a,«ehapäterden£hAnAhof>,  sarnnt 
den  dasu.  gehörigen  Stiftungen  nnd-  geivtli«ben»Beneficieo. 
Gehißrte  dann  cum  Biathum  Gurk.    Tom  Jahrd  1481. 


Fol^il  i49i*  »Yermerkht  Annfapng^desFi;eyhamers, 
^er  yormala  PhannhofF  gehajaaien:  bat^mii  .aeinjer  Zngeho* 
wing  wie  hernach  yolgt. « 

Item  Die  Sch'mid  «um  '^rcylVathei'  dicnru  iiij  ^f.  Pfenn.  ^ 
item  Miohel  au  der  Ebn'n  vnd   zuzergan(s'  dleiin   von  aincr 
Hcbamer  aum  Freybaracr  iiij  Scbill.  Pfenn. 

'     •(?.) '  •  ^  '  ■  ;:      .    :"    ' 

'  Die  HoIdS  ^w  Friesacli. 
...    .      ^j.j   .^  .        .         .     .     .  .^    ,  •         ^ 

Die  Roldfi' vmb  FricsBcb«.(>r,)  ^      /^ 


Digitized  by  LjOOQIC 


ift^dei  ll^«lr*<w'Jäd5(ioi(fr'Büeb  M 

fmblPf.Pfi       : J'  •  ■•  •/  •?   i:;:   ^O'-» 

ir.  Lienohsrt  Gr9w98«r.  ^nr.  Sü^Mth;  4*wa%  9i  PfK^fi.iStfBt 

gegen  Wolfstor ffer  in  Irr.  etc«  ,  ,  ,..^    , 

Fogtl^vrt  (5.)  •         -^  -c      •  T 

It.  Der  pharrer  in  der  WiegiT  diennt^  itabem  t'  Mi^,  hue- 

ner  s  etc.  ^  .         -        .         •♦«''•";; 

DiCi  dionn  all  Friesacher  maß;       ''**;  ...«!../.?. 

Fol.  3.)  Yermerkht  aasttand..deri  tcbflildM  £««  dem 
Er^jlwmcr.   (i$  Porten)  -...:,  ^,       ,-   .M^/r 

Darunter:  .      ."        '    '    '.^' * 

it.  Stewr  vfider  die  Turkhn  bei  Steffi  Mair  Orewtttfr  £(bArt. 
an  der  Wimer,  MatboZerlbar,  Prodi- vlul  der. von  Saitssnn  alb 
^eder  xl  Pfenn«  bringt  i  Pf.  Pfenn.  ete.  >    r;  .l;..:.C:  ,. 

Fol*  3.)  Yermerkht  der  (^appleiü^'  guißtef  m  iS^ctcb- 
pcrg,  (lo  St.)  .  •"   ' 

■     Ooritschach     *  .   -.   .  .^  ..      :  ,7        . /^     ;, 

It.  Michel  daselbs  diennt  pbennfing;  td,  Hiiendf"6^^*  ^llt' 
tcrn'4  9  Ayer  loo  ,  Fascbangh^n  i  'BoKiveiiii  3 Vi  '^crl.,  ÄaSisrnn  5 
fierliug,  Uayden  >/)  fierling.     Siar'phirtiÄiiig  7.   *'     '  '   ,'V    ' 
*     E>er  SuMnanyn  vmb  i  H^nngarist^en) '  dulden  yerlttfsen« 
It.  Makbubh  sw  Weinzerrl  die&nt  «iitnfa  phefining  3<S  Hiife^ 
ner  8,  Für*  Kass  60,   fiopbnn  pfenn.  io^   Scbuitcr  8*^'  A^fier  loo, 
Fasc)ianghen  9  ,  Waits  S  piskritscb  rb'^li5'(Fiskrit2   Hafer) 'a  fier-  ^ 
Hnrg  Haberff  7 flcrl ' Sidlung  pffenn/^.*  *•  -  -^  '  :•   l  .  i 

It.  Wrai|kbo  su  NeivsaA§  diei^nt  yon  Zwain  dßnß  etc.  ■ "  ■'' 
■   •     Dafür  geit'er  dem  capplan  suReebperg  i'PF.Fß  Vn^  dem 
pfaarrer  su  Sittersstarff  aucb  1  Pf.  Pf« 

Fol.  5.)  Yermerkht  die  Klainat  tq4  omat  der  kirchMn 
JBW  Rechperg.  <    .  . 

,..    Iteip  «wen  Kelich  ynd  %  KorporaU  .^i 

Ain  klaine  ailbreine  Manstranta.  .  .:   , .    ^  ..    ,. 

{Knay  Mespuecber..        .•.,...'•;  !/.-•! 

Am  gradual*  ...  .    j  'ü 

Ain  alte  pergameinen  agendt.  .«  t«  .  1  .  1  • 

Aia  Yigili.  p««ebl  init  e^tlieb^  Rfraonnou? .  vod  Inin.wa« 
Ain  grofs  pergamenein  tagzeytpueco. 
Ain  klains  .alts  pe^gameneins  mefigpue^beL 
Secba  Mefigewant  zway  gebom  der  Stiftung  der  Recbp^eTi. 
diaaandeni4  aw  der  kirehen  mic  aUi|fi:inD.augeii5iv    ,;.  j. 
Ain  Karrokb.  <       'f    n 

Yir  Altartnecber  guet» 
Ain  balba  Lagl  dlL 
Ain  tottn  tuecb. 

b.)  Yermerkht  .der  kirohem  schald  £a  tie^Hpeirg  eic« 
Darunter:    '         *'     ^ 


It.  llbrAbaeimU  Ton  Samid^Steffan  10  Ff.  Pf> 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Sm««9o»«  ,  Vena^rl^two.  iieMrelien  hrnwiderambtcliiildigist, 

Doch  wil  der  Hertz  solher  schuld  wanndel  haben »  ob  die 
Zebhbreb'st  ait  recht  verrait ,  oder  die  pawern  ynrecbt  aa- 
gesagt  hiettnn« 

.,   Uem  denn  aecbbrohatnh  swSandLia&nhart  auf  der  «Ib  3& 
guldeo. 

it./ jedem  Scli5fftner  i  H*  galden« 

it.  Augustin  su  Sitterstorff  auf  den  Weingarttn  6  H.  guldce. 

it.'  W^rumnilLg.  i  EL  gülden. 

Fol.  6.  Termerkht  derkirchenn  cwBechperggfieter. 

Item  Wolina  in  der  FlSanitsn  diennt  von  ainer  halbin  hna- 
ban  4'Scfaiil.  Pfetan.  ' 

.     iu  Klinger  in  der  Plaaini tsii  dieBat  von  ain^r  halb£  hiiabcdi 

4  Sohl]].  Pfenn.  .  . 

it.  Krawtperger  bat  gediennt  i  Pf.  99  Pfen.  Ist  im  verkawA 
Ttnb  80  Pf.  Pfen.  diennt  Jerlich  4  Pf«  Pf.  grundt  dienst  1  Hark 
Denn. 

it.  Peregrom  hat  gediennt  6  $chi]l.  5.  Pfenm  Ist  Im  verkawA 
TmbM  PfH^d  diepat  Jerlich  10  Sohill.  Pfenn,  grundtdienat  64  Pümn. 
it*  DcsLarennan.Web  hat  gediennt  4SchiiL  Pfenm  Ist  jetit 
gegen  StiiFts  MairhofT  aus  gewechselt. 

,.it«  £s,sein  auch. ägUher  vnd  anger  yerhanndn  geweao  dieU 
«W  ojigi^äpl^^^i^o.  ^^'b^^^/V*.  guotern  verordnet  hab» 
...    <Ain  fcehennd  an  der  Felach  dient  6  Pfund  Pfenn. 
.  ,.;  .Vn/1  der  Herschafft  Bechperg  Vogtey. 

it.  Der  Drittaü  sefaiennd  am  alta  perg  oder  6  Schill«  Pfeaa. 
dafür...,.,  r    ,      . 

',  iL.  Der.dri|thail  aehennd  awBechperg,  oder  SScbilL  Pfeaa. 
dafür.* 

it.  Zwen  weinj^artth  zw  SitterstarÜ. 

Fol.  7.  Fiechdienst« 

Item  MSrltUl  desHagn  pa wer  diennt  yon  ainer  Kchuc  «4  den« 

it.  Naplasnikh  der  U^rächäfft  Bei^bp^rg  man  dient  von  ainer 
Kchue  24  den.  •  .    ^   ■ 

it.  Wreger  zw  Sitterstorff  diennt  voil  iweinKchfien  48den. 

it,  Cristan  Lestikh  an  der  Felach  des  Vngnadn  man  dienat 
von  ainer  Kchue  94  den.  ^''  •    •' 

•  itVXamprfecfat  if^  Sittentorff  des  TfagnadiV  man  diennt  voa 
ainer  Kchue  «4  den, .    '      :   '     .  -  . 

it.  Krawtperger  t^Rechperg  diennt  von  awain  Kchuea 
4S  den.'  ■'■'  ' 

it.  Jacob  Jarr  d.  holden  diennt  v«n  6  Frischingen  a6  den. 

it.  Pogätschinkh  der  vor  Obrnhdorff  man^  diennt  von  swaia 
Frischingh  10  den. 

it.  Gabernikh  Weispriacher  man  di^nt  von'  ainem  Friaching 

5  den.  , 

it.  Kach  diennt  von  ainem  Frisch  in  g  5  den. 
.    it»  Biobtar  in  der  Gapjtel  ao)  für  die  petrin  a^bn  i  flriaduag. 
it.  Stainer'See'ist  angesUgn  auf  ^Piund  gelts« 

Holdn$  b^im  See. 
Item  lerne  dient  etc.  (Oibt  für  dias  alles  9  Schill.  5  den.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


595 

It  Ulricb  OriaUWUebbOüi  dl«it  elfr.  (gibt  Ar  ^et  alle«  7  Hto^tOiiS. 
Schill.  5  dea.)  7  «•^•9^ 

iL  di  Alb  A^patteliiU  mit  sambl  den  pftw  feldnn  «m  praeti 
vnd  wi&mad  dape|. 

Fol«  8.  Vermerkht  £e  gfittor  der  Kirchea  sw  Sannd 
Suffiiii.    (40 

ic«  Valentein  dient  siima  pbenning  3o. 
WaitB  a  S« 
Bogknn  ft  Baasenik 
Habeni  ift  Hk  — 
Ayer  100 
HHener  ff 
Schulter  4 
I  Hfiaa  i5 

Faachanghen  1 
'  Fogt  Kapawner 

^  Er  diennt  aaeh  von  einer  Oedn  i  M«  den« 

it.  mer  hat  ain  pawr  ein  ödnn  Tmb  5  Schill,  den« 
I  it.  So  pawt  der  pharrer  auch  ain  huebnof. 

^  it.  der  seheand  13t  hewer  verlaaeen  ymb  i5  H.  gülden« 

Fol«  9«  Vermerkht  die  gnetter  rmb  liarbnrg  gelegil« 
<  In  der  Dieding. 

it.  Gregor  Goryanita  diennt  "yon  'Schergitsch  hueb  Ist  Im 
yeriassen  des  91  Jare  frey.    Damach  Jerlicb  s  Pfund  Pfena,  Sot 
durauf  simmenu 
fc  (10.) 

In  der  wfibin 
•  (9) 

Fol.  10. 

It.  awo  hoibtet  in  der  obrnn  Parting,  der  yode  dient 
60  den.  vnd  %  Hapawn  Seind  fid. 
I  it.  Ain  bolatat  %w  Marburg  vor  send  Vlreichs  tor  auf  der 

I  36  den.  grundtdieast  ist «  Hat  ia  der  Hais.  Majt.  Ambt. 

it.   Ain  wisn  gelegh  beim  Hoffer  atest   an  herrii   Hanns» 
I  Gradner  wifii  vnd  an  die  gmain ,  die  der  Lenner  inne  hat« 

I  it.  das  pawfeid  vmb  Marpurg  hat  Reich  Hannfs  in« 

it.  Die  Fischawea  vnd  fiichwaid  aufderTraa  hat  Her 
Wolfgang  vom  Grabm  vonn  hern  Sigmuadt  Brueschinkh  erkawfTt« 
it.  Zwen  öd  Weingarttn  wisflegkh  Tnd  gehulca  bei  Ha  wt« 
i         achach. 

ErnnhawilL 

it.  Ain  hoff  daselbst  dient  4  Pf«  Pfenn.  ist  lohen  Ton 
dem  von  Sc  ha  wen  barg  die  habenn  in  auch  inn. 

it.  Valentein  Mester  diennt  von  der  hueb  in  der  Kranach 
1  Pf.  Pfeon. 

Fol«  11. 
it.  dienni  aneb  von  dem  hairCii  vnd  hoiiitat  tir  Gamniu 
i  Pf.  Pfenn« 

Er  dieani  eneh  ron  der  hoibtat  darauf  förstllche  frejuag 
ist  it  den. 

38« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


506 

Im*  B^^ar.  lt.  I>es  •Pangrets-  an  d&t  Slats  bneb^  dMimt^  6  Emer  IcibBiticr 

mass  dem  Pawl  Fleiscbagkber  verlafsii  vmb  i  Pf.  Plenn. 

it.  die  bueb  am  Otthper^  dieat  i  *Ma  den«  ist  gannts  5d. 

Perkhrecht. 

lt«.Vlri8cbitBch  difint  a  wassev  eniek*.  most  Vnd  9  .gortm  (k» 
res?)  babern  ist  öd. 

it*  Krampaa  dient  ,a  Wasscjr  emer  most  vnd*2  gortz  baber 
ist  auch  od. 

it.  Symon  bey  Krampas  dient  a  Wasser  Emer  most  vnd  s 
gorts  babern.  ^' 

it.  Podlisnibb  gelasne  Witib  dient  a^Wassei*  Emer  mottTsd 
a  gorti  babern. 

it.  Symon  des  alth  Suppan  brueder  dient  ->  Wasser  Emer 
most,  vnd  a  gortz  habern  ist  öd  •         .       • 

it.  Sluga  dient  2  Wasser  emer  most  vnd'a  gorts  babern. 

it.  Jurkho  Tscbepelih  diennt  awasbefrEmer  most  vnd  a  Gorts 
babern .9  stet  gegen  Awrspergcr  in  Irr. 

it.  Pangrets  Tschokitsch  äient  ü  Walser  enier  Most  vnd  s 
gorts  haber. 

it.  Druseroskher  dient  5  Wasser  Emer  most -Idem  dient  auch 
von  aineih  andern  Welngarttii  a  Wasser  Emer  most  ist  ^d. 

.  FoK  1  a.    .  ..,..'. 

it.  Podlesnikh  dient  a  Red  emer. 

It.  Vrba^  Dolanita  dlex^t  a  Wasser  Emer  most  vnd  %  gorti 
ba))ern.  ,     ,     . 

it.  Petritscb  dient  6  Wässer  Emer  most  vnd  i  ilertel  Ist  öd 
vnd  leit  pey  des  Vlrischitscb  Weingarltn. 

it.  Pawwein  zw  Marburg  6  Vafs  ain  Sterttin*^ 

Freybamers  Hawsratt. 

it.  Ain  Mesgewannt  mit  seiner  zugebör,  ain  Kelich  ^in  mes- 
pueeb«  zwen  messen  lewcbter  ain  Tafl  auf  dem  ahar  hin  ^Iroar 
dre%r  altertuecher  zwenn  Kcbertzn  steb  aeind  mir  verscbriboT  fir 
Wanndl  hertzn  vnd  ain  truhen,  Suhst  aitf  atts>pet^uech. 

it.  Hägkhh  pü'chsfth  ii.  Ain  fartzerl  ain  klnine  terras'püch- 
•eh  ain  hanntpuchsnn  ain  halben  «enntn^^Sohieapuluer.    . 

'  it.  Ain   beilenportth  ain  svrein  spi^a:  ^j^wen  feryawlev  apici 
cwo  Tarlscben.  .  o    ..      ..  / 

it.  Rukh  eysnn  4  a^nntea  vndd6  Pf^usd  per  4  Pfund  Pfenn. 

■ ."  '^Foi.'i3.       ^."        ^  .  '        ;••'.".  .  '        •      * 

lt.  Waichs  eysnn  ^  zenntni  vn3  66  Pf»  pro  ay^  Pf.  Pfenn. 
Stahel  auf  die  Ampass  zu  Icgn  49  Pf.  pro  i  Pf.  Pfenn. 
Zwenn  klötzn  die  ins  fewer  gehörn  die  nocb  nit'gescbmit 
sein  be)  ^/^  zennten  pro  4  Schill.  Pfenn« 


Oelaasea  Fiecjh.. 
it.  Zivcen  Ochsnh 
lichue  7«, 

drew  virdige  stierll 
Zway  Kchelber 
vier  Junge  farll 
.Qenaen  ii«  EUai.     .     . 


9cpUfa»n  Traid. 
Waits»  3  Me«.  Va  ^  (fteriing.) 
Eogk  9  .^omels 
Gersth  4  Mefs  i  fl. 
Haberh  3i  Mes  Va  Ä* 
it.  Haidnh  5*/^  fiariiag.- 
Arbai»  4  ^lABgk   ^  I 
Darsu  kuchnh  speis  iGreila.  Ba» 
.nifTnihagö^H^  ain  apeia  mich n 
voll. 


Mel  5  fierling. 


Digitized  by  LjOOQIC 


.'  ./  .tu:8o.ftt'#U)iA«%l|f«;^t  aiu&un4  yni^  Kemficli  Tolgw  /  ifrotsoo»« 

U.  Megerll  t«  vom  zehennd  zu  Edliug  9,'/^  me«  Ital^a  Be$c]|.(?) 
lt.  Jure  SU  lind  t«'  von  schenndt  daselbs  8  mes  balbs  Resch.  ^ 

it.  Mer^'^ve^tmjÄ  1««  ¥om  «etidnndt  suGolt8«habl/Ynd vii- 

der  pergenn  14  vncs  balbs  Resch.  ,,  '  .  i  '::  .j 

it.  Der  pharrer  sa  Sand  Merttn  iox  waits  1  meas  Rogkn  1 

mess  Habern '«[»/j-mitÄ'  ^ 

Fol.  14."  '•  ■  " '"     '  •' ' ''  •'"; '','  "'  ';". 

it.  So  ist  noch  eu  Drescbenn  ftolibnn  bej  4o  fierling,  Ger^ 
atnn  bej  39  fieriing  Haber  bei  16  fierling  Saatt  Rokhmn  A<>fierling. 

Itt  G«der|?tFl(^^cJU,|)ei  aineinbalbrnBiiid..    . 

Zwen  pacbenn  . ' .,     ' 

Wurst  bammen  vnd  scbulter  davon» 

Käss  bei  io^nfiV'den'dvumfliertt  * 

Eingesaluah  Krawt  3  potting  .r    t     r 

AJn  lagl  wein  Salts  bej  ^^  fierling.  '  Tisch  11  ain  Tis'chtuech 
drevr  hattnltueciieriünlt  pee4ft  &ey  bav^tpöbtdr  vieriierbein  ley- 
lacbnh  Ruephnh  leyUcbnn  1 1  vier  hawbtkües.  liani^l  KoUer  bat 
auch  ain  ruepbein  leylacbnh  it.  Zwen  hawbtpölster  vnd  aini  navfbt 
liiiirwMüßh  vtta;Bey;hp€p^herai^.^cl>l]^^A'  ^en1ldreitif;9Scblecht 
pölster,  Spannpeet  17,  Trubh  19,  Sidl  truhnn  a«  Zvvay  prevr 
schaff  bat  mann  sw  krawt  genütz^.  JSunst  noch  ain  krawt  schaff, 
Jircw  altew  vaCs-r-  Aip  pach  Desnn  zwo  pach  mueltor  AiuXlmar 
mitsambt  ainem  giesfass ,  Pechflaschehn  klain  vnd  grofs'  5 ,'' Drey 
plechkchanndl  zvy«Hffii((^nka|i)l]  kM^^^pd. grofs,  siiummi  geller  8. 
Prey  Eysnein  schüsl  vbersinnt  —  ain  klaina  Zinneins  scji^isl  Drey 
£ysnein  plat  vnd  vberzinnt. 

."''foLis;'"''^"''  ''^■-■""  ';•'"'■     '  ■  •■''•' 

Ir,  Hultzcin  schusl  24*  HultzeTn  taltc 
2way  Sib  ain  Kcbulreytter  zwen  H^ysneft  Vö 
seych  pfenndl  ain  muelter  Drey  krawt  in 
Ain  Eysnen  pbannhabcr  ain  scharb  eysniV 
Zway  sechtscheffer.  Ain  prod  Rchübl  was 
guet  Ain  wasser  pütricb  zwo  Kuchl  Alma 
jnclchsochter  Drey  padsecbter  Item  zwen 
drifuefs  ain  Ruerkubl  Drey  scheybtruhn  vn( 
grueb  Ain  seieben  aiiiOellkrueg  ain  kchesl 
tcr  zwen  Eysnein  lewchter  ain  messing.  Ic 

peolitfr.aia  BQf^^wBg^i.Ain,  Qch«vi;>yagp%DFey  arling  vqrd  1  arll 
z>vq  Cgenh  zwq  senngsenn  zwo  Driscbl  Drey  boluhakhenjii  Ain 
ÄChfegl  balkhenn  ain  li.annthac^ihenn  Alh  Eysnein  wegkh  ain  Joch. 

Fol.  16, -5  '  '    .-'•    . 

it«  Ain  wagen  kchettnn  zwen  segenstain  ain .  f trieich  eysnii 
Drey  Mistgapl  Drey  Näbiger  ain  .Schliffstain  ain  I^istkrampph  ain 
schawfl  mer.  j  —  Drey  naVvöÄVier'kfdmppchDrey  siöbcl  ain  <vekhcr 
funff  sekh  zwo  Helme  hewt  gelidert  vna  2  Kchalb  fei  Drey  Rewt- 
ternn  zebcnn  Kchue  kewt  vnd  Kchalb  fel#  Ain  halbe  giplidertte 
ochsnh  hawt  zw  zemen  vnd  ze  Riemen  ain  zam  zway  für  pug  vnd 
vndergerätt. 

Yermerklit  dia  Nutz  Tod  renndt  des  Trbera  ao  mir 
Thoraan  Moshaimer  ^ingeonntbart  hat. 

Item  sw  Frcyhamer  18  Pfd.  3  Schil]«  20  Ffcnn. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


59» 

irr«.«9«**  ^^^  *  ^^^*  T(^»  ttennd  gegeiig  Wotfstarfftr  Inn  Irr,  tid 

^  (  mesl  habemh  hnener  ii« 

Yermerkht  die  tclialdnn  sum  Freybimiar 
8i  Pfd.  7  Schill.  11  Ffen. 

Yermerkht  der  Capplanej  naU  Tod  renndt« 

6  Pfd.  6  Schill.  iSPfen.  Waits  a  iierling  3  piskritoch  Bogkbn 
6  Fierling  Oerstnh  4  fierÜDg. 

Fol.  17# 
Haberh  «9  fierling  Kfiss  3o«  Schulter  it.  Haener  t6.  *  Ajer 
aio.  Faschangben  4* 

Yermerkht  der  kircheii  aohald  sa  Rechperg 
39  Pfd.  6  Schill.  Ffen. 

Yermerklit  wieoil  die  kirobn«  hinwider  achaldig  ist 
1^6  Pf.  Pfen. 

Yermerkht  der  Kirehafi  sa  Hecbperg  nats  rnd  renndt 
14 Pfd.  4 Schill.  t4Pfe]i. 
Fiechdiennst  7  Schill.  27  Pfen. 
Stainer  See  ist  angeschtagn  auf  5  P^.  Pf.  gelta. 

Yermerkht  Nota  rnd  renndt  beim  See 
a  Ff.  10  Pfen. 

Yermerkht  Nats  ynd  renndt  Sand  Steflana  kirchn« 
*item.  a3Pf.  SSchUl.  Pf. 
Waits  7  Fierling  t  piskritsch. 
Rofknh  8  fierling  1  piskritsch 
Haberh  ao  Fierling. 
Greus  i>y^  fierling. 
Schulter  a8 
Huener  29 
Ayer  460. 
Faschanghen  7 
Kass  i5.  ' 

-    Yermerkht  Natt  ynd  Renndt  der  gnetler  sw  Marpvrg. 

36  Pfund  68  Pfen.  Huener  4,  Ayer  40,  ZecbliDgfhar  4« 
Perkhrecht  i5  wasser  EmerMost  vnd  loGorta  haberh  mer  swea 
Bedemer  most. 

Fol.  18. 

Ain  wasser  Emer  facit  1 1  fi.  (fierling)  > 
Ain  Bedemer  facit  44  fiertl 

Sammarium  aller  Not2 

[107  Pf.  3  Schill.  7  Pfen. 

Waits  10  fierling»    Bogkh  14  fierl.  i  piskritsch.  *] 


*j  Das  Eingeklammerte  ist  ausgestrichen. 


Digitized  by  LjOOQIC 


m 


[Ilabern  ^3  fierling. 
'  Gerstn  4  'fierUng;   . 
Grews  t'/y  fierl^  >■' 
JKasa  4^- 

Schulter  4(>.        '   •  ' 
Huener  6i. 
Ayer  710. 
Fascliangban  ii« 


...    ♦.'•,; 


swtehfijr« 


81   Jaret 


YermerÜt,  wai  .inaif  3cm.$cliinl3*;Irt  phah^ 
res  als    er  angestanaen  i^ijpn^  zeag,  i^t^.V^^.^^^^'ji^ff^ 
schmittn  eins^anntbort  hat,  ynd  waa  darin  ffewesn  ist* 

Item  von  Erst  so'  faemmef  alain*  vnd.  grofi'.,  ali'  zu  ainer 
Smittn  gehört.  .-.  ». /.'^.    .   ..  t    ^^    r 

Zanngen  klain  Tnd  grofs  3o.  Anngeysn  6,  K^gfleysen  6» 
Vejl  1,  Beschlachseiu  |,  Annpafii  S,,  Piespelg  4,  "^nS  gibt  aa 
Zlkinlli' 3  B.  gülden.  "'  '       '  •     ' 


I 


l 


OXLV:-  ---••■  •    ■"  ■^-!' 
Codex  Ms.  Nro.  2856  *.  •  -  i 

(Hist.  prof.  «04.)  .    ' 

^*     Cod.  Ms.'^^liatr*  im  FoL  aäa^X^;^  (Fdik  tSti)*  n*  ^* 

1*  Bl.   (Pergament.)    Wappenschild ,    rom   goldenen 
yiiefs  nmgeben. 

Fol«  1«  —  Vorrede  an  K.  Marximilian,   (!•) 

atn  ynnd  Herrn  hermii  It^aximilian  Rumischenn  liunig—  zu  allen ' 
■eytten  merer  des  reichs  £U  Hungtnii'zu'Dalmacien  Croacieu  etc. 
liunig  Ertohert«t^  9:^  Oftpi:rekh|yiertff)gj[i^.fi^rin|ndi,^I]irabant 
SQ  Gheldern  etc.  Grauen  zu  Flannaem  su  TyroiT  etc.  meinem  al- 
l^bedfigiflitfi  heirh  Bnnipiet  ieb  JohfioiirSiR4ePiSf  cre^ti  elcr  mein 
1^91«  yiNiterl^fnJijD^  ^)l»fit  diiMt».in|t  feilem  vleis  fupor^AU^r? 
gnedigister  herrf  Inn  verganngner  zeit  hab  ich  zu  meiner  ejrgetzr 
fichkeit  nach  vermfidung  aus  annder  arbeit  entpfaliii^if ,  '  die 
ich  SU  auffennthalt  meiner  hawshaltuog-  ipi^b  volbriaga,  die  ^ben 
der  Qodigefvml^ten  .,fur^(n  vnd  kriegAb^rjrn^]|e;^andens  des  £roMn 
^flii.  ;itaeedasÄ^,i  9]mi)>a49  von  äar^^g5>:vn^d  Scinidius  Atricani 
vpn^  {looie  vertew^fcbt,  ete.«  .(V.  FJu^r4;b,^  eig/.  ^  l^f.  WeberaeU.) 
i'*  B1.1  "  '       ■      '  '         , 

..  »Datum  Wurtaburg^ am  Montag  I$fäcb  dem  Soxi^nta^Inyofa:. 
▼it  In  der  heiligh  vastn  —  Nach  Cristi  vnnsers  libh  herrn  (f)]^.urt 
fanifsebenhundert  vnd  Im  anndem  Jara«  ^  ,  .    .1   .     .' 

1*01.9.—  Bild,  (|*erg.)  Flitter.  Allexander.d^i^  grofs. 

■    v'*.«"       •   '   '"' — ''   "  ■•    •'    "  '  >'   .  :l  V..  I'    i  ' '  '/ 
*]  Pas  Bitt|(e)iiammerte.  ist  awsgestriehso« 


irra.t856*. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


69t 

Itr^uüfiM«  Pol.  II.  ...::,..«  ^    - 

»So  wir  begynnen  das  lebenn  des  Imilp  AllexiMidera  in 
disem  bucb  bu  bescbreybenn  etc.  c    (65  Bl.)' "«  r 

Fol.  66.  Bild*  (Papier.  Gewappneter  ,]tfiabiii  mit  einer 
Hellebarde«)   HannibaU  .i*^ 

Fol.  67.  .,f    ': 

»So  der  Erste  streyth  den  die  vonCftPtbafiitinit'denrHoBii- 

«f^V/i!!T9|^^4(«^<*f|^  Mh?,*?^  ^S**^**'^?}?  f^'^'^S^^^r  wurden  ▼aat 
vi!  bauptl^ewth  vnnter  augn  liQmmcf;ji  dieVmb  mr  g^taC  ^lleaa 
brcV^wprBeriii'etc.4    (4Vßl.y;    •     '       '  J;::-     a    ...    ,  .,    :. 

^  Fol.  1.08.  Bild  (Papier j[  (Gewappneter  llliinn  mit  einer 
Lanze.)  äcipio  Afribanus. 

»  Govnelius  Scipio  der  erster  nacn  liem  .y^lclc  ^/er  be* 
eswunngenn  gehabt  ist  Affricanus  genanndt  worden  etc.«  (:i8  Bl.) 

Fol.  187.  Bild«  (Papier)  Gewappneter  Mann  mit  Hd- 
lebarden  und  Schwert.)  3^tp(ijai|« 

^  - .       *  Fol.  1 3ft#  s  r»r  51    <  *  %•  VT     1  •'  "    T '>  ? . .  •  ^m 

1»  Es  ist  villeicbt  nit  ^^  u^rwuii,derA  das  lengKalben  der  sejf 
durch  einfluss  des  glucks  an 'andern 'vridanndom  enden  der  mea- 
achen  a^iAea  Ufflin  glrtekevoIdUlf^nrl  yf^i^^p^f   <9o  Bi.) 


I  |.|i^.M;"r       t\\(tOt.ir^'\'y^ 


■r.,w8>-" ,  •  •-•■:-.^Codeij=Ms;.Nifo*:y98§. :  •■  .. 

Cod  Mä.  ihmAüFol.  i,  XVI.    (FöU.  la.V 

•   M  •'  •    •  !  :  /.  .'      :        .1:1.  ,Ui  '  tJ     '.- 

-  '     »Wafhtofftige  gescbioh«en  86  siofaiTöriEtliek  bondarft 
Jini  in  det^  Fürstlichen  Q^hffscItafll'lHiH)!  snivtragen.  (Meist 
Nätorerei^nisse^etc.)  ^      '':]^''    ;''   '.'  V- .'.'  '"  '    '•'''' 
•Da  män'^l»-475i''J'  ••     •  - 'i-.:.'-;    j.i  i.:.  . 

»Hat  Hhuiiig  Dl'ettrieh.  Ats^  vof^  d^r'fWmben  d^  aefn  ge- 
wöhnlichen stä^ti^p,  i^nd'lcüiügclfchf^if  K^s^eir  Rbtmrfgrefehs  Im 
Tthälien  sa  Ravenna  gehii1teii,'Mi^  StltttlVie^dC 'gelegen  amFlwft 
der  Et^h  mit  aincr  Rinckhmauer  Ymbfanaen.  findt  man  geadiri- 
ben'düfch'defh  g1a(übwii^dSgen  Hlstorjbesebrbitiiäk'  falondlam  «am  3. 
Paceh;-  • '     '     '  .<...'.  ■!•.     -    ..    .  '  . - 

614.  ioi8.  ii3i.  1186  etc.*'       ''•    '•       •'  '^-' 
.    i3;ii]^  An  St.  ,B^|irgredtea[  t^g  Erfaueb.  a^^h  ain  weter  lail 
Achaiier  vnd  vielen  stain  grofs  wie  dil^  bennen  Air.  Dacauimal  gieng 
Tüder  dat'üorff  Venesch  ausserhalb  Bocsen.         -  -•     - 

1337.  Wardt  ain.&tam.gesche^'mi^^aili>JM^g^A  aohwanca 
▼on  Flammen,  ain  ganncs  Monats  Lanng,  in  dem  Bracbmoant 


I 


Digitized  by  LjOOQIC 


§0% 

dasselb  Jar  wurdei^  d}9  Judexi  f^firaU  beJ.dAm/l^lp^eHler^t  rniiTH^yn;^ 
deä  CbrisieW  vn^  wae.  hauotman  Am  Vetter  ifo^naAoiUQder«  .  * :, 

i33B.  Da  gescbach  deirPruecb'  der  herabfuei.  Ob  Saiid^  Oy 
walten  Ausserbalb  BocjBeQj.;yoD  dem.. wiiixii|9l,(?>r€i)998elb igen  Ifara 
da  gicne' "man  zu  Bocseb  init-3uW  Khirc|iäaeA-.>VAd  SUckbett  419 
aus  in  der  Sr^it,  ynd^auff  d^rnivelt  zw  Grie^. .  •     j    ^  '  .  .    . 

•  £6dem  Anno  da  flogf^n'ciieHejrscbrecJ((iea  4U4  l^<irtarej!  ^^rc^ 
Viigern  vnd  Oeftterreich  au^h  clurcb  Alle  an4f;r  f.eiitsp(ie  LaniidjB 
vnd  kbäoi^Ä  ge^  Bocsen  an , sannst.  ^^rtJoiQÜ^^  Vfi4  Üug^n  ^i^^ 
tag  durjqti  yhnd\bueben  su  terc«  zeit  an  Eueilue^ffi,.^ifiiaul^^Qy|Bf- 
Abendtä^eü  e'ic.  (Procefs  rrr  Parier, zu  Ka^ltbeinsuV^f^  •  .  o« 
'  '  'i44^/  Am  Monttag  in  der  Slarrter  wocb(^  Y.^rpJT^anen.;^)! 
BricbTs'än'b^J  hundert ,  vnd  $4  Heuf^er.  ]\      [',  ,,'..  ..  j,  .  .       .'.  i^ 

Eodenii  Am  Frey  tag  nkoKA^t  Bim^faift.l^ari9.,yier.prafi|i;ip^ 
SU  Stercsingen  bej  4o  Heuser*         ;  ;    ..  ^       .  ,    n>/ 

Codem  im  Monat.  September  yßrprannei^  z^<99p^en  im:.faf 
pirg  an  der  Bisch  i35  He^^ser«    '    •         .^     »..  i.t  •.  v. '•,»    •    •     { 

i45i*  Am  £rcbtag  nfiob  Harte  .Uinielfai^al  Ijat  ^9)1  Herfil^^g 
Sigmund^  von  pssterrei<;h  gegei^  ainer  Efsan^^ivX^pilcUsf^baLf^  vf^ 
achriben  «'«Ich  der  Gradner  mit.ijfiensten  Mues^gfeiif.',,.       ;  [,,  ,,.,.^ 

1466.  Hat  Jlertzog  Sigmund t  von  Qessterreicb',iainer  Ersameii 
tirolTschen  Lahndtscbafit  Abei;  piä  ^pprifftUch  yrÜnfodt  £«beup/vqi^ 
tv'egcn  aines^  rtelflTgcU«:  Das  in/^  &o|;llkhe.9ja')l^^q,jp>inn4sfrJe 
tei^  vnuer^nften  solt  sein.,  .fif..si^4i^  Bajctimeatfigf^ .;      !  .^  •'.    ., 

147I*''  An  Sandt  Georgen  Abendt. ließt  Ks^scr^^rldric^b  dc^ 
Fannlibircbervber  fr^v  gebfn  ^ajs^lich^glai^fc  snUncz  ei^haub* 
ten,  vnd  isöcb  darnach  ^eenJl^egef^apurg«,.  .::.:...  ;    -    „i 

iijti.  Item  ImMonadtdesMajaOf  «ocheiii><9it^ii)aiptndfr,Herr 
Victor  von  Tbun,  Herr  Gristolf  v^m  Sparnbe^g .  vnd  Wol/'ganng 
Von  Liecbtehstain  von  Venedig  auf >  g^en  hierujKfiUiA)  «.Ufn  h^illii^ 
grabe.  ^  ,  .  *,  .       .       •  .'.».-., 

Eödem  ah  Maria  Magdai<^na.  ^g  zwischen,  af m  vnd  sy waTqi 
nachmittag  in  Cantia  auft  der  Baifs  zum  beiUigeii  grab»  Starb  der 
EdT  vnd'Emest  Wolfganng  ypn  ^ji^cl^tonftaiaji  vn^JOlt  )war'4t:4f?V 
selben  Abendts  gar  kostlich  mit  der  procefs ,  aus  allen  Clostern 
vnd  kbircben  in  denn  Thuemb  getragen,  vnd  volgten  Im  nach, 
swen  Hercsog  von  Magkbburg,  vnnd  All  Pilgrin  anch  von  der 
UerrschafFt  vnd  Kircben  f u'  ^arfdia  ob  tausendt  menschen  in 
Scbwarczen  Cblaidern  vnd  mit  prinnenden  kecczep.  dj  In  AU  Pil- 
grin vnd  JungeQ.pf waiiidt^ ^  jrnd.htdagtoa  t&dUals  der  weicbbi-  'i'^^'-  "'^ 
schoff  selber  djCollecten  ob  sejnem  grab  vnnd  des  Morgens  wardt 
£r  gar  schon  vnd  kostlich  besungen  vnnd  Bestadt.  Aucb  Almue- 
sen  den  Ari^ef  lepf  ten  gejbeii  Alsdann  nach  AUenlTi'Q:^  aisiem  sol- 
lichen wotgebornen  Mann  nachsutfauen  geburdt  vnnd  wardt  Im  ain 
Gpsstlichiar  tlals.voa  w«itseii-:MXrbl  gemacht',  ÜIm^hI  wsrdt  sein 
Schilt  vnd  helbm.Auch  4j>  ^«k^rial  vnnd  der  tag-diraiuGr  ^toi^. 
ben  is^f^ebauedt  vnnd  sefnen  Wappenrockh  vnd  Schilt  ob  seinem 
grsrb,  v^fi '^üfj^ekteckh  vnd  g6b^ngt  vnd  wardt  aln  kostlich  Mes- 
gewandt  gekhaufft  vnd  daran  sein  Schilt  gemacht.  "  ' 

-.     s  MTT'^CHeyÄtbreekben.).'  .^n/     ..   .  *   ..     <  - 

.  1478,, Ist  nllendthalbeni  yi^d  au3  Italia  h»  d»s .EtSObUndt  ai4 
|rau8samer  sterb  khoipen  Also  da$  allain  zu  Pressa  ob  den  xx» 
llenscböh  Stittyolckh  desgleicbev  zu  Venedig'  ob  xxx«^  Mensche« 
jgostorbenaeiif,  das  sollen  eeniaV^Tit  haben  dj  Ueyschrökhon  so  dai 
vorder  Jarr  durch  dj  Lanndt  semdt  geflogen. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


«02 

l^^^fBl»  i483.  Am  mnstaj;  den  i4  tttrcj  äin  wenig  nnclimlttac  ins 

aln  grosser  trmdt  jst  dj  Stat  fioeien  an  i5  Heuser  vnnd  dieakck 
Tetpmnnen. 

i5i4.  Am  Sambstag  den  99  Apdlis  Ist  das  Parfiesaer  Gloster 
SU  Bocsen  {Reformf rt '  worden. 

i5i5.  Am  Phincstag  sandt  Anna  tag  vrob  Mittenacht  Warn 
ain  Wolckbe&pruch  nacbendt  bcj  Clausen,  daruon  daa  wasser  ee- 
iaandt  dj  Tuihen  vast  grbCs  wardt  vnd  vil  schaden  tbet,  das  mao 
«ich  besorgt  es  wurdt  auf  der  Ainon  Seiten  dj  Stat  {binfurn*!  Ei 
Warden  auöh  in  derselben  nacht  etliche  Heuser  ^uf  dem  Perc  et- 

Sen  derClausen  vber  durch  das  wilt  Feuer  verprent,  dj  ich  seUn 
ab  gesehen  prinnen.  ^  Es  wardt  auch  dj  Strafs  durch  den  Khmi. 
dertweg  daceumal  verderbt,  das  auff  etlichtag  Rlemandt  dardorch 
weder  reitien  noch  farn  m6eht  etc.s 

i5i5.  yAm  9  Ug  May  hat  sich  d)  Plünderung  durcb  Peler 
PSsler  au  Brichien  erhebt  am  Suotag  Gantate  am  14  Mai  ist  das 
Frauen  Gloster^su  Meran  geplündert  worden  Am  t3  Maj  istdas 
Teutscbbaus  »U  Öoczen'genanndt  Wechhenstain  vnd  die  Judea 
ddrch  etlich  Päurii'yon  Bentsch.  Darundter  ainerLeonbardtJocU 
cenandt  geplündert  worden.  Am  ii  tag  May  ist  das  Gotsbaus  d) 
Neustiift  durcb  d)  auf ruerig  Pawrn  nhindert  worden.  Am  Samhi- 
ia^  vor  Gantate  den  t3Mai  seindt  äj  widen  Pfalsen,  das  Haus  si 
Lenngmofs ,-  vnd  vil  anride^  'in  der  Graffschafft  plündert  werdet 
auif  aim  tag,  desselben  Jara  im  Monat  October  starb  Biacboff  Se- 
bastian Spenis' von  Brichsen.  c  .. 

i5i6.  Im  Monat  Juljo  dits  Jars  ist  Michel  tiaiamair  TndP^ 
ter  Fasler  mitEtlich  hundert  aufruerigen  Paurn  durch  das  Ijäandt 
sogen  in  das  Venediger  Xanndt. 

i53i.  Eodem  Im  Monat  Julio  hat  ain  Goraet  anfacben  sa 
scbeinen,  vnd  ^seben  worden,  Bis  auff  den  Andern  tag  Septembm. 

i53«.  Im  Äugst  Monat  bat  ain  Gomet  anfachen  su  scheinei 
vnnd  hincK  abff'io  oder  ti'wochen  lang  an  vil  orten  gesehen  wordea. 

1548.  Ist  das  Pruederhauaf  su  Bocsen  angefanngen  wordea 
mdterro  Wu^cherbaus  Tber  ku  Pawem    (ScbluTs.) 


;  OXLVn. 

Vf.  «364.  Codex  m 8.  IVro.  8364. 

1    '  (Hist.  prof/ii9.) 

Cod.  Ma.  Chart,  in  Pol.  aeo«  XVI.     (Foll.  3o.) 

Nene   >  V  Antiqua  qoaedam  nMamnantaad^ieiiMm  aaa 
Anüthritt:}   Familiani  de  Pnoheim  pertinentia. 

Toi.  i.  Buchemicae  Gentia  antiqaa  qaaedum.  lauen- 
mm  monumenta« 

(Drey-  nnd  rierfache  Abacbrift  vertehiedener  Urknn- 
den;  im  Ganzen  acblecht  rnid  nicht  reeht  zu.  benfltBen.) 

Pol.  4.  Bündnif«  des  Pilgram  r.  Pachaimb,  Obristea 
Tmchaeaa  in  Oeaterreicb,  Hofmeister  dea  H«  Albrecht»  und 

♦]  Das  EigeUammerle  tat  ausgeatrieben. 


Digitized  by  LjOOQIC 


909 

•einer  BrfidfBrAlbrecIit  und  Georg,  mit  dMiB^itgyipife^  Y^^m99H» 
H«gd€(biirg  andprafei^saHardegg.—  1899«.  m  S,  Ye/Utag*^ 

.  Fol.  i3.  Ott  und  Vlrioh  Ungnad  von  Waldeimtem  b*i 
kenoen.  d^rs.sie  ^m  H,  Alb^r  VQn  Focbh^ioi  3  Pfund  GfU*^ 
texK  und  9  £i0>er  3ergrecli^,  oai  Waigerweroh  Kegeod,  rpr^ 
knuft  haben  »  yndalle  die  Lehena^baj9f(  die  1^  easwef^e«: 
da  ^abep»  fiir;rechu.s  Aig9i|  -*-r  ende«  lieben.  4i«  vneer  iii-. 
gen.  chnechteyon  ti)s  babent  Ylrei€|h  YndHaipiteighidieQ  bab 
vrir  ouz  genomo.  -^  9  leisten  Gewähr  des  YerMtlfr*^  Da^O; 
Wobpercb  .m89».  an  S.  Geory  tage«« 

I  '  ^  ■♦  ; •     •'.  .■   r 

berbiir  roii  Obersezte  tmd  terne  Hansfran  i  Tnta  roii 
Welsperg  (eig.  die  letzte)  yerkanfen  ihrEriäe,  in  Urbar  mid 
in  Eigengewer  —  zaEbenfort,  giitet  4Pfand  3SchilK  dem 
Coarad  ▼An.PQt^ndorff  (»mterm  Yrirpt«)  ,iin^  95'  Pf.  W« 
Pfen«  ijr86«  8«  Betvonelletfige.  r 

Fol.  14.  T.  Cbaenrad  rön  Pilchdorf  bekenüt/dab  er' 
rfcfc  mit  ieinem  y  gescbweig  Albar  Ton  Pücbaftn  'tfrer  aflle 
Z^ietttaebC  ^-^i^gUchen  babe-r-  ^^d  toi  ich  in  tittbai"  hiiben 
ttfd  hand^ih  afr^  kneinen  Lieben  Tteniit  di^r'ii^h  an  tfk^n' 
trewe  gaDCzlich  lazzen  hat  yttd  ob  löh  daz  aii'fm' triebt  be^i 
liiehf  so  sdt  iih  Vnd  allen  den  Trennten  die  dabey 'gewesen 
aini^aii  dieser  eberniige  vrömde  Vnd  Tnweft  tiin  ewich- 
leiob.« —  '^^9*;^*.  Montag  in  der  vierten  Woche  nach  Ostern.' 

Fol.  ]5.  Conrad  von  Pilcbstorff,  Herrn  UlreichsSobn 
erklart ,  dab  ihm  sein  Gesweie,  Herr  Alber  ron  Puchaim» 
alles  ansgerichtet  habe  y  des  er  mir  gelten  sol.  —  Ze  Wienne 
iii97.  an  dea  b«  Chrenczestag  der  da  ist  nach  Ostern  (3  May). 

Graf  ülricb  ron  JPhannberoh  erklart ,  dafs  er  dem  ed« 
len  Manne ,  Herrn,  Alber  Ton  Pochaim  all  die  Mannschaft 
im  L^nde  Stejer  geliehen  habe,  die  er  frfiber  ron  Wey« 
gant  TonMiirbercb  gekauft  hat  »andten^ingelt  ze-Yolkera- 
atorf  die  ms  einmalen  ledig  worden  ist  vnd  Fna  dienet  in 
tnsem  cheller  zu  rechten  Lehen« «  -^ 

Zeugen:  Herr  Pyscholf  Emmich  ron  Frejsing,  Graff! 
Baock  ron  Montfart ,  Graf  Cünrad  ron  Rubsingen  9  Herr. 
Perchtold  yon  Emmerbeixh,  HerrWemher  Ton  Scharbacbf 
HerrSeyfrid  ron  Chrottendorff,  HerrMarqnart  yonGimeln«- 
burchi  Ylrich  ab  demLaZi  Hougel  Ton  demLngWeidiardi 


Digitized  by  LjOOQ IC 


«H*«a6*^t)nFl^«wflViSldchirttYöiiE^  Geben  rorBa-. 

stiftt  1^96 1;  du  dem'  Sitreaten  Ugf  ta^cH  S.  Margreten  tag. 

'  ^  '».Htt&bfj^Ä  r.  0*«ttfc»rciiiih*  erWrt^^  ffafs^acr  Streit 
rkUfcliw^Ailtfet^Vöft  PuyjHtaiin  ündl  ddn  Söhnen  ides  Wrich 
röü'FAfhiöt't  4hpt''Aä%  Obrhyt  Trdchse^jenämt  in  Öester^ 
r^iVdät^Mi^hfedsrichter 'entschieden  #drdän  ^ey  (Steffan 
roh  1i^»a%,<'  Cbtinrailt'  Von  PMendoi'ff, 'Chdlkoch  ton 
E*>ei-ftd!oi#,'»Ottol  Von'riaÄeli^i-  Vlridl*  V^fi  VTolfgerstorff 
ifndAfbretJUt'^aclt*  V'6h  TraAtWhnn>torff-^)  die  Sohne 
geben  das  Amt  unbezwtfdgbii  anf,  nild  er  (deir  Hörzog) 
verleiht  es  Albern  von  Pucbatiir-v-mit  allem  dem  recht  als  es 
ifi.vaU^f  ]Vlx4pb2g(skah(,^t, « .«ndjseifiea  Brbe?*-^  Wienne 
iä^i..def')ri;iphsjfen  Sojiüga^acjv  $.  Math^atagr 

'  f  PblsiT^««!  LhdirffciA  P;  Befreyt  dorn  (learff  von  Pn-^ 
chaim  seine  Besitzung  Zylin^dorS  in  IT^hgarn  (J^Coraitatu 
Soproniensi  a)  und  seine  Leitte-darauf  (»populos  et  jabagio- 
xip^siios  )[i,^a|4f!m  coiifn)Ofra^J^^u).  v,Ofi  .ailei^  Stfuero  und 
]^if^sl.^;[(y.f(^fl<ioae.li^ri.  csLtßpFfinatie^  i\s^  non  omniam 
^(a^f^r^pnoii  npa^:§f;o^.ef^iraßr4inari/|ra  i^pbj»  et£sco  nostro 
^etf^.fM  /l^9f^tPP>^9i^9  VP^i;«!  ^??fu(ar^n^  gaalitejcoqoiqae  m 

B«*e.ipf.9rftm,ftrpv9nir^  ^fib!^|l>^^m;.  *)  ,s  j  ,: ,  ; 

,  ,  jPf!-  MjaP%P,^^  PWiff *to,cJ^^  M.  Mng4^1^^a|e..l455^ 
..I^   (f^(?|v^t|i.j>er^ipe9a,huiiis.  diplom^M^  m^ior  fait  ii|Ii- 
qp\fk  s^fffjif^l]jlfis^ppgiu^^^eJ^^  yienpensis 

et  latitudine  spithamae  cuni  sigillo  rabro  diplomatia  parti 

inferiori  impresso  non  appenso. «  NB.)  ^    ^ 

•  .  ..".  ;..!:  »oAJ  rv   .•■    ,ir.ot.;t.>('S   .■   /....,:;..".     .« 

r  :i.ri  '»/oV  —   .i-"'    r:    ••'»^•'  '  ^'J  »  '  »        '''"^  :  »'    •• 

vn».(VMa.)  Codex  Ms.  Nro*  CVacat.) 

.V      *      ',!.   . {Kupfersticbsammtung.)  i  , 

...    Cod.'JIsi  oharti  seb.XyLriri  Eoli^llaxI  <FolU^99i)  > 

^"  PöV.  f«'  ^mgieriiin  Caesärniiqf  Opus  perqoam  elegans  et 
admii^andam  apellea  elaboraüim  artä  Inyenies  et  ad  ^inga- 
los'  Cs^i'es  .bteulter  annotatami  j  '^'uid'  praecipue  gcsserint, 
.^uo  tctrfpore  "quisque  regnaviarit^,  et  'quandi/i  viierit  Al>so* 
^lum 'Aügüs^ae  ftnetiae  Aunb  i5do.       '•  ••• 

Fol,9«h.,aiPc«e£»tiuii/ßaLa  I         .  , .  .^  .*     * 

» Habes  in  hoc  libro ,  candide  lectory  Romanos,  Germanos- 


Digitized  by  LjOOQIC 


stas,  breuiter,  qaoad  ficri  potuic,  apuQlatas  (ut  pi^tur^nx.mu^taif 
intuereris  loquentem ,  teque  illa  non  modo  suo'  Jucundo  ac  lepido 
aspectu  delectaret,  sed  ei  gesta  tahquara  noiulis  ee  Wdfce'quodant 
natant,  teneret)  quo  et  antio^  ttinndiat  G^tivti  V'^4^iMfAe  regna- 
verit)  a  pulioo  CJulio. Caesarea   Ka^iue  %d  Afoximilianiiia  secun- 

dum ,  et  Rudolphum  huius  filium.  c Vtcre  igitur  lectpr  lio^ 

libro  pulcherrirao  feliciter  JabQresq^e  aujthoruQi  pjrj>b^j)i^ ,  Vale. 

FoL3,b.  i'' 

-•  '  1^  Qikid  Rdfihfieiimm  Iiiit>ei^raM;  'e6iüd  IiriperlieM*e3  '<^i^efidoa  ob 
ooiJoa  prap#nDraua,-  eet  uaai«L'quatttor  Honarcbüs^  ^eiqtaAiltiiiia4 
#perae  preciu^  (ußritf  visio^ni  ißu  ßt>j[^'nimj^g\ß/^^mh0^ 
nosor  ex  Daniele  praemi^ere^.quQ  ^v^g^Urum  ^Qj^archUtup  elev 
gaQS ,  Romanae-  imprimis  copiosa  et  luculenta  descriptib  ppntme- 
tur.t  etc."  .  ■  •':         1  j         .  •:::  -f.    '.' 

(Friedrich  der  Schpse  .ist  Aicht  darunt^y)    j^.       ..^^  .. 
Sehr  schön  gemacbCj  ^aixel;  ohne  aUi^n  bisV-WerÜ|^t.4 
(Die  Bilder,)  .  :    :  ; 


Codex  Ms.  Nro.8609. 

(Hist.  prof.  6.  ?) 
Cod.  Ms.  i^hart.  sec.  XYlL  Fol.  Max.    j(Foll.  94.) 

VoDgern  mit  seinen  Eingeleimten  lannden  liegt  von 
Mittag  an  dem  Adriatische'n  Mohr.'  Gegen  anfganng  stoast 
daran  Transalpina  oder  gröOft  JValochey^i  Sernia«'tr>nhd  Mace- 
donia.  Yon  Mitternacht  Folep  TnndMpIdaw^VoB  Nid^rgang 
aber  stosst  daran  Märhern,  O^sterr'eich,  Stejer  y^nd  Qjrscin* 
Damit  aber  die  Grennizen  zwischen  dem  itp^i^eich  ynn«> 
gern  Tnnd  dem  Erbfeindt  besser  erkhändt  werden,  m^ge^ 
Tnd  zu  teglichen  gebrauch  bequembf r «  ^So.i^t^.^l^.Ynnge* 
risch  Mappa  in  fünf  tail  in  disem'  buech  getheilt  worden* 

Erstlicheii-  Crabatten  vnnd  Windischlandt 

Alfsdann  die  Grenitzen  zwischen  Mner  ynnd  Tonaw 

Schutt  oder  Cza^ocus  :  ,.\ 

Grenitzen  vor  den  Pergstettea  . 

Letztlich  ober  Vnngern* 

Vnd  solches  zuforderist,  daramb  das  difs  Kriegswesen 
also  auch  durch  Tnndftrschidliche  Ileubter  geregiert  wirt. 

In  Crabaten  Bejgieret  das  Ki^egswesen  der  Obrist 
lieattenambt 

Im  Winndischlandt  ein  Annderer  Obrist  Lenttenambt 

Zwischen  Muer  ynnd  Trag  hat  im  Veldt  zu  beuelchen 
der  Craifs  Hanbtman,  der  Obrist  zu  Raab  aber  bat  Raab 


Hro.8609. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


606 

Vf««ii^miid  dise  betacsung  Tunder  Imei  to  in  der  Lanadttchaft 
rnnder  der  Ennfs  zalang  sein ,  Canischa  aber  hat  sein  lon- 
dern  obristeii »  dem  ist  Coniar  ynnclerworffen. 

Comorrep  in  der  Schilt  hat  sein  besondeni  Obrisitei. 

Von  den  Pergstetten  Begieret  der  annder  Craii«« 
lianbtman.  * 

In  Ober  Ynngern  haben  Ir  khays.  Mt.  ein  Yelih 
Obrissten. 

Wiewpl  der  Heuser. vnnd  sonderlich  der  khlaineo  Cs- 
Stella  ynnd  Wachtbäufslen  mer  sein,  so  sein  doch  nur  die- 
selben in  diesbnech  einkhammen,  daran  etwas  gelegen  nid 
deren  Abrifs  man  bekhnmmen  mfigen. 

Die  Namen  der  Flekhen  sein  znm  tail  in  mererlej 
sprach  beschriben  worden,  darnmb  das  die  Maler  der  Sprach 
vnerfareni  Wieril  aber  in  jedem  Yolkh  gehalten  wirt,  iitia 
hiebej  Hgenden  bericht  verzeichnet. 

Die  Charten  und  Pläne  sind  da,  sonst  nichts.  Das 
EiempUr  ist  stark  rainirt  in  seinen  lotsten  Blättern. 

MB.  Es  wird  unter  N.  lo  Hist  prof.  aufgeführt  N.5. 
deett  j  ich  halte  es  aber  fftr  N.5.  des  Gentilotti. 


CL. 
«.«.SS...  Codex  Ms;  Nro.8623. 

(HisU  prof.  la*.) 

Cod.  Ifs.  Chart.  aecXVK  (?)  in  Querfolto. 

Sammhing  von  75 ,  mit  chinesischer  Tinte  ausgeführ- 
ten Zeichnungen  der  Städte  Ungarns  j  yerfertiget  yon  Jo- 
hann Ledentn  (wie  es  scheint)  gegen  Anfang  des  i6.  Jahr- 
hunderts. 

(Ohne  Text.)      1  Bl,  Prespurg. 

s  Bl.  Comorra.  —  Bl«  5. 
6B1.  Neiheisel.  —  BIS. 
9BI.  Bab. 

10  Bl.  Fileck.  —  1 1  Bl. 
isBl.  Novigrad.  iSBl. 
14  BL  Pälanca.  etc.  —  Bl.  i6. 
17  Bl.  y^rebel.  18BI. 
19  Bl.  Giarmat  etc. 
75  Bl.  Klenoynik. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


CLL 

Codex  Ms.  Nro.  8662^  .  ■^.•«.. 

(Bist.  pr«f.  91.) 

Cod.  U$.  ehm.  teo.  XYI.  in  Fol.    (F0II969.)' 

Mich.  Brotu  BR.  Hangariear.  Libri  IIL   (Ist  auf  dem 
Ehibaiid  Ton  Aöfsen  geschrieben.) 
(Leider  mank.  -— ) 

Fol.  I. 

lacipit:  »Primusw 
'    »  deteriorem  ccnseant,  nisicoacti  inYitique.inducaiilaiiimu,ii% 
perferre.    Quae  una  oHm  caussa  iuit ,  cum  aliis  nobilnsimis  gen* 
tiboj,  prUcia  tefi&poHbus  etc.  k 

(•Fol.s58.  b.)  (Schlurs): 

y  Inteirea  trecenti  e  fiigientium  agmine  Tarcamm,  cam  alios 
emriu  praevertiaaeat  solatiom  e&itio  fuUirae  caedis  quaerentei,  quae 
aateoculos  obaeruabatar^  eo  impetu  noätros  sunt  adortS,  ut  in- 
Tulaera  et  mortem  ruentea  1  furentium. «    (Cetera  desunt.) 

Gentilotti:  »(patuit)  non  aolom  tres  priorea  libroa, 
licet  non  integros  t  sed  etiam  «eptimom  integrum  et  bonfeni 
partem  (noni)  huno  oodicem  complecti,  et  aingnlia  libria 
•daeriptnm  nomen  Joannis  Miokaelia  Bmti. «... 

aincipit  bistoriam  a  Vladlalao  L^odouici  patre,  et  per- 
doeit  oaqae  ad  Caroni  Torcarum  belli  dncia  usque  Linziunl 
i&  A«aifiatti  iactam  impi^stionem. « 


*Fol.6a.b.  Jo  IßdiaeUa  Broti  UngaricaMm  Rentm 
Liber  aecundua.  ^ 

»Interea  Julias  Pontifex,  tumaedandae  invidiae  caussa  quam 
aibi  ingantem  eonflaverat  excitatis  regibus  ad  Venetum  bellum  etc. « 

(FoLii6.  (9a.)  Tertii  Lib.  Initinm.. 

»Cum   itaiBcensis  ad  sedltionem  animist'  inde  exoriens  ' 
flamma  exarsara  etc. 

Fol.  i3o.  b.  (io6*)  Je.  Hicbaelia  Brati  Ubgaricamm 
Bemm  Über  tertiua. 

y  In  hoc  rerum  statu  cum  tJngaria  laboraret ;  iadiea  tam^ 
magis  hominum  studia  flagrabant  etc.  c 

Fol.  i85v(i84*)  Jo.  Michaelis  Bmti  Ungarioaram  Re» 
rum  Über  aeptimna. 

In4ti^it:  »Jam  pugnad  appetabat  teotipaa)  cnm  Ludervicua 
rex  ,irato,  nnnune  rj^^^eate  ad  exiciom  Yngaroa^  oonsnltare  da 
proelio  coepit.«.«* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


fioif 

Hr«.866«.  F01.S33.  .'    *' ) 

»Jamprid^ni  «e  animo  ^  ^ui^  «r  aniinl  ««fH^ntia   ccmceptn 
'  verbis,  se  illisvitam,  caput/fbrcubas,  deuGuere'« 
Finis  lib.8  uj  (!)  •  . 

FoU93.3..b;tJo;  MitthaediB'Bniltt  Ungtricarain  Berna 
Lib^r  nonu^.     .  .  :    .        .    „  .,'.?;,..: 

^'^     IncipitV  »'Öis  *ad  bunc  mocium   administra^is,,..  ßqliv 
motis  extemplo  castris,  in  Hiraciam  exercitum.  reduxiti  «  •  • 

Fol.  359.  8.  oben. 

y.  Maz^uchelli,  —    Gli  Scrittori  d'ICalia  eto.  ToLIL 
Parte  IV.  p.  2248'—  2254.  . 

(Br.  nat.  circa  i5i5...  den  m.Trai^fs« .«« ;i£l94.> 

P.  2aS4.  3.  * »  ♦ .  * 
yScri93e  anc^ra  la  Star^.  d'IJngkeria  per  ordino  di 'Stelano 
Battori  Be  di  Pol^nia»  U  quäle  .divjaa  Ja  Otto  Libri  eatesi  in  Lta- 
gua  Latina  si  conserva  a  peiina  nß\  ia  LiJ>reria  'Oeserea  di  VienM- 
Qüaesta  Storia,.  4i  cui  egfi  ateS9P,  fa.i^ensione  nclia  Prefasione  a* 
tre  Libri  dclla  Storia  del  Be  Ladislao  scritte  da  Callimaco  ,  e  di 
noi  riferita  di  sopra  al^num.XlV;  ^ra  cavata»  ^icc.onie  il  Brat« 
aff^rma,  'et  scriptis  Lit^ns;' AnnaTn>us/priyatoriim  commentariis, 
dalla  Vooe»  d'un- cef tt>  Totnma^d  Vyigbero  Soggetto  di  tnoltä  stima 
pvetBO  al.Be. Stefano  t  e  dallememorie  di  Franeei^o^Ftyrgasio  ri- 
vedute  da  Sinion;ß  fratello.di  .es^afraacesdo^  jch'em  inMrrennt« 
a'  CoivsigU.  ^'  Be,  4[Ungberlaj  edj|I)e  ,ai}ioni  piu  yii^fri  4i  quell« 
aüeiVe. «  —" "      '"    '  »  .  


NB.  Bej  Teleki  (BihLUL  .p.  97  )  Kirdatn  Mmivacript 
Angeführt :  »  Bratna  (J.  M.) ,  Remm  hongaricArom  et 
VkamcillWVI.t'iM)«  XIII«.  Fol.  Ti(Mii.UI.€      . 


iif.7«45. ;  .  Codex  Ms.-.Nro*764QfV  * ' "^ 

(Bist.  proC  114.) 

Cqd..]lfa.  «Hart,  in  Fbl.  s^b.XVII.  (Fölh^S.) 

Fol.  I.  »Relation  ynnd  3eechreibung  aller  furneinea 
gesehichten,'^o  iith  Viider  dem  Durchleach'tigsten  FOrstea 
ynd  herrn,  Herrn  Matthia  £rtzhertzogen  zu  Oeaaterreich, 
haklaogcB'ira^utgnndt,  Siejt,  Härndten  Crainf  rnd  l^r- 
tenberg ,  Granen  zu  Habspurg  vnd  TjroH  etc.  Gübemmtoni 
ii^  Yngem  ynd  Oeasterreich  ynid  de«  Chriatrliohen  Bdrizvgs 
Generain  und  Obristen  Veldtherrn  etc.  tom  vier  rnd  swant- 
zigsten  tag  dea  monata  Jalj,  bifs  auf  den  vier  Vnd  zwantzig- 
stenNouembris  des  Secbtzefaenhiuiderten  ynnd  andern  Jaliri 


Digitized  by  LjOOQIC 


609 

mit  erobemng  der  Statt  Pestt ,  vnnd  tonsten  im  rerrichten  flr«.  7645. 
Yeldttzog  in  Vagem  saegetragen  vnd  yerloffen  haben«  <  •  •  • 

Incijpit:  (Fol,«.)  »Naebdem  die  R5m.  Hheys.  auch  su  Hun- 
gern ▼ndfiöhemKbdn.  Mtt  vnser  allergnedif^ister  berr  sampt  dero 
vielgeliebten  bmedern  den  Durcbleuchtigsten  Fürsten  vnna  berm^ 
Herrn  Mattbiasaen  Eresbercsogen  su  Oessterreicb  elc.  Oubernatom 
In  Vngern  vnd  Oessterreicb ,  vnd  des  Cbristlichen  Hörcsugs  ari- 
der den  firbfeindt  Generain  vnd  Obristen  Veldtbcrrn  etc.  vnsern 
gnedlgsten  berrn  auf  erlangte  gewifse  kbundi8chaf!\en  i.i  erfkbrung 
gebracht,  was  massen  der  Obriste  Veair  Jenuei  Uafsan  Ba(Wa  mit 
nocb  vil  gröfserer  Kriegsmacbt  dan  verscbienes  SecbstehenbuDderk 
vnd  Ersten  Jabrs  voyn  Sultan  den  Krieg  wider  Ihre  Kbey.  Mtt.  su 
continuirn  abgefertigt  worden,  darauf  auch  gleicblauttende  bbundt- 
scbaifc  erfolgt,  das  der  Serdar  von  Griecbiscben  Weis&cnburg  mit 
einem  gewaltigen  Rriegshör  seinen  sug  nach  der  Tbönaw  gegen 
Ofen  heraufwerts  nehme  vnd  Vorhabens  seye ,  eintwedor  die  Ves- 
stnng  Graan  oder  Weissenburg  su  belegern,  vnd  vndev  solcher 
belegerung  durch  die  Tartern  das  Landt  verboren  vnd  verderben 
Bu  lassen,  Also  ist  sur  nottwendigen  Defension  vnd  gegenwer  von 
Ihrer  Furstl.  Durch!,  für  rahtsam  angesehen,  ebenmassig  auch  von 
berrn  Veldtmarscballih,  vnd  Ihrer  Hheys.  Mtt.  Kriegs  Käthen  nach  , 
gehaltener  berahtschlagung  rabtsamb  befunden ,  vnd  dabin  ge- 
achlossen  worden,  Erstlich  das  Ihrer  Mtt.  Kriegsvolkh  au  fuefs 
swiscben  Comorn  vnd  Gran  %u  versambicn  vnnd  su  legem ,  die 
Beutterey  su  belaittung  der  Profiant  vnd  Munition  von  Raab  in 
"Weissenburg  dem  Herrn  Feldtmarschalkb  susugeben,  vnd  nach 
verrichter  belaittung  das  Kriegsvoik  su  Bosfs  vnd  fuefs  in  ein 
feldtleger  su  con)un^icm,  das  auch  anfangs  mit  den  Regimentern 
bey  Graan  an  tauglichen  Ortten  schancsen  solten  aufgeworffen 
vverden. « ••• 

Schlufs :  (Fol.  48.)  » Den  swansigsten  tag  Nouembris  sein 
Ihr  Fiirstl.  Durcblt«  von  Graan  aufbrochen  vnd  vbemacbt  su  Co- 
morn blieben.« 

Den  31  das  Nachtlager  su  Raab  gebalten. 

Den  22  SU  Mittag  gehn  Altenburg  vnd  su  Nachts  an  Ziem- 
dorff  an k kommen. 

Den  sS  vbemacbt  su  Eberstorff  blieben. 

Den  24  tag  dises  Monats  Nouembris  vmb  Acht  vhr  vormi^ 
tag  SU  Wienn  eingefahren« 

9  Der  AUmecbtig  wolle  der  Rom«  Kbvs«  Mt.  vnserm  aller- 

fiiedigsten  berrn  vncf  Ihrer  Förstl.  Durch! t.  vnserm  gnedigsten 
firsten  vnnd  berrn  seinen  Göttlichen  Miltreichen  Segen  gnad  vnd 
benedeyung  auch  Sig  vnd  Victor)  su  trost  der  betrangten  Christen 
wider  den  Erbfeindt  Christlichen  Nammens  sampt  gesunden  lan- 
gen leben  in  bestendiger  Wolfart  vnnd  langwiriger  fridtlicherRe- 
Sierung  gnediglich  verleihen«  damit  suvorderst  die  Ehr  Gottes  auch 
efs  hcyl  |Röm.  Reichs  vnd  geliebten  Vatterlandt  aufnemmen  vnd 
gedeyen  belurdert  werden  möge. «  — 


Ist  eine  reine  Abschrift. —  Scheint  von  EÜnem  ans  dem 
Gefolge  des  Ershersogs  bearbeitet  sa  seyn. 


39 


Digitized  by  LjOOQ IC 


6io 

CLin. 

irro.7577.  Codex  Ms.  Nro^VSTT. 

(Hi»t,  prof.  ii5.  N'f  3i  aut  S.  N.> 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol  sec.  XVIL  (Foll.  111) 

Ertzberzogen  Matthiae  Zogfs  In  Yngern  A^  1601.  Be* 
Schreibung  1601. 

Ein  Tagebach ,  yon  einem  Augenzeugen  geschrieben, 
der  zum  Gefolge  des  Erzherzogs  (Ferdinand  ?)  scheint  ge- 
hört zu  haben.  — 

Es  ist  alles  verbunden  ,  und  daher  nichts  ordentlieliei 
auszumitteln. 

Yon  Fol.  1 — 37  sind  es  nachträgliche  Bemerkungen 
und  Yerbesserungen ,  zu  einer  entweder  schon  gedruckten 
oder  in  reiner  Abschrift  existirenden  Geschichte  des  FeU- 
znges. 

Yon  Fol. 38 — in  sind  halbreine  (wieder  umgestal- 
tete) Notate,  und  vieles  stimmt  mit  Ortelias  überein,  Yiel- 
leicht  ist  es  das  Concept  desselben. 


CLIV. 
Br^.8674.  Codex  Ms.  Nro.8674. 

(Hist.  prof.  9i3  et  2r4>) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec*  XVL  (Foll.  75.) 
Cod.  31 3.  Fol.  1.   Descriptio  Corouationis  Hungaricas 
Serenissimi  Imperatoris  Maximiliani  A.  i563  d.  8  Sept. 

Fol.  3. 

(Incipit) :  » Fostquam  Serenissimus  idemque  Potentissinms 
Princeps,et  Dominus  Dominus  Fcrdinandus,  Elect^is Romanonim 
Imperator  scmper  Augustus,  llungariae,  Bobemiae  etc.  Ret,  co- 
gitata  et  instituta  aliquoties  Serenissimi  Principis  et  Domini  Do- 
mini  Maximiliani  Begis  Bobemiae  etc.  filii  sui  cbarissimi  in  Rc* 
gem  Hungariae  coronatione ,  uariis  sempcr  negotiorum  totiusrei- 
publicae  christianae  impcdimentis,  quae  intervenire  solebant,  ab 
ea  in  aspectum  deducenda  peragendaque  avocatus  fuisset ,  tem- 
pore vero  rerumque  et  negotiorum  mutationibus  ita  ferentibus 
interea  donec  solennitas  Coronationis  Uungaricae  adveniret,  im- 
primis  Goronatio  Bohemica  Pragae  XV.  Sept.  Anni  MDLXII.  Bo- 
mana  vero  Francfordiae  ad  Mocnum  XIX.  mensis  Novembris  eius- 
dem  anni ,  solenni  ritu  spicndidoque  apparalu  peragenda  fuisset, 
placuit  tandem  Majestät!  suae  Gaesareae  llungaricam  quoque  non 
esae  düFerendam  etc.  fc  (la  Bl.) 

P'ol.  1 3.  A.  y  Descriptio  Coronationis  Serenissimi  Prin- 
cipis ac  Domini  Domini  Dudolphi  Archiducis  Austriae  etc. 


Digitized  by  LjOOQIC 


6tl 

inB^gein  Hottgatiae  loaii^tftti^  PosoiriidievigetimaijuiiitaHrtf.8674« 
Septembria»    Anno  domini  1579  d,  26,  8epU 

Fol.  14. 

(Incipit) :  9  Sacra  Boroattoruia  Imperalorla «  HunparUeqnd 
et  Bohemiae  Regia  Majestas  Dominus  nostcr  clementissimus ,  mc- 
mor  avitae  sublimitatis  atque  gloriae,  qua  Inclyta  dorous  Austriae 
divinitus  aucta,  non  sine  summo  Beipublicae  commodo,  multis 
ab  binc  annoruin  saeculis  floruit,  pristinuro  illum  dignitatis  spien« 
dorem,  non  solum  pcrpetuo  sartuin  tectunique  conservarl^  sedad 
posteros  etiam  propagari  etc.«  (iB  Bh) 

.  Cad.ai4>  (?)  B.  HSatoria  Bellomm  inHaogaria  geato- 
nun )  imperante  Rudolphe  IL  Caesar«  Rom«  bona  fide  fide 
conscripta. 

Fol.  1»  159a  4  Caput  L 

»De  causa  quae  Rudolphutn  tmperatdrem  Bomänorum  ad 
gercndnm  contra  turcas  bellum  impulit. « 

vPostquam  turcarum  Caesar  Amurates  tidversusBegemPcr- 
aiae  immediate  Annos  16  bella  gessisset,  dcbcllatisque  rersis  at- 
que occupata  Metropoli  urbe  Taur «  partisque  toto  orbe  victoriis, 
non  solum  Spse  sed  et  primates  eius  Bassae,  miles  item  grcgarius, 
inflati  refum  successu  msolescer^nt»  iamque  ad  fastigium  Impe- 
rium Orientale  erectum  esie  vidcretur.  Tdndem  Beges  et  Prin- 
cipes  ex  omuibus  regionibus  quatuor  plagarum  mundi  leeatos  ad 
Aimiratem  mittuift^  gratiftm  et  pacem  implorantetf:  quo^  iptso  An*« 
num  integrum  barbarico  fastu  tractat,  et  technis  falHt  a^  procra. 
stinationibus  detentat:  Postmodum  Anno  1592  advcrsus  l(udoL- 
pbum  Born.  IiUperatorem  et  Hungariae  BegfefAviol ata  fide  etrupto 
decennali  foedere,  belUgerare  statuil  etc«  c  (19  B1.) 

Fol.  28.  b.  Caput  XXXIIL 

«De  Archiducibus,  Matthiäbello  gerendo  infiuogariä^ 
llaximiliano  autem  gubernandae  Transylvaniae,  Pucibus 
constitatia  et  de  expugnatis  per  Chrifitianos  Arcibus,  Tata, 
GesteS)  Folata,  Yesperiniot.Tason,  Tihanet  Chesnaketc.« 

Fol.  9(^  b«  »Responsiones  ad  Ai'ticftlos  Caifierales  pei* 
Htingaros  Boczkafanos  in  nuperrimo  eorum  dontentu  Car«^ 
ponae  conclusos. « 

1.  »Ad  primum ,  quo  de  violati  Begni  libertäte,  ac.pcrid 
pluribas  fact*  injuria  conqueruntur,'  primoqoe  loco  DoYninuirt 
Stepbanum  Iliiezbasi  ac  Dominam  eius  consok'tem,  tanqu^m  om- 
nibus  boDis  ae  rebus  suis  per  Cameram.  privates«  in  ex.empluat 
adducunt  etc. «  (5  Bi.) 

Scblufs.  »Ac  sicuti  Maiestas  aua  omae  id^  quicquid  ex  Hun« 
garicis  confiscalionibus  bactenus  collegit,  in  Begnö  Hungariaa  ad 
necessitatem  confiniorum  reique  beUicae  reliquit ,  acne  minimunl 
quidem  inde  ad  proprios  usus  suos  transtulit  aut  contcrlit^  Ica 
npQ  lUud  ipsum  deincaps  etiam »  quamvis  id  vel  minimi  subtidii 


Digitized  by  LjOOQ IC 


612 

lb«.M74«looo  ad  javandai  necesMM^  bellicM  eflaseH  ponili  reliqnaevert 
expensae  aliunde  corradi  ac  tEppleri  dabcanc  fa^era  .iatemiittcu 

Fol.  35.  Schreiben  der  7  frejenBergstadteandenEn- 
hersog  (Matthias  ?)•     Ihre  Beschwerden  betrefiend. 

Iiicipit :  »  Seren issiroe  Princeps 

et  Domine  Domine  nobis  benignissime. « 
»Fidclium  servitiorum  nostrorum,  in  gratiam  Serenitatis 
vestrae  ^^humilem  commendationem.  Quod  in  proiimo  convent« 
Dominorum  Begnicolarum  Carponae  inMcnse  Decembri  anni  prae* 
teriti  i6o5  Septem  civitatibus  Montanis,  ratione  taxae,  qualcr 
mille  floreni  sunt  impoaiti ,  quos  ad  manus .  Speclab.  ac  MagniSd 
Domini  StephanI  IlUeabasy  ,•  gabematoris  ad mtn istrare  deberenus 
ex  benigno  Ser^nitalis  Testrae  mandato  intelleximus  etc.«  (6Bft.) 
Schlufs  :  (Fol-  39.)  »  Non  dubitamus,  quin  Serenitaa  Vestra, 
atatum  nostrum  affiictum  cognoscendo,  supplici  nostrae  petitioai 
benignum  locum  daturasiet,  Quam  paacmamctclementeaianiau 
affectionem,  nos  indefesso  studio  ^  pro  yirium  naslrarum  possibi- 
lilate  reservirc,  nunquam  intermittere  volumus.  In  eiusdem  Se- 
renitatis Vestrae  benignum  patrocinium  nos  denique  humillime 
commendamus. « 

Serenitatis  Vestrae 

Humiles  et  promtissimi  Servitores. 
N.  N.  luaices  et  Jurati  Cives 
Septem  liberarum  Civitatum  Montanamai. 

Fol.  4o.  Yerseichniste  einiger  Handachrifken  oder  Bfi* 
eher.  (Joridische.) 

»  D.  Joann  •  Hannibalia  de  Can**'  super  Bob«  de  Bono- 
niae,  Vincentii  Bonardi  i537«  in  Fol« 

Ferdinandi  de  Loazea  Uispani  Bepetitio  totina  titnli 
Institut,  de  Justi.  et  Jure  etc. 

Fol.  41.  (Tengnagels  Schrift)  »Arcis  Nonigrad  expn- 
gnatio  X«  Hart.  A^  1594.« 

»Specimen  Historicum.  « 
»Solutis  SQperiofi  auctumno  castris^  praeter  anni  tempus 
mirifiea  quaedam  et  soliio  longior  trium  paeno  mensium  cacli  cle- 
mentiae  fuit  (effulsit),  vnde  passim  queruli  nonnulli  bomines,  in* 
tempestivä  expeditionis  susceptae  intcrruptione  pulcherrimaiu  rei 
adversus  hostes  praeclare  gerendae  occasionem  veluli  in  faerba 
praecisam  atque  0  manibus  amissSm  incusabant  etc  «  (3  El.) 

Zwischen  Fol.  42  u.  48  sind  Zettel  eingeklebt.  (3») 

1.  V  Lugdun.  Batavor.  Scribendnm  ad  D.  Jacob.  Golivm, 
lingae  Arabicae ,  ut  videcur ,  peritissimum.  ut  mihi  describi  eu- 
ret  varias  epistolas  doctorum  virorum  ad  Erpenium,  de  etudiis 
orientc-iHbus.  Item  Catalogos  librorum  in  linguis  Orientalibus. 
It.  Indicem  Bibliotheeac  Borellii,  quam  in  Hebraic.  quam  in  Arabic 
Inquirendum  ex  eod.  Golio  an  in  Africam  peregrinatus  sit,  ibi- 
demque    libros  Arabic.  comparaverit.    Quisnam  D.   Erpenio  ia 

Srofessiono  Hnguar.    Orient,  sit  suecessurus  9  Item  quinam  |a1ii  ia 
iolland.    earum   linguarum  cognitione  excellant«    Anquirendum 


Digitized  by  LjOOQIC 


etiam  de  pretio  quo  EU'Erpen.  libro»  <nos  in  specle  Mlrcliond  ta- 
xavit.  An  libri  ex  Golianis  venalcs  sint,  an  Gol.  Catholjcus,  An 
Coddaeus  peritus  Arabice ,  Meuraius  et  Heynsius  quidnam  moli- 
antiir  in  literis ,  An  .tjpi  Erpeniani  vendendi ,  an  nemo  Arab.  lib. 
excudel.  An  ebarackere  Africano  ezarati  sint  libri  Golii.«  (Oben ; 
Scripsi  ad  eum  3o  April  A»  1^6») 

9.  Epitaphium  an  Pasquillus  in  Ducem  Oasunens« 

3.  etc. 

Fol  44.  .Wiedor  Yerseickniiliy  wie  oben. 


V 


CLV. 
Codex  Ms.  Nro.  8739.  »^.8,89. 

(Htst.  prof.  317.) 
Cod.  Ma.  Chart,  in  Fol.  aec.  XVI.     (FoU.  3i.) 

»  Nicolai  Olahi  Archiepiaeopi  Strigonienaia  Chorogra- 
phica  Hangariae  Descriptio«  c 

1  BL  (s.  sign.)    Gedichl.    Ad  Lectorem  (Nicolana 
Olahns). 

.    »8i  nihil  in  nostro  est  aapidi  (Lepidi)  gratire  libello 
'    »Anxia  me  grarius  (melins)  scribere  cma  vetat. 

»  Mens  etenim  duro  patriae  confecta  pericio 

»Torpet,  et  est  longo  nunc  hebetata  malo, 

»  Nee  mea  doctiloqui  coloerunt  arua  Catones, 

»Binc  sterilem  messem  terra  reKcta  tnlit  (dabit) 

*  »  Haec  mea  qunm  cemes  gracili  contexta  Mineme» 

*  »  Splendidiora  neges  Anlica  pensa  (corda)  dare 
»FoDiibas  band  semper  placidis  Parnasia  Musa» 
»  Aot  Heliconiadis  Regia  prato  rigat. 

9  Non  tersoa  loqaitnr  comptas  Ptolomaena  ad  anrea, 
9  Describens  radio ,  quicqnid  in  erbe  fait, 
»Non  etiam  celebris  liepidi  facnndia  Crispi, 

y  Non  tibi  Tel  Trogus  maximns  ore  tonat, 
9  Nee  gratnm  reaonat  Pataoina  natna  in  urbe 

»Lioias,  ingenio  splendidnsi  arte  potens. 
9  Sed  qai  Castaliom  parco  bibit  ore  liquoremf 

9  Et  quem  non  gremio  docta  Tbalia  foret. 
»Et  cai  non  studii  requies,  sed  mnlta  labornm 

»  Sollicitique  fuit  temporis  anxietas« 
9  Nomina  sed  prodat  calamas  qood  barbara  noater 

9  Scilicet  haec  Scythica  voce  referre  jnyat. 
9  81  dedero  nostris  Romana  yodabala  rebus 

»Non  bene  conyenient  nomine  cuique  loco 
»  Sic  sna  dnm  multi  condant  monimenta  Latin! 

»  Non  nisi  barbarice  barbara  verba  aonant 


Digitized  by  LjOOQ IC 


614 

Kto.8739'     »Hateriam  tribni  tantum  ,  qni  docta  te^mris, 
»Scribere  me  muUo  caltius  ipse  potea. 
y  8i  qaid  inest  mendae  topicis  ignosce  pracamur, 
»Nam  procal  ä  Gethico  littore  cjmbamea  esU 
»  Qaum  dulces  repetam  portus  patrioaque  penates 

*  Singola  tunc  referam'  candidiore  fidis 
»Interea  magni  precibas  deuictus  amici 

V  Haec  tibi  nunc  subito,  qaaiiaeun quo  dedi* 
»Nam  licitis  (ius^a)  dccuit  YOtis  (precibas)  parere  po- 

tentum, 
»  Quae  magni  nobis  ponderis  instar  erant.  a 

Vale. 

(Vom  Yerf.  dazu  notirt:  Braicelle  i6  Maij  Anno  i536.) 

»Hec  scripta  a  me  fuere  ßruxellis  16  Maij  Anno  i536. 

Dam  essem  Secretarias  Beginae  Mariae.     Viduae  Dioi  Lo- 

\  donici  regia  Han^ariae  Sorbris  Caroli  et  Ferdinandi  Impe« 

ratoram —  a  8ecr«tis  et  copsiliis. « 

Fol.  1.  .         . 

Incipit:  »  Athila  seu  Hungaria.« 

»  Scytbiam  veterea  duplicem  prodidere«  Vnam  {in  Earopi, 
altoram  in  Aiia  sitam ,  Tanai  fluiniae  utramquo  dirimente.  Quae 
ultra  Tanaim  est,  Asiatica  dicituc«  atque  a  Hipheis  et  Hyperbo- 
reis  a  Septentrione  montibus  iacipiens ,  Orientem  yersus  citra  et 
ultra  Imaum  montem  contenta  etc.  ki  (3o  B1.) 

Fol.  31,  (Caput  XIX.  Fol.So.'b.)  Schlafs. 

»  Aliua  etiam  est  pagus  inter  Maros  et  Album  Hewres  fla« 
vios  extra  Trao8s;^lvaniam  cui  nomen  est  Symapd  (ab  huius  nomi- 
nis  ei  vicino  ei  oppido)  \  qui  accolas  fere  omnes  habet  claudos, 
caecos ,  homines  vel  crurlbus  vel  brachiis  contortis ,  vel  aiia  cor- 
poris foeditate  insigncs.  £0  sanum  neminem  admittunt,  qaare, 
et  quod  sint  corporis  deformitato  conspieni,  raaxime  glorimri  vi- 
dentur,  non  id  qi|idem  ferente  natura,  sed  quod  fama  est  infan- 
tcs  recenter  natos  a  parentibus  autexcecari  (Defectus  Cod.).« 

(Zur  Seite :  »  Cloeci  et  claudi  in  pago  Syroand  propriam  ha* 
.  bent  linguam. «) 

Vgl.  Belius  in  Apparatu  Decad  !«••  moa.  i*  (nach  e.  tob 
Alans  nicht  corrigirten  £x.,  diese&ist  corrigirS«  Estprorsus  dive^ 
sum  ab  illo ,  Atila  inscripto ,  in  appandioe  Sambucl  ad  Bonfinivai 
fl  p.  861  cdit.  Wechel.  i58i. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Both.^ 


615 

CLVI. 
Codex  Ms.  Nro.405.  Hro.4*5. 

(Hist.  prof.  218.) 
Cod.  Ms.  Pergam.  in  Fol.  8.  XIV.  (Foll.  73,) 
C.hronicon  Ungariae.     (Mit  Bildern.)     i38  Bilder. 
Fol.  I.  »Annodni.  M^  CCC^  quinqaagesimo  octauo, 
Feria  tercia  infra  Octavas  Ascensionis  ciusdem  do- 
roini.     Incepta  est  iata  Cronica.  de  geatia  Hungaro- 
rum  antiqoia  et  novissimis.  Ortu  et  progressu  uicto« 
ria  eorundem  et  audacia.  colleota  ex  diuersis  Croni- 
cia  ueteribus ,     earundem   ueritates   ascribendo,    et 
falsitatem  omninorefatando.  In  nomine  domini  amen* 
Incipit  prologus  in  Cronicam  Hungarorum 
Per  rae  regea  regnant  ait  dominus  deus  etc.  c 
Fol.  73.  (Schlafs. )  »Porro  e  hungari  fortissima  et  da- 
rissima  prclia  ubique  gessissent.  istud  tarnen  eis  accidit.  ne 
propter  uictoriam  frequenliä  snperbirent.  uel  certepostsa- 
perbiam  precedentem  corriperentur.  nt  humilitatem  disce- 
rent  et  docerent  qtüs. « 

Auf  3  Papierbl.  ist  ein  Index  Capitum.     (Sehr  interes- 
sante Bilder.) 

V.  Lambecii  Diarium  Cellense,  pag.  61 ,  62,  867« 
Chronicon  Thurooz.  s.  Schwandtner  SS.  HR.  Ungar« 


CLVII. 
Codex  Ms.  Nro.8464,  Nfa.8464. 

(11  ist.  prüf.  220.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s.  XYII.   (Foll.  a85.) 

Hlsloria  Ungariae  ab  a.  1572 — i6o6. 

Kupferstich.  Rudolphus  XL.  Hex.  Hungariae, 

Fol.  I.    Budolphus  Rex  Hungariae  XL. 

vQiiiescebat  Hungaria,  viris,  opibuSf  fama  florcns,  atque 
CK  superioribus  cladibus  rccrcata,  fluciibus  motus  civilis  in  ma- 
laciani  compositis.  Maximilianum  ergo  de  stabitiendo  imperio« 
successlone  filii  sollicitudo  invaserat,  haud  ignaruni ,  nisi  haerea 
aut  succcssor  sit  certus,  procclIasinRegnoconcitariBcgum  morte, 
csäc  pi'opemodum  ncccöse,  3Voa  pauci  proceres  superiorum  tem- 
jjoruiu  inenioriu,  divisi  mctu  irnpcrii,  Maximiliani  conatibua 
iaucbaut,  suadcbantque  ut  conciliatis  Hungarorum  voUintatibus^ 
natu  muximura  Rudolphum  in  sccptra  rcponat ,  atque  incolumi 
\ila,  filii  Fortuna  fruatur.  (^uod  gloriosum  erat  genti  Austriacae« 
noii  modo  Regnum  lundasso  ancipiti  jure  armisy   virtutcque,  sed 


Digitized  by  LjOOQ IC 


6l6 

Nro*8464.  etiam  ad  maiorem  imperii ,  vicinammqae  ProTlnciamm   gloriaoi 
opesque  aditum  patefecisse  etc. « 

Nach  BL  «7  wieder  Kapferttich.  (ScMacht.)  a85  BL 

Fol. 384«  (380)  Schlafs:  »Qoodsi  omnino  suae  ciipi- 
ditati  indulgere  atqae  prauuin  ac  pertinax  propositum  ar> 
gere  relit,  nee  monitis  salutaribua  secandas  adhibere  aures 
animumqae,  nullo  profecto  nominis  ipsius  honore,  nulli 
ampltua  gratia  hostis  patriae  pronanciatur  9  contra  quem 
uelat  reuin  Maiestatis ,  perdaellionis  auetorem ,  arma  sb- 
mere  necessario  debent,  et  praeterea  in  Nobile«,  qoi  so- 
cietati  sceleris,  praetexta  stipendioroin  suoriioi  gaodenti 
proscriptionis  ac  exilii  poena  stataitar ,  nisi  deserto  eo,  ss- 
labri  poenitentia  dacti,  Rempablicam  propriis  et  qomma- 
nibas  armis  defendendam  susceperiot,  qqibus  p^rceptisH^« 
manaj  composito  ad  fidem«  c 

Finis  (ist  aasgestrichen). 

Und  ein  Blatt  noch  dazu  gegeben  (F.  ftBSy 

»  Ad  fideni  et  obsequium  Gaesaris  aninio  respondit ,  moni- 
tis et  consiliis  Gommissariorum  atque  ordinum  se  tanto  itistiiis 
ac  melius  pariturum ,  qiianto  majore  cültu  obedientia  erga  Cae- 
sarcm,  amore  erga  patriam  duceretur:  Futurun^  ae  in  potestate 
Legatorum  Gaesaris ;  se  pariter  ac  integritatis  suae  exemplo  coo- 
futaturum  se  omnia  illa ,  quae  vel  Turcarum  malignitas  dispersit, 
molimina  ;  vel  quos  aemulorum  invidia  atque  odium  confiniit  co- 
natus.  Dignus  tali  fortunl  IlomanaJ  ^  vel  ab  hostibus  Turcis  im- 
pio  titulo  oblata ,  nisi  Christianae  fidei  studio,  merito  abhorruis* 
set,  ezemplumque  imperii  Bockai  brevis  ac  omnium  patriae  ma* 
lorum  plenif  memoriaeque  IgnorainiS  acterna  deterruisset«  Haec 
cum  Legat!  Gaesaris  Fiduciarijs,  Tbursoni  et  Forgachio,  aliisque 
statibus  retulissent ,  simulque  obsequium  parendi  ab  Ilamanajo 
Legatis  imperantibus  nunciasscnt,  gratulantcr  acceperunt;  gratiis 
inprimis  Deo  Immortali  actis,  cuius  nunquam  frustra  firmä  fide 
opem  implorarent  homines:  quod  tam  immanem  civilis  belli  sedi- 
tionem,  salutari  fine  ac  pace  terminari  concesisset.  Begi  favorem 
et  gratiam;  subditis  üdem  et  obsequium  restituissct :  Quod  qui- 
dem  <tuni)  constans  futurum  sjierari  oporteret,  ubi  Hungpri  inter 
ae  complexi  animo  et  unam  Rempubl.  communem  salutem  omnium 
respicientes ,  private  odiu  ,  inimicitias  ,  simuUates,  unde  causa 
tot  malorum  existeret ,  sibi  quasi  k  stirpibus  evellendas  animis 
atque  excindcnrias  statuerint.  Id  patriam  postulare,  cui  omnia 
deberent:  ut  qiiisque  de  suo  Jure  decedenoo^  controveraias  om* 
nes,  quae  saluti  communi  ofiicerent ,  sibi  condonarent.  Quanna 
re  per  Reli^ionis  sanctitatem,  per  juris  salutarem  atque  amabi* 
lem  aequab.litatem,  Regna  opulencissima  ad  summam  imperii 
gloriam  evecia ,  magna  incrementa  et  progressus  fecissent*  Uaec 
a  Legatis  comprecantibus ,  communi  plausu  ac  voce  reliquoniia 
statuum  acciamatum  fuit:  ut  pax  haec  domi  constabilita,  per  ci- 
vium  concordiam  coalescentibus  animis  latos  rerum  eventus  polli- 
ceYetur.  Ut  enim  tuta  corpore  aduersus  vim  omnem  tempesta- 
tum  essent ;  quae  aequabile  temperamentum  Ä  contrariis  princi- 
piis  instituta  moderarentur ;  sie  Optimum  Regni  statum  habendum« 


Digitized  by  LjOOQIC 


6« 

in  q[ao  Vna.fides  diviiia  et  liiiiiiaiia  colltur,  remm  diTinaram  et  Um,  9464« 
humanarum  moderatrix ,  varios  cMum  ordines  in  nnum  vetutt 
co^us  tem|perando  efficeret ,  neque  fide  praesertim  Regis  violata« 
pleos  nobilitatiy  neque  plebi  nobilitas,  altera  in  al terms '  pemi'^ 
ciem  liceotil  «aeviendo,  ezitio  etfet«  Dulee  pacia,  dalee  ocii 
atque  amabile  nomen.  Nihil  verius  esse.  6ed  quid  ?  si  pax  ab, 
externe  hoste,  domi  funestum  perduret  bellum«  Pax  yero,  quam- 
diu  esset  futura  ?  donec  intestinorum  dissidiorum  damnatä  omni 
memoria,  aeternam  atque  immaeulatam  cum  legtttmi  Regis  fide- 
litate  oon|unctam,  concordiae  baberent  colerentqne  gloriam«  Sic 
conventus  in  legibus  pacis  eonstitutis  dissolutus;  Lux  Hnngariae, 
velttt  ex  magnis  tenebris  exorta,  Tidebatur  affnlsisse,  Omnta-  fe- 
ata  pace  resonare,  populo  ad  templa  ad  altaria  Dei  Immortalis 
connuente  j  ae  optante  vnum  Pacis  votum ,  patrocinium.  a 

(Fittis  Anni  belli  et  9erum  Gestanim  Rudolphi  *) 

Matthias  IL 


CLvin. 

Codex  Ms.  Ni:^o.7993.  st^799s. 

(Bist.  prof.  4oi ,  4oa  et  4o3.) 
Cod.  Ha.  Chart.  aec^VIf.  in  Fol.   (I<*oIL58.) 

1.)  Cod.4oi.  FoLi — 6.  PanQonia  debellata  nono« 
mentani  yictoriae  gloriaeque  diri  Leopoldi  Imp.  Caea.  Aug. 
pti,  felicia,  inricti,  yictoria,  triarophatoris,  patrie  patriae» 
conaerratoris  reipublicue,  tutoria  civiom,  terroria  hostianiy 
domitoria  rebelliaou  (Y*  Johannea  Albertna  PortnenUf 
^erros  et  aobditas,) 

Motto :  J.  Caea.  ap.  Sueton.    Yeni !  Vidi !  Yici ! 

Incipit :  «  Sacra  Caesarea ,  Regiaque  Maiestas.  « 

y  Vicisti  tandem.  Domine,  et  occultas  aemulomm  insidii^a« 
apertam  rebelliam  Tim  non  inferiore  fortitudine ,  quam  ^ortunü, 
nön  minore  Gonsitio  quam  Industria  superasti.  Macte  Tua  vir« 
tute«  Leopolde  Caesar,  pro  quo  sidera,  cum  quo  Numina  mili- 
tant, f 

Et  conjuratae  venient  ad  classica  nubes  ftc, 

GratalatioD,  Mahnung  zar  rorsichtigen  Strenge.  5  BL 

3.)  Cod.4o2.  FoLi — 6.  Henrici  Gandelfingii  Hiato« 
riae  Austriacae  Paraaecunda  «ea  Epitome«  (Yid.  Larobecü 
comment  Lib«  a.  p.  476«) 

Inripit :  i»  Secundum  Epitoma  Dlustrium  Comitum  Ayenti- 
norum  tuo  ingcnio  praecelse  Princeps  relinquo,  qnitui  originem 
tuorumque  Praedecessorum  gesta  ac  annalia  prioribua  ex  chrono- 
grapbieis  melius  novisti,  eapropter  eorum  scribendo  magnalia 
mannm  retraho,  cum  omnibus  in  historiisnon  exiguäcum  operä, 

*J  Die  eingeklammerten  Worte  sind  ausgestrichen« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


618 

Sto*  7993.  vignantia  et  luCubratione  dilucidata  ac  dcprompta  sint ,  eorum 
tarnen  successioncm  brevibus  incultisque  expllcabo  verbis....« 
(6B1.) 

3.)  Fol.  7--* 8.    vExcIamatio  mutabilitatis  terrae  Au- 
striae  qaoad  Domini}  et  Nominis  alternam  mutationem.  «c 

»Reruin  mutabiliuin  motum  ,  ancipitem  variumque  statum« 
saepe  mecum  volvendo,  exciaroare  hie  contra  huiusroodi  rcrum 
temporalium  miserias  cogor,  Eccc  (Princeps  Excellentissitne).  An- 
Striae  Dominium  ad  quot  famiUas  ac  Domos,  vidclicet  ad  Vngt- 
ros ,  ab  Vngaria  ad  Bohemos «  a  Bobemis  ad  Bajoarios  a  Bajoariis 
ad  Imperium  Romanum,  de  Imperio  Romano  ad  Suevoa ,  Tuos- 
quePraedecessorestransIatumdevolutura,  dcrivatumquefuerit..  c 

Dcsinit:  v  Huic  tandcm  exclamationi  finem  dcbeo  quateniu 
ad  ea ,  quae  in  tertio  Epitomate  complecti  videntur ,  progreasiua 
habeam.ft  (i'/o  Bl.) 

4.)  Fol  8.  b —  10»  Arbor  Ducum  Austriae  ex  lllastri 
prosapia  Comitum  de  Avensberg*    1  Tafel.   (Unbedeutend.) 
6.)  Fol.  1 1  —  la.* Fortsetzung  von  N"*  3. 

Incipit:  »Et  praesertim  translatum  eat  Dominium  Austriae 
'  *  ad  Magni  GaroH  filios  ac  ncpotes ,  qui  suae  ditioni   subjccit  Sue- 

viam ,  Turingiam ,  Saxoniam ,  Bajoariam,  Pannoniam  superioreoi, 
id  est  Anstriam  etc.  < 

Desinit:  »Hie  videtur  deficore  aliqua  annorum  supputatio, 
for'tassts  septuaginta  annorum  usqiie  ad  Ottocarum  Regem  Bohe- 
miae,  qui  bapc  Austriae  terram  sibi  usurpavit,  quem  Budolfns 
de  nionte  Aventino  Regum  lüustrissimus  bello  vicit,  ac  iiliiasuis 
Austriam  contradidit.  « 

(NB.  4  ,  3,  4  et  5  von  Oundel fingen.) 

y.  über  Cod,  40a.  Herrgott,  HUt,  Gen,  Hahsh  /•  ProUgonu 

riiL  p.  Lxr. 

6.)  Cod.4o3.  Fol.  1  —  40*  »Exhortatio  Maximiliani 
Caeaaris  ad  bellum  Tnrcis  inferendum  et 

v  Historia.  De  Eiectione  et  Coronatiooe  Caroli  Y.  Im- 
peratoris  etc.« 

ä  Pbil.  Melantbone  conscript.  et  Chronico  Joan.  Cario- 
nis  adiunct.  lib.  5.  in  iine. 

I .)  Incipit  1  V  Exbortatio  Maximiliani  Gaesaris  ad  bellum  Tu^ 
eis  inferendum.  Postquam  nunciatum  est,  Selymum  Turcarum 
Regem,  capta  Syria  atque  Aegypto,  denunciare  bellum  Pannoniis, 
Maximilianus  Caesar  intestinas  Gbristianorum  discordias  compo- 
nendas  esae  duiit,  ut  omni  cura  in  unumTurcicum  bellum  incum- 
bere,  et  caeteros  ad  tantae  tamque  gloriosae  rei  aoeiotatem  attra- 
hcre  posset.. ,,^  (J 1 V2  Bl.) 

2.)  (Fol.  i3.  b.) 

Incipit:  »De  Eiectione  et  Gorqnatione  Garoli  V.  Caesaris, 
Ilistoria.  Cum  Maximilianus  exemtus  esset  rebus  bumanis,  et 
magno  in  luctu  esset  Germania:  cxteri  reges  quasi  custode  pa- 
blicae  pacis  a  statione  remoto  ,  in  tanta  occ^sionc  rci  bcue  gerefl' 
dae  Dou  cessandum  «ibi  esse  duccbant. . .  a  (^y'/z  Bl.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


6l9 
CLEK. 
Codex  Ms.  Nro.  8608.  jt...fM. 

(Hlst.  prof.  4.) 

Cod.  Ms.  Chart,  sec.  XVII.  in  FoK  obL   (Folli  147.) 

Pläne  und  Sitaationsseichoungen«  die  Grins-Festiuigeii  ge* 
gen  die  Türken  betreffend.  * 

Vorrede  an  K.  Leopold.  (Wie  N.  3/  Cod.  9225.)  Dat 
[        Wienn,  Anno  1660.  V.  Martin*  Stier.  Ob.  Ingenier. 

Text.     (Weitläpfiger  geschrieben.) 
i  Nnr  mehr  Blätter,  nnd  fleifsiger  gemacht. 

I  (Von)  Fol.  6 1  (angefangen  etwas  neuer),  v  Abrifse  rnnd 

Relationen  vber  die  Croatische  ynnd  Meer  Gränitzen ,   alla 
i        denen  Cammeralischen  Stätten  etc. « 

{  Fol.  75.  Vernere  Relation  vnndt  Bericht  yon   deiien 

Wachten  so  vor  Carlstatt  aufs  lengst  den  Corana  ynd  AI- 
f  resohnitza  flofs  hinaaff  gehalten  werden,  sonderlich  aber 
!  bej  den  iehnigen  Pafsen,  deren  sich  zue  zeitten  die  Tür- 
r  ekheri  zum  rbergehen  gebrauchen  ,  benebenss  der  weitem 
Landefs  beschafenheitt  bifs  zue  dem  Ersten  Meer  Gränitzer 
!  Fosto  Zeng  rnndt  wie  Ein  oder  der  ander  sich  befündendex^ 
^  Mangell  am  leichsten  abzuhelflen  seje.« 
t  Fol.  82.  Relation  vnndt  Bericht  Vber  den  evfzeristen 

Gränitz  Posto  Schlnin  sechfs  meill  weegfs  Ton  Carlstadt  ge- 
legen, wie  solcher  sich  anietzt  befflndett,    ynndt  rerrerfs 
!        verbessert  werden  khönte. 

Fol.  88.  Relation  ynnd  Bericht  Vber  den  marckhtfle- 
ckhen  Ogutin  sechfs  meill  wegs  yon  Carlstadt  gelegen,  wie 
Er  sich  anjetzt  befindett ,  ynndt  mehrerfz  khan  befestiget 
werden. 

Fol.  90.  Rel.  ynnd  Ber.  yberdafsStattell  Bründel,  wie 
ßolohefs  sich  anietzt  befindett,  ynndt  in  etwafs  khönte  yer- 
befsertt  werdten. 

Fol.  93.  Bei.  ynnd  Ber.  yber  den  Mörr  Granitz  Posto 
Ottotschatz,  Nebenst  der  darbey  stehenden  Forteza,  wie 
sich  Einefs  ynndt  Anderfs  anietzo  befundett,  ynndt  in  meh- 
xev  ynndt  starckhere  Defension  khönte  gebracht  werden. 

Fol.  100.  Rel.  ynnd  Ber.  Vber  den  Meer  Gränitz  Poato 
Zeng,  wie  sich  solcher  anietzt  befindett,  vnndt  wafz  Fer- 
nerfs  darann  nothwendig  zue  reperiren  seje. 

Fol.  io5.  Vernere  Relation  Von  Zeng  lengist  dem  Meer 
gegen  Orient  bifs  auff"  den  letzten  Posto  Vettza  vnndt  dann 
^urnckh  nacher  west ,  bifz  anff  S.  Veith  am  Pflanm. 

Fol.  11 5.  Rel.  ynnd  Ber.  vber  die  Sutt  8.  Veitt  an^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


fi20 

SM.860B. Pflaum,  nebenst  dem  Schloff  Tersat,  wie  ticl^  einefftTmidt 
annderfs  anieut  befündett  ynnd  Verbefiert  werden  khonte. 

Fol.  199*  Bei.  ynnd  Ben  Tber  das  Schloft  Clanna  dem 
Freyherm  Bonasolli  zuegehörigen« 

Fol*  194.  Rel.  ynndt  ßer.  vber  das  Schlofs  mndt  Slad^ 
lein  Mitterbarg  Ihro  FürstL  gn.  von  Anrsperg  gehörigen^ 
wie  solcbefs  sich  anietst  bef ündett ,  mndt  dann  rerbelsert 
werden  k  honte. 

Fol.  186.  Bei.  ynndt  Ber.  yber  die  Statt  Triet,  ynndt 
dem  daran  ligenden  Schlofs .  wie  sich  Einefs  ynndt  Ana- 
derfs  aniet20  befündett«  Aach  fernefs  sn  aerbefseren  seje. 

Fol.  i34.  Bei.  ynndt  Ber.  yber  dafs  Schlols  Daino,  so 
der  Graff  yon  Thuern  besitzt  etc. 

F0L137.  Bei.  ynndt  Ber.  yber  die  Stadt  Gradisca  in 
Frianll  wie  solche  etc. 

Fol.  149.  Bei.  ynndt  Ber.  yber  die  SUlttQSrits  inFri« 
aull  etc. 

Fol.  144  Bei.  ynndt  Ber.  yber  die  Stadtt  ynndt  dais 
Schiorz  Lahach  etc. 

Fol.  147.  Tabala  über  defz  Grofs  ynd  kleinen  Ge- 
schücze ,  nebenst  dennen  andern  yorhanden  zengfs  Requi- 
siten in  denen  Croathischen  ynnd  Moer  Granits  Posten  al(s 
anch  den  Camroeraliscnen  Statten  wie  sich  befundten  im 
Monath  Juny  ibS'j* 

b«  Aafs  bejgesetzter  Tab^la  ist  sn  ersehen,  wafs  ia 
yorbeschribenen  Posten  zu  Aufssiehnng  einer  dreymonatli- 
chen  Belagerung  noch  za  ersetzen  erfordert  wordt. 


CLX. 
]ff.«.9t»5.  Codex  Mfiu  Nro.  9325. 

(Hist.  prof.  3.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  S.XYII.  (Qoerf.)  69  FoII. 
Pläne  und  Sitoationszeichnangen  der  Stadt  Gr&ts  and  der 
Grenzfestnngen  gegen  die  Türken. 
Fol.  1.  »Dem  Allerdarcfaleichtigisten  Grorzmächtigi- 
•ten  ynnd  Vnaberwündtlichisten  Fürsten  ynnd  Herrn  Herrn 
Leopolde  dem  Ersten  Bömisohen  Kayfzer  auch  zu  Hangars 
ynnd  Böhaimb  König  Ertzhertzog  zue  Oessterreich  etc.  mei* 
nem  Allergnedigisten  Herrn  Herrn. « 
Fol.  9. 

AllerdurclileucI) trister  etc. 
AlUrgenedigister  flerr  herr  ate.  Ewer  Kay»  Mtt  werden  nocb 
in  allergnedigisten  andenckhen  tragen ,  wie  auHf  derosclben  aller- 


Digitized  by  LjOOQIC 


ß 


621^ 

rnadigUteik  Beuekh  anho  ihB^vow.  QrHu  mtkTg'eixa  Cotnmilsio«  tfmf «tSj 
10  Besichtigung  der  FfonlierplSUe  alfs  Nemblicben  defs  LMdiM 
Steyer ,  die  Winditcbe :  Fanatische ;  Croatische :  vnnd  Mdrr  gra- 
nitsen,  so  gegen  den  Türckhischen  Confinien  ligendt«.  alfs  auck 
die  CJammerallische  StStte ,  vrie  solche  sambtiicncn  sich  in  Pawt 
irvefsen  befeinden,  auch  auf? allen  NothfiiU  in  bessere Terwahrting 
könten  gebracht  werden ,  Vorgängen^  waicber  bey  s»  Wahtfen  die 
Abrifse  alfs  gehörige  Relationen  darüber  eu  formiren ,  tos  Bw» 
Kay.  Mit.  Hochlöbl.  Hoff  Kriegs  Rath  ich  sogleich  darUue .Befehl 
licht  worden  9  welchen  Ich  so  dan  in  allen  geborsambists  nach- 
kommen ,  die  Abrifse  yber  obgcmelte  CranStii  Posten  so  wohl  wie 
sie  sich  befunden ,  alfs  auch  in '-etwaig  Mehrfh*s  TerwaÜret  werden 
könten ,  mit  den  darüber  gehörigen  Relationen  auch  -  in  gleicl^iir 
Wafs  cur  Defension«  ein.  alfs  ai^dern  Orths,  vor  Manachaffl  darein^ 
nebenst  denen  erforderlen  Stuckb  ynnd  Zeugs  Requisiten  nöthi-* 
^en  verfertiget.  Wie  solches  dan  Ewer  Kay.  Mt.  von^dero  hoch- 
öbl.  I.  Oe.  Oebaimben :  vnnd  Hoff  Kriegs  Rath^  Stelle,  damallen 
•eint  Vnnderthlinigist  vbei*schickbt  worden,  vnnd  dieselbe  daraufs 
ein  Mehrers  allergenedigjslem  ersehen  haben  .^vrarde«  **  Wellleit 
aber  obgi^dacbte  Commission  etwafseyllferttlg  gewesen;  -wartfui^di 
die  seit  mihr  benomen  ^  eine  mehrere  AufsfUebrligkeit  su  gebraut 
eben.  Alllk  habe  meiner  aller  vnderthanigisten  Schuldigkeit  nach^ 
Er;itlichen  die  Statt  Grats,  altfs  defs  Landes  Steyer:  vnnd  die 
Windische  Granits  Plütae,  wie  sieh  solche  anietst  befunden,  vnnd 
▼erbessert,  auch  nachgebendes  mit  su  Nutasichulig  der  Interims 
werckhe.  Realiter  könten  Fortificierc  werden «  tMt  der  darübei* 
formierten  Landtkartten ,  allfs  Tabellen  des  in  einen  vnnd  ander« 
ten  ortss  befindlichen  Vorraths  der  Stückhe  vnnd  Zeugs-Requisi- 
ten^ auch  wafa  zu  Ausstehung  einer  drey  Monatlichen  Belagerung 
darein  euuerschaifen  Nötblgen,  nachmalte  mit  mchrer  Partrculari-' 
teten  in  difses  Formular  susamben  bringen,  vnnd  Ewer  Kay.  Mtt. 
Aller  Vnderthänigist  Vberraichen  wollen,  su  Beharlicben  Kay. 
Gnaden  mich  beynebenst  Aller  vnnder  thenigist  empfehle. 
Ewr  Rom.  Kay«  Maytt. 

Aller  Vnderthlinigister 

Vndt  ghorsimster 

Martin  Sileft  m.p« 

Ob  •  IngenieTiT 

*Fol.4«  Mappa  vber  die  Sleyriaehe  Gränitzen  gegen 
der  Türckhischen  vöstnng  Canitcha  wie  solche  von  Gratis 
anf  bifs  Pettaw  formiert  worden  inMonathJan.  Anno  1657* 

Fol' l  }  ßel«^»on  vnd  Bericht. 

*  Fol.  7.  Erster  Abrifa  der  Sutt  Grat£  wie  aie  anietst 
stehet. 

F0U8.  Anderter  Abrifa  der  Statt  Grats  wie  aolchekan 
verbessert  werden. 

Fol.q.  Dritter  Abrifa  der  Hner  Yorttatt  wie  aolche 
anietst  stehet. 

Fol.  10.  Viertter  Abrifs  der  Mner  Yorttatt  wie  iolebe' 
mit  einer  Forlifieation  kan  Tmbfangen  werden. 

Fol*  11.  Ffinffter  Abrila  der  Ertshertasoglichen  Besi- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


622 

lüfvo,  9««&  Jion'  S^A^^  Gritz  mit  deiiiiea  Vorstatten  wie  Sie  anietxt 
stehen. 

Fol.  12.  Sechster  Abrifs  der  Ertzhertzoglichen  Besl- 
dens  Statt  Grätz  wie  solche  nebenst  der  Muhr  Torstatt  ia 
Eine  Fortiflcation  za  bringen,  sej. 

Fol.  i3«  Bericht  yber  die  Statt  Hardberg  wie  aolcher 
•ich  anietzo  befandet  vnnd  vor  einen  straiff  besser  su  yer- 
sichern  seye. 

Fol.  14.  Abrila  von  Hardtberg, 

Fol*  i5,  i6..  Belation  vnd  Bericht  vber  die  StaUFür* 
•tenfeld« 

Fol.  17,  Erster  Abrifr  von  Ffirstenfeldt. 

Fol.  18.  Anderter  Abrifs  von  Ffirstenfeldt. 

Fol.  19.  Dritter  Abrifs  von  Fücstenfeldt. 

Fol.  30.  Belation  vnd.Bericht  vber  den  Marckht  Yelclt* 
paoh  in  dem  Viertl  Voraw  an  der  Baab  gelegen,  wie  sich 
Solcher  anietzo  sambt  einen  Thobor  beffindet  vnd  im  Fall 
der  Nott  vor  einen  Anlanff  verbesert  vnnd  in  mehrere  Yei^ 
Sicherung  gesetzt  werden  könte. 

Fol.  2t.  Erster  Abrifs  von  Velbach. 

Fol.  ae.  Anderter  Abrifs  von  Velbach. 

Fol.  «3.  Dritter  Abrifs  von  Velbach. 

Fol.  24 ,  s5.  Schlofs  Baderspurg ,  Belation  vnd  Be- 
richt. 

Fol.  26.  Erster  Abrifs  von  Baekhlsporg. 

Fol.  27.  Anderter  Abrifs  von  Baklspurg. 
•  Fol.  28.  Dritter  Abrifs  von  Bakhlspurg. 

Fol.  29.  Belation  und  Bericht«  Schlofs  und  Stadt 
Pettow. 

Fol.  3i.  ■  1  Abrifs  von  Pettaw* 

Fol.  3a.  a  Abrifs. 

Fol.  33.  3  Abrifs. 

Fol.  34«  Tabula.  Geschütz  u.  Munition  m  Grätz.  iL 
was  abgeht  zu  einer  3monathlichen  Belagerung. 

*  Fol  35.  Abrifse  über  die  Windiscbe«  Petrinianische 
vnnd  Banatische  Gränitz  Plätze ,  gegen  den  Türckhischea 
Confinien  ligent,  nebenst  der  Vöstung  Carllstatt  in  Croa- 
ten ,  wie  sich  ein  vnnd  anderer  orth  anietzt  befändet,  vnnd 
in  etwafs  könte  verbessert  werden,  mit  der  darüber  For* 
mierten  Landtkartten ,  vnnd  angehenckhter  Tabalon,  wafs 
an  iedem  orth  am  Geschütz  Munition,  alfs  andern  zengs 
Bequisiten  vorhanden,  vnd  zue  Aufsslchung  einer  Drej 
monatlichen  Belagerung  noch  darein  zuucrschaflen  nöt- 
tigen. 

Fol.  36.  Mappa  über  die  Windische  Petrinianische  vnd 


Digitized  by  LjOOQIC 


623 

Banatische  Graniuen  wie  soklie  vom  Pettaw  aufs  bifa  Carl- nro-9««5. 
atatt  formirt  worden,  im  Martij  Anno  1657*  ^ 

Fol.  37.  Reflation  und  Bericht.  Statt  and  SchlofsWa- 
raatin. 

Fol.  3q.  Erater  Abrifa  von  Warastin. 

Fol.  40.  Ä  Abrifs. 

Fol.  41«  Relation  und  Berieht*  Ydatang.  Coppreinitz. 

Fol.  49*  >  Abrifa  der  Ydstang  Goppreiaitz. 

Fol.  43.  a  Abrifa. 

Fol.  44-  Hei.' und  Ber«  Aeuüaeraten  Granits  Fosto  St.* 
Geöngen. 

Fol.  45.  Abrifa  yon  St.  Georgen.. 

Fol.  46*  Rel.  und  Her.  Yöatong  Creatz. 

Fol«  48.  Erater  Abrifa  ybn  Greuts« 

Fol.  49«  9  Abrifa. 

•FoL5o.  Abrifa  yon  Schwiobatz«  •  ^ 

Fol  5i.  BeL  u«d  Ber«  Yeaatung  lyamtaob; 

Fol.  53.  Erater  Abrifa  yon  Iwaaiaeh*    ' 

Fol.  63.  a  Abrift. 

Fol«  54  BelatioA  und  Bericht  anfaevaie  Granitz  haufs- 
Sifzeckh^ 

.  Fol.  55.  Erater  Abrifa  yon  rSifzekhi 

Fol.  56.  2  Abrifa. 

Fol.  57.  Relation  und  Bericht  enaaeriaten  gränitzpoato 
Petrinia. 

Fol.  58.  Abrifs  yon  Betriaia. 

Fol.  59.  .Bei.  und  Ber.  vber  die  yill  impprt,ierente Grä- 
nitz  Yöatang  Carlatalt  auf  den  Crabatiaqhen  Granitzen  li- 
gendt. 

Fol.  62.  N.  1.  Erater  Abrifa  der  Yöaatung  Carllatatt  in 
Croaten  wie  aie  anietzt  in  Paw  atehet. 

Fol.  63.  N.  2.  Erate  Manier  einer  Redirata  zu  Carlatatt. 

Fol.  64.  N.  3.  Änderte  —    '  —         _       ~       —      . 

Fol.  65.  N.4.  Dritte      —       —         —   '  —       — 

Fol.  66.  N.5.  Yierte      —      _        _      _      _ 

Fol.  67.  N.6.  Wie  die  Yöstung  Carlatatt  in  EineYoll- 
kombenheit  zu  bringen  ist. 

Fol.  68.  N.  7.  Abrifa  yon  Carlatatt  mit  der  ymbligen- 
den  Landesgelegenhait. 

Fol.  69.  Tabula,  Munition,  Geschütz  auf  den  Win- 
diachen  u.Petrinianischen  Gränitzyoatungen  etc.  Martii  1667 
und  was  abgeht« 

(Fleifaig  gemacht.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


624 

CLXI. 
irmas.8.  Codex  Ms.  Nro.8323« 

(Hist.  prof.  9 1 .  Ol.  Hist.  lat.  so4  ) 

Cod.  Mt.  Chart.  ••  XVL  in  Fol.    (FolL  s4.) 

PoL  ti  vExegeticon  hoö  est  compendiota  qssedam  d^ 
scriptio:  ad  arma  aamendn  contra  effemm  Barbamm:  et 
Chriatiani  nominis  hereditarium  hostem  tyrannum  Thor- 
cam.  Diva  Maximiliatio  aecando:  Eleeto.  Romanomm  Im- 
peratoriy  semper  Aagnsto:  ao  Germaniae:  Hnngariac  et 
Bohemiae:  Begi  etc.  Archidoci  Aaalriae,  Daci  Bargundiae 
etc.  Principi  omni  pittate  et  olemedtia  bentgnisainMK  Anno 
i564,  foeliciter  dedicaiimu 

{Expcrgiacensl  fOnliia       ^ 

Eaigilans        V  Jogolel  40rbem      >yiücendo 
Eiieatigana     j  \Oealate    ) 

Jadicia  Deit  Altana  nolta* 
T  Humillinio  Veterano  Clieiitnlo  Anthore :  Petro  Kte- 
rafto  Kys  (^nqueeccleaienai  Pannonio.  BeTtreadissioii 
D.  Domini  Micolai  Olahij :  Archiepiscopi  Eccleaiae  Strigo* 
nienaia ,  Primatia  Regni  Hangtriae  eie.  Caeaareo  Locnmte- 
nentia  ete.  familiari. «    , 

(FöLt«  b*)  Nam  toA  rea  agitor :  Pariea  quam  prozi* 
maa  ardet, 
Et  neglecu  aolent:  incendU  anmere  Tiret. 

"  Foeliz*  yereqae  divina  BespobKca  eat,  Qua« 
tempore  Pacis :  Cogitat  Bella. 

In  Deo  faciemua  Tirtutem :  et  ipse 
Conculcabit  hostet  nostros. 

FoU  S.  Praemonilio  Simplex  atquc  humillima. 

Fol  3.  Inyocato  sacrosancto  nomine  SaUatoria  nostri 
Jean  Chriatii  Benedict!  et  Gloriosissimiy  nnnc  et  inaaecalt 
aaecnlornm  Amen. 

Plasmatio  generis  hnmani, 

Fo).4.  Flagellam  Dei  est  Thorca:  Propter  peccaU 
popnli* 

Fol.  5.  b.  Penitentia. 

Fol.  6.  Arma  sumere  contra  Thnrcaa :  quid  sit« 

Fol.  7*  Campua  Caesaris  Thurcarum.  Bildliche  Dar- 
•telinng. 

Fol.  8.  Descriptio  Campi  Caesaris  Tharcarum.  Hecest 
(5  ordinea.) 

Fol.  q.  b.  Seqnnntur  Ordinea.  Qne  sunt  landanda  et 
obaerTanda  in  Castro  Thnrcico. 

(Timor  Thorcarum.    Silentiom  Sacrificiom  et  Abosia 


Digitized  by  LjOOQIC 


625 

Fraternoi  amor«    Potii8  Aqve  lattdatlstimna«   >lJoeto9kecre-H«*.ai«9« 
4Ur  TiotiU  Timttiivt;  ModiM  -ballsndtoan  hosU  in  oampo.) 

Fol.  is:€hrbtJaiiorani  Campt  generalU  deteri^tSol 
b.'Ordo  campi  CI^'ri8tiaQonim:'<^tl)r^ Visite beU^ 
ohierratjo, 

Fol  i3,  h«  Ypd?  OQDtrahm  JM  enaeac  gentMChriatia- 
norom.  ad  keHaoduai  contra  Thnrcas.  -    • 

Fol  i5.  Gaibpus  CaesaritCbristianoram. 

GederaUsCoofligj^ndi  mdäiia  i^pih  Tarca.    (Bildliche 

Parstelloag.) .  -  ..'..'.  /•  i        i ';..:'_  '»: 

Fol  i6« .  GcReralis   Congreasio   Chriatianorum  aonlri 
rkurcaa«  e&.curmbua  oombinatia  atqce  ßoinbardia« 

FoliY«  b;/8cHittitilr  natale  prticrKnni  io  Daoobio  Et- 
pediendoin   '  *     ,*     |  '^   ;. 

Maritimum  Priseliaai  Amadeam« 

Fol  i9*  Obaeivatiooca  campeaUrea« 

. '  Fol.  19.  SamroariinD  lodaa  oampi  Chriatianonmi. 
Fol  so.  CaatrametatioiitaChriatianornm  modua.  (Bild« 
[icbe  Daratellan^.) 

Fol  22. .  GäatrameiiLÜoiiia  Chriftianonim   nipdl^aire 
Ijpva.   '      ■  .,../.... 

Fol  a3.   Copia  >  jnvamenii   alre  Confederationia  inier 
(ttottdani  Joannem  Regeili  HtiDgariäe  etc.  ac  Ssölejinanom 
mperatorem  Tborcartim  ittiti.^ 
Fo^.  24/  Epilogna.   . 

Defintt  t.  9  Altlssimas  dominna«  Itciaque  SalTator  noatar  J«- 
na  GhristM.  Q^'  uniTeraa  regit  ^  alget,  vegetat,  modarat,  at- 
we  oomipotentia  «ua  *  gubcrnat  t  in  totittt  ReipubHcae  Cbristia' 
«0  Salutean  atque  foelicitatem ,  grataita  tna  gratia  aique  miseri- 
ordia  divina,- ad  vota  omnium  Cbristia&oruiii  in  aaadüa  aaeenlo« 
■m  miaericorditer  concedat.  Amen« « 
Soli  Deo  Gloria  Honor  Laua» 
V  .  fit  Diiainitatif  Imperinm  alt 

Sempitemum.    nunc  est  in  Saecnla- 
84eottloram  Aman. 
Finia. 

"*  TgL  Hammer,  Geacb.  d.  Oam«  Reicba.  IIL  p«  707« 

CLXIL 
Codex  Ms.  Nro.8647.  «^-  «♦^^ 

(Bist.  prof.  18a.) 
Cod.  Ma«  cbart«  in  Fol  a.  XVl.  (FoW.SS*) 
(Yott  don  tfirkiaoben  Kaiaetn  und  Elnrichtnngen«) 
Relatio  Hiatorica  de  Tarearam  moriboa}   item  cajiia« 
im  Erenütae  Baymwidi  BeTOlatio  de  Tarda. 
I.  40 


Digitized  by  LjOOQ IC 


626 

•  IncipUa  • »  Durcblaaeliiistr  vnd  GrQnMhktiy«»  Kfconigli  li 
1er  i^onfiiUgtiter  Here  *u  alJonu'seythen».£u3f«re)B|iefiiQg1ilicbeu 

frofsintfcbtislioytb  ineyofl  heflissnce  vfid^rthen^i^^.  ^ynf te  willigUick 
erayt  vnd  oyth  1^.  Kbo«  G.  dUldern  buchleiii  genedigklich  tob 
myr  annehme,  Denn  ich  mit  allem  Äeys  n^ich.  grps.  gemuhet  bab 
£.  KbcBibfK.  Hat.  £«i  lob  ynktf  «rhenri  ^t*d»u«kicba  vtad  darneben 
anseygen  die  beymlicbkeyt  dcriTurii^nn  vadyv  ordenimg, weicht 
dem  Durchlaucbtigon  yi|4  ^oAl^ficI^t^ß^i^  furttanm  vnd  berenn  b^ 
renn  WUdisluenn  .au  Hungerenn  vnd  Bebem  etc.  Kbonnigh  Hey- 
liger  vnd  Seliger  gedecbthissc'meynem  aH er  genedigestena  bereu 
fu  genant  ist  durch  iro  getrcye  beimlicbe,  fFreuntd  die  bey  den 
Cxevtbean  bey  dem  grossen  Türken n  etnt'ienn  fkyn  rnd  alle  jrt 
regmingh  erifarbenn  m>t  allenii  artykicna  WiaiiaanaohyolgelATt 
acfiryiFtenii  vnd  figureoFH 'vvie  vfol  der.yajqriajUchn  tyrann  üymmer 
cesetiget  mag  werdenn  su  vergissenn  Das  vnscbuldige  bluib  Der 
.Sristenn  Sso  befinnde  leb  in  eynein  sprach,  des  eynsiedeli  rcT* 
mundus  genanth  Der  ehr  bleynes  buchlcynn  gemarcht  bat  vnd  sa- 
get an  es  wcrdenn  cweeii  )uhge  «deler  im'Rydergang  der  Sonnei 
erwachsen  vad  werdenn  aidb  ynd  bferacbeno' durch  denKreysger 
manien  vnd  agrippa  bys  in  mit^eiui  tag  Darnach  durch   bulff  xtA 

J;enadt  des  allerbocbstenn  vyrth  er  sich  erbebenn  in  die  hohe Dff 
ulFke  wider  denn  wyldenn  Vebenn  vnd  denn  vertreybennioyt den 
Selidroasen  des  grosenn  adeYe^s,  die  im  vnder  sein  flugel  gescbwu* 
enn  sein  vnd  seinenn  scbylt  sal  her  benhenn  an  eynenn  Dontai 
bauib  In  aller  b^bena  der  Sonhon  in  anitteah  der  weltb  myt  gro- 
aem  Jubyiirenn  vnd  freudean  vnd  der  sal  f.«  warer  vrkundt  vnd 
anzaigen  thun  die  genad  vnd  fried  allenn  Cristglaubigenn  aul^e^ 
denn  die  woyl  man  In  kheynenn  bucheren'  nach  legcnnden  nad 
durch  lebenndige  gescbycbt  Ich  durch  mteyae  bebeflissene  crkO' 
dang  beindenn  kann  JemiAit  anders  au  sein  difesenn  jungenn  tAt 
l^r  Enntaprungenn  Inn  Nydergangh  der  Sonnenn  denn  alleiae& 
Kbo«  Mat.  das  Henn  gotb  gelobetb  sey  in  Ewykeyt,  idcr  vsft  mä 
Diesem  aller  aller  edelestena  Adeler  gejgebcMn.  vnd  begnadt  kit 
vqI^  bu  beschirmen  vor  dem  wild  enn  vncriatlicb«ii  lebena  der  dt 
nymmer  gesetiget  ist  das  cristiiche  blutb  au  uergissen»  der  ksl^ 
benn  meyn  vnderthanniga  byth  ann  Euyer  Kbo«  grcMmacbtvkeytli 
wellennt  es  nicht  verschmehcan  vad  vnuardrosaen  aain  au  lesen 
wie  her  nach  volgeih. « 

»  Aller  Durchlauchtiger  vnd  grofsmacbtigar  Hbonnigk  nd 
Here,  es  ist  wol  byllich  eyner  cristlichenn  gemeine  su  behercti* 
genn  bey  vnserenn  aeythenn  der  vncristlicben  rauber  myC  Irca 
grosem  gelugk  wider  vnfs  Cristen  Dardurch  wyr  grose  beschwe 
runge  beiTundenn  habenn  das  cot  zu  erbarmen ,  wie  denn  gescks- 
enn  inn  kurcs  vergangenn  Jarbenn  erschrcklich  au  berenn,  dar- 
durch der  aller  Durchlauchtigeste  ffftrste  vnnd  here  Uere  Lndo- 
wyk  heyligcr  gedecblnisse  cynSpygel  Irer  Jvgentvnd  andereflfii^ 
aten  vnd  graffenn  ritter  vnd  knecbt  erbarmkitek  yr  lebenn  reria* 
renn,  durch  hiesige  vureyne encsundung des  vnngutigenn  turken 
lern  vorgenohmen  denn  sstui  vnnd  kronn  des  beyligenn  reicbcs 
Hungeren  sich  vnderslandenn  au  meebtigenn  vnd  regirenn  vnd  n 
dem  Nicht  geaugenn  hat  in  sao  wyl  kbonigraychena  vnd  iTarsstcs- 
thumenn  der  Cristennbayt  rauplich  cntucreth  welche  nun  der 
turK  selber  in  seiner  Eygemi  Posesionn  myt  grosser  vorstchtigkeTt 
im  bescbuczungk  halthoon  in  lyrem  Haysorthum-  alle  aeyt  tsgk 


Digitized  by  LjOOQIC 


621 

^d.aadkl  md  Toa  M§k  %u  tagli  gedeehtigli  sein  Ire  r^kh  su  nic-**«-**^?« 
reo  vond  mU  Cmlcnii  gesiimet  tuuerderbenn  s«  uortylien  1117t 
allenn  lereno  nacbkboroen  su  enndenn.  c 

9  Der  halbenn  diegrose  aunorsicbt  vnd  gelaubeim  ann  Eu^rere 
tthonnigklicbenii    grosmachtielieyt    die    wej\    got  in  evrigkeyt  E« 
kboBDigblicbenn  genadcnn    fem  auserweleth   als  eynnen    CrislH- 
cbenn  khonnigk  vnd  su  eynem  herfurcr  dar  beyligenn  Crlstenbeyt 
gestelbet  vnd  ion  die  beylige  kronn    au  Hungeren  mccbtigblich 
cingefnret   vnd   denn   vnwirdigenn  geaalbtenn  vor  angeaicbt   E. 
Kbo«  Mal.  vnd  vor  aller  neltb  au  scbant  vnd  spotb  gcseccet,  Mer 
Ich  gelaub  vnd  traw  got  dem  Almechtigen  Euyer  Khonnigklicbenn 
Hat.  au   eynem  Cristlicbean  berfurer  verordennt  die   Cristliche 
kyrcbenn  aufs  egiptenn  inn  das  gelobte  landt  au  furcnn  vnd  die 
seyt  vnd  tagk  su  erlenngerenn  als  goth  genad  gelbann  hal  seynem 
auierweltbena  diener  jeaue  der  das  wölk  gotes  beacbueset  vnd  auff 
eynem  tagk  il&nff  kbonnigk  die  wider  das  ffblk  gottbea  verbertb 
waren  an  eynem  bäum  lis  bcnnken ,  aucb  got  der  almechtige  myt 
£•  Ubo"  genaden  diese  erleucbtunge  tbue   wie  ber  getbann  batb 
myt  dem  Edelenn  propbetenn  Dawy(  do  inn   dy  Pbylsfayner  mit 
dem  grosenn  Goliam   ertbotbenn  woltbenn«  das  ber  den  Ooliam 
vberwanndt  vnd  im  sein  kop  abschlu'gk  dardureh  dem  Dawit  von 
Jttnffrav»*enb  vnd  vonn  frawen  von  Jungk  vnd  alt  lob  vnd  erhege« 
apracbenn  vnd  geaungenn  myt  barffenn  vnd  tromyttbenn  vnd  gro- 
sem  Jubylirenn  etc.  Mer  den  allen   Hbonnigen  der  erdenn  «  dea 
geleiebenn  alle  boffhunge  au  got  geaetcaet  sey  vonn   allenn  ge« 
treyenn  vndertbanen  vnd  allenn  Criatglaubigenn  Euyeren  kbon- 
aigklicben  genadenn  tak  vnd  nacbt  myt  yrem  gebetbe  kegenn  got 
dem  almeebtigenn  in  yrem  gedecbtnusse  babenn  vnnd  bjtthen  £. 
Hbo«  Mt.  die  genad  vnd  buln  au   geben  denn  vncristlichenn  go- 
liam vnd  tyrann  der  beyligen   Gristenbeyt  Der  nicbt  auif  baren 
ut  auuergissenn  daa  vnscbuldige  blnlb  Inn  E.  Kbo«  Mt.  henndt  eu 
gebcnn  vnd  Inn  au  sterbenn  vnd  au  trennbenn   myt  aller  seiner 
macbt  vnd  E.  Kbo«  Mt.  die  kroenn  vnd  atuel  myt  aller  yrer  ber- 
scbafti  au  gebenn  vnd  berscber  aecaenn  sie  christlieb  regyre  ynn 
denn  wylben  vnd  ffried   gotes  wie  got  durch  sein  genad  daa  er- 
aeyget  bat  E.  K.  Mt.  au  Hungeren  vnd  Bebem  bere  vnd  Herseber 
SU  aein  Got  verley  £   ii«f  genaden  lanng  myt  gesundem   leyb  ku 
erlangen  myt  langbem  lebenn  au  lobe  erbe  vnd  gotbe  dem  almech« 
tigen  vnd  vnnfs  armen  au  Nuca  vnd  tröste  Amen,  c 

» Nun  volgenn  byrnacb  die  ordenung  vnd  regimenth   dea 
Turkiacbenn  Hayaers  myt  allenn  seinen  regdenn.  a 

»Zu  dem  eratenn  Der  Turkyacbenn  kayser  anffangk  bef« 
fniindt  aicb  in  etlicbenn  acbryffken  wie  eyner  gewesen  mit  Nahmen 
Otmann  vonn  im  bis  bor  alle  nacbkomene  Kayser  myt  alle  irenn 
geaindt  regyrenn  vnnd  yre  geacblecbt  myt  Irenn  Sunnenn  Ire  re* 
cimeant  Haltbenn  Baaayt  der  ycaige  Kayser  yre  herschafft  ach rey- 
benii  yrenn  Sunnenn  vnd  loebterena  wie  denn  byr  nach  fßgurll' 
cbeon  Entworffena  befiaadt  vnd  waa  yr  geweaenn  ist  von  anffangk 
liya  auff  Diesena  Kayser «  bey  Caeythenn  dieses  Kaysers  ist  auch 
▼ermerketb  alle  geacbyklicbeyt  vnnd  ordenung  seynes  boffies  vnd 
kayaerlicbenn  wirdigkeyt  vnd  darnach  von  seynem  ber  legenn. 
^reiches  denn  Euyere  Khonnigkliche  grosmaebtigkevt  habet  au  be^ 
heraigenn  vnnda  achten  vnd  alle  £..Hbo"f  0.  Nachkomende  vnnd 
daraura  aunebmea  wider  dena  Turkenn  au  haandelenn   «vean  sie 

40  • 


Digitized  by  LjOOQ IC 


628 

jrto.8M7*yTe  gewanfaeyt  ntclit  rerwandelenn  tndaiidl  voiin  Irer  liencltfii 
iwelcäe  in  nktemacht  ge1eg«nn  Enroppe  genant  Tnd  auch  in  den 
auffgangk  aziam  genannth  Damebenn  »uobToan  irenn  Ricbterttn 
Tnd  recht  sprecbenn  vnd  gericblenn  die  der  rechtennkitndigkyad 
laufftigk  seyn. « 

Fol. 4.  »Auch  was  sich  antreifenn   ist  die  ordenaogb  d« 
f       Kancslayenn  vnod  yrem  sigellirenn  vnd  vonn  derMechtiglieytdcr 

Saleyen  vnd  schyff  wie  die  geordnei  sein.  JUer  auch  die  stendt 
er  anipt  Inn  wes  form  vnd  gestalt  icslicher  Nach  seynenn  wy^ 
denn  vnd  nahmen  gebaldenn  werdenn  vnd  Cseiget  auch  an  wie 
vy]  Einfs  vnd  eynnkhomcn  alle  yar  ann  trugknem  gelth  der  To^ 
hysch  Hayser  hat  vnd  worumb  vnd  wem  man  es  wider  aufsgjbt 
und  in  sunderhcyt  wie  sie  es  myt  yrem  gelaubenn  haldenn  Tnd 
gcbetb  Innehalc«  yres  gesecze  wie  sie  seiexam  vnd  lecberliebe 
dingk  vorgebenn  von  wegenn  des  ewigenn  lebenn  au  babenn  vsd 
SU  lecat  von  Iren  KrigesiFurenn  bey  d!em  fforigenn  Hayaerenn  fsi 
auch  bey  dem  icsygenn  myt  seiner  beschuccung  vnd  beschyrnnuig 
im  leger  vorschlossenn  vnnd  auch  allergenedigester  Hhonnig  Tnd 
here  wenn  Euyer  Khonnifik|iche  grosmachtigkeyt  dis  buehlen  l^ 
sen  werth  alle  diese  Nachkhomennde  artykl  gleych  wie  £.  Kho* 
Al«^  sie  myt  augenn  selber  'aehet  Dardurch  Buyer  khonnigklich« 
Ma'yestat  beherczigenn  wurdt  vnd  geth  dem  almechtigenn  Im  tl- 
lervornehmstenn  Myt  allenn  vnfs  armenn  vndertbanenn  ersuchen 
vnd  annruifenn  vmb  hulif  vnd  trost  £•  Kho*  Maiestat  wider  den 
vnnguttigenn  tyrann  wie  beseytbenn  geschefaenn  ist ,  do  san^sou 
aufT  eynnem  tagk  myt  eynem  baynn  etc.  etlich  tausent  ersehlugk 
do  myt  her  das  volk  von  ysrahel  erlediget ^  Diese  genade  wir««' 
^  men  Demutigklichen  suchenn  vnd  byttheon  £.   Kho»  genadeu 

bey  got  diese  genade  auch  ereeygcnn  vnd  verleyhe  den  vncriitli- 
cbenn  tyrann  au  uortreybenn  dardurch  Euycr  Khonnigkliehe  ge- 
nade lob  vnd  erbe  gesungenn  vnnd  gesprochenn  wyrth  au  ewiger 
gedeobtnisse. « 

»Auch  aller  genedigester  Hhennigk  vnd  here  leb  byttemn- 
dertbennigklich  £.  Hho«  Mt.  mioh  genedigklich  vernebmenn  vsd 
nlclit  verargenn  Inn  dieser  cleynen  vermanunghen  vnd  wel- 
lienn  beherczigenn  dye  ^yl  vnd  mancherlay  geschichte  die  vor 
seytiienn  ge&cheen  sein  in  KrigefslaufTenn  wie  mann  dann  leiii 
^'el  Hi^torienn  beschribenn  nndt  vnd  Inn  sunderheylh  in  der 
troyanischenn. «    . 

•  FoLI^.  »Durch  die  mann  erkhennennDieerbarmyhKchetljod 
der  aller  khunstenn  Bytther  vnd  Heldt  wie  sie  vmb  yre  lebeos 
hhomonn  sein  als  Hcctor  Deyphebus  trogyllus  paris  ackylles  mer 
der  edele  priamus  vnd  die  aller  starkstenn  Rytter  aufs  Kriecbenn- 
landt  Herculefs  vnd  sampsonn  die  do  lebenn  vberwant  alle  }T  le- 
benn verlorenn  Durch  die  vntreye  anschlege  vltxes  tröge  veris- 
renn  wartb.  Sao  ist  vol  vonn  Notthenn  golb  denn  almecbtigenbyt- 
tb^nn.E.  Khonnigkl*  Maiestat  vor  sulchcnn  anscblegenn  au  behut- 
thon  Im  feld  im  hauTs  inn  kuchenn  vnd  betb  dardurch  der  aller 
edelcste  adeler  vnfs  vonn  got  gegebenn  Nycht  verwarlost  mockc 
werden  Inn  dem  wyr  Negst  got  alle  vnsere  trostliche  hoffnunge 
secaenn  vnfs  zu  bescbirmenn  vor  allenn  bosenn  anscblegenn  Der 
bozen  ieuthe  hie  auH'  erden  Amen. « 

Fol.6.  4  Abbildangen. 
1)  V  Sergius  Der  treulo/'s  keczery seh  Monich  Der  abtron* 


Digitized  by  LjOOQIC 


6H9 

r     >  »^  bltTo6nDei^Gri8lraiiveUgionDertttE7tiii«v&iigkSft»iMf. 

mllot  haydiri9cli*eti  Ke«£erey. « 
''*d]f  OtfimÄ^o-8  der  Erst  Icay^er  vhnd  ejnn  Herers  dys  gc- 
sohlechtes. 
3)  Orchanes  Der  ander  kajser  aller  TbeUbatttathIRsIger. 
>  4)  Anivothea  der  Drjtihe  kayser. 

FoLi6.b.  Wieder  4  Abb.  (B.)  (Hassaithderrfrdekaj- 
str.  If achometb  der  ffanfRe  Kajser  myt  fliel  Tbel.  Am- 
rot1i(^8  der  ander  Der  Sechste  kayser  Uachome^  der,  ander 
Der  aybei^nde.Käyser«  ...  ..... 

Fol.  7«.  Wieder  4  Abb.  (Posayth  der  ander  des  grosenn 

Kayiers  Sotin  Yasy  in  Krichenlandt  rnd  zu  trape  Snndth« 
Mdch'ometh  EyVin  ffafsi  vnd  Regyrer  Inn  amazien.  Tuschus 
Eynn  fürst  Eypn  Begirer  in  Caraniytthenn«  Synann  £ya 
'h^czQglk  ;Eyiin  Begirer  zu  Donnsly  vnnd  rodnii.) 

.  ;.  Bei.  7»  b^  Wieder  4  Abb,  AbimaC  Eynn  herceogk,  im 
Invdtau  Snift'rnd  Satinythenn  —  Muraeh  eynn  herö^ogk 
Dfer^rejjirer  in  trape^andt-^Hälly  eynii  hei^czogk  rnd'regi- 
rer  zu  Capphen.  (Die  tochter  der  kayser.)  Die  erste  Täch« 
tej^  e^nn  elich  gemal,  fhip^tbastie  Haythinann  in.  lilatujlienn. 
*  f'ol.  8.  Wieder  4  Abbl  Die  annäer  Tochter  ynä  ge- 
mahl  Haabfak{]|egk  eynn  Regyrei*'  der  gegenn|  Ohrydfifenn» 
I)ie  Dritthe  t9chter  ynd  gemahel  jSItistapha  beschowa  regy- 
rer an  Wossenn.  ^Die  i^ierde  geräabel  Mustapha  bechqwa 
Hegirenn  Der  nocionn  Ohrydfenn,  Die  ffunfite  getnahl  thau( 
basstiowa  eynns^kayserlichen  geschecht. 

•  Fpl.'S.  b*.  2  Abb«  Dip  Sechste  uchter  ynd  gemaUDes 
Hayimans  der6encziaren.  DieSybendeTachter  yndjgemaU 
Inzell  von  Almath  regirer  z\i  Yollemiih,       ,    .      .  ;  • '  t 

*  '  Fol.  <9.  2  Abb«  Der  Bath.  .  Thautbastra  aufs  pirn  der 
Eirst  radc  Imbrahi^bastie  der  geburt  eyn^i  vec^ite^  Xürke 
d'(^r  ander  ralli»,       "  .  '   ,'    ' 

*"  'F0I.9  b.  (Des  kaysers.' so.BatH.)  2  Abbild,  ^all^ 
basslia  der  gebnrth  aufs  WossiiennDerdrytthe  raih.'  Sehen« 
der  bastia  derGeborthaorsKrychennlandtderffierdeR'adth* 

•  "'•'Fol.  10.  I  Abbildnng.  Bechtisinn  der  Ahh»  Kayser. 

* '  'Po1.'ii.'(Leer.)  (Folgt  nun  die  Sobildornng  ihrer 
Efnrichtangenf)    *  '  ,     . 

*      FoUafl^ 

Anifangk  der  X\egyrungh  aller  vorbemellthenAbandltnigdes 
Turkenn. 

»  (D)y8  seynth  die  erstenn  tnn  dem  Beginennth  aller  Dynge 
bey  dem  Turkyscbcnn  Khayser  vnd  xu  zeylenn  von  dem  Kayser 
nicht  wegk  khomenn  die  vcrmagk  mann  in  kheynenn  wegk  yrer 
macbt  halben  vber  windenn  Nach  erbenn  zu  tbadelcnn  Das  yst 
yre  gewonnbeyth  in  der  wocbeon  ticsenn  sie  su  vier  Malenn  ann 
gcmayner  stat  vnd  verborenn  die  noturlT  der  armen  vnd  ander 


Digitized  by  LjOOQ IC 


630 

Vf9.M47«  Icutb«  rvA  da$  brya^en  si«  anti  daan  Uyser  mi  wami  ^osdam 
eyner  gestyrbcth  oder  abgeseosel  wurd  von  sdrand  aa  ami  dk 
sthath  eynnenn  anderaan  erwelleth  vnd  cUaaayt  die  weaariaaB|a- 
nannth  etc. «  (i  i  Bl.) 

Bia  FoUaS* 

y  Aller  Grosmachtigestar  kbonnigb  Tnd  meyaa  allar  geaali* 
gaatar  Hera  Nach  vermugli  meynes  EynfFeldiganna  vndertbeniiifeaa 
ffleyft  denn  geaynnet  bynn  vorsuwenndann  myt  allenn  vrylligcaa 
Dinstenn  myt  leyb  vnnd  guth  dit  buchlein  bab  lasaenn  verdeno* 
sehenn  welches  dann  nicht  vatt  vonn  Notbenn  yst  teyiier  Jarul 
ader  wennes  geschriebena  ist  wenn  dis  regimennt  athetea  Hey  jit 
gele}ch  wie  es  heut  haulh  geschriebenn  wer«  von  dieaettn  obe- 
melthenn  artyklenn  myt  yrenn  ffigurenn  geraalt  wenn  die  Tor« 
bann  slhetes  inn  evaem  regimennt  vnd  ordenung  stbahena  vnd  cja 
ycsl icher  bayser  clys  Regiroefit  beltb  myt  denn  Nabmenn  Tsni 
amptleuthenn.  Es  were  denn  sach  das  der  bayser  myt  alle  sej- 
nem  regiment  austoroth  vnd  ina  Ewigbbeytb  verderbet  ▼ad  va> 
dercehe  Sso  mocbt  dis  bucbleynn  au  nicht  gemacht  werdena  das 
beme  Euycr  bhonnighlichenn  Majastat  Got  der  Vater  got  der  Sana 
vnd  der  heylige  geyst  amenn  vnd  dy  beylige  Dreyffeldigbejt  atcb 
Daa  es  gescheba  geschehe  Amen.  « 

FoK  s3,  b.  Anwendung  der  Daniel'achen  Tranmavala- 
gnng. 

Fol.^.  Yoratellung  de»  Bdbmlachen  Heerzages  aal 
Lagere.  (» Also  ist  d.er  Zyssko  mit  aeyner  roltbena  gess- 
genn.«)  (i  Doppelbiatt)  (»Also  syhenn  die  pebem  iaa 
yrer  wagenbargk  In  dy  achlaoht. «) 

Fol.  S4.  (Doppelblatt.)     Herreazng  der  Türken. 

FoKaS.  Kurze  Biographien  der  tflrkiachen  Kaiser. 
(Mit  3  Abbildungen.) 

9  Othmanua  der  erst  Turk  rnder  allenn  Begyrenndeas 
turken  yat  her  der  Erste  straythbarsteKeyasergewezenn  ete^ 

Fol  3a.  VonderProphezeihungdeaRaymnndEremita. 

Fol.  34.  Abbildung  dea  KaiaerFerdinandua  za  Pferde. 
(Hoffnungen  auf  ihn  gceetzt.) 

Schlura.  (FoK35.) 

9  Vnd  der  selbige  wyrtb  die  gregiacba  Kyrebeaa  Relbnal. 
rena  vnnd  denn  Tempel  der  heyligena  Sophie  au  Koaataalniopal 
vryder  vmb  auiFrychtenn  vnd  wyrtb  au  bobenn  dingena  aaldtay« 
genn  wie  Moysea  vnd  aronn  erhöbet  vnd  voa  goth  erweltfa  das 
Volk  vonn  Israbel  aufii  Aegypteaa  Iaa  .'gelobte  laadt  aaa  Aubaa 
Ml  allaau  a^badeaa*  a 


Digitized  by  LjOOQIC 


6U 

*•'  (Hiit/i)V6f;»Ä4:)    •  '•         ; 

'  ft.y  IHoiti^s  BttTcm  a'Kfi^fi'enflfttiiiOrfftorit'Ciietlrcd  ad 
Portam  CHtömahnicain  Relatia  ^breria  -de  StaCtt'Tikt^aniin. 
Mem*  de  Statu  l*alarot^ni  >A';'  t tfe^)^.';  (Tän^agel.)  '    ' 
*   ''    Fol.  1 .   t  Brem  rfelatio  ad  qQaedam  interrbgatiA  de  Statu 

httperi  Tarcaruin.«  .  .    1  

'  <  »QaaesiJo'|»riaMi*Tbi  T«t*oiolIiiiperalerta  oaniribttt  ge« 
Beria  metaliU  abundantes  foAnae  "^  illae  tn  e4^^q|ia  d^vet 
atractara  aerventur,  et  an  operarii  Christiani  vel  Tarcae 
aini?« 

»Turcat  tantumodo  abundantes  fodtnas  habere  oupri| 
et  ferri,  qoarnm  una  repefilur  Ih'^nodam  loco  qui  rocatnr 
Samacho  in  N^Kf-^.quae  parumidisUt  ä  mare  —  est  ibi 
etiam  fodina  adstis,'sed  parräe  perieotionii' ac   qoantita«    \  '  "''* 
tis  etc.«  •  '  •   -    *''■"■ 

Folt  i.'hJiJi.  Vbf  magna  .toirAeoMi'  bellica  XondaDtur, 
e^  JanizaroKum  sciopeta,  aJiaque  id  eenus  aripi^  ferrea  ac 
pulyf«  tororentarios  ihbricentuirV  aii  ittae^a  CHri^ti^nFts  aut 
Tnrcis  fiant?  eri,*'^  *  '      '      '  ^'I'''/;    '     -  '  .^-J  ■'•■'.:-   . 

Fol.  a.  IIL  In  ^ua  re  praecipul  Aegnt  isiiäs  ^roy^ntua 
eonsistant «  et  ex  quibus  locis  illt  imprimts  afferaiUSiur^  ant 
quo  isti  pcayertmiiMr  ;Tel  ^Teridantmr  ?.  etc.    - 

.'F«l.a.:b*  IVvißitf  quibus PrOBiAcUaiitiamaxiaitta  et op^ 
tlmua  sUeqUiCaUH^ '  et  qutbva  p>editatiiSf  ek  abi'TUordm  mth 
ximae  sint  cepiaty  fiarale^?  etc.         -^  '  '  ' '; 

Fol. 3.  y.  In  quibus  proTinoiis  plurimi  sint  äbristianl^ 
et  an  illi  pecunia,  rei  multis  eqais  abundent?  eio«  '^^^ 
..  ;   .Fol.S^k  JKL;Pa!r.quae  media  oonulUiexpeirieiltSssinio- 
l*nm  illornm  ,  ad  ConForsationenl  qoandanr  addueii   et'^uia> 
illis  deputari  posset  locus  ?  etc. 

Yil.  An  nullavrestaret  spjQs.,.  JanijarQs,  (|uooii|ro{  sunt 
UtneriCbrisüaporumi  p^F  iiloruiu  pareiites„.  amigos  ßl)}ffp%% 
promissiones,  ad  nostras  adducendi  p^,tes  ^  pra^sertim  .CJ^nt 
ab  ipsis  etiam  Turcis.  propter  metum  saarum  Yiriomj  etlm- 
peratoris  mortem,  maximo  habeantur  cdio?  efc.  "-  ** 

f  •*Fol.4.'  Vlll/  (^ni  hoc  tempore  (exceptis  ?epsianis) 
Fotentissimi  sint  bestes ,  et  Quo  pactp,  un\i8  alterve,  mtfjk 
iiistigari,  animari,  foveri,  Yei  omnlno  adiuyan  ppsset?  ^tc. 
...  FoL5<b^  ilC.  An  oulla  supcrsit  spes  velremfi^mmi 
Oraecum  Pairtarobum,  aut kaltem  ad..minimqa\i|iopAuUQ4 
«rchiepiacepoa  ad  Gatholica«^  Reiigtoaem  aif|l  teta  ad  eoni 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Kr«.iMfi.re8poiidentIam  cum  Cbrlilka)ii^^  eontra  Tarcat  commo> 
yeri?  etc. 

Fol.  6.  V  06tifi|i}^*gitfd  pol^p  tAjjtft^aodam  et  op- 
primendnm  Turcicum  Jiape{ni^^f[n  p^^nducibile  esset ;  et  ad 
illad  eSiciendam  facilimom  vidbretor?  etc.     (3  Bl.) 

b.)  ^<*'A^.  9.^  Stä<<f',i6btn^'8i  rtirö*^dr*Iifeiö<i^e,  nel 
ffr«9»  iJl«%3>i«M»ia,HBgWHi4a:iIfcaH  Gi|«»hfle»Mfi§K  et  Sqldano 
Maj^^  J?fi|ic*«Weraj„  ^%i^i^Q.;ne  f^tirftri^AUrli'^a^  ipwc« 
dente,  neI:We•e,d^(ipgll<^.M^Iwej^i^vai,||^a9},  et  SoJdaa 
Seiaia^^ifrai  frateltit  ^f^4aBdcfy.i  aapref ^^ro^te  di.mare«  ha- 
vendo  gia  inimico  dentro  Cantemiro,  cap9.40l4i>XarCari  No^ 
gai, . 9t:  viW)Und^aeli|alpKiiio^piiTarUfi.di Qvim  .peeaani 
CTeegoaieU^Sebrift;);  i<,iVi#iAU)8     .i> «^^      •    '  *>  ^ 

t     •  »i  t    »t*v   1  '»    '   »'^    i^  it>\i>n<>  fift   '*»    j'i'i'.'.i  r!'«  ■    I  •••I'  i«'" 

(Uhu  pro f/ 209.)  , 

'CotUntinopIa ,  T«no  u  caidpp  6.  JuTu  *599,<j.,  <  ., 

Ji.':     JPo»l!,»B;'Jl>«<'     •'    ••  !•  "''  i''i  ti".  t   c:uiii.j»  y'i  »o    , 'i  '.     .-i  •  » 

lacipit:  »Di  Cim0t9Lhntko]f(i\\  H  6.^1^^^'%$^.%  '     • 
•<:o  !»FvVnarit^0n^ii««oia>«nt^'iir.Oa«»1tolio  AoM^  It 

cfMitiM  H  Mlltra  49gi.i?kfMM  IVt«a  M  Y^erAjit  Qiftvp  u  wal# 

ueniva  una  ^rossa  Compagnia  di^jyi  arisati  f^U  ^t|i;^a  Aoa  lai^a 
schieb  (Fei. 8.) 8.    -rr;.!  .i/    .ßj.!.j>:      . 

nt  apttejm;8fiAeeiii»BLm<yyleTdliBitt»  <  L^^ 

^••' '  K)  WExfemiilami  InaiAifelforfi  ab'Ci^nhle  fiathonp 
(AhaS^ei)  '^stfo  'Legato  ad  principem  TriiniiVlTatiia^  (9ig^ 

lnel|kifei:»6ereiii«ainif  Prineepa  ap  DqAiine  Oemiiie  «temeB« 


,  (.y,]!^Iij*al)iti|r  ^ort^s'  jßer.  CeU»  V.  quod.  post  tarn  longam  ao 
diutui'um  slleotiuin  nuncäemuni  llimo  Cardinati  tuBieril  Ser.  Cels. 
VräW  ä^pellaH.  Id  W  factum  est«  '^uod  cum  inttBllig^ret ,  non 
pk^boH  iDStfe^^^ui  omefa'aiia*ütfta<  14«^ a  «Atier,*  atqae  a  saileteat« 
aa.eiiiterf»4B|etfpaaetar0oiar4jMtf«e)idef|!viam^iuiaiB  insiarcali 


Digitized  by  LjOOQIC 


»Non  oegabit  Illustrissimus  Glirdinaiis  S*  Geis^y^jffl^naT.i^rti 
ia  ipsa  Italia  cmere  aut  ex  censibus  TransylvaniaW  aiinuis  peccu- 
niae  summam  quam  ser.  Gels.  V'«  praefialB^iiil^uet  aTlnl»  Suppe- 
ditare,   Ade< 
non  Atii.  tia 
sjTyaniam  'B 
hAec  üsgue  t 
ti'me  tracTitaii 
generi  ac  «an 
vfäel  cbgUak 
cvlot  .aiiouva 
Vrat  supplica 
Aam^e  fan 
^cefe,  a^qi 
iKetur  ut  .eil 

e^s.  Cei»:y 

.-r  .H.IoT   :«-)Dlri-)f? 

Co4ex'M-*»"Nlw;8a6S:'""  ""^'t'"- '%».•««. 

.',  /;i.>X  lk>I./aci  Orafui>lN(nii«#.'Seiii»ni8iiiiiP«ftii^ol«itti«» 
limi  PJ*ilidi0ia.atiiD,  D.  MninutiMi.n;iB.uitnp.<>KiA«igr«ve;a 
HC.  per  lUastrissimos  Domiuos  Dominum  GaiUi^^ji|^  ä  Ro« 
»enberg  Rectprem  Domus  Rosenbergicae  et  jb*oininaiii  Yra-» 
iilÄi/m  '^'PeWila^ 

>rclinis  aü^^  velferiil  Vap,!;^^ . ii'je^AV  Boheii^iaft.JBuvgrav,iui|i^ 
}t  CdiK^lUu!ini9..'C«JA«  eoiisÄiariois  aMd  RrereMiidfisMioi  U« 
«•irisMiDp^' JlkwtrM  S)peoiabfl08  Magtiificök  -^mteHfOi  No^ 
liles  Dominos  Archiepiscopos  Episeopos  Palannös^Castella''^' 
lOS  Dignitarios  et  officiales  ac  nniveraao^ordidf  m'£^ii0fttrem 
^ßl|ß.VW^^4fafK  PoIpnU|9^|Ä^gnhPiV5*Miß  JUitbjaapiae  Ru»- 
^  {^rpwi^  .]|(äyH0ttia6.  SäoMigkiae  .Kiottia«.  YölHniiietPed« 
aohiae><^tIiiaösiae  eic^  Oi«atwe§  ^o»t  mortem  Oerenikflf.  S'M 
^amiiirdt' A'dgüsti  Regid  iti'nMcA^iie  növi  Regii  apud  Wari 
oviam  habita  Anno  i573.  Die  X.  mensit  aprillis*  '  ' 

.     •diia^ifi«!  B%Vliref»498Simr^M/^QudfM^iiieii8lfcti8'p^et^^      sa« 
r«  CafM^rea.  ar%  Huaflaria»  4rt;Jjohcinta#.  Bagi*  JttajeaUa  Daminua 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Principeiii  Dofmiram-  8i|;isiiiuiiÄam  Att]|iistiim  Reirem  Po1«niiae,  la* 
gnam  DweeM  LSthttanlae  et«;  fo^liciiniemoriae  e  viais  snblatu 
«Im«  «^  B^wM^m  Hajestar  aük  ^nön  potuSt  hufus  tarn  moltiplici 

atque  ^  tnsuper  Majestatit  suae  inclytaeque  X|of|^4  Aiiairifta  %n» 
tissimi  Regit  intempestiuo  i^c  plane  inexpectato  obita  noa  tomiM 
d61bre  altie/  €/^J    /    ;  .  . ...i  r .  )      .  j: 

»  ^bbdr  ^ä^^reit  'btnvaTppV  Max*  iMrnm 'atcpe  f  temm  on» 

pes'ln  Vos  ocalos  co» 

lirisdapo  quam  maiiM 

aklüfai'ia'  cöiiailili  ämpMxi  es^e  ^icque  dmnium  'Je  vestris  prudo* 

liisimis''  iMieMs.  c<)ticedtae  exsptiiiqiAtipni  riespoÄcffsfte  censetmialc 

'  9^>  '£iiactm*aiii  Aomani  »iMipMrii  luegtloniai  oratio. 

.  Ihci^'ln'  j^^'^\  IT!astrii(srifaUtc.jpro^^'ret  Majorum  insignib« 
pmdeo(fa'  fdt^t^cfineomnlsqul^.generis  virjtute  celet)errimi  sumnii 
que  obserV^nii;f '  dt^  oYRcio  cofe<^di;,'  ^älutem  plurimam ,  omneqii 
«Aifcitiae  brfTicfuiir  sra^Mcanät  atudiüm  et  bene  mereadi  uoluab- 
tem^x'^^  üöb'fi  pt^imuim  ömhliiiä  ll*^  atque  TU»  Frinclpet  S.BX 
Electorea  Doroini  noatri  clanealiaatmi  denundarl  iasaere.«..« 

Schlafs:  Fol. 8.  r.        .  .    -  ,^ 

y  Deum  opt.  Max.  ardefitSbtia  tidkh  totoqae  peetore  naa  cbb 
FriDcipibus  nostfü.  |inqpaiiiui%  jif  opt»in|tia. «      y,^  : 

3.)  Fol.  11.  F.  Oratio  iKoniiiiiGhristunissiniiGalliilW 
Regia  jper  ^ltTer|Bo4iM«  e%  lilustri^  D.  Joapnom  Monivciva 
Episcoptitii  etColnitemT'alentiae  praedicta'e  l^egiae  Maieftt* 
114  ikagQstiovis  etSecrotioria  ooii§tlii.o»aaUiarin  a^d  Revt* 
rendifts.  lUoyitr.  atc..  ampl*  Rogiii  Polontae  etc.  ocatoram  poil 
mortcsoi  8er*  SigitmaDdi  A«g..in  Eleotioiie  no^i. Regia Wtf* 
aooiam habUaaiioojSxd. .Die X« Meosit apmUia.  (48 Bl.) 

InpipU :  » Ea  est  Begum  e^  SummQram  Prinaipum  Telid 
a  natura  qüaedam  Institati^  ratio  fi^t"<  etcl  ut  qui  prompter  morva 
dltitmilitiMliffeiii,  propter  iferimmis  dlVershtftem»  et  locorum,  qoM 
ifibabitant  diatantiam  diatwicti  oniniM*  et  aeparali  eake  ridealtfi 
eoa  tamaaa  piiinea  Begiae  Mti*  aplfnder  et  aupreaana  dignitadtgi» 
dua  inter  ae  cpinciliat.  « .  • «     .,.},,, 

••       Sohlaft  (Fol.d9.)^  .  .  -..  . 

Tt4hi\  ai  Rex  veater  erlt^  e^gitätioties ,  affeeCaa  et  eoDsflii 
aa»  omniav-ad  boo  uAum  eonaeqaendttmrereeare  atatttit,  ut  toi 
fiMsti  nulnquam  poeniteat.,  e|  i  ;vH»bia.«  et  a  poaterijtate'.  Hex  p»»» 
bon^ia,  prudem  et  fortts,  et  pateJT.pa^iajB  iur^  yero  et  noa  adal» 
lorie  dici  possit. «  —  ... 

4«)  (Fo].ft9.T.)  HiapaniiMraun  Regia  legatiiMitioet6 
Ineiptt:  »Cum  mperSereniaaimuapriseepaet'doniiiitiil'*' 


Digitized  by  LjOOQIC 


ist 

minnt  mens  PUH^«»  Hl^uiftrwA  Bn  CaaÜMUtu  i«  oblt«  ^^  TTiijlltii 
renis«.  Principit  tl  D«  D,  Sigitpuwidi ,  Aug.  R«^«  P^Uonia«  elc. 
certior  faeiiu  esset  s«mmiim  merilo  es  illo  tristi.Biifitio  dolorem 
coepit  quippe  qui  magno  christitoae  reipublicae  qiaxifbtqne  bukit 
incliti  negni  daaao ,  fratrem  amaeral  et  eoiiMVf«i9««m  cImm* 
•imum« « 

Scbliirs  (FoL3o.r):  ;    . 

» Nam  Deo  directore  neminem  alium  a  toi  cUriaaSmb  pni« 
dentissimis  et  In  Christianam  RemDiibllcain  optime  iiiinpatia  Tiria ; 
I  ellgendum  sperat ,  quam  Ser.  Arcbiduceni  Emeatum  »  f uem  ille 
I  Tobis  amplissimi  Status  iterum  coromendat,  aimulqn«  et  siiaia 
I  erga  vos  inclitumque  Poloniae  Regnum  propensissimam  Tolunta*^ 
I  lern  (quam  semper  officiis  conabitur  os(endere)  denno  p«r  mci.uo«' 
I      bis  promptissime  defert«  Dixi,  c  — 

6.)  (Fol.  33.)  LadoTiciHeIlianiVerelIensii(VerceHm« 
'  ftis)  Chrifttianissimi  Francoram  Begis  Seoatöria  ac  Orat^rU 
r  de  belle  suscipiendo  adversus  Yeo^Uanoa  et  I*Qrciki  or^tiQ,- 
*  Maximiliano  Aagnato  io  oon Yenlii  pmeMlfM».  Püineipw»^. 
'  Electoram  ei  Ciaitatum  BomABi  Imperii ,  dicU  in  AogiuU 
I     Yindeltca  4  idat  Aprili»  Anno  a  parto  Tirginis  .i5|0., 

*'ydraaa'geht  ein  Schreiben  des  Jacob  Biuiplfiaa  (A 
Caesareii  tecretis)  an  Stephanns  Ponchierins , '  Bischof  Von ' 
Paris.  Dat.  ExAngnsU  Vind./Calend^Majta  tSto;  worin  er 
'     aebr  diese  Bede  empfiehlt« 

Indpit  (oratio.  FoK34«)s 
,  »Bene  ac  religiöse  fecissent  Yenetiani  Maximiliane  Augnste« 

at  post'muUas  civitates  ac  repiones«  quas  aut  Cbristianis  ademe* 
runt  aut  ipsi  Turcis  per  pactiones  tracfiderunty  aut  oecupare  per-; 
miseruDt  sanctissimam  expeditionem  quatuor  Cbristianorum  Frin-.. 
cipum  in  cicidiumTurcae  gentis  paratam  excurrere  passi  fuissent. 
etc.  «    (9  El.) 

Scblart  (Fol.4d.): 

¥  Dixi  o  Romane  Imperator,  o  gloriossissiroe  äe  euiperan* 
tiaaime  Deus  redemptor  dixi ,  et  si  quid  profeci  gandeo  dixisse« 
qpodsi  .etiam  i^tbil  profec»,  tarnen  gandeo  rafo  luae  bunia^itati  ae 
divinitati  morem  g^f isse.  Tibiqtte  si  bulc^  |uae  eipjB4JMoai.  sapa^ 
tissimaey  banc  vitam  meam  conducere  arbitrabor«,  eam  deueueo^ 
ae  quibuacumqae  cruciatibus  exbibeo,  qnia  tu  pro  ineis  ac  alio-' 
rnm  peccatis  tuam  mfris  tormenlornäi  exempliy  excamifleandam 
tradidisti.    Flnis«  •     - 

(Seqaitnr)  Epigrainma. 

9  Förmig  viri  ignoti  uisa  est  mibi  mane  togpilS    .- 

9  Quis  foret  orator ,  plebs  ait  est  Yenetns 

»vitta  cocrcebat  germano  more  capilloa 

9  Yelabat  Yenetum  OalUea  crista  caput 

9  Et  tborax  Hispanns  erat,  Romanaqne  restls 

»Quaesivi,  bie  rarins'qnid  Mbi  ynlt  babitiU? 

»netuliti  hos  onnes  rapuit  praedatort  etomne 


Digitized  by  LjOOQ IC 


«••i .    .. ;  •  «»^yiriiiüjio  -Vtites  i'*ftlt««Mt  pia'kiii^iiiA  v^\^ 
!"•   '     '»   »»AUÄ)^!  mertto  ^ai?tf «»»Älter  erit,'  '  ♦•    • 
41  :.  ..  •.  't'*'V>tttfm*Ot'fmaftri*d|»?6Uf ,  dt  Gallia  eri^lam', 
•ci I tiL.i  r'^rvkMea Hlspani'^ •MMtla"Röma> togii'tti. k 

6.)  (Fol.  44.)  Oratio  Stataumf  Rfegni  fiöhemiae.  (4BL) 

•'••^•I  lnclbW?*5>ri«'efc;'R'ii^lir^^^  SpcctabilesÄlagiiifici  «, 

Oi^hf^osIVfifOnf^Yratrci  et'alntcicjfb^ervanclis^imr.  linniaturus  obi- 
tä$  Slsr<Msr. 'B^^i'SigismuHdtAugusti,. Status  Re^ni  Boherniae  u 
nbh ^^vtLiHttiOj^tbrertL  coriiefeft',  ipr^ntenimmagnori^nj  Principum 
el  hdb  Vlt4"fHl^4U(ihes  int<!rAüni'pericuIbsaa  inutationes  regnu  c^ 
|fi£bltco  i'ehifA^itatui  pf>&6nuuciard.  « . . .,  ' 

^,  ^^  y  Qc^j^ijinctioj  cumHc^jf.  G(uQ^riae  jet  Bfibeiiuae  so1id«tar„ 
comercia  et  nesotiationes  ctim  früctu  exerccantuf.  et  inclytuai  ko«, 
PölbbTAefl^^^uin'  adV'ersus'ö'mnis  'gcnefi^  hostes  et  Tyrahnos  Amo^ 
rMi'«P«iii0l'«attM*Mi  VidfioMLm;^äfp^tikUm'häbeiit  aulilruni.c  - 


erooti«!  et 


T.  fi JnW"'.«»  ?^rV^*^  ßlftf9fM*l»..^W»1^«Hon«w>*  >ntß«?  111«^  taia^ 
tum  et  amprissiinos  Status  ac  ordines  iac1y;ti  ^«gpi,  Poloniae  a£ 
Magni  Ducatus  Lituaniae  ab  una ,  et  Unnm  ac  Mag^nB  1>.  Joannes 
IMonlucium  Episcopum  et  comi^^^  V^l^^ii^^^iAi^iK  4«ilioalis 
Abbatenilnsid^f  et  (uiidonem  San.  Gclasiura  Dominum  a  Lansae, 
et^ltterii(^>rtt1hr^'j$äiicti  Mldh^eHs  Serenisslmonnn  Dominorum  Ca* 
roll  d/ gi*.''ffe'^fs''Oaniarüm  cbii^iiähissinfii,  Trätrisque  sui  Henrtd 
A'hd|hu[/ii'Bbfb'an1orulit'6t  AVerVofuih'Ducis',  nunc  vero  electi  Po- 
löniaj  RegU^ad  edsdcm'status'et'Ördines  R^sni  missos  oratores  etc.t 

Schlafa: 

»  Actum  et  Datum  aub  Warsouia  \fkjf9jp^  ivullf^  c^raSoa  ia 
coniitiis  magnis  electionis  regiae  die  XVL  mensis  Maij  anno  do« 

nAaum.i'^  '■"••  •  •  •■  --^ *'.'■•;•'    ■•  1  ;"•••   ■  •  '■ 

'•  »)8i>i(Fot54wv*)>  ArtioaMv  weltbtt  dem. KMg  vorgelegt 
Qfld'VoW  ittm'')i^srgefeHi)gt'wißrdeh  ftDilen..'(i)fploma.)'—  ani 

däV'V^rföhiuw.  *   ;    ; ■ '  ";;  \,  ^  '   '' '"[ 

li'.  .ßMirM^^^^  GulUäiruoi  RegUCIui' 

ttianisaimi. 

Dominorum  Saecularium. 
Decretum  ifleöli^ös.^ 
q.)  lftlL1S6\  T.  PesppA)^^  omniüm  SYätquni  e^  OrdinniB 
Begni  Poloniae 'etc.'  ad  Legationöm,$aGratis8^'äaesar.  Ifaj. 
etc.  Dat  die  X^L  AprUli^.  s^l^^X\  ^0  .  •  /  *r-       / 

Fol.  59p  liUeree  Seontui  a&Stetunmjet  Ordimtm  Regni 
Poloniae  Ifegni^e  Docatns  likfaoaniao   ed'  Iikiperatorem 


Digitized  by  LjOOQIC 


Saor;  ])lMfu'rI)l»«)l«bi  V«rspttia,ia4aifti|ti«:ff9«Nli^ 

XXV.  April    A673.  (UVwtof«,)     .       :  .  .    .   ...r[  ;r.:     :/'     i 

to.)  F0L601  Ra>p»nwmiMM<ffiiaiUapi:lL  BoMMinnyii 
iciperatarit  L^gMc^.  Seoato«r(;«t)ri4que  Polo^iM'ad'äeüDiaM 
liberum  ComeatttiD  sibi  siiiaqiie  atqu«  Duoi  Awü««»  Regii 
Gallorom  fratri,  Begi.  IVlioQOcan  deugnaiOt^p^teiili«-  DaU 
Hesso  JuUip  anno  Domini  1573*.  .     .  ; 

it.).£'o).8$i;  Sagrae  Ca<>aai?e»e  Maiastalia  LegtowMia 
oratiai  habiU.Warsouiae  aiipo>iS7&  •  .  .w 

Incipit ;  »Nulla  uia  n^joip  hutnania  aD^olirnnortaU  u^ 
aita  eat  qiCAiihM.nuiitti.  Amoria  aincera^qoe  benavolentiae 
atodio««.«.  *     >  > 

Fol.  83.  y. .  Prvioipnm  Eteolorai»  S.  R.  J.  I^egatoram 
Oralix^  babUa  Waraouiae  anno  iStS.     ,   :  ...      >■   -  p 

Fol.  84.  y«  Serenissimi  Principis  Arcbidaoia  Ferdianadi 
Liegalorum  Oratio ,  Wacaoaiaehabita  anno  11578.  1.   : 

Incipit :  »Qnantia  biace  temporibna  perieolosiasiinia  •!& 
tota  reapublica  cjbriatiaaa  in  Europa  .noatra  attrnmma  op» 
primatar. « •  •  • . 

Foh87*y.  Palatini  Tranallyamae  Legati  Olratio  habila 
Warsouiae  anno  i575.  •  1 

Incipdt:  1»  Reverendissimis  Illustribns  et  AfnpHftiaii»  Begni 
Poloniaa  Magpi<{tte  Ducstus  Litbaaniae  senateribas  EqoestrisqBi 

ordiiiis  viris  celeberrimis  et  genero.sis  a  deo  ppt»  Bia%«  reguio  01% 
nium  cr«atore  fauorem  et  fausta  quaeque  praecatur  lllustrissimus 
Princeps  Transilvaniae.  Cum  eo  demum  ventuih  sit,.ut  sepositis 
ti«rboruin  lenocinii»  graoia  consilia  et  matürae '  dellbbrationfes  nt^ 
c€33sario  quaerevda  sint  eto.  a 

*  •♦♦♦Fol.  8g,  Nomine  Ser.Princ.  D,  Alfonsi' secundi bei 

gratia  Ferrariae  Mutinae  Regii  et  Carnutum  D,ucis,  ad  In- 
clylos  Regni  Poloiiiae  ordines  oratio  in  comitiis  Warsbyien«- 
sibus  ad  eligendumBegemindictis,  habitaänno  domini  167^1 
'die  14  Alensis  Novembris.  7  > 

Incipit : . »  Cum  Serenissimus  Ferrariae  Dux  Dominus  uos^^ 
clementissimus  intelligeret  etc, « 

(Interessante  Versprechungen.)  .       '      ^  ' 

13.)  Fol.  91«  Von  der  Wahl. K.  Maximilia;as  Ü.  zuo) 
Konig  von  Polen  etc.  1 

Fol.  91,  y.  »Articuli  Pactorum  et  Coayentornm  inter 
Illustrissimura  Senatum  et  Amplissimos  Status. et  ordinea  in^ 
clyti  Regni  Poloniae  etc.  ab  una,  et  Reuefeu^issimum  in 
Christo  patrem  acMagnificos  Dominos Martinum  £piscopuu| 
Vratislauiensem  etPrincipem  ac  supremum  spperipria  et  ii^ 
ferioris  Silesiae  Capitaneum,  Andream  Dudit^^  Hf  tthiam  a 
Logau  Sweinicen«  et  Jauorens.  Capitaneum ,  S€^eq\f^mi  et 
Potentissimi  Principis  ac  D.  f).  Maximiliani  II.  Romanornm 


Digitized  by  LjOOQ IC 


63S 

9u4Um.  lmpew9Mti9  iemper  Av^ti  eto.  Nuoo  Eieett  PeloniMBegii 
et  Magni  Duci«  Lithuaniae  ad  eoadem  itatos  et  ordinei 
Aegni  inntbt  erator^s.  Actum  et  datom  in  Caslris  aobWa^ 
«iMiiam  in  conueoto  Eledionfia  Regiae  die  14  mensia  Decen* 
bris  anno  domini  1675.«     (6B1.) 

Fol.  94*  T.  (Dieaeiben  4ent&eh.) 

i3.)  Fol.  98.  Belation  wai  sich  tu  Cracan  baldt  nsck 
der  sosamenkonffk  su  Waraonia  in  erweliung  eines  Kioip 
in  Polen  yon  der  Parthei  stf  der  Kays.  Mt.  in  irer  polnischeaa 
•ledion  vnnd  waal  znwider  warenn  rerloffenn. 

14.)  FoL  aoi«  Weiterer  Bericht»  von  der  polnisches 
Gesandtschaft  sn  Wien« 

•50  Fol.  104.  Literae  Rebellinm  Batorianas  partes  lei 
qaentiom  contra  Electnm  regem  ad  Imperatoren  misue. 
s6  Dec.  1676. 

16.)  Fol.  io5«  Decretom  Electionis  Caesarie  Ifaximi* 
Hani  IL  ab  Ordinibna  Begni  Poloniae  factae  ad  Warsoaiaa 
in  campo  prope  cintatem  die  18.  Decemb«  anno  %6^5. 

Fol.  106.  Exemplum  rniuersalinm  regni  Poloniae  li(^ 
ramm  pro  Eleetione  S.  C.  M.  in  Regem  Poloniae.  19  Dec 
1575. 

Fol.  io8«T.  Literae  Senatns  ordinnm  Begni  P6loniae 
Imperatoris  partes  sequentiom  ad  Weiuodam  Transjlvaniae 
scriptae*  19  Dec.  1576. 

Fol.  109.  Literae  Wejrwodae  Transyluaniae  ad  Tsrti- 
roram  Principem.  Dat.  in  civitate  n.  Alba  Julia  34  Dec.  i57& 

(»Ulustrissimo  Principi  Domino  domino  Deuthiethasi 
Hani)  Caesari  Tartarorum  Domino  Nachaij  Cxerkesker  amies 
et  vicino  observandissimo. «) 

Ibid.  Literae  Imperatoris  Tnrcarum  ad  Weioodsa 
^    Transyluaniae.  Dat.  Constantinop.  aS  Dec.  1675. 

FoLi09.t.  Exemplom  literarum  S.C.  M.  ad  Palarinas 
Craconiensem,  Lublinensem  et  Beizensem  ac  Marcschalcon 
Nobilitatis  Polonornm  datarum.  Dat.  Yiennae  die  29  Dec 
1575. 

Fol.  110.  Stephani  Bathorij  literae  ad  ordinea  Polloai- 
eos  suae  factionis.  Dat.  inCir.  n.  Alba  Jallta,  die  XJannsru 
1576. 

Fol.  1  to.r.  Extractos  literarum  Bassse  Bndenais  ad  & 
C.  Majeatatem,  is  die  Januarii  1576.  datarum. 

Fol.  111.  Extract  aufs  Herrn  Cristoffen  von  Teaflenbsck 
Belation  datiert  su  Weissenbnrg  den  14  Janaari  anno  l57^ 
als  er  in  IrerKhe7s.Mt.  geschehen  alda  bei  den  Wejda  ab- 
gesandter war.   (1  Bl.) 

Fol.  11^«  Extract  iu(s  herm  Cristoffen  ton  Teuflea- 


Digitized  by  LjOOQIC 


«99 

anno  1576« 

Fol.  11 3.  »  ArUcl  so  dar  TOrkhisok  KhaiMir  .dw  Ste- 
phan Batori  Wejwodeo  in  SiebaQW.irgen  sv.achwarenaaa^ 
getchikbt  haben  sol.  «••  • 

FqI.  I  i3.  t.  Modrae  Wey wodae  Tranajjyanie  ad  pro«»- 
qoendam  Electionefli. 

Ibid.  Schreiben  an  den  Kaiser  Max  U»  yo^  Iftrhit^eil 
Xataer.  (i5  Janoari  1576.) 

Fol.  114.  »Ein  anaders  achreiben  tO;Yoa:Xeoheaiet 
Obritten  Visier  wascha.  ier  Kay«  Mi«  MaxiniUano  .den  3o 
Janoari  1576.  gethonn  worden. »     (^Bl.)    .     . 

FoL  1 15  T.  Betponaionis  ad  Batorioipiiremiltwdae  in- 
fofmatio  4  Bar.  I9a  Robski(»  fttaroata  (qui^m  referf pdarinm 
Tocant)  contcripta  initio  mentis  FeLAnno.  i5^b,  ... 

Fol.  1 17.  Literae  Wayuodae  Tranaylnaiiiae  ad  ordioea 
Poloniae  snae  iactionia.  Dat»  in  oir.  aostra.M^ggiea  !•  Febn 
1576. 

Ibid«  Oratio  Wilhelmi  a  Rosenberg  ad  Qirdine#  Pplor 
nieoa  BatorianaeEleetioni  •uhtoribentei  habita  Aodr/^aoaiae» 

Fol.  118.  F.  Responsum  legatia  S.  C.  M<f*  Il)ii»tri  Po- 
nino  Wilhelmo  k  Roseobergk  etc.  ab  ani?eraia.  ordtnibos 
Begni  Poloniae  in  Conrentu  Andreaouiena^  ^pngreg^tb 
datum« 

Fol.  lao.  Schreiben  der  polnischen  Stande  1^  den  Kai- 
ser* Andrzeiouio  die  9  Febr.  1576, 

Ibid.  Schreiben  des  Christoph  y.  Tenffenbaoh  an  den 
Kaiser.  7,  Febr.  •676,* 

Fol.  191.  Schreiben  des  Franc  Berehy  an  Christ  t« 
Teoflenbaeh  über  die  Wahl  des  Woiwoden  Fon  Siebenbür- 
gen suB  König  Ton  Polen»  Meggiea.  8  Febn  iSjb. 

Ibid.  Literae  paotoram  et  conoentornm.  8  Febr.  1576* 
(des  Stephan.) 

Fol.  199.  T.  Literae eonfirmationis  articolommHenrico 
Regi  antea  oblatorom.  8. Febr..  1576. 

Fol.  193«  Literae  eonfirmationis  generalis.  8  Febr. 
aÖ76. 

Fol.  194.  Exemplom  literarnm  Palatini  Craeoviensis 
Petri  Sborounsky  Capitanei  factioois  Bathoricae  ad  Imp.  ~ 

Inc.:  »Infiina  serritia  M*^  Yestrae  deferena,  Eidern 
folicissimum  ao  diotomnm  praecor  coelitos  Imperinm  com 
auiama  anirersae  Reipabl.  Christianae  tranqnillitate.  Red« 
ditae  mihi  .sant  per  Tricesiom  binse  S.  M.  V.  literae  etc.« 
CracoTiae  19  Febr.  1576« 

Fol.  196«  T.  Literae  Polonorom  in  caasa  Kurubachii 
ad  Imperatorem  missaei  a8  Febr.  1576« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


«4« 

sammelten  polnischen  Stande  an  den  Kaiser.  5  MSrs  1576. 
^  (fdl.'^^.''IVih«lt  der^  Antwort  Jes  Haisei*s  aaf  dieia 
Sehreiberit '-'Wl^n't4  M«r^  ¥676.-      • 

Fol.  129.  Responsam  ab  oratoribus  Polonis  Saci^eC 
MtP.''po!s^q|\MVn'liteVift  Lt>ni<ceio'äcceptis  i^gnnm  recosasiet 
anscipere  datam  16  Martii  1576.  (Continet  malt«  ad  Hiito^ 
rief«  p€tt?ntttma.y    *^' '  ^  ^^•"'   • '    - 

Fol.  i3o.T.  »Ultimum  S.  Gl  H.  responsdm  oratoribas 
Fotonii^^Yattinf  (tffid  Gescbiehte' clef  Gesaridtschbft  ete.)c 

folV^St.'^. '  JnraiMDtiinl  Regia  Pol<Hiiae  praestitDmi 
Maxiroiliano  Rom.  Imp.*  YienttM  AiMiriae  in  tenpto  Divi 
Aogfnstifri  6dM'Rdgntom  l^oloni«estiseiperet  a3  Martii  1576. 
'         Fdfc  lä«;  General«  Hia^datttin-Electi  Regia  Poloniae. 

Fol.  tf!^4.v.  lüitrtictlo  dKa  ab  ordinibns  R«gni  Polo- 
iriae  An^i'orjf  congre^tfe  Magnifico  Domino  Christophero 
Lanczko^ohski  de  Brresie  Castellano  Malgootensi  ac  Rev^ 
rendo  Domino  Martine  Bialobrseski,  Episcopo  Laodieenjii 
AbbAti''Oisi^^  Tlimbae  ad  inficitssimum  prineipem  D.  Mt- 
xiitiilikHiifn'lifip.'RomBnoram  et  ad  scrmmos  S.R.Irap.  E\ee* 
toHes;  qua^  legatfo  Venit  Vlennam  93  aut  ü%  Miirtit  1676. 
''  '  Pol:  1^6:  BePnignnm  S:  0.  li**>  responsam  praefatii  do- 
fiiifiisUgtttisdatiim.'Benerolentiam  et  gratiam  saam  Regia« 
iisdem  propenso  animo  deferens. 

'  ^'  Fd/'kST^.'T.  Instroefie  «adfersae  partis  oratoribvi  al 
Conventum  Varsoniensedi  data. 

'*F(>1';i4di'«Respomum  Senatomm  et'Statoum  Regai, 
i{Qi  S.  C.  M*»  partes  seqauntur,  ad  legationem  adversae  psr* 
tis 'Ri' <roi)v«iAtür  ilTardotifertai  datudi. 
• "'  '  "Pol:  14*.  »  Excractns  'eerttm  quibas  Caes.  M»^  Poloaiaa 
atatibnsM^'suaeiAitegfmttklütud  celerem  adrentiim  orgeo- 
tfbüs  östehdit  se  omitterenotiposse',  quin  hisce  Comitiis 
Imperialibus  praesens  adesset.« 

'  '  I^Ol:  1 43.  Y.  Copia  literarum  Senatorum'  Rastiae  ad  Fa- 
latinnm  Transilvaniae  Russ^ara  iam  ingressum. 

'Fol.T44«r.  •Respotssnm'Trata^ram.  Dat6matini3i 
Martii  1675.  (^1576.) 

'  Fol.  i  4^5.  Besponsio  DöfninoTum  CMsiliartinriim  Regnii 
simal,  ^qüeaftrii  ordinis  in  Conyentu  WarSouietiai  collecto- 
Imtn  dataTatrsoüiae  18  Aprili«  ddmihOs'conailiariosRegni  ae 
bratores  eertos  prorinciaiMIrm  lex  bis  qui'  Craoooiam  con* 
Venerant.  .   :    ...  )    «  . 

'  '  '  Fol.TJi8.^  R.  Ma^^lmtHahsf  H;  Reglaubigungaschreibea 
ffir  Johann  Rocbticzky.  Dat.  Viennae  7  April.'  1576. 

Fol.  1 48.  T.  Abschrift  der  ÜitiauTschen  Herrn  schreibes 
an  Herrn  Ercsbischoff  den  t(f  April}  1576.  • 


Digitized  by  LjOOQIC 


641 

FoL  i49-  EterMg  Aofu»  ▼.Saoht^n  fordert  die  Seinen  Hv^iM«' 
tnff  bereit  zu  tejn.     Dresden  3  Jenuarii  157&. 

FoL  i49».'T.  Zeitimgen  aus  Cracan  Tom  i4*  iin4.s4« 
April  tS^fiK 

■     '  ^  Ib.  Proiestalio  Batorj  ante  -ooronationem  et  in  ^ipaa 
coronatione. 

Fol.  160,  Zeitung  ans  Cracau  t*  3o  April:  1576« 
•  Pol*  1 5o.  V4  Cepita  propositionis  Conventus  Toronienait« 

FoL  i5i*  Zeitung  aus  Torna  ?•  18  Maj  1576.    . 

FoU  i52.  y.  Dea  Herrn  Erczbiacboffen  tod  Gneaaen 
Primas  Begni  Poloniae  Votum.  .     . 

Fei.  1 54«  «Lafrkbi  Schreiben  an  Herrn  Friderichen  ren 
Zaeberetin  a»  April  1576.«  . 

Fol.  i55.  <t56.  sign.)  Vota  Polonica  pro  novo  Rege  eli'* 
gepdo ,  Tel  libera  snSragia  anplisMmoruni  Ordinmm  locl/li 
Begni  Poloniae  in  Electione  nori  regia  die  lO  NoTembria 
167b  in  comitiia  generalibua  Eleotionis  Varsouiae  in  loco 
campestri,  ea  parte  fluyii  qua  ci?itas  est  celebrisr  -^ 


CLXVI. 
Codex  Ms.  Nro^8710.  a.a.87... 

(Bist.  prof.  fS.  134.) 

Cod,  Ms.  Chart»  in  FoL  sec.  XVL  (Foll.  a8.) 

Polönica  nova  de  Nuptiia  regalibna  •**  (pertinmt  ad 
Bebest«  TengnageK) 

1.)  Fol.  I.  »  Verzaichnus ,  wie  es  sich  i3  Heyl  weegs 
aufaer  Khradthau  in  vnsern  bereinraifsen  audi  des  ganzen 
einrits  so  ordenlich  au  Po*sst  weifs  beschriben,  Terloffen« 
wie  Tolgt. 

(Wahrscheinlich  1599.  Hochzeit  Sigismund  dealU-mil 
Krzherzogin  Anna«) 

Incipit:  )»£rttli€hen  zu  Altendorf  ein  oedts  Khlbater 
darbej  awaj  oder  drejr  heuser  etc. «    (fi  Hl.) 

s.)  Fol.  7.  » Joannis  Zanioiskhy  Literae  ad  Regem* 
(tUa,  Princepis.)     (Wahrscheinlich  aus  Constantinopel  ) 

Dafs  er  so  Mangel  leide  etc.  »ul  mihi  faciat  aüt  uictun 
dare  suflicicntem  aut  quod  mallem  eicpeditionem  celerem. « 

3.)  Ibid.  Exemplum  Literarum  Caesaris  Turcarnm  ad 
Sigismondum  regem  Poloniae  daiarum«  (Gratulatur  adelec- 
tionem)  Constantinopoli  in  exordio  Mensis  Febr*  Anno  996. 

4.)  Fol.  8.  Exemplum  literarum  Sigismundi  HI.  Electi 
regis  Poloniae  ad  lmp.Tnrcarum.  Dat,  Dantisei  18  Oct  1587. 
(p*  Job.  Zamoisky.) 

L  41 


Digitized  by  LjOOQ IC 


642 

fl^*87fo.  5.)  Fol.  8.  V.  Schreiben  aus  ContU&linopel .  ftber  die 

Ankunft  und  die  Gesobäfte  des  polntsofaen  .GeeandteD,  ^ 
Jänner  i588.  iU  i5.  17.  Januarii  99  Januarii.     (3S.) 

6.)  *  FoL  1 1.  Oratio  pro  S.  Maximiliano  electo  Polo- 
niae  Rege  Archiduce  Aostriae  — *  a  Micolao  Beu,  poat  Gla- 
dem Pitschensem«     (SVzBI.) 

Incipit :  » Siqaantum  doloris  ac  moestitiae  TobiB  omni- 
bvaanditores  adveraa  Serenissimi  Domini  Max.  electi  Polo- 
niae  Regia,  Archiducis  Äustriae,  optimi  Principia  et  domini 
nostri  clemeotissimi  fortuna  attuHt  etc*u 

Finis.  (Fol.  16.)  »Nobis  sane  sperandnm  est,  Deam 
aeteninm ,  qni  semper  iuatiori  et  meliori  parii  favet ,  qni 
pro  sua  clementia  tot  victorias,  tot  triumphos,  tot  feliees 
in  difficilltmis  rebus  snccessus  familiae  Aaatriacae  Principi- 
bus  largiias  isst,  pro  nobis,  pro  iostitia,  pro  virtate  et  po- 
pulo  sno  inncto  brachio  sno  pugnatorinn«  <i 

7.)  (Fol.  17.)  Nicolai  Setz  Carmen  ad  MaiLimiiianam 
electum  Poloniae  Regem. 

Incipit:  »Salye  Sarmaticas  qui  nunc  novus  hospes  in 

oras 

»Tendis,  'et  afflictae  fers  auxiliaria  gentietcc 

8.)   (Fol.  19.)   Examen  Fasquilli  polonici  desumti  ex 

2*  libro  Aeneidos  sed  male  ad  rem  accenamodati^  vielleicht 

perH.  Blotium  (das  Examen),  "wenigstens  soll  es  seine  Hand 

sejn. 

9.)'  Fol.31«  yExtract  der  Artickel,  so  ihn  dem  Polai- 
sohen  sdiedentscher  (?)  Convent  fürgetragen  vnd  beschlos- 
sen von  den  Hrn.  AbgesandteD  so  vnten  geschriben  (hat  4 
Tage  gewährt ,  diese  Zusammenkunft),  a 

10.)  *Fol.  2$.  Polonica.  Deliberatio  Ordinum  Polo- 
niae  de  novo  Rege  creando  In  fauorem  Ducis  Andegavenaia 
et  in  odium  domus  Austriacae  stalte  et  animo  perverse  ex« 
cogitata.'    (In  Tahellenform.) 

»  Commodis,  quae  sperari  possunt  ex  unius  aut  alteriai 
eleetione  in  tabula  certisclassibus  distincta,  ennroeratis. < 
1 1«)  (Fol.  a5.)  Nova  Poionica  »  Aufs  Khrackhau  den  10 
Febmarj  1596« 

IS.)  (Foh  a6.)  Benedietio  Gentis  Polonicae  Roma  al- 
lata.    (Pasqailltts) 

9  Ex  hoc  nunc  et  in  Secula  Seoul or am 
»Sit  maledicta  gens  Polonorom 
»  Ex  hoc  nunc  maledictus  homo  de  gente  Polona 
»Ex  hoc  nunc  maledictus  ager,  tellusque  Polona 
9  Ex  hoc  nunc  maledictae  urbes  villaeque  Polonae 
»  Ex  hoc  nunc  aer  maledictus  et  aura  Polona 
9  Ex  hoc  nunc  maledicta  bibit  quam  Ijmpha  Polonus 
t 


Digitized  by  LjOOQIC 


643 

•  Ex  hoc  noRSc  maltdieta  foret  qüae  t^rra  Pölcmum.         ir,o.  6710« 
»Ex  hoc  nunc  Germane  odio  insectare  Polonam 
»Ex  hoc  nunc  infansGermano  in  Tcntre  Polonum 
»Oderitf-atqueodio  vivat^iie  ob^atque  Poloni. 
ȣx  boo  nunc  tellus  homines ,  animalia  utrinque 
»Tantisper  certent  odiis,  belloqne  Polonae 
»Dum  Tel  fama  manet  gentis  nomenve  Polonae«« 
i3.)  (Fol.i7;)«NoVaPolönica.    Aufs  Craucau  vom  26 
May  i69J#  Mank^  '«  < 


;  .  CLxvn. 

Codex  Ms.  Nro.8851.  «"•»«s. 

(Hist.  prof.,  75o.) 
Cod.  M$.  Chart,  sec.  XVI.  in  4*0  (Foll.  34.) 

Polonicd* 

Locol.  Fol.  1  ^^5.. (5  Bl.)  No.va  quaedam  Polonica/ 
Aufs  Cracau  vom  26  May  A^  92. 

Incipit:  »Wir  seindt  an  heut  den  26.  gotlob  glücklichi 
aber  erst  Spat  vmb  h«ilbe  Sieben  gegen  abent,  Vngeacht 
ivir  vmb  10  Yhr  von  der  herberg  zogen,  vnd  blöfslich  ein 
meil  gehn  Cracau  gehabt,  alher  kommen,  etc.» 

(Ueber  den  Einzug  und  die  fejerliche  Aufnahme  der 
Erzherzogin  Anna  von  Oeaterreich ,  Braut  des  K.  Sigis« 
iBuad  des  IIL  von  Polen. 


LocoII.  Fol.  9 —  i3.  Poionicae  ßes  nouae  deNuptiia 
cum  Anna  Austriaca. 

(Wie  ohea,  Beschreibung  von  Hugo  Biotins  geschrie« 
ben,  mank.) 

Incipit:  »Post^nanSerenissiraa  sponsa  Sigisraundi Ilt, 
Begis  Poloniae  una  cum  serenissima  Archiducissa  matre 
sua  nee  non  111"^  et  R"*<>  Domino  Cardinali  Radiuilio  etc. « 

Finit:    »Serenissimus  Hex  e%  equo  descendens  cum 


k«  •• 


LocoIII.   Fol.  17  et  i8.    (2  Bl.)  Nouae  res  Poionicae« 

17.)  X.  Conditiones,  so  vom  König  vonn  Pohlen  den 
3oua  Octobris  seindt  proponiertt  worden  den  Dantzigern. 

I.  Wegen  der  Religion  soll  genugsam  Versicherung 
geschehen,  etc. 

18.)  Erkleruttg  der  forgehenden  Conditionen  in  ettli« 
chen  Puncten ,   auf  begeren  der  herren  Oratoren  vnd  ge« 

4i* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


644 

Vfv« «861  «sandten  übergeben  denn  9  Nooembrit.nadi  dem abeidtei- 
•en  etc.  .        _  •>  •  . 

Loco  IV.  Fol.  fli.  32.  Polonica..  Descriptio  latiiu, 
mann  H.  Blotii  exarata,  Na  via  regiae  Annae;  Anstriacaf 
Sponsae  R^gis  Poloniae, 

LocoV.  FoUs4et2i5«  (iBl)  Nc^aPeL  »CapiuTram- 
actionis  seu  pacis  inter  Serenissiraum  PolonUe  Regem  et 
Senatum  civitatis  Gedanensis,  quae  fuit  publice  promalgtU 
Mariaebnrgi  13  Dec.  77.  (»577.) 

Incipit:  1.  »Rex  civitati  cavet  de  libero  Augusttnae 
religionts  usu  in  quo  ante  adventum  suae  Regiae  MsjeiUtis 
in  et  extra  urbem  Gedanenses  fnerant«  (i3  Pnncte.)  etc. 
Deprecationis  nova  forma ,  non  pröcumbendo ,  sed  stanio. 
Serenissime  et  Potentissime  Rex  etc. 


Loco  VI.  Fol.  28.  29.  Noua  ex.PoIonia  conlinenti•A^ 
ticnios  confoederationis  Ihter  Caes.  et  R.  Pol. 

Iiicipit:  »Poloni  m  ferendis  auxiliis  contra  impendei* 
tem  hostem  iam  decreuerunt ,  ctc* « 

Loco  yil.  Fol.  29.  Ein  Blattchen  angeklebt:  Frag* 
ment  des  £L  Biotins:  de  Raziviliis  lithoanis. 


'  Loco  Till.  Fol.  3o  et  3i.  Fragment  der  Hochzeitabe 
Schreibung.  (K.  Sigismund  und  Anna.)  * 

Incipit:  »Vor  Aufstehung' der  xiafel  hatt  der  Rhünif 
die  Khanigin  sambt  der  Alten  Ertzhertzogin  vnnd  Fraoweo 
Zimer  vber  den  ganng  beleytt. «  etc. 

Schlufs:  »Heut  den  14  Juni  helt  der  Grofs  Cansler 
auch  hochzeytt,  nimbt  aines  Polnischen  Grafen  Dörsanczkhi 
genant,  vnder  dreyen  Töchtern  die  Jüngste,  was  wejticr 
wirdt  sich  zuetragen ,  will  ich  auch  schreiben  Gott  bewar 
Vnns  Alle  mit  Ainander.« 


cLxvra. 

v».ias..  Codex  Mb.  Nro«55dO. 

[Hist.  prof.  N.  68.  (ol.  Ambn  3o6.)] 

Cod.  Ms.  Chart,  s.  XVI.  Fol.  (Foll.  ia5) 

Locol.  Fol.  1  —  i5.  Chronicha  de  tutti  li  Doai  Vena* 
tiani  quali  primamente  furon  fatti  et  elletti  nella  antigoa 
cita  di  Eradiana  eto. 


'      DigitizedbyLjOOQlC 


645 

■it  dem  Wappen  eines  je4en  Dogen.    (Attf  jeder  Hm.  im«. 
Seite  3.)  f    . .     . 

'  Incipit:  »Tttuhitio  Anafesto  per  la  Bio  gratia  primo  Dose 
ftlletto  nella  Pro^tntia  di  Venetia,  habita  nella  cita  diEradiana  — » 
Correndo  gli  anni  dil  nostro'Signore  Oiesu  Cbrissto  695  all!  19  di 
Dingno.  II  quäl  Dose  fu  confirmato  dal  Populo  e  da  tutti  degna- 
mente  acettado.  II  qaale  regno  poi  in  Dogado  anni  9  et  mesi  6 
Uoree  et  fu  aepuUo  nella  sopradetta  cita.«  — 

Desinit.  (Fol.  1^.)  Lorenso  Priolj.  (Vacat.)  £!o(a  das  Wap* 
j^en  Ist  da. 

LocoIIf  Fol.  SO.  Neue  Paginirang  1  —  110.  Familiae 
Venetae,  etiamcum  armif«  (Nonnumquam  a  cuiuac.  £) 

lacipit;  »Abal^sto  questa  Gasada  venne  antiquaraente  dalle 
CoAtrade  et  el  printo  Dose  che  fo  fatto  nella  cita  de  Eradiana» 
ditta  era  diana,  et  poi  chiamata  cita  nova,  fo  M.  Paulutio  Ana- 
festo,  et  questo  fo  acU'  anno  714.  et  fo  fatto  Dose  dell'  anno  708 
nelP  sopradetto  locho  Poi  mancho  questa  Gasada  in  lut  medemo 
come  dl  sopra  dell'  anno  714  e  notta  ehe  questa  Gasada  maiwlio 
per  nomi,  et  non  permorte,  li  quali  allpresentesecbiansaiio.  ...< 

Pesinit :  »  Zulian ,  Questi  venneno  antiquamente  de  Grecia^ 
»d  babitare  in  Aquileia,  fonno  tribuni  antiqui  9  sauij ,  et  bomeni 
le  grande  intelletto,  et  inzcgno,  et  boni  ainatori  della  patria  loro, 
li  quali  fecenno  edificare  la  Ghiesia  della  earitac,  et  adottola  del- 
loro  bauere ,  Et  questo  dell'  anno  ii3o«  Gome  chiaramente  per  il 
prluilegio  apere««  •   . 


CLXIX- 

Codex  Mb.  Nro.5588.  «...ifls«. 

(Bist.  prof.  i2d.) 

Cod.  Ms.  Chart,  sec.  XVI.  Fol.   (Foll.  97.) 

Locol.  Fol.  a-**^i3.  Collectanea  quaedam  de  belle aVe* 
letit  contra  Genaenses  gesto  in  oppngnat.  Clodiae  A^  1 879« 

Incipit:  3»  9^^^^  sonno  li  Zittadini  de  Venesia  i  quali  se  of« 
ierse  ä  la  guerra  de  Zcnouesi  de  andar  con  le  sue  persono  ä  Ta* 
ruisto  de  Sbiosa.  I  quali  tutti  forno  Zittadini  persone  da  ben  ef 
le  Ghondition  et  de  bona  fama  fidelissimi  ä  la  Ducbal  S»«  deVe- 
ilesia  et  fu  nel  anno  nostro  signor  M.  Jesu  Gbristo  1379  del  mese 
le  Deeembrio.  Deehtarando  che  mettaremo  qua  prima  tutte  le 
renta  Gbasade  che  romase  del  Gonseio,  et  poi  le  eltre  trenta  che 
lOn  romase  cbe  sonno  in  tutto  Nro.  60. «  

»  Aluise  da  le  Jornase  oferisse  la  paga  de  bomeni  5o.  da 
emo  a  quel  soldo  medemo  che  la  Sig«  per  mese  uno  Iten  Bale* 
trieri  10  per  mesi  a  ä  rason  de  Ducj ,  8.  al  mese  per  uno.  An- 
bora  liberamente  dona  caratti  de  3.  Nanilii  che  lui  ha ,  de  igual 
I  Sri«  debba  far  tutto  quello  cbe  li  place,  et  oltra  di  questo  dona 
Litti  i  pro  de  i  suoi  inprestidi  fatti  et  tutti  quelli  cbe  si  faranuo 
no  a'  guerra  finida,  il  Iqual  fo  ballotado  et  romase,  et  bauf 
omo  appar  qua  in  marxene. «  {it>  De  si  60,  de  no  $4-)  etc. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


6/i6 

;rr#.5Wt  LoooIT.  Fol.  i3.  T. 

9  Considerando  la  summa  Providentia  de  la  111"**  Si^  deV«- 
yiiesia  il  starto  de  la  aua  patria  esser  in  prosperiU  et  potentia  di 
iina  armata  felicissima.  Azo  che  li  n^oijci.di  queato  suto  fuuen» 
atiperati ,  ouero  per  la  dura  bctaglia  ouer  per  obsidione  etc«  ifr 
terminö  la  ditta  III««  S«  del  1374).  Adi  primp  Decembrio  aso  che 
li  Zittadlai  de  pronti  deueutaaserQ  prontis&ioii  etc.« 

LocoIII.  Fol.  1^.  y.  »Questa  si  e  la  vera  samma  de  le 
3o  Chasade  de  Zittadini  fonno  fatti  det  Gonseio  a  la  guem 
de  Genoaesi  et  prima. « 

Locoiy.  FoLi5.  r.  »Oaesti  sonno  19  Chasade  ch« 
scamporono  da  Conslantinopoli  essendo  Bailo  la  S.  Roberto 
ZiaDi,  le  qaale  lui  meno  con  si  a  YenetMi  del  1839  le  ({aali 
furono  fatte  tutte  del  Gonseio  loro  et  süi  heredi  et  prima. c 
Logo  y.  Fol.  i6.  »Queste  sonno  le  7.  Chasade  che 
venne  de  soria  Zoe  da  Acre ,  le  quäl  fu  fatte  del  conseio 
in  tempo  del  M.  Piero  Gradenigo  .doze  del  1296.« 

LocoVI.  Fol.  16.  y.  »(^aeste  sonno  le  Chasade  disea- 
tilhomeni  fatti  al  serrar  del  Conseio  de  1297.  le  tjnali  aooBO 
25  et  prima. « 

Logo  VII.  Fol«  17.  »Qaeste  sonno  XV.  Casade  chefb 
fatte  del  Conseio  in  tempo^  di  M.  Piero  Gradenigo  Doxe  dd 
i3io  Adi  i5  Zagno  per  la  Vittoria  de  BaiamoteTiepolo.c 
Logo  VIII.  Fol.  17.  t.  Queste  sonno  le  13  Casade  de 
Tribuni  piu  antiehi  de  Venetia  Et  segoendo  drieto  altre  is. 
dodeze  Casade  che  sonno  in  tatto  B4* 
Chasade  mudade  (10.)  . 

Logo  IX.  Fol.  i8-^3f.  »Questa  e  larerftCopia  denno 
Instramento  latto  del  anno  ii5i.  perel  qoal Instrumente M. 
Domenego  Moresini  Doxe-  fa  quieatanea  et  se  gustä  a  & 
Piero  et  Zuan  Baseio  fradeli  etc.« 

LocoX.  Fol.  33  — 34.  y  B  da  saver  ehe  I0  Exercito  de 
Attila  destrasse  molte  Zitta  et  luoghi  per  il  che  molti  Zen- 
til  homeni  de  qneste  Cittä  et  terre  per  la  tema  del  detto 
Attila  se  rednsseno  insieme  deliberadi  de  derer  habitar  ia 
queste  lagune  etc^« 

Logo XI.  Fol.  24-^*^6«  v.  »Del  anno  i3ii  in  tempo 
de  M.  Piero  Ziani  Doxe  de  Venetia  fa  dirisa  la  Isola  da 
Candia  in  Caualarie  et  Serzenlarie  et  concesse  le  Caualarie 
a  li  infrascrirti  nobeliVenetiani  et  le  Serzentarie  a  boni  po- 
pulär! Iratti  per  testieri  come  qui  sotto  appar  i  quäl  poi  nel 
^nno  1313  andorono  ad  habitar  con  le  sue  fameglie  sa  11* 
sola  preditta  et  prima  etc  « 

*  Logo  XII.  Fol.  37  —  3o.  » Copia  de  una  lettera  Ina 
Genoyese  fatta  in  Budua  del  i38o  a  di  16  Febraro  del  sn* 
cesso  de  la  guerra  de  Chioza  con  Genouesi.«   (4B1.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


«4T 

liCcoXIlI*  FoI«3t--97.  Ftmifiae  Yaaette«  Wn.$m^ 

Incipit:  »Anafesto.  Questi  venne  da  le  Contrade^  6t  it 
prfmo  Duce  ehe  fo  fatto  in  MecfariBina  soe  in  oraclia  da  poi  chia- 
inata.  Gitta  nova  fo  M.  Faulogio  Jlnafesta.  Mancbö  queata  caaada 
in  M.  Anafesto,  et  fu  fatto  Doae  del  703.  10  ditto  logo  aoe  in  citta 
Dova. « 

Dcsinit :  v  (Zustignani)  etc.  de  lui  sonno  nsciti  tutti  qnell! 
da  cha  Zuatignan  che  sonno  al  presente  in  Veniesia. «  — 

Note  am  letzten  (leeren)  Blatte:  alste  lilier  fiUo  a 
tcribi»  est  relatas  in  inTentarinm» « 


CLXX- 
Codex  Ms.  Nro.5554.*  Vi..mi. 

(Hist.  prof.  ia4*  ol.  s«  n.) 
Cod.  Ma.  Chart,  in  Fol.  sec.XVI*    (FolUa89.) 

»Matrimonia  Fatriciamm  familiamm  civitatis  Vesnetae 
ordine  alphabetico ,  (a  fine  scilicet  s.  XY.  ad  medinm  asque 
a.  XVI.) 

Incipit.  Fol.  i«  y.  Arimondo« 

S.  Toma  1^  9  S.  Andrea  9  S  Simon  9  S.  andrea  — -  i533 

8.  Jac^    J  in  la  fia  9  8»  nizenzo  etc. 

»Ea  rationot  nt  arersa  folii  facies  yiri  eiusqne  patris, 
avi  et  proavi,  etc.  nomina  contineat,  adversa  mnlieris  eius- 
qne patris  aTi  et  proa?i  —  praetexta  anni  nota ,  qno  ducta 
est. «    (Gentilotti.) 


CLXXL 
Codex  Ms.  Nro.5598.  «^.5598. 

(Hist.  prof.  is5.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XYI.    (Foll.  i43.) 

Chi^onicou  Yenelum  (ab  Antenoris  appnisn  in  Italiam 
«laqae  1S92.)  (Ab  Anonjmo.) 

Inciph  (Fol.  1.):  »Gronica  deir  inclita  citta  di  Venetia  cir* 
condata  dal  mare  Edificata  da  veri  et  boni  Ghristiani  liquali  heb« 
beno  principio  dMIl  Antichi  Troiani  doppo  la  destrucione  della 
Nobilissima  citta  diTroia  Che  fu  dalla  creatlone  delmondo  l'anno 
407«)  auanti  Ta  incarnatlon  de  Christo  1906,  dalli  greei  fatta  li  po- 
puli  et  baroni  della  quäl  fa^endo  oon  li  suoi  aueri  hauendo  mon- 
tato  sopra  nane  et  nauili  andorno  in  diuerse  parte  del  mondo  etc. « 

»Come  SanPiero  ando  a  Borna  et  mando  San  Marco  iii 
Aqnilegia. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Mf,  §»0.  p  Com«  Bkn  Maroo  rene  tn  ilqvitegia  et  conrerüte  Santo 

hermarcom. 

»  Come  Santo  maroo  easendo  partito  di  Aqailegia  faaul* 
tato  da  grande  Temporale  nelle  lagune. 

Fol.  5*  »Come  fu  maodato  Ambasatori  a  Roma  perlm- 
petrar  ia  Elettion  del  Doje»  (Da  Papi^  Benedetto  aecondo.)« 

Come  fu  prouisto  alia  intrada  del  Doje. 

Fol.  6. 

vDel  anno  1S97.  Die  XXV.  Februarj  in  ma^or  conaiglio.« 
vCapita  fuitpars  9.  clettio  magioris  Consilii  que  fuit  amodo 
itsque  ad  Santum  Michaelem  et  inde  ad  annum  vnnum  fiat  bocmodo 
quod  omnes  illi  qui  fuerunt  de  magiori  consilio  a  quatnor  amui 
infra  ponantur  in  quadraginta  ad  vnam  ad  unum«  et  quicunqiie 
habuerit  Xil  ballotas  ab  inde  aupra  fiat  de  maiori  conailio  usqno 
ad  fcstum  Santi  micbalia  etc* « 

M  CCC«  XXI.  Die  primo  Septembris  in  magior  conailio. 
»  (fVLiB  multi  diuerse  condicionis  feoerunt  ae  acribi  ad  gni' 
rantiam  pro  essendo  de  maiori  consilio  qui  possunt  intrare  de  coa- 
ailio  per  tcsseras  ballotarum  vel  per  tempus  XXV.  anncram  1^ 
cundum  formam  conailii  capita  fuit  pari«  ut  recte  fieri  poait  ja- 
ditium  quod  quando  iict  primat  appobatio  Ipesorum  mitaturiii 
acriptis  pro  eis ,  qui  veniut  de  Gonsilium  de  quadraginta  et  noa 
possit  aliquis  eorum  probari  nisi  fuerit  presciis  in  quadraginta  at 
videantur  habilis  de  quadraginta  quo  viso  et  audito  ai  voluerit  di- 
cere  aliquide  audiatur  et  aic  seruetur  in  omnibas  dictaruan  coo- 
ditionum  omni  prima  vice  suae  approbationis,  et  qui  remanserit, 
non  tenentur  amplius  venire ,  et  non  posint  approbar!  vltra  vi« 
ginti  per  ditim  de  praedictis.  a  — 

M  GG€<»XVj  die  XViij  Januarii. 
Hl  fu  preso  nel  magior  Conseglio  una  parte  del  tenire  infn- 
acritto  conciosia  cbel  nobile  homo  S.  Tbomado  dandolo  easendo 
Gauo  de  XJt«mettesse  parte  in  guarantia  et  nel  magior  Conseglio 
GheTutti  quelli  li  quali  possono  esscr  eletti  del  magior  Conseglio 
debbano  venir  dallt  preaidcnti  de  Xlt«  et  farsi  scriuer  et  molti  ve- 
tteno  a  farsi  scriuer  li  quali  non  posono  esser  eletti  el  fu  preso, 
se  per  lo  auenir  al  uno  se  fara  scriuer  il  quäl  non  poasi  esser 
eletto  del  magior  Conseglio  cadi  alla  pena  de  L.  3oo,  et  se  alcuao 
se  hauesse  fatto  scHuer  fina  al  presente  bo  uero  alouno  per  teinpo 
niuno  nel  pa^sato  fusse  sta  fatto  del  magior  conseglio  el  quäl  noa 
si  hauesce  possatto  eleggerc  ecceto  quelli  che  per  gratia  si  baono 
possuto  elegere  debbano  per  fin  mesi  uno  dapoi  che  la  presanta 
parte  sera  sia  preaa  bauersi  fatto  cancelar  sotto  pcna  d9  L.  100, 
et  colui  cbe  acusera  se  per  la  sua  acusa  si  bauera  U  verita  babia 
\\  quarto  et  aia  tenuto  de  credenaa  et  sia  agiunto  nel  capituUr 
delii  auogadori  de  comun  cbe  fiano  tenuti  nelle  preditte  cose  di- 
Ugentemente  inguirir  et  placitar  contro  li  contrafacenU  si  com« 
plantano  le  altrc  oflTese  de  comun  et  de  scoder  le  pene  dali  coa- 
trafacenti  et  babino  la  parte  si  come  bano  delle  altre  cote  cbe  i 
placitanö  delle  oual  pene  nelle  parte  di  quelle  non  si  posino  hr 
gratia  ne  remission  ouero  prouision  alcuna  aaluo  che  da  ciaqaa 
conseglieri  treota  de  quaranta  et  do  parte  del  mazor  Conaeglio» 


Digitized  by  LjOOQIC 


649 

M  OCG  XViK)  Di«  XXV.  Nouemlirft«  ft^MH. 

CoBcioaia  che  sia  un  conseglio  che  coloro  i1  quali  se  fanö 
•criuer  alla  quarantia  per  esser  del  magior  conseglio  H  quali  non 
poisono  esser  cadiao  atla  pena  de  L.  3oo,  quäl  penä  )i  auogadori 
de  coroun  tiflno  tenuti  scoder  et  In  quel  conseglio  non  dica  che 
ateuB  sl  debka  eaaaminare  Impero  l'andar  a  parte  che  sia  comesso 
•lli  auegadori  de  Oomun ,  che  infira  uno  mese  dapoi  che  la  pre-> 
Mute  parte  sara  presa  debbiano  farsi  leggere  tutti  quellt  iiquali  per 
iino  a  queato  giorno  se  hauerano  fatto  scriuer  alla  guarantia  per 
eeaer  del  magior  conseglio  et  se  quelll  ouer  1a  magior  parte  de 
loro  dubbitamno  de  elcuuo  seritto  sian  otenutl  per  sacramento 
dlligetttemente  eercar  et  essaminar  1a  Terita  fra  el  ditto  mese  se 
oolui ,  del  quäl  hauerano  dubio  potra  esser  del  maggior  conseglio 
ouer  non  et  »l  come  stronerano  cosi  fiicino  secondo  che  al  suo  of« 
fieio  parera  secondo  li  ordeni  della  terra,  et  per  la  deuenile  tutti 
quelll  Iiquali  si  farano  scriuer  debba  et  sia  tenuto  ilno  daro  dalla 
guarantia  11  seritto  alli  auogadori  de  comun  in  quel  zorno  nel  quäl 
aarano  scritti  ouero  il  giorno  sequente  et  li  auogadori  facino  la 
essaminatione  ouero  Inquisition  fragiorni  i5.  dapoi  che  li  sera  ata 
datto  il  seritto  per  il  modo  dl  sopra  notatto« 

M  CCC*  XXiii  die  XV.  Setembris. 

GoBciosia  che  la  parte  presa  du  coloro  Iiquali  compidi  li  «5 
annt  possino  esser  del  magior  Conseglio  contegna  Inter  cettera« 
che  debbano  prouar  sufTicicnteincnte  della  etta  preditta  da  vanti 
messer  lo  Dose  conseglieri  et  caui  della  guarantia  et  niente  dica 
easa  parte  che  sdiraostrano  al  per  etc. 

Fol«  II.  Come  parechie  casade  Teneno  da  Coatantino« 
poli  a  venetia  et  farno  falte  del  conseglio  et  come  fu  seralo 
il  conseglio. 

Fol.  i3.  T.  »Come  fu  eletto  primo  Dose  messer Foluzo 
Anafesto  in  Radiana. « 

Fol.  i5.T.  Come  per  la  yennta  del  Re  Carlo  deFrania 
et  de  Mr.  Obelier  di  antenori  fu  deliberato  de  andar  ad  ha« 
bitar  in  Riaaita 

Fol.  17.  Come  Re  Carlo  yene  a  Riaoalto  al  presente 
Chiamato  Venetia. 

Fol.  18. 

»  Cronicha  de  tutte  le  casade  della  nobile  citta  di  Venetia 
eon  le  arme  de  tutti  li  gentilomeni  Veniciani  che  badabitar  in  essa 
citta  et  de  molli  cittadini  di  venetia  fuorestieri  et  Signiori  Iiquali 
sono  stati  elleti  alla  dignita  del  grande  conseglio  di  essa  citta  de 
tompo  in  tempo  la  quäl  citta  fu  edrficata  nelli  anni  del  nostro 
Signor  Jesu  Christo  Adi  25  dieMarso  il  giorno  della  annunciation 
della  vergine  Maria  nella  quäle  sera  dicbiarito  da  che  loche  le 
ditte  casate  sono  venulo  et  della  sua  origine. «  (Mit  den  Wappen.) 

yQuesti  veneno  da  Treuisana  Schiauonia  dalla  citta  de  Zara 
furno  anticbamente  huoroeni  coltiuadori  de  terre  et  prosperadl 
dalla  forortuna  veneno  ad  babltare  in  la  citta  de  Venetia  si  fe- 
ceno  richi  et  per  longa  hababitation  furno  assonti  alla  dignita  del 


Digitized  by  LjOOQ IC 


6iO 

abp*6$99,grande  conseglio  manoho  qaeila  tuada  in  8.  3ac«nio  AleardideU 
1226  etc. «    Bis  Fol.  6a« 

Fol.  62. 

y  Uericho  Re  di  polonia  et  poi  dl  Fransa  esseado  in  Veae* 
tia  per  piuraso  che  anaaua  a  incoronarsi  In  franse  del  1 574.  de& 
mese  de  lugio  fu  fatte  de  gran  conseglio  oon  grandissime  feitt 
como  piu  ananti  in  questo  ai  vede  et  queato  dlaese  di  caaa  regsU 
tuti  prcdocesori  et  del  1589  a  di.  € 

fu  amaxato  da  uno  frate  del  ordino  de  a.  Domenico  «on  na« 
coltelo  auerenado  nella  sua  Ganara  et  poi  nel  vsir  ehial  fese  ditto 
frate  fu  passa  de  banda  imbanda  de  sorte  che  li  toice  la  vitta  aa* 
chor  a  lui  dalli  Camarieri  eguarde  di  easo  £te  i^gusto  fu  il  suofia 
et  ancbora  di  sua  progenie  et  questo  fu  chel  dito  Ite  haueuafalto 
morire  tre  gran  personagi  qua!  gli  era  contrarij  et  da  loro.ai  da» 
bitaua  di  quello  che  poi  liauene. 

Fol.  63.  (leer.) 

Fol.  64.  ilCCC^  X.  Adi  XXvij  zuglio  indicione  YiiL 
Copia  de  ana  littera  acritta  al  Nobil  homo   8.  Zoni 
Dolfin  al  quäl  era  a  quel  terapo  Bailo  inArmenia   euer  Co- 
atantinopoli  del  aaceaso  de  Baiamente  Tiepolo  cioe  de  tn* 
dimento  che  voUe  rsare  alla  citta  et  Signoria  di  Yenetia. 

y>  Petrus  Gradanigo  dei  gratia  Venetie  atque  Grouatie  Din 
dominus  quarte  partis  et  dimidie  totius  Imperie  Bomanie  Nobili 
Tiro  Gregorio  Giorgio  Dolfino  de  suo  mandato  Bailo  Armenieetc« 

Fol.  65.  i58o  etc. 

Come  fu  cresimento  grande  de  aqae  per  tatta  Italia 
Lanne  i50o  adi  3o  et  3i.  Ottobrio  fa  creaimento  di 
acque  corenti  per  talta  Ittalia  con  aofochamento   di  assaii* 
aime  persone  et  particalarmeate  in  Yenetia  che  qaaai  tatti 
era  sotto  aqua.     Coaa  tanto  apauentosa  che  mai   pia  fo  b    j 
mazor. 

Fol.  68. 

»  Come  il  Be  di  Fransa  intro  in  Venecia  pariilo  da  Munas 
»Allj  xviij  di  lugio  che  fu  di  Domenega  dopoi  mansare  La 
Illustrissima  Sig;  haueua  preparato  la  Casa  grande  da  Cba  fo^ 
chari  quäl  si  a  troua  involta  di  Ganal  per  sna  casa  Begal  cos 
quella  da  Cha  Justinian  apresso  e  tanto  ben  euernite  Che  no  po- 
teua  esser  piu  la  sua  Camere  era  sul  canton  la  quäl  guarda  sm 
al  ponte  de  Rialto  poi  li  hauoua  preparati  quaranta  gentilomeai 
gioueni  de  primi  della  citta  60  lambardieri  tutti  vestidi  ormesis 
alla  sua  insegna  ouer  liurea  quali  haucssc  la  custodia  a  le  parte 
et  sua  guardia  li  gentilomeni  alla  sua  camera  et  sua  persoaa  li 
quali  tene  per  tutti  queli  giorni  vna  gondola  fomila  de  velado 
negro  etc.« 

Fol.  70.  y.  Copia  della  Sentensia  de  Filato  datta  con- 
tra di  Gieau  Chriato  retrouata  a  laqoila  in  abraso  acritta  in 
hebraicho  in  carla  bermagina  in  rna  caaaett  di  mannora   j 


Digitized  by  LjOOQIC 


651 

riflliata  in  una  di  feto  sotentt  tolto.almM  iKifaglU  B9^nmB6^ 
tiche  mandaU  dal  yeschaoo  di  quella  eiUa  a  aaa-  ^AÜta  a 
Borna  del  mese  di  Setenkbrio  del  anno  i58o  elCb« 

*  Fol.  71.  »Como  ia  Imperalrioe  Maria  fiola  Che  fti 
de  Carlo  Y«  vene  a  Padoa  poi  ando  al  gonerno  de  port«- 
galo  mandata  dal  Re  Felipo  8ao  fratello  del  anno  i58i*  adi 
aS  Selemkrio  etc.  c 

Fol« 72.  Schlafs: 

y  159a.  adj  6  Febraro  li  Ebrei  recito  una  tragedia  del  Re 
aaaeros  Be  de  Persia  media  alle  Zuccha  in  cha  conesa  cosa  mal 
piu  sentita  con  eccel«  muriche  et  li  piu  superbi  abiti  che  si  po* 
tese  yeder  et  scoltada  da  li  masori  senatori  di  Venecia  con  gran-* 
dissima  satisfacion  de  tutti  et  qnil*«  c 

Fol.  73  —  79.  Register  7  EL  (Der  Adelichen.) 

Chronik  der  Dogen.     (Mit  d.  Wappen.) 

Fol«  80.  »Comefu  eletto  M.  Justinian  Badoer  Dojiei 

et  come  Vimperatore  andete  per  conqnistar  lisola  di  Ceoi- 

lia,  et  dimando  socorso  alli  yiniciani  (817).  etc.« 

Fol.  8d.  T.  »Come  li  Triestini  tolsero  le  Donzelle  (943).a 

»  Come  farno  riscatate  le  Donzelle  perdate. « 

Fol.  B6.  Y.  yCome    il  Re    de  Ongaria   messe  campo 

azarra  etc.« 

Fol.  117.  T«  »De  nna  cmdel  bataglia  fatta  tra Engtest 

et  Francesi  (1416).«  

Fol.  117.  T*  Dann  {angts  wieder  von  1 178  an  etc. 
Fol.  1 0^7.  »  Pasqnal  Cigonia  fu  elleto  Doge  del  i585. 

Fol.  189 — 143.  (5  Bl.)  Register  der  Procuratoren  and 
Dogen. 


CLxxn. 

Codex  Ms.  Nro.33I5. 

(Hist.  prof.  ia6.)  Äca.SSiS. 

Cod  Ms«  Chart,  in  Fol«  s«  XV.  (Foll.  189.) 
»  Continetnr  hoc  codice  Jacobi  Zeni  Jacobi  F.  Caroli 
N«  Patricii  Yencti  Episcopt  Feltrensis  et  Bellnnensis  tum 
Fatanini  commentarius  de  yita  moribns  rebusque  gestts  Ca« 
roU  Zeni  Yeneti ,  aui  sai ,  in  decem  libros  distribntas  et 
Pio  II.  sammo  Pontifici  dicatus.  Scriptus  est  hie  codex  A« 
1471.  ut  ex  fine  Consta t.  Latino  sermone  nunqnam  valga- 
tus  fuit.     Italicam  fecit  Franciscus  Quirinns  Patr.  Tenet« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


W9pMt$. ffteiiite yriftittHi'*A:.  iff44f  ^^n  k.  1606.  8?  Bxstat  eins 
epitöme  itiAam  italioa  per  Hieronjmam  Dloiacttm  de  Man- 
tona  edita  Bergomi  1591*  4*f  Y.  Giornale  de  letter.  dlta- 
liä  tom.  XYIII.  pag.  41  a^  41 3,  '414.  Miud  hoiosce  com- 
mentarii  laninuin  exemplam  exatat  in  Bibliotheca  Seminuii 
Patauini« « 

NeaaeL 

Fol.  I. 

Incipit:  »Gloriosa  sanctitatia  tuao  ad  sublim«  pontilicatitt 
maxipii  cttlmAQ  euactio  Beatissinie  fi^ter  ingenti  me  nuper  iocua- 
ditate  affcclt.  Nee  aatis  equidem  soio  quid  in  rabus  humanii  «ut 
expeti  a  me  diguius,  aut  ouenire  gratiua  et  aalnbriua  potuissfl 
etc.  etc. « 

Schlafs.  (F0L175.)  1471.  Jo.  N7. 

Fol.  176.  ««Epistola  Clarissimi  Y.  Petri  Pauli  Uergerü 
ed  Carolum  (Zenum)  de  uictoria  contra  Bucicaldum.« 

Incipit:  vSi  ego  te  certius  coram  uisurus  oculis  fuissea, 
quam  absens  animo  uideo  etc. « 

.  Schlufa.  (Fol.  177.) 
»  Unde  renovatur  memoria  rerum  antea  perte  gestarumi  el 
ex  recentibus  valneribus  ueterum  quae  olim  pro  tua  republia 
perculisti ,  frequens  recordatio,  multa  cum  laude,  uocibus  bo- 
minum  celebratur,  quae  sunt  totidem  tibi  monimenta  ad  aete^ 
nitatem  famae ,  omnisque  futuri  aevi  roemoriam.    Valo.  c 

Fol.  178.  »Funebris  Clf'  Y.  Leonard!  JasÜDiani  Pro 
Carole  Zeno  oratio.«  (9  Bl.) 

Incipit;  ;» Maximum  et  Amplissimum  munus  Illustrissim« 
Princeps  bodierno  die  ad  me  delatum  video  etc. « 

Finis.  (Fol.  186.)  » Et  diuinam  virtutum  suarum  imaginem 
-  non  statuis  modo ,  aut  picturis  sed  imitatione  quoque  ao  opere 
declaremus.     Finis.  « 

9  Acta  anno  MCCGCXVIIIo  Xti.  VIII  idus  Maij  adpopidaa 
ia  aede  Mariae  celestis  Veneliis.  « 

(Edita  h.  oratio  in  principio  orationum  et  epistolarum  Ber 
nardi  et  Leonardi  Justin.  Venetiis  per  Bernardin.  Benaliuminfol. 
et  in  orat.  dar.  bomin.  Venet.  A.  M.D.LiX.  ex  Academ.  Venet 
Fol.  i3i.)  

Fol.  187.  aRespublica  Yenetiaram  ad  Sereniasimoa 
Ladoaicam  Regem  Ungariae.c 

V  Quid  agas ,  ut  videas ,  de  nullo  conflsa  deceptum  necii« 
lihertas  decepta  peto«  Tua  mihi  spectata  uirtus,  summe  reg«* 
inducit  si  fortasse  latet  mentis  arcbana  detegere  etc..^ 

Schlofa.  (Fol.  189.) 
*a  Pro  nunc  (baee  sufficiaat  dicta.  Si  quid  respondera  placest 


Digitized  by  LjOOQIC 


94» 

etpecto  Ql  aHaft  nofttri  oraurea,  saeoa  non  jaeueri;arf  Datum  w, 
Caropis  Clugiaa  Ron.  Mardi  AL CCCLXXX- «  <Iii.  qua ,  /expositiv 
rebas  nuper  proapere  geatif  a  .  Carolo  Zeiio ,  Rtgi  Ibadui  cimt 
Forojttliensibus  ictum  exprobrat  enrntpie  ad  pacem  hortatur*  Mas 
gis  cxereUium  .styli  ti4etur.) 


GliXXHI 
.Codex  Ms.  NrD.5553.  »vtcsm. 

(HisU  prof.  127.) 
Cod.  Ms.  charU  in  Fol.  s.  XYII.  (Fol.  28s.) 
Hifttoria  Urbis  Mantuae  Gonasagiaeque  familiae  a  Bar« 
tholomaeo  Piatina  cönscripia.     (Neuo  Copj'ei  ans  Veranlaa- ., .-. .  ...t^ 
aung  dea  Lambeciaa ,  von  einem  alten  Coilex.) 

Fol.«.  ,  .  . 

Incipit:  »Baptiatae  Saccbi,  Cremonenaia ,  ex  vico  Piatina« 
Prooemium  in  Historiam  Vrbia  Mantuae  GonsiaVae<)[ue  Familiae 
ad  Reverend! ssimnm  in  Gbriato  Patrem ,  Dominum  Franeiscalff 
Cardinal em  Mantuanum.  < 

y  Mullarum  quondam  GJTitatum  noroina,  cum  yeCuatate«  tum 
,g1oriä,  domi  ac  militiae  pärt&,  non  admodum  Mantuam  Vrbom, 
praecellentium ,  ab  optimis  Historicis  mandata  Literia,  Aroplia<l^ 
sime  Pater  Francisco  Gonzaga,  legisse  me  memini  etc.«  "^'^ 

Fol.adA.  (Schlofft:) 

»  Polä  aolvens  ,  in  portum  Anconitaaum  pj^rvoBit ;   ubi  co* 
gniti  Pii  morte ,  optime  de  ae  ^  de  Parente  ac^  civitato.  Maatuana 
meriti,  suam  atque  item  christianae  reipublicae  Vicem  dolens,  in 
moerore  aliquamdiu  ac  luctu  fuit.     Vaie. 
Explicit  Liber  Sextus. 

(»  Becognitum  exemplum  operis  (Lambftcius)  lypograpbicia 
excudendum  tradidit  Vindobonae  A.  1675.«) 


CLXXIV. 
Codex  Ms.  Nro.5610«  «...fi«.«. 

(Hiau  prof.  938«) 
Cod.  Hft.  Chart,  in  Fol.  a.  XVI.    (Foll.  29.) 
V  Relatione  fatta  nel  Conseglio  di  Pregadi  dal  Magni« 
fico  "M.  Lorenzo  Contarini  uenuto  Ambasciadore  dal  Serc- 
niaaimo  Re  di  Romani  del  iS^S.c 

Incipit:  vSe  tutte  Toperatione  noatre  aono  deriuate  k  quäl" 
che  fine  et  k  quelle  debbia  principalmente  attendere  colui,  che 
deaidera  dalle  altioni  auoi  riportar  buon  frutto*.  Judieando  10  8e* 
r«niaftimo  Principe  Padri  et  Signori  miei  Ecceleatiaatau  cb'U  liac 


Digitized  by  LjOOQ IC 


65A 

ffro»66io.delIe  r6lalioii!  d^W'vao  oratore  ttori  sla  altroclia  reader  tanto  illi 
SereniUi  V;,  et  a' Wostre  Clar»«  S^  di  quel  Principe  appressodil 

rie  sono  stato  per  Yiome  di  qu^sM  llliistrissimo  Domin ioparlero 
S^mo  Rd  df  Rofliant  et  eo^t  8ue  ne  di  tutte  pero  madt  qurlle 
solamente  che  mi  parerano  et  piu  neoe^aarie  et  importanti ,  desi- 
derando  di  easer  breue ...  41 

Desinit :  (Fol.  29  )  v  Chi  uorra  considerar  hora  tutte  qnesle 

cose  9  il  che  bauerei  fatto  gno  non  bauesse  bauuto ,  cbe  dir  tant' 

altre  cose ,  et  che  da  quello ,  c'  ho  detta  di  sopra  non   si  potesse 

ni  parte  conoscere ,  trouerji ,  che  questo  Hl»»  Doroinio  non  e  tanto 

' . ..'  disauantaggiato  pbe  non  ai  patiesse.  in^ogn*.  occasione  sperar  bene.« 


Uf^BBss.  €ode:!t  Ms.  Nro«  5555« 

'  (llist.  prof.  309.  ol.  Ambras.  3o8.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XVIL     (Foll.  a6o  eig.  248.) 

1.)  Fol.  1.  Giustificatione  de  Signori  Venetiani  della 
pace  ultimamente  conciuaai.  coli!  Turco  del  Sigaor  Paolo 
Parata  (de  pagini  n»  34). 

Incipitr  »Non  i  gran  maräviglia,  che  dalla  maggior 
^'arte  deile  Genti  d'Italiana  si  dia  (se  pero  vien  dato),  bi- 
aamo  a  Signori  Venetii^nL««  i  0  Bl.  dann  a V2  3^*  unterbrochen. 

Fol.  i3.  b.  Fortsetzung. 

Fol.  17.  b.  Wieder  unterbrochen. 
'     Fol.  19.  b.  Fortsetzung. 

Fol.  24.  b.  Unterbrechung. 

Fol.  26.'  Fortsetzung. 

Fol. 3i.  Unterbrechung* 
t         Fol  33.  ForUetsnng. 

Schlafs.  Fol.  34. 

a.)  Fol.  35.  Oratio  habita  per  Senatoren!  Rouidiam 
Londini  die  3o  Maj  1604  respondens  Comiti  de  Uortantoo 
in  prima  conferentia  tractatus  pacis. 

Incipit:  vQuo  gaudio,  quave  animi  lucunditate  Serenissi- 
simus  Hispaniarum  Rex  Doniihus  noster  aiflictus  fuerit ,  Sereois- 
simi  Scotiae  Regis  in  Angliae  et  Hiberniae  Bcgnum  successione, 
nuUo  officio  iiel  magis  amanter  vd  Tnagis  aperte  declararc  potiiitt 
quam  ornatissimo  viro  et  lll*f  Co.  Viliae  Medianae  U.  Joanne  Zas* 
sio  omni  celeritate  in  Angliain  misso  etc.«  (4  Bi.) 

3.)  Fol.  3g.  Eiusdem  (ut  videtur)  brevis  oratio  ad  Ja- 
^  cobum  Angliae  Begem.     (It.  Besponsio  regis  perbrevis.) 

Incipit:  »Ser«  Reg.  Maiestas  Postquam  ita  volcnte  Deo  iuA- 
sas  fui  ad  baue  amplissimam  Civitatcm  acccdere. .. .  a 

4.)  *  Fol.  40.  Belalione  dello  stato,  forze,  et  governo 
4«lla  Serenissima  Signoria,  et  Bepublica  die  Venelia  al  ßt 


Digitized  by  LjOOQIC 


659 

li  Spagna.    (»NBi  i^aesta  relatione  e  anchmra'  nal  lib  K.Mi«>«W/ 
lero  molto  diverso. «) 

Incipit :  y  Se  ad  aicuno  Ambasciatore  Caetolico  Bd,  che  tomi 
la  qualche  Principe ,  Repuhlica  manca  alle,  volte  degna  materia 
la  rifferire  etc.«  (17  Bl.) 

L)  *  Fol.  67.  Belatione  deir  Isola  di  Malta  et  dellaHeligione 
le  Cayalieri  Hierosolimitani« 

(Index.  Qae8ta  relatione  ai  ritrova  in  lib.  L  Fol.  454» 
aä  di?er80  da  questo.) 

locipit :  »  L'Isola  di  Malta  6  lontaxia  dalla  Sicilia  miglia  Om 
ttc-«  (II  Bl.)  .,  ' 

6.)  Fol*  70»  I  lamentabili  yersi  delll  confini.  (BUlh 
chrift  in  Versen  an  Erzherzog  Ferdinand  von  Tirol  4» 
äülfe  Tor  den  Bänbern  an  den  Gränzen,) 

Incipit :  9  Piaiiti  gridi  e  aospir  igetta  la  Valle 
yDi  Rovere  e  di  Trento 
»  Teraendo  che  sia  «peuto  ^ 

y  II  giusto  suo  signore  vniversale«  « 

V  Da  gente  cruda  e  iniqua 

»Dispietata  e  feropc 

»  Che  del  continuo  noce 

-»  Alla  gente  di  Dio  Hd'  et  amica  etc. «  3  Bl. 

Schlafs. 

La  valle  di  Lagre  e  quella  dl  Bendena 
Con  yallo  sugana  questo  ho  messo  in  pona. 

Fol. 81«  Copia  de  alcuni  Co^lmandaaie^ti  del  granSi«. 
I^nore  a  di?ersi  suoi  Ministri  che  11  tutto  e  solo .  per  inten- 
jere  li  tiioli,  et  la  maniera  del  Stile  al  sapientissimo  Cadi 
li  Constanlinopoli  etc.  (4  BU) 

Fol.  84  b.  Sopra  la  gran  Cittä  di  Ragüsi.  (Satjrische 
Tcrse.) 

Partimo  da  Bagusi  aspro  Faese, 
Piü  duro  quäl  parlar  di  quella  gente. 
CittÄ  di  motte- Nävi ,  et  puoche  imprese 
Che  mni  saluda  amico  d  Parente. 
Ha  molte  legge  scritte,  et  mal  inteso 
I  soccorsi  lontani,  et  il  fuoco  arente« 
Ben  arma  di  sospetto  et  di  partenza, 
Gurta  di  Territoiio ,  et  di  Conscienxa. 
Bont  Porti,  belle  ville,  et  brutte  strade. 
Vn  fregolin  de  Böse  col  seaato. 
.  Da  de  Tributo  un  3;  delle  en träte 
E  d'un  Castello  uoa  cttti  k  barattto. 
Fu  che  chi  vuol  entrar  Lasci  le  spade 
Botta  creansa  in  publico ,  et  in  privato. 
Hä  gran  case,  Botteghe,  acque  et  PradelH 
Li  habtto  e  di  tondini  ^  et  di  Mantelli. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


0a« 

nH»$6Ui  .81  atete  tanto  a  paatarqu«!!  dipbetU  (?) 

In  quanto  un  Vano  si  faria  la  croca. 
Se  un'  asino  alli  confini  Pira  un  petto 
8i  dicc  cbe  Todor  arriva  al  Böse. 
'    £  sterile  il  Fac^e,  6  sasso  netto 
AUissime  Montagne,  et  spaventose. 
.•    ^alcha  Chi  uede  la  terra  poreueta. 
Xa'pare  un  aurso  de  uno  Massinetta« 

*  Fol.  86«  Copia  della  liettera  acritta  da  Saltan  Mehemat 
a  di  i6  Marzp  iSqS*  AI  Serenisaimq  Pasqual  CicognaDoce 
d!  Venetia,  dandoH  conto  delia  aaa  aaanntione  airimperio, 
mandatogli «  per  il  auo  acalco  maggiore  con  il  qaale  andö 
il  S^*  Maroo  Antonio  Bonia  unö  di  Dragomani  della  Sere« 
maaima  Signoria.     (17,  Bl.) 

Fol.  88.  Diacorao  aopra  gli  accideoti  de  Saasaolo  cm 
S.  Santita;  Caaa  Pia,  et  Uuca  di  Moden^,  doue  ai  caaala 
difeaa  delle  raggioni  Imperiali  con  Modena  et  Reggio,  Et 
qoanto  questo  a'  habbi  ä  atimare  in  termine  di  atato,  coa 
qaalche  auertimento  in  comparatione  d  altri  feudi  de  Itali«. 
(»4  BI.) 

Fol.  io3.  Diacorao  primo  aopra  il  FriuH. 

Incipitt  vLa  prouinda  dcl  Friuli  chiaraato  dalli  babitaati 
Patria  e  stata  si  nel  temjporale  come  nello  spirituale  in  Domiaio 
delli  antichi  Patriarcbi  de  Aquilea  etc. «  (6*^  Bl.) 

Fol.  1 09.  Discorso  aecondo  aopra  il  Friuli.  (6  Bl.) 

Fol.  11 5.  Discorso  della  Militia  Maritima. 

»  Non  si  pu6  negare  per  certo  Magnifico    et  honoratissiao 

aignor  IVicolö ,  da  cbi  con  rocchio  della  consideratione  rigusrd» 

elc. «  (34  fil.) 

Fol.  1 57.  Osserrationi  della  pregiooia  del  con  te  d'Ooe^ 
nia,  et  Mafcscial  di  Birone«  (3oBL) 

*Fol  '193.  11  Yiaggio  fatt'  in  PoUonia ,  gli  28  Luiggio 
A^  1637  dalla  Ser*  Are*  Claudia  di  Austria  nata  Grand  Da« 
cheaaa  di  Toscana  —  Vedua. 

Incipit:  Li  aS.  Luglio  1637^  S.  A*  Sar»«  con  gli  infrascritti 
cavaglierieDame  si  parti  d'Insprugg  ad  bore  4*  doppo  pranao  veno 
Hala  etc. «  (3a  1/2  Bl.) 

Fol.  3a7.  Bericht  vom  königl.  Bejlager  in  Polea. 
Warachaa,  19  Sept.  1637. 

Incipit:  »Am  10  September  allfs  sieb  die  Kfoigin  in  deai 
könijtl.  Lusthaufs,  ein  halb  m eile  von  Warsehaw  genähert,  seiad 
Iro  Mait.  im  namen  des  Honigs  vpn  etlichen  Herren  Senatoren  td* 
der  denen  fÜrnemblich  vom  Füratan  Ossalinsliy  mit  dem  königL 
Wagen  empfangen,  vnd  in dafs cratgedacfate Lustbaufa eingebracht 
worden. «  (3^/4  Bl.) 

*FoLa3i.  Abachriflt  dea  khfinigcliohenEinriU,  ao  la 


Digitized  by  LjOOQIC 


^  65T 

Klirickhaa  den  «6  Ubj  A^  (»5)9^'  I»eieheheti.'''lni  ludet i«t«.S555. 
1699.  (Im  Index  hdirst  es:  Wie  Ertzheruögs  Perdfnandi 
Schwester  faineiii  gisfiert  ist  worden  durch  ier  l^raW  Hüter 
So  ein  Hertzogin  in  Beoern-wahre,  vnd  Termelter  Eruliert- 
sog  Ferdinaodt  Roip».Kaaseji^  gf  tt^irben  A«"  1  f^*j  ,  Spätere 
Hand.)  :     /     .    . . 

locipit:  tVoa^  der  Freystatt  <aus  bat  sich  bieber  sonders 
nicht  verloiTen,  allain  das  Sich  die  PoJagg^n  von  Tag  su  Tag  gt- 
niebret...««  (5  Bl.) 

Fol.  937.  (Dasselbe  noefaf  einmahl     6  Bl.) 
Fol.  343*  ElseaseriscbeJReib.    : 
Ruffach^  Prisackh»;  Fest., etc.  bis  Inapragg.  ,      : 
FoLä44«  b.  Fragment  eines  Sckreibens aus Pr^^g.  s.d. 
»  Efisendo  riuato  bieri ,  qui  im  Prags  il  >  Ser»»  Arcidnea  et 
Set"«  AreMi«*  mei  Signori  con  t»lta  ia  Corte  sani  etc. « 

Fol.  345.  b.  3c|ireiben.  {N.N.2) 

I]|mo  et  Eccno  S'  mio  S>^  et  Padrone  Osservandiiisiiiio. 

»  Scrissi  a  V.  Ecc"*  per  1c  akre  mie  cbe  peressermi  gionto 
il  sumario  neU'  istessa  bora  cbc  si  volea  montan  m  bare»  qui  ad 
r£no  per  Praga  etc.«(  (s>/,  Bl.)      ...  ... 

F0U348.  Brief  an  N. 

»MoUo  lUttstrissimo  S'«  nuostro*  et  Pedvene  Oesenrandb» 
simo-«  ...... 

»Havendo  noi  da  SS.  Ilia«  riceputp  Ia  SMa«,  nelli^.^ale  hsb* 
biaino  inteso  iL  suo  richiesto  etc.  Da  ^Irusele  (?)  alh  9  Luglio 
•590  etc. « 

Beraardo  Mairo« 


CLXXVL 
Codex  Ms. .  Nro.  S626.  «^ .56.6. 

(Bist»  Prof.  55a.) 
Cod.  Ms.  Chart/ iA  Fot :  XVil*    (Fall.  SqS.) 
I.)  P'nndatio  civitatia  Yeaeliae  anao  4Ü1  faeti^eterec- 
tio  figure  eins.  3  Fol*  (Lat.)  .'1 

a.)  Della  militia  maritima  al  MagntfioO'  Signor  Nie^ 
Gabriel  (Libri4.maBoa  um.)  Lib.I.  F0IL86.  li^FoU.  lOS. 
IV.  F0U.40. 

3.)  »  Quando  et  eome  fossero  iotrodotie  lis  Cernide  6 
siano  ordinanae  nel  stato  de  terra  fieraa  di  qaesto  ^erenia- 
simo  Dominio  (di  Veneria),  con  gli  ovdint  che'ai>devono 
tenir  per  regolarle»  et  ooa  quelii  anoo  che  ai  ncercano  al 
MTio  aopr»  esae  deputato  ete.  iS  BL  (Vltima^  di  i55i.) 

Desiait :  Debba  il  Savio  di  terra  ferma  deputato  alle  ordi« 
I.  43 


Digitized  by  LjOOQ IC 


65S 

Nf«.S6«e.iiaoMnwii<iar  de^i|6ri..a{  F«)as^  diAcaH  ^ealo  gü' Bettori,  ^ 

facess^ijo  cc^de  d'arfde«  ^|i  e^Qqttnan4oJe.qr4iQianse9  overo  cki 
le  condänasse^^  per  portar  arme,  ,come  appfpre  oella  aopradctu 
paHe.«      ''  *  ,    •• 

4::)  Cömpafatiohe  ftk  lataüä ,  e'Fräkiza/ Fol.  254  (s55 
▼acat)  — 286.  3i  Bl, 

Ihcipitf  »Mi  pregate,  Möho  Illustre Si^ore Conte,  scperö 
i  priegbi  SODO  qucflh  ,  che  hblino  forza  d*asrringere  )e  altrui  to- 
lonta,  ch'io  voglia  scrivervi  diffusamente  il  mio'parere  intornoa' 
i  costumi  et  a'  ;i  paesi  de\\^  Fcancia  etc, « 

5.)  Spesa  che  fa  rUhidtrkftima  SSgMria  di  Yenetia  ii 
tatto  il  aaocmoranub  Si58^de«i583.  Ftfl.Q&8^3ii.  23Bi. 

Iilcfpit :  '9  Dinarf  fAf  disp'ensa  iVfficio  delli  SS<  Camerleaghi 
de  cemuB  in  pagar  il  SerenUsioioIPrencipe,  magistrati  nella  citti, 
Begimenti  aallirriatl  et  altro  cavaii  dal  Datio  del  Vino ,  Pistori, 
et  lontego  de  Tedeschi  • .  •  ft 

6.)  *Pelazione*di  Fiorehza  del  Clarissimo  Gossooi 
(questa  e  diversa  da'  (juella.  che  e  contenuta  nel  libroB.) 
yol  3^4^387.     .... 

Incipit:  vDovendo  10  SereniBainiQ  Principe  et  Illnstrissin 
Signori  per  compita  sodisfactione  del  carico  impostomi  dalla  gn- 
tia  della  Serenitä  Vcstra  et  dello  Signorie  Vestre  eccellentissiBe 
dar  cDfitod]  tutto' quelle  cite  nella  legatione  di  Fiorensa  ho  pnl- 
ticato  degno  de  sua  saputa. « 

,7.5  Per  pbitum  ipardinalis  G.uisii .  Sauctissimus  D.  N. 
grayiter  seye^que  in  hec  yerba  locutas  est.  Fbl.  390 — 398. 
.  Iaucf|»itt'  B.IJifiilkdum  dolorem  explicare  cogimur  etc.« 


CLXXVU. 

(Hist.  prof.  78.^«  x>L  Hiit.  iat.  436.) 
Ce^rMs.  chaiit  iA  Fol.  8%e.iXVi/  (FdH.  tt^.) 
BoLiat'U.Remin'PaiiiionTcaram  quas  ab  obita  Jeanois 
Wejaodae  Incljtus  Rom.  Hang«  Reemiaeqae  Rox  Ferdinan- 
dus  inHunqgariaeTegno  prareclare  geaait  Hbri  quataor  in- 
tore  Vu'o]f^ngo.  Lazio  Yienn«  .Ifedico,  Elüisdem  Regis  1 
conailiis  et  Historiis.  <c 

rPriefitio  in' eosdenf^libros  in  qua  eapita  Annalioa 

eoramque  jqnaf  a  Catparo  Vrsino  Velio  aant  peracripta  eiai- 

dem'qaoiidaiti  Riegiai  Histonirgraplio  breoiter  recezuntar.« 

r     .  »Sdipturo  de  e«  mihi  Provintia)  qoi^^'taiitorvm  bo- 

tuttm  fmi «ai»» inJEuif^pa  Maltar.praQfiindc  «idewar... < 


Digitized'by  LjOOQ  IC 


659  • 

Fol«  17.  Flnis  pnefationis»  Mf9.793f« 

Fol.  17«  b.  »Herum  Pannonicarufii  Liber  Primaa  de 
bis  rebus  quaa  Leonhartus  Baro  a  Vels  in  expugnatione  Vi* 
schogradü  et  ocenpacione  Peschtij  et  Albae  BegaHs  oppi- 
dorum  Anno  gessit  salutis  MDXL  etc.  anlore  Yolfgango  La<* 
210  Yien.  Medico  Historiographo  Regio.« 

Fol.  29.  b.  Pinis  Libri  Primi« 

Fol.Si.  y  Herum  Pannonicarnm  Liber  Secundus  de  bis 
rebus  quas  Yilbelmns  Baro  a  Hogendorf  ad   Bndam  gessit  * 

et  de  miserando  nostrorum  discessa.     Autbore  Yuolfgango 
Lazio  Yienn.  Med.  Begio  Historico  etc.« 

Fol.  57.  Finis  libri  secundi  etc. 

FoL  57.  b.  V  Berum  Pannonicarum  Liber  Tercius  de 
bis  gestis  rebus  quas  Joachimns  Marcbio  Brandeburgensia 
Elector  duciu  et  nomine  Regia  incljti  Ferdinandi  aliorum- 
que  Germaniae  principum  in  Hungaria  anno  gessit  i542« 
Aufbore  Yuolfgango  Lacio  Yienn.  Medico  Begio  Uistorieo.« 

Pol.  76.  Finis  libri  tercli  B.  Pann. 

Fol. 76.  b.  »Berum  Pannonicarum  Liber  Quartus  de 
bis  gestis  rebus  quae  in  regno  Hungariae  gesta  sunt  cum 
ab  YngnadiOf  tum  a  Y^elsio ,  nomine  et  anspicio  i*egis  in- 
cljti  Ferdinandi  ab  anno  domini  MDXLIII  usque  ad  annum 
1546.  Authore  Yuolfgango  Lazio  Yienn.  Medico  Begio  Hi* 
storico. « 

Fol.  106.  Finis  Quarti  libri  Herum  Pannonicarum  au- 
tbore Yuolgango  I^zio  Yienn.  i548.    Deo  soli  gloria« 
(Mit  einzelnen  Yerbeaserungen  des  Lazius.) 


CLxxvm. 

Codex  Ms.  Nro.  7688.  Nro.:«». 

(Bist.  prof.  aa3  et  a'i4<) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.XVT.   (Foll.265.) 

1.)  Cod.  923*  Mank. 

Incipit:  (Fol.  79,)  «suorum  nutu  imperioque  auersi  äptae* 
llo  ad  Studium  audieodi  cognoscendique  feruntur.  Interea  factis 
induciis  cum  bostibus  ^  de  mittendis  aliquot  ad  bostem  consulta- 
tio  habetur  etc.«  (i3  Bl.) 

Oesinit :  » In  quibus  non  sofum  ioimutare.  quaeque  ä  itiaio« 
ribus  IiMtituta  conabantur,  verum  etiam  omnia  susque  deque  fe«* 
reates  ad  totius  Germaniae  iraperium  aspirabant  Atque  mansiie' 
tarn  Caesarum  nostrorum  administrationemin  suae  tyrannidia  uio« 
lentiam  transferre  nitebantur.  Quo  de  belle  proximis  nobis  H' 
bris  omnis  nostra  ad  fidem  rerum  oratio  constituetur. « 

(AB.  Im  Gentilottischen  Catalog  steht  Loco  I.  «  Gasparid 
Vetit  Vrsini  fragmentumHistoriaeYogaricae,  Decadis  scilicetllll« 

42* 


Digitized  by  VjOOQ IC  ^ 


.660 

Vi«.  7688.  über  primus  etc.  et  sie  incipil:  Fostea^iiain  nibit  prteiseniiiMni 
fuit  eorum  ab  inclyto  Rege  Ferdinancio,  —  Eiusdem  decadi«  liber 
quartus  mutilus,  qui  agit  de  Gomitiis  Spirensibus  et  conaenti- 
bus  baereditariaruin  provinciarum,  Eiusdem  Decadia  IUI.  liber 
quintus  de  clade  Budensi  et  obsidiooe  Viennensi  Liber  aexlus, 
aeptlmus ,  octavua «  nonus. «    Ist  su  vergleicben.) 

a.)  Fol.  94*  »Decadis  Quintae  Beram  Aastriacarnm 
Liber  Primas  Qai  Ferdinandi  Caesaris  res  gestas  pro  regno 
Hungariae  cuius  haereditatem  adierat  complectilur  ab  Ob- 
aidione  precipae  Viennensi  qua  a  Solimanno  anno  XXUL 
pressa  fuerat.     Autore  Woifgango  Lazio  Historico. « 

Incipit:  »Scripturo  de  ea  mihi  provincia,  quae  multamm 
ealamitatiim  in  Europa  causa  fuit  multa  praefanda  esaent,  qua« 
partim  regni  opulenti  digoitas  postulac,  jArtim  bistoriae  aeries 
aeoam  trahit.  Sed  quoniam  superiorum  annomm  res  gestaa  Cas- 
par Velius  Ursinus  antecessor  meus  in  suis  fragmentis  prolixe  ae 
diserte  tractavit«  temperabo  mihi  in  bac  parte...c  (i6  BL) 

Fol«  HO.  »Hiatoria  Hungaricae  Decadls  Qaintae  Li- 
ber 11.  c 

y  Igitur  supplementum  adiecturi  antecessori  nostro ,  quae 
▼el  ipse  non  attigit  parum  prospera  valetudine  praepeditaa»  Tel 
nobis  extinctus  cum  tempore  reliquit  etc.  <c  {^^f^  fil.) 

Fol.  117«  b.  Historiae  Hungaricae  DecadV.  über  ter- 
tias. 

y  Mortuo  Joanne ,  cum  quo  Hungariae  regnum  post  variam 
utrimque  fortunam  Ferdinandus  Rex  inclytus  partitus  ftieratete.€ 
(7V.  BI.) 

3.)  (Fol.  125.)  »Rerum  Pannonicarum  Liber  IIL  de 
bis  rebus  quas  Vilhelmus  Baro  k  Bogendorf  ad  Budam  ges- 
ait »  et  de  miserando  nostrorum  discessu.  c 

y  Autbore  Vuoifgango  Lazio  Viennensi  medico ,  regio 
historico« « 

»  Omni  deuicta  prope  Hungaria «  Velsius ,  cum  a  superiori 
autumno  nulluni  unquam  bellandi  intermisisset  tempus,  tametsi 
bybernorum  graui  quiote  milites  fessos  baberet,  ipse  corpore  etiaia 
invalide,  et  tum  forte  in  yaletudincm  recedente,  itineri  bellique 
rationibus  impar  esset,  tarnen  quoad  potuit  consiliia  in  leeto  fe- 
liciter  byberna  ad  proximum  usque  ver  protraxit . . .  «c  (i5  BI.) 

4«)  (Fol.  140.)  » Berum  Pannonicarum  Liber  Terliua 
de  bis  gestis  rebus,  quas  Joachimus  Jliarchio  Brandebor« 
geosis  Eiector  ductu  et  nomine  regia  incljti  Ferdinandi, 
aliorumque  Gerroaniae  principum  in  Hungaria  anno  gessU 
i54b*  Autbore  Vuoifgango  Lazio,  Viennensi  medico.  Re- 
gio bistorico. « 

»Post  eam  exercitus  nostri  cladem,  quam  Budae  accepiaa« 
superiori  k  nobis  libro  dictum  est ,  Velsius  iterum  ad  magistr- 
rium  mililiae  per  Hungarlaui  Austriamque  ab  indyto  rege  Ferdi« 


Digitized  by  LjOOQIC 


661 

»ando  designatnr,  cmn  propter  asulta,  tnm  qut>d  adverms  diW«  NM.  7688. 
tias  animum  invictum  semp.er  gMsisset ,   et  aequabilam  in  ottmi« 
bus  rebus  forraain  haheret. «i  (ii'/s  Bl) 

d.)  (Fol«  i5i«  b.)  »Beram  Pannontcaram  Liber  qaap« 
tos  Ae  hU  geacis  rebaa,  qaae  in  regno  Hangariae  geau 
sunt  cam  ab  Ungnadio ,  tarn  a  Yelaio ,  ^  nomine  et  anspicia 
vogia  incljti  Ferdinand!  ab  anno  Domini  MDXLIIL  naqne 
•d  annum  MDXLVI.  Anthore  Ynolfgango  Lasio  Yiennensi 
medico ,  regio  historieo.  c 

»  Dum  haec  in  Bohemia  geruntur ,  noadum  omnibua  in  Pra« 

fensi  conventu  confectis  rebus,  c[uo  tempore  primo  iam  Vere, 
*haeb«s.fBiiitiam  rea^rabatf'  auditum  fait  Turcarum  tyrannum 
cum  trecentis  milibus  hominum  Constantinopoli  egressum,  nor 
Tum  denuo,  et  reliquis  (ut  videbatur)  atrociorem  in  terraa  nostraa 
procinctum  moliri . . . «  (19  Bl.) 

6.)  (FoKi7i.)  » Incipit Liber  Septimna  Historiae  Hon« 
garicae ,  in  qao  res  a  Nicolae  comite  illastrias,  a  Salmia, 
aacri  cabiculi  praefecto  gestae  enarrantur. « 

v  Superiorum  annorum  clade  et  expugnatione  eorum ,  quoa 
dlximus  locorum  accidit ,  quod  rebus  adversis  contingere  solet, 
iiti  aaimum  nostri  ad  inducias  cum  eo  hoste  constituendas  adver* 
terent,  qui  nulla  quicte  intcrposita  ,  urgere  quotidie  proximoa 
quoque  consuevit .  •  • «  (i  1 '/j  Bl.) « 

7.)  (Fol.  182.  b)  yHistoriae  Hangaricae  Liber  Oc- 
tavus. « 

»Haec  uti  gcsta  omnia  in  Hun^aria  fuerant  auspiciis  in- 
clyti  comitis  Nicolai  a  Salmis,  magistri  militiae  per  id  regnum, 
Ifteris  et  muTto  ante  et  tum  plenius  rem  ubi  certior  factus  erat^ 
qui  tum  eomUium  cumOermaniae  principibus  ad  Augustam  Rbe- 
tiae  transegerat ,  laetitia  non  vulgari  adfectus  etc.^  (8^^  BL) 

8.)  (Fol.  191.)  »Liber  Nonns  Decadis  Qointae  Hislo« 
riae  Hoogaricae. « 

V  Interfecto  monacho  Georgio ,  <^ui  tot  annis  tyrannidcm  im* 
pune  in  Uungaria  exercuerat,  proditionesque  cruentas  procura- 
vcrat,  herii4  eius  Turcarum  tyrannus,  cuius  voluntate  atque 
auspicio  novam  denuo  proditionem  molitus  fuerat ,  vindicaturua 
in  Uhristianosv  ac  eos  praecipue,  qui  iam  Caesaris  inclyti  Ferdi* 
nandi  sumptu  atque  opera  in  Dacia  interiore  praesidium  agebant« 
procinctum  iterum  movere  instituit  etc.«  (19  Bl.) 

9)  (Fol.  3o3.)  »Decadii  IUI.  Liber  Decimus  1  in  quo 
obsidio  Segethensjs  enarratar.« 

.  »lüondum  ea«  qnae  coromemoraTimus  ^  ad  Babocisara  et  in 
Gepusieniti  agro  conligerani,  et  in  ipso  etiam,  quod  ea  aestate  Aa- 
grabet ,  bello ,  primo  vere  anni ,  de  quo  scribimus ,  LV  9  Thuy* 
gon  bassa  ßudensis  ,  sivc  id  in  mandatis  ä  tyranno  hero  suo  ha- 
berct,  qui  lusam  operam  obsessae  et  non  expugnalae  Agriae  forte 
vindicaturus  in  Gbristianos  erat  • . . «  (3  Bl.) 


Digitized  by  CjOOQ IC 


662 

9rro.768a  lo.)  (Fol.  8o8*)  »Incipit  Llber  V.  De  Schmaloaldioo 

bello,  quod  ad  Ingolstadiam  ac  loca  vicina  gestam  fait  ia 
Autarano  anni  i546.  «  (Oben:  Decaa  YI.  De  Bello  Germa- 
nico  Bohemico  Coriventibas  Caesarum  Ferdin^ndi  patria  et 
Maximiliani  filii  Coronationibua  et-  aolennibas  quibusdam, 
Anthore  Wolfgango  Lazio,  YiennensL) 

»Mortuo  Maximiliano  GaesarOf  indinante  iam  unk  ean 
nundo  Ecclesiae  virtute «  dup  a  Patre  domijti  nostri  Je$u  Christi, 
magno  misericordiae  argamento ,  divinitus ,  quae  tantam  ruinam 
sustinerent,  adminicula  ac  ceu  remedia  quaedam  missa  sunt  etc.« 

(40  in ) 

11.)  (Fol.  248«)  »Incipit  Ltber  Seoundat  rerana  Ger» 
manicfamm. « 

V  Victor  iam  Caesar ,  quo  tempore  profligatia  iam  bostibus, 
ac  maximis  amplissimisqueGermaniae  rebus  publicis  et  regulis  ia 
fidem  reeeptis  ,  Vlmae  in  bybemis  erat  •  • . «  (1 1  Bl.)  Manie*    j 

id.)  (Fol.  sSq.)  Isla  pertinent  ad  8^*"  libram  de  tri« 
plici  coronatione  Maximiliani  Caesaris. 

y>  Inter  reliquas  curas ,  quae  Invictissimus  Rom.  Imperalo- 
rem  D.  N.  Ferdinandum  aogebant,  illa  non  in  postremis  erat,  ut 
iitgravescente  aetate  ac  pene  exhausto  corpusculo  ,  rebus  conm- 
nibus  consuleret . . .  <c  (33  Bl  ) 

i3.)  (Fol.  29a.)  »IncipitLiberSeptimusHistoriaeHaii- 
garicae,  iii  quo  res  ä  Nicoiao  Comite  illustriss.  ä  Salmis, 
sacri  cubiculi  praefecto  gestae  enarrantur.  Authore  Wolf« 
gango  Lazio  Yiennensi. « 

y  Supariorum  annorum  cladc  et  expugnatione  eorum  ,  quos 
diximus,  locorum,  accidit,  quod  rebus  adversis  continfere  solet, 
uti  animum  nostri  ad  inducias  cum  eo  hoste  constituendas  advcr- 
terent,  qui  nuUa  quiete  interposita ,  urgere  quotidie  proximos 
quasque  consuevit. .  .«(11  Bl.) 

14.)  (Fol.9o2.  b.)  »Historiae  Hangaricae  Liber  oe- 
tavas. « 

»  fjaec  uti  gesta  omnia  in  Hungaria  fuerant ,  anspiciis  in* 
clyti  comltis  Nicolai  a  Salmis ,  magistri  militiae  per  id  regnum, 
literis  et  multo  ante  et  tum  plenius  rex  ubi  certior  factus  erat, 
q^ui  .tum  comitium  cum  Germaniae  principibus  ad  Augustam  Rbe* 
tiae  transegerat ,  lactitia  non  vulgari  adfectus . .  •  «  (8  Bl.) 

16.)  (Fol.SoB.  b.)  »Liber  Nonas  DecadisQuintae his- 
toriae Hangaricae. « 

» Interfecto  monacho  Georgio,  qui  tot  annis  tyrannidem  im- 
pune  in  Hnngaria  exercnerat ,  proditionesque  cruentas  procura- 
verftt,  herus  cius  Thurcarum  tyrannus,  cuius  voluntate  atque 
auspicio  novam  denuo  proditionem  molitus  fuerat,  vindicatarua 
in  ObrisHanos  etc.  <i  (la  Bl.) 

16.)  (Fol.  320.  b.)  vDecadisniL  Liber  Decimas,  in 
quo  obsidio  Segethensis  enarratur, « 


Digitized  by  LjOOQIC 


«6d 

Sepusiensi  agro  contigerant,  «t  iniipio  ^ctlavn«  '^fMd  'ea'^aeatftM 
«grabat,  hello,  ^rimo  vero  aniii,  de  quQ.s^ribijVLUS^.lAVy.Thuy- 
on  bassa  BudeDSis  etc.«  (3  Bl.)  v*         «   •  ••  •s^-  '  >  • 

T  >  7  )  C*  'Fol.*  Jo 6,)  .''^ W? Wafjto  fortan  D^nnibifii) A|^  Por- 
le  .Yrbis  Bubrae^et  priBii.Mvo«$.  Iriuitfphali^iniporto prima 
Lli»triaeaeiGivfttatis.»at0re  WQlf^..La0ioyt«if^4f'- 
•'•  (ObMi  Vott  ätiä<ii^et  lÄiMch  'vtüti  pettineflt  :a£i;  honiim 
ibrnm  Decadi8''8)eiit)le  A^  SpTeiifribiid  Tiennäiäsiuin;  quibua 
laximilianum  Caesarexn  exceperunt  apno  ,i563«.«^  ,  ,^ 

Fol,  3o7.  9  Paraphrastica  Descrijptio  Jppparata^  ac  so- 
ednior!  tlüfeiiSliftvi^^^^^  Ctfifsaii.  D.  N.  'Maxi^taltTähus  Se-» 
undas.  ab  Inaugaratione  Frajap,4i^to;CjdeDsi  reTersius  aBepnl>L 
Tienn.  ^erat.  e>K,Mp(ÜA..XY»  .JAaHii:  A«ni.  MDLXUL  .  Autore 
Vi  Lftsio«  Mad«  «i^Jiftitttoriooii«^-.'!.    '<  i^      •.     r  .    • 

V  Apparatus  quo  gloriosiss.  ao  IiiTictiss.  Roib;  Cäekar  D.  N. 
laximilianus  Archidux  Austriae  ctc-  a  y|eiinf30vi> rcai«bH«a'  obse- 
uii  ereo  exceptu^  fuerat,  sex  »olcnnia'  compleccebatur  •  •  •  .« 
i'5'BI.V  '        .'•  ^  li.- »T  ,.         -..  »oiJ  o.\.nn.         .^     :         ;    . 

"  •'    (Von  atirsehi'T)fei*'Ahokh'/Kbu.  Mtl^nsem  AUirjgenedigUtfen 

i8.)  (FoLäs4»^.  »Seomidi  aroM;  Triumph^lU  Expli^ 
iatio.«  "•' '■•  ■*—•  -•••-'     '*'''■ 

»  Seeimdus  arous«  tririimphalM « ^aefi  Bobemiae  rcgva  des!« 
[naveramus,  in  quod  uidelicetjnvictis^  .Caesar  D^  17.,  H^aximilia- 
lus  uocatus  erat  6x  Austria ,  ostcndeWt.^n  paodio  culminis  leo- 
lem  album  coronatum  jetc.«  (9.B'")  ..<*,.. 

(Cod«2a4.)  Gasparis  Yelii  Ursini  Fragmenta  ^ariaHi« 
torica.  ,.  .    ....    ....... 

»Soluto  apud  August^m  Con?eiitu,  ac  B^c^ulis  etprin« 
Ipibas  Gcrmamae  etc.'«'(ii,'ßl,5'/  . 


cLxxix. '[        ;  •  * 

Oodex  MsJ  Nro«8055.  u^jms. 

(Hist.  prof.  aaS.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s.XVI.   (Foll.66.) 
Fol.  1»  Decadis  quarte   lib.  septimi:^8  autore  C^apare 
elio  Ursino  etc.  a  Lazio  in  hanc  fKurmam  et  seriem  oige- 
;na  et  contractus.  c 

yjam  Statim  anni  initio  inclytus  rex  Ferdinandus  animo 
rovidens  haud  dubie  novum  bellum  et  atrox  consurrec^turum  esse, 
3  Turcas  minime  quieturos  antequam  in  Germaniam  revertere- 
ir ,  Budae  conventum  agere  statuit,  non  quidem  ut  conyenircul 


Digitized  by  LjOOQ IC 


m 

kimi  litgAii  UBsive  milUr«ati&r«i.««     . 

FörJaV'tScWufs:)  ,\..        .,,''. 

»  Caetc;rum  Athesini.cum  ai\tea,pro.Cae8are  Jifii  Ferilinaii- 
dus  U'MUtnMiitio  vicaViiim  *^  e'ölMfni^efiüin  t^nui.ssct  tum  pri- 
mum  «biivaralit  oifinibns  iiMtflanlisaiWia«  l*«gfortia  irdlnibna  ia 
Principi«  vefhaiNiraveriinf  ,.W||iie  poteatolia  ian  »nilees  illo  die 
facti  Praeteroa  qiuiMae  pedi^^^^^l^Mff  PPUH^iM;  t»l4  »«m  ia  bei. 
lum  quod  aid versus,  Ju^cas.  itiacui^retur  mias^^rM. « 

Fol.4J/(Liber8.V   "''''':;'*    '      '  '' '    '   ' 

V  An.i^i  jjjiseqMentiS  initig^c^uQi  Jatn  diijfijdiato  dpfcembre  B« 
Ferdinand'us  Lincio  rursus  in  äoheiniainyad''äudiiei8  oppidiun 
agendnm  ad  cnnventum  bTöV^e^us  esset,  tt^^iate  cV>piae  quae  apud 
pMottium  ir^ni  re€^tt^w«n^j>Md^  in  potesUie^m  Owaro  ac  Ga- 
marro  Insula  atque  arcc.  Strigomum.tt^ialaiit  rfceuperatttna  inia» 
aae  fuerunu..^       ^    ;  ^•..,]  ...    ,^,,  /  .       .   .► , 

Schilift.  (Fol  4». j(/  ;y;'^f  "'    ';   .•;;••' 

y£x  nostris  duo  omnino  tireaue  desyderati  sunt.  In  quibiis 
eratamplissimae^speiiuyeniis  ,  {;|ScliibfilioU<ruia^teaquoqne  mili- 
taris  audäciac  ac  virtutis'egregium  specimeYi^aederyit.  primusapnd 
Gassouiam  ante  signa  Begii  exercitus  provolans  hostein  ad  pugnam 
Uceaaltitt«  ac*  prinniiH  qwL'oatnifartO'üngi^iebaior^  tafasta  cn- 
apide  transiiiit,  et  ex  aquo  prolabentem  obtruncavit. « 

Fol«  48;  b,  9  Incipit  libai^'fionitä  ]>Msa4.  quarte.« 

V Caesar  CaroTus  et  Bex  Ferdlnandus  (rebus  hecessariia  eo 
in  occursu  iMrä  Alj^eaBbeliasconrectis)  Nouis  luniis  Aeniponta 
digressi  cum  haud  magno  auorüiri  dömitatu  Auguslam  proficiscen- 
tes  primo  die  ad  Pagam  cui  nomen  Suatium,  trium  modo  milia- 
rum 'itar 'emami  peruenerunt'.  »i«'  *  -'  >   , 

(Fol5o.  Schiufa?) 

V  Caesar  Bex  Fcrdinandua  at  Campegius  l  Laurcntiua  Ponti- 
licis  ad  Cermanos  legatus  Monacum  ingressi  triduum  istic  a  Prin» 
cipibus  kospitio  liberalissima  magnifiaentissimeque  acceptl  ftie- 
runt. « 

Fol.  5t.  (Liber  10?) 

ylnde  Augustam  profecti  j  quibua  quod  ei:al  Principum  An» 
gustae  qui  agen^um  ad  cpaventuni  iampnd^ai  aoBTOiiarant  quia- 
qua  cum  auo  Comitatu  ex  urbe  cfTusi  obviam  prodiamnl  •  •  •  c 

Schlufa.  (Fol.  66.) 

vExin  Hieronymus  Lasciua  data  publica  fide  adVuilbalmoaa 
i  BogendoHf  et  caeteros  belli  summae  praefectos  Vuiscbegraduaa 
Gomtlattta  Tttvcia  aliquot  aetate  et  viribua  oorporit  üorenttbma  yK 
ris ,  navi  adverso  flumine  Buda  ascendit  quibua  «um  da  indacüa 
agitare  tum  coepit  quaa  trimestres  postea  Strigonii  dataa  auacep- 
taeque  fuerunt.« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


665 
CLXXX- 

Codex  Ms.  Ni*ö.79^5v  r    »f.7995. 

(Hwt«  prof.  ao6>.)     . 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  iee.  XVL    (FöIL  29.) 
Fol.  I.   SolenDitatom  Triam  CoroDctionum  IimetTss. 
ao  Saeratissimi  Rom.  Caesaris  Dni.  Domini  M aximiliani  hop 
nomine  secundl  autore  Yaolfgango  La^ip  Yien«  ß^  Imp.  M* 
Uistorico.  .  .    1 

Fol.  1.  Incipit: 

» Inter  reliquas  curat,  quae  inrictiss«  Boro*  Imperatorem 
D.  N.  Ferdinandum  angebant,  illa  non  in  postreniis  erat,  ut  in- 
grauescente  aetate ,  ac  peiic  cxbausto  corpusculo ,   rebus  comrou«  ' 

nibus  consuleret,  atque  adea  tarn  Rdmlino  regno  quam  caeteris 
de  successore  aliqiio  certo ,  et  qui  turbatis  miimdi  rebus  quam 
commodissime  ad  gubemaeula  sederet,  disptcere€  etc.  «  '''^" 

Fol  31.  a.  (»H7c  inaerenda  aolennia  qnibos  Beap. 
Vien.  Caeaarem  Maximiliaftunexceiütpffoba  arcabarXXIllf. 
descripta.  c) 

Fol.  21.  b.  »Tertiae  Inaogarationia  Hängoricae.  pari- 
phraais««  ' 

T  Atque  de  solennibus  ludicrisquet  quibus  tum,  k  Bepnbiiea 
Viennensl  ezceptus  ^laxiroilianus  rex  fuerat  ab  iiiauguratione 
Prancofurdaiia  reversos «  bacteaua  etc.  a 


CLXXXI. 
Codex  Ms.  Nro.  8657.  vr«.866f. 

(Bist.  prof.  i55.  0I.  43i.) 
Cod.  Ha.  Chart,  in  Fol.  aocXYI.   (F0U.66.) 
Fragmentum  Historiae  Casparis  Telii  Urstni. 

Libri  sex  priores  Decadis  IV.  Historiae  tlngaricae  a 
Woifgango  Lazio  digesti  et  eroendati. 

(»  Complectuntur  historiam  rerum  gestaram  ab  initio 
belli  a  Ferdinando  Rege  adyersas  comitem  Cepusiensem 
geati  nsque  ad  solitam  obsidionem  Yiennenaem. «  Gentil.) 

Incipit :  v  Posteaquam  nihil  praetermissuro  fuit ,  eorum  ah 
Tncljto  Bege  Ferdinando,  quibus  Benigne  admonitus  Comes  Ce« 
.  pusiensis  Beeno  tpiod  summa  injuria ,  ac  per  vim  occuparat,  abi- 
ret :  Bex  ^naem  lus  suum  armis  exequi  coactus ,  extemplo  Maiv 
chionem  Casymirum  Brandeb|irgensem  summiim  in  ei^erchu  jm-r 
peratorem  creaviu  « 


Digitized  by  LjOOQ IC 


6Ö6 

Desinit.  (Fol.  65,  65;)' 

»  Eosdem  €0ve  p€(r  diß$  jBagrabieiueni  TJi^mam  Episcopum 
et  Paulum  Ord^di  a  Turcaram  Imperatore  ac  Cepusiensi  redeun- 
tcs  domum  Ludo.  Fetri  citm  vix  tr^eentia  equitibus  etsi  longe  plu- 
res  hostium  c^seat  adortus  in  via  inopinai^tes  edito  aliquandlu 
certamirfc'atncipiti  postrento  inclinkntibus  bostium  aniinia  omnes 
inCttg^lD.SpfO  (TAioma  f^avSter  aaUcio  conlcoit..  ao  praeda  omnis 
gciieri3  ,iQt  s^n^pla  et  maximi  .preci|  pptitus  e»t.  quandoquidem  ve- 
stes  prae^io^as  et  vasa  arfentea.  torques  aureos,  atque  alia  ex 
auro  atque 'ärgentö  miUtäriä -ornamenta  ,  itemque  ingentem  pecn- 
niae  vim  nactus  ex  bostibus  vir  ut  forti  animo,  ita  minime  sor- 
dido  opimam  adeo  praedam  ex  aequo  militibus  divisit. « 


CLXXXIL 

Kro.8o-.  ;.;Codex  HAs..  Nro^8000. 

:Cod.Ha.joharuift.Foi.  sm.XVL  (FoIK  170.) 
Woifgangi  Lazii  Qenealo^ia  Domus  Austriacae«. 

Fol.  1. '»  De  Initiis  Principam  Habsburgensiam.  « 
Caput  primum. 

'  »  De  princfpum  illorum  origine ,  qui  Habsburgensea 
primum  öinnium ,  dcinde  4usbij|qi  appellati,  paalatim  ad 
famam  yenerant,  magnam  controyersiam  hactenus  inyenio 
fuisse  etc. « 

(y  Initium  eius  et  totura  fere  caput  primum  idem  est  ao  il* 
lud  commentariorum  in  Geaealogiam  Austriacam  eiusdem  aucto- 
ris excusorum  Basileae  Anno  i564.  scd  Codex  Ms.  in  reliquis  am- 
.  .  ,  ,  pUor  est  excuso ,  quanquam  non  perducat  ganealogiam  longivs 
quam  ad  Eudolphum  II.  cognomento  mitem,  Alberti  I.  Imp.  lUi- 
um. «     Gentilotti.) 

Fol.  4.  V.   Caput  n**»-     ^"  • 

»  Otl^9r<yo9.  queiB.Otbei^tumanQaleacpgppjpinaiit,  forte 
a  divina  faiQa  a  gloria  cuiusdam  Oltonis  Dominatur«.  »< 
*  ^    Fol.  14«  *  1^6  Ootava  divisione  atque  ptopagatione  no« 

bilissimi  Habsbargensium  stematis  in  comites  Ergovienaes 

'  *    a  Laufenbur  et  Kyburff» 
Mank.  .  . 

Fol.  i5.  (Hier  fangt  äer  eigentlicbe  Text  an:) 

»Budolphns  boc  nomine  in  fu1gcnti8s.Habsburgensium  genta 
aextus ,  Afberti  quinti  filius  eius  quem  diximus  postliminio  AI- 
satiae  Laitdgfauiatum  recuperasse  ,  inter  initia  angustis  limitibas 
fortuna  sterili  ysus  non  totam  Ergavifim  possldcbat ,  belli  tarnen 
•tudiis,  quorum  deeem  fechse  postnatos  bominea^  maxfma  legitur 
pietate  in  Deum  O.  M.  et  pleno  religionis  animo,  caeterisqu« 
omnis  ^ettcris  yirtutibus  ab  exiguis  principüa  ad  sublime  faatigiiua 


Digitized  by  LjOOQIC 


66^ 

pernaait « .«t  praetor,  pmnmm  e;q^ctatioiieiii  Uk ,  tanftt.  Bemm  i  co^ . 
roaa  et  opulentiss.  Friacipum  coQtentione  Bomani  imperii  fascf^ 
consecutus  Sit. .  t « 

Fol.  170.  Schlaf». 

»Ouas  etsl  satts  duras  conditiones  eum  tempore  et  locovic- 
tvs  admittere  Wildhaserus  cogeretur ,  ttadita  arce  Mauterbergio 
Rudolpho  in  gratiam  Austriacornm  rediit  et  hie  exitus  eiiis  quo* 
quo  belli  fuit  a  Rudolpbo  adolea^ente  felieite^' (öb'iifecti« « 


.     CUSXMU.     : 
Codex  Ms.  Nro.  7ß9^^  '       '     ^  »--t««*- 

(Hist.prof.  128.  ol.  io4«>^  i   .;:,.,       I 
Ged;..Ma.  eliarti  ««  XVL  in  Fol.   :(14«'B1.)  ' ' 

Hiacellanca  Genealogica  a  Wolfgango  liazio  (?^  coiigestiu 

Locol.  Fol.  1 — 54.  GenealogiaBiegiiyilJ9iQrjgmi4iM«S 
Dominis  de  6tratlin{^en  eto. 

Tjoco  II.  Fol.  63«  Genealogia  familiae  Welforam^  .. 

LocoIU*  FoL79«^86.  Beschreibang  von  Hobeawart» 
1489.  (ö  Bl.)  .        :. 

Incipit ; .» In  deia  .N«men  gQ(  des  hermTHd  vogSetaiUefa hoeh* 
sten  Driualtigkait  got  des  Vaters  desSunsu.  desh.Oelsteft  Ama»<« 

y  Von  aesscibea  vnsers  Herrn  gepurdt  als  man^U.i^89e^c. 
[st  vermerckt  ^vordcn  mit  diser  gescnrifTt  kurczlicli  yon*  dem  Vr* 
»prüng  Tnd  anfeng  des  Perges  vnd  Purclt  Hohenward^  Auib  von 
ier  herschafft  die  darauf  gewesea  vrtd  in  anfang  erpaWt  «-babefi 
Auch  von  -wegen  des  bochwirdigen  beiltumbs  von  wem  vnd  wie 
98  dahin  Itomen  ist  Auch  von  Apios  vnd  gnad  wegen  wie  solch 
beiltumb  bestet  vnd  ku  saigen  worden  sey  auf  wellichn  tag  Vnd 
ffiks  vnd  'wleuil  stuck  hailtumb  da  soyn«  Auch  wie  vnd  von  wem 
ittlich  heiligtumb  erhebt  vfid  nach  lawt  aines  vergulten  puechs 
bu  gueter  mafs  inhelt  an  das  liecht   komen  ist.  5, 

IjOCoIV"Fo1.87.  »Von  dem  Stammen  rnd herrkhum« ' 
ben  der  Marggrafen  vnd  Fürsten  von  Baden.«  (iiBl.)  Auch 
ion  der. Mark;grafschaft  Baden,  dem  Ad<al  den  iUdstern« 

LocoY.  Fol.  98.  b.  Genealogia  Cooiitaivt  Wirtember- 
geiisiam. 

LacoYL  Fol.  io5.  Genealpgia  primae  ff  miliae .  Sazo« 
nicae  (a  Fol.  1  i5.)8ecundae  fam...Sax.  tertiae,  qiiarlaci  qnin« 
:ae  9   et  sextäe  ex  Marchionibus  Misniae,  . .     1    .     . 

Li'oco  Vll.  Fol.  129.  Genealogia  comitjEtm  de  Bachbom» 

LiOCoTIII.  Fol.  i3o.p.  3.  Deutsche  Reime.  »Ainapruc^ 
ron  den  tafl  Rand  kunig  Hertzog  rnd  Für^tn  gjrafn  herrn 
ritter  Tod  knechtn  dem  tewrisiü  90  gelebt  haben   die  voa 


Digitized  by  VjOOQIC 


668 

Vffo.769t.  frviMii  Jün^kfratm  vnfl  fraWa  rll  ritterscliafft  vnd  Hanhait 
b^j^angn  haben. « 

Incipit :  v  Von  Montscbal  fast  der  edl  stam 
»  Wo  der  van  erst  sein  vrbab  nam 
»  Die  Temploia  vnd  des  grabe«  scbar 
V  beä  solt  ir  eben  nemen  \Tar  ete. «    8  Goloanen   aaf 

«»A  Bl. 

'    Ende,    Actum  Anno  Dopiioi  M;  V«  xj»«  (i5ii) 

Logo  IX«  Fol.  1 84.  (eig.  i33.)  GenealogiaRegamBoe- 
miae, 

LocoX.  Fol.  146.  ¥•  Geoealogä  Lacembargenaiom« 

Logo  XI.  Fol.  159.  Einige  Notizen  tlber  mythologisch« 
Personen. —  Derosus.  Egiptus  etc.  («V«  Bl.) 

Logo  XII.  Fof.  16^3  —  203.  De  proyinciia  Stirie  et  Ca- 
rinthie  er  eorom  principiboa  et'  nominiboa  ac  Monasteriit 
etG,  etc. 

if^ocoXtll.  Fol.  do3.  Allerlej  Notizen  t.  Laz.  (unbe- 
d»otehd,  genealdg.)    ' 

LocoXiy.  Fol.  204«  Familla  Anglerie  Comitum  in 
lulia. 

LocoXY;  Fol.  290,  Familia  Sphorciadnm  ducom  Me- 
diolani. 

LocoXVL  Fol-aa5.  Familia  Eatenainm  qne  er  Estensi 
bppidb  transpadum  flavinm  Tenerat« 

Fol.  326.  Estensis  ac  Ferrariensia  Cronica. 

LocoXyil.  Fol.  937.  Ezelioi  domini  Yeronenaia  Pa- 
Uninornm  Tjranni  —  hyatoria. 


CLXXXIV. 

n>..8974«  Codex  Ms«  Nro*7894. 

(HisU  prof*  54.  Ol.  497.) 
Cod.  Ma.  Perg.  in  FoL  sec.  XVI.  (FollSo.) 
Anf  dem  innern  Deckel  4  VVappenschilde.    (Oester- 
reichiache,) 

Fol.  1.  Invictissimo  Principi  ac  Domino  Domino  Fei> 
dinando  Dirina  favente  dementia  Bomanorum.  Hangariae. 
Bohaemiaeque  Begi  Archiduci  Anstriae  Daci  Burgundiae 
Stiriare  Charirtttaie,  Comiti  Habspurgenai  Tjrrolia  et  Flandriao 
etc«  Domino 'sno  clementiasimo. 

locipit:  »I^raeclara  a  Maioribus  tuis  InviGtissinie  Bex  et 
laude  quoque  apud  eiteras  naCiones  digna  cum  alia  fuere  multa, 
tum  illttd  m  pnmia,  cum  omnis  generishitmanitateliberalitatequa 


Digitized  by  LjOOQIC 


negociis  praepediti  noQ  denegarint ,   Qui  animi  bonU  «Eoellenenty        ^^ 
et  quod  in  fc^rtuna  aut  faio  positum  noo  erat,  ai^tu^a  |l4  l^vtes  et 
virtutea  confonnata  est«  «••••* 

Schlaft:   Datae  Yiennae  Fannöoiae  priäie  CaL  Id.'(?y 
Decemb.  Anno  M.  D.  XLV. 

Maieatatis  yestrae  deditisaimas  et  sabiecliaaimos  aerritor 
Yaolphangaa  Lazios  Medicinae  .  i 
Doctor  et  eiusd«m  in  Gymnaaio 
Yienn.  pablictts  profesaor.  ' 

Auf  dem  Deekel  voiraofsen,  mitgoldeneo  Bocbataben 
gedruckt: 

» Interpretatio  Cborographiae  utnusque  Aoatriae.c  . 


CLXXXV- 

Codex  Ms.  Nro.7865.  vr».786s. 

(Bist.  proL  «3,  ol.  4*6*) 
Cod.  Ms.  Chart.  secXVI.  in  FoL  (49VgFoIL) 

Fol.  1  •  »  Mappa  sive  Chorographia  Castrametacionum  et 
Profectionam  longe  invictissimi  Imperatoris  Caroli.A 

rin  hello  adaersua  Schmalcaldienses  in  Bauaria  Suevia 
et  Bisa  Yirtenbergiaque  geato. «  (i  Bl.  auf  Perg.)  (Primi 
libri  Chorographia«) 

Fol.  3. 

9  Inuictiasime  et  clementisaime  Rex  etc. « 

» In  ista  Mappa  bellum  gestum  ab  Imperatore  iDuictiaaimo 
^rolo  V.  Doroino  nostro  clementisaimo  adyertus  Scbmalcaldien^ 
tea  in  Bauaria,  cum  suis  Castrametationibus  ac  profectionibus  De- 
ineatum  est.  Nam  Historiam  cum  dubie  mihi  res  relatae  sint» 
icribere  nolui  priusquam  ueram  informationem  a  Sacratissima 
tfaiestate  uestra  acciperera.  Proinde  est  Spatium  boc  uacuorum 
«elictum  a  me  est  fuliorum.  « 

» In  piciura  auiem  aive  Mappa  Castra  Imperatoria  Aurea 
rucc ,  Castra  hostium  tentorio,  itinera  Caesaris  siue  profeclionea 
lureis  lineis«  bostium  vero  rubris  lineis,  Denique  numeri  ordine 
ubiugatarum  sive  ad  obsequium  receptarum  civitatum  auro  re« 
»resentantur.« 

Fol«  i4. 

Mappa  aive  Choro(^phia  Castrametacionum  et  Profectio« 
um  longe  Invictissimorum  Caeaarum  Caroli  V«  et  Ferdinandi 
*rimi. 

»In  hello  adaersua  Joannem  Fridcricum  Exelectorem  in 


Digitized  by  LjOOQ IC 


:!^i^786&  llisttia  tt  Sftlönia'  IVetiiqae  ad^drsüs'  ccmspirationem  quorandam 
in  'Bohemia  gesto. «  '   - 

.  t  »In  qua  pictura'  |yr<>feetionif9  Imjileirfttoris  aareis  lineia  pro- 
fcctiones  Regis  Ferdinand!  argenteis  lineis  et  hostis  rubris  lineis 
representantur.  «  —    (i  Bl.  Fol.  Pergament.) 

Fol.  i5.  Oben: 

'  '  »In  istafilistofia  pleraque  ad  fidem  rerum  melius  iastractus 
mutaui. «  —  " 

Incipitt  vLiJbfir  Secundus  Historiae  Austriacae  de  rebus  a 
Garolo  V.  et  Ferdinando  I.  longa  Invictis$imi8  et  clementissimis 
Gaesaribus  aduersus  coniurationem  Scbmalcaldiensem  in  Saxonia 
et  Misnia  foeliciter  gestis  autbore  Volfgango  Lasio  Viennensi.  c 
,  »Victor  iam  Caesar I  quo  tempore  profligatis  boaiibus  ae 
Maximis  amplissimisqüe  Germaniae  Prouintiis  pacatis  •  Vlmae  in 
Hibemis  erat  ac  quotidie  in  deditionem .  uenientibus  clementiam 
Omnibus  plusqutfm  btimanam,  incondiiionibus  praeferret,  interea 
alia  ex  aliis  bella  suborta  apud  Bobemos  et  Hasses  flagrabani, 
Quorum  illos  scilicet  Ferdinandus  Augustus,  qui  eins  populiRei 
est,  Caesaris  frater  Germanus  a  Saxoniae  Duce  Joanne  Friderico 
totius  concitatore  belli  iam  inde  solicitalos  et  longo  bactenus  ten»- 
pore  factionibus  et  Scbismatibüs  in  studia  divisos,  cum  multa  ne- 
quidquam  cum  gente  effera  consilia  tentasset ,  arrtiis  compescers 
Sussus,  tamdiu  teniiit,  quoad  coniurationis  exercitus  apud  GieB- 
gam  Sueviae  solueretur.  Ad  bos  uero  quod  cum  imperio  Maximi- 
lianus  comes  a  Buren  et  Martinus  a  Bosshaym ,  nondum  extremo 
anno  Belgicas  copias  adduxissent,  magnae  et  necessariae  Caesa- 
rem  causae  perurgcbant.  ^s . « .    (55  Bl.) 

Fol.49ib.  Schlafs : 

V  Nee  spes  maior  alia  post  acceptum  alta  • .  banc  clademapiid 
fauentes  rebus  coniurationis  erat.  Ifluerunt  conatus  illius  Mag- 
deburg .».et  aliquot  aliae  maritimae  Saxoniae  Ciuitates  ob  resti- 
tutionem  Ecclesiasticorum  bonorum  Caesari  adb.  & .  •    (Mank.) 

Auf  einem  kleinen,  hinten  angeklebten  Zettel  steht: 
Nota. 

»Haec  Jussus  snm  a  S.  Caes.M.  Diuo  Ferdinando  quod 
in  his  hisloria  non  ubique..«.  esset  narrata  et  odii  plena 
propterFamiliaramBohemiae  notam  (votam  ?)  aaferre«  De- 
ditqae  mihi  saa  Maj«  librum  Praghe  Germanice  impressam 
de  factione  Bohemica  a  sna  M.  eunlgatum  sed  ex  (eo)  quo- 
tpe  iassas  snm  pleraque  mitigare. «  — 


Digitized  by  LjOOQ IC 


671 

CLXXXVI; 
€i>dex  Ms.  Nro.7959«  ^^^^^9^ 

t  (Hi8L  pro^-  i6^-) 

Cod*  Ms.  Chart,  in  PoL  sec;  XVL  (Fdll.l9a;) 
(Sflark  TGirbuiidM«) 

1«  Miscellanea  Laziana. 

Fol.  i.'Fragmentam  de  hello  Schmal ealdico. 

Fol.  lo.  (Giddrackt.)  Karte:  Sohonlandia.XItl«  Nova 
Tabula.  ^  

Fortftetmng  dea  Schnialkaldischen  Krieges.  ' 

Fol.  38.  »Incipit  Über  Tertiua  Coniarationis  Schmal- 
c'ald.««..'  ' 

1»  Nihil  iam  erat  in  Germania  quod  yinci  poterat*,  lieo 
oppidoita  nee  princeps  etc.  «  ' 

Fol.  39.  Belli  adrersus  coniörrätioncm  *  Boliemicam  a 
Ferdinando  Auguato  Hangariae  Bohemiaeque  Bege  gesti  !n- 
cipit  huiua  opeHs  über  TertinftAuthore  Wolfgango  Lazio 
Yienn.  Hedico  el  Phtlosopho«    •  

Fol.  53.  Histona  Belli  GeHnanici.a  (^arolo  Caesare 
Quinto ,  a  Junio  mense  anni  i546.  usqne  ad  Junium  anni 
inseqnentis  adversusfoedus  seu  polias  coniaratiönem  Schmal- 
caldienaem'gesti  aufhöre  Wolfgango  Lazio  Yien.  Austriaco 
Medice  e  t  Philosopho. 

»Cum  esset  Caesar  Batisponae,  etGermaniae'CouTen- 
tum  ob  multas  et  magtfas  ageret  caussas  etc  « 


2.  Bichardi  Streinii. 

Genealogi4   Austriaca  B«  S^  pro  Bege   Poloniac. 
A«  1699. 

Fol.  62.  Schreiben  des  Erzherzogs  Matthias  «n  B. 
Strein ,  von  Wien  9  August.  '(Orig.) 

(Will  eine  Genealogie  des  Hauses  Oesterreich  für  den 
König  von  Polen  ) 

Fol.  64.  Concept  der  Antwort  desB.  Strein,  Freydegg, 
i4  August  1599. 

Fol.  67.  ff.  Adversaria  zu  dieser  kurzen  Genealo^ia. 

Bis  Fol.  76  eigenhändig  v,  B    Strein. 

Fol. 77*  Beine  Abschrift  dieses  Aufsatzes: 

Yertzaichnus  aller  Erczherczogen  vnd  Erczherczogin 
Kunig  vnd  Künigin,  Kaiser  vnd  Kaiserin  des  hochlöblichen 
haus  Oessterreioh,  Anfangs  aber  von  deraellren  Trsprirnng* 
(16  Bl.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


■i«i79^ 


6T2 

OLXXXVII, 
Codex  Ms.  Nro.7960. 

(Uist.  prof.  160.) 
,God.  Ms.  Chart,  ia  Fol.  i.  XYI.   (Poll.  75.) 

»  D.  Wolfgangi  Laait ,  Liber  qaidam  indigestos  M U« 
cellaoea  yaria  continens  et  in  his  aequenlia  « 

1.)  Hertzogen  su  Ostorreiob  «uaa  ^em  geschlickt  der 
Grauen '  von  Habspurg,  Est  UQtani  mulilnm  .  fragmentaa 
vnius  folii« 

0.)  Comites  Austriae  nlterioris  in  Marc4>iB«ania.  £«t 
fragnentum  ioiperfectuoi. 

3.)  Yerzaichnas  Etlicher  alten  geschlechter  Tpnd  seu* 
gen  etc. 

4.)  Fragmentnm  qnoddam  de  familiis  Austriaofte  nobi« 
litatis  et  inter  caetera  de  Starhenbergica»  Bachaimica,  Zin- 
zendorfica ,  Bappachic^ 

6.)  Das  geschlächt  1  oder  Sipschaftpaumb  derea  toa 
der  laiter  Italice  de  la  schala,  latine  Soaiigerorain  etc. 

6.)  Sipschaftpaumb  des  geschlechts  de  Caballia  ,  Tom 
Ros  etc. 

7«)  Sibschaftpaumb  des  geschlächts  Oberharaer. 

8.).  Sibschaftpaumb  des  geschlächts  Franauer« 

9«)  Sibschaftpaumb  der  Clingen. 

10.)  Sibschaftpaumb  der  Schat* 

11.)  Sibschaftpaumb  der  Radaiiern* 

*  19.)  Der  Wurfein  Wapenbrieff  vnnd  Adels  confirmie- 
rung,  durch  Kaiser  Sigmundt.  (Snoym,  1437.  St.  Catha- 
rinaUg.) 

1 3.)  In  mortem  Sanctissfmae  Heroidts  Hagdalenae  II- 
snngs,  Carmen  Lazii. 

14.)  Lazii  expositionis  pars  in  orationem  Aeschjrnis 
contra  Gtesiphontem. 

i5.)  Fragmentnm  quoddam  antiquum  imperfectum  de 
Legione  tertia,  de  monte  Cetio,  Arlape,  Lanreaco  etc. 

•  6.)  Adlstandt,  etlichen  alter  oder  abgestorben  noch 
Tor  etlich  hundert  Jar,  ynnd  zum  thail  noch  vorhanden. 

Item  TÜ  mer  snder  alte  vnlesbare  schriften  Wolfgangi 
Lazii,  tamquam  folia  Sibyllina  dispersa*  — 


Möchte  wohl  gröfstentheils  unbrauchbar  sejn ,  wegea 
der  furchtbarea  Verwirrung  und  IncinandeKscbreUMiiig. 


Digitized  by  LjOOQIC 


613 

Cod^  Ms.  Nroi1fSß4i.:":  ■••  yw*. 

Coa»  Ms.  cHarU  »cc.'Jttil  la  toL  (Fotl.74.)  /* 

'  Fol.  !•  »  Epitonltf  oder  kürtzttfiii'  A^sczug  derdrittea 
Decadit  der  OesterreichUchen  .Cbronicae  ^Qjpi  WbXfgang 
Lasio  Doaor  in  lateia  btachrib^a  vnd  io  viev  Q^cftdaa  oaa* 

laylt.«  :.    fl      r 

b.  »Dem  Durcbleichtigiateii  ttocbgebornen,  Forsten  vnd 
Herrn  Herrn  Carl  von  Gottes  genaden  Ertsli^rtM>g,iiliv, Österreich 
hertsogen  su  Burgund  ctc«.  meinem  ^enaiiigi^tcn  Ilcfrrii  Yvünsch  icli 
Wolfgang  Laslus  Doctor  Ho.  Kb.  Mt.  Ä^tb  Ynd^^i^^H^gT^pbns 
Ir.  F.  D,  geborsam ister  di^er  von  Gott  Uenf  UerjTA  Gläckb  vnd 

)» Durcbleichtigister  Qocbgebomer  Fürst  genpdigister  Herr 
Nacb  dem  alten  Latcyniseben  Sprichwbrd  gui  dtp  aai  kU  dai, 
vberandwurde  leb  £»F.  D.  ain  Epitome  o4er  Coropefidium.des  £d* 
len  Vralten  Uabspurgisoben  stamens  dauon  aucb£  F.  D«  als  aya 
Srtsbertsog  zu  Österreich  berbbumen,  ain  bburtse,  äuffsaicbnua 
auf  derselben  begeren  so  vill  Ich  in  aynem  inonat  aufa  meinem  De- 
cadibus  Herum  Austriacarum  (welcbe  aucb  vnder  dem  schirm  vnil 
Fatrocinio  £.  F.  D.  nils  gott  der  atmecbtig  des  JUiii^ht  sehen  in 
kburts  werden)  ausscrzieben  vnnd  abbreuiern.  bab  mugen.  In  mei- 
nem nur  SU  vasst  yberladncn  Studijs  vnnd  Lucubrationibus,  .vnndL 
gleichwol  in  solher  eil  die  gebürlicbe  Zierlikhait  der  >vort  weni^g 
angelegt  ist.  So  Pin  leb  doch  vngeEweifclter  hofFnung  vnnd  suver- 
aifibl;  wd  E*F»  D..  aolbeä  evstlicn  lesea  wird  tancfaaiafnlroductio- 
nem  Sj  werde  demnach  das  rechte  Opus  der  iitaiff«Deea4um.ii|k 
Iiatein  beschriben,  vnnd  vnder  dem  Namen  -vnii(|,|'atrQoiaio  E. 
F.  D.  in  khurts  an  den  dag  bhumen  würdet ,  desto  lieber  vnnd 
begirlicber  lesen ,  von  weihen  grofsen  opere  dise^/Competidium 
dar  dritten  Paead^  äufeang  ist  aufs  hbureaist  vei^a^vnnd  damit 
Ich  mein  glaabe6fe|iMiga'  Üey  B^T.  9.  die  weil.  rnuaHea  Vaglibh 
mein  andre  dedi^tio^  ,ypn  Hasel  ,90  lantgaam  berk^uyi^fi;,  }iah  Ich 
liiemit  offtgedacbten  grofsen  Operis  der  Ersten  iswfijlL  Püec^er  ab- 
schritt fürzugeben  ni^bt  vilderTassen  wellen  vnnd  dJinit' bochge- 
dachter  E.  r.  D.  ^des  gantsen  Werkbs  ain  arguracmt  vnnd'Suma- 
rieiv  habe,  werden  in  der  ersten  Deead'e  atifgeArt  aHb  tfie  vOlkher 
so  Osterreich  vaa' den 'Fürsten  von  Bamberg  Inea^^gebabt' habea 
das  ich  gleich  wol  in  opere  migratioi|um  aiftdi  trapt jfr  jsber  gaae« 
raUter  würd  hie  Limitirt  auf  Österreich  vnnd  pf  rp,e|^a  /oratione 
deduciert,  In  der  andern  Dccade  alle  die  Fürsten  so  von  des 
grolaen  Carls  Zeiten  bis  auf  HudbIfPen  Von  Habspnfg  den  Khünig 
slda  Regiert  haben  danmder  die  von  Fjlrsten  v0#Bamberg  S« 
beopalds  gesehleeht  iürneaiaie  sind  welber  aambt  der'von  Habs- 
purg  historia  Ich  zum  tayl  selbst  gefundaa  ynd  viüea  rv^rpqfrgnen 
orten  stisamen  gepracht  bab ,  zum  ts^l  bat  dareue  vnd  darunder 
mir  geholffen  der£dl  vnd  vcst  Paut  Pesold  Hhömiscb'er  kbun.  Mt. 
ftatb  vnnd  obrister  Dreyssigist  bandler  sü  Bresptirg  Ir  lüt.  alter 
liener  vnnd  vor  Tillen  Jaren  gewesner  Erenholdt,  demnach  in  der 

I.  43 


Digitized  by  LjOOQ IC 


ft74 

tfr».  7864.  dritten  Üecadc  ist  die  hi^toria  4or,von  Hi^purg ,  welches  in  £- 
sem  puech  E.  F.  D.  ein  A^l>br^lc(tf&n' s^bcn  in  der  vierten  Decade 
,  .  ,.  werden  die  gescHiqbt  Ktiay.sgr  l^idrleks  vnofl^Msndmilian  Ynnd  ia 
der  fiinfften  vnnd*  lesteh  fi."  F!' b-'a^erliebst^n^Mern  Vatter  des 
allerdurchleicbtigisten  gr(:(£üncäbtBi|istfln:Fürsten  vnnd  bcrm  hcrs 
Ferdinanden  von  gQte^  genaden  Bh^mischen  etc.  K^Hun^rn  vniid 
Bchain  ctfe/Rhtiifig'  ErtdibrhJog^//okcrreicTfac;ÖanaiungKliri^ 
vni>4:>Ta8t  d^r.,PeiJachtims,yric<)!pjiÄt  [auC^das.kWrtwst  aufgeßirt 
-welche BecadeM  ob  ir.Mt.  yiplleicbt  nvcfit'^\voUe')[(i  Iren  leben  u 
Euulgi^i'eh  v^rWilligcn,  ih*Öchle\sy  ain'zeTdaiig  liinder'gestcit  noch 
b*baUt»^W^rHeiV  bis  au^'Ir'Bfb^.  lib.  Mt.'  vv.olgel'alen  »vnnd  guetbe- 
dunkhen  vnnd  damit  Ich  wider  auff  mein  anfang  khom,  Ist  meia 
geborsamist  bith  £.  F.  O.  welle  erstK^b  .dises  khlayne  Wcrkh  ia 
solcher  kbur(zer  zeit  gemacl^t  in  dem  pesten  von  Ir  F.  D.  Diener 
vnnd  tiii6b'd^m'^spri6b\Tor^  vnpdVie  es  aineih'  ^(rst'ipn  seinem  zvr 
namen  na c*h' gehurt  vnnid.Vvol  änstdt  Serena!fVbnte  aufnemen  piß 
des  so  nofih  'yrfdet*  "dem  DruVh'fsl;,  yhnd  des  so'  darsu  khomem 
söld  4  v^iVs  gött  feit  fler  zcU',,' 'mein' gld\ibcn  T)e;^,E.F.  D.  erledigea 
wirde,  "detnifafch  iauth  bey  Ir  ÜeVi-n  vätter  die  Rbo.  Hh,  Mt.  voa- 
scr  allergenedigister  herrn  ain  treuer  lürbitter  sein  damit  inirlr 
Mt.  9ni  vol föruiig  solbes'  naniVaiTtigcn*  Werklfs  vnnd  dester  grünt- 
li^her  aller  '^^tth  ei7nn^ing  2U  dynet  B^ys  in. Tirol  vnnd  Friavl 
.  da  icb^och  nie!gcwest  ain  stcwr  gebij,  vnnd  iheinen  Sun  so  des 
Puech  .Vnererit  thail  ^eschHbcn  hellten  pefttk*defh  zn  aynem  Super- 
numerarium  fn  Ir'Mt.  HöflPCnntzJcy,  ^elhie  als  ain  Iiiebbaber  aller 
lihüns't  vnnd  'zu  ^rorsen  '  gTlkh  'natnen'  vnh'Q  stand  zu  crwarteiwS, 
dauon  so  vill  prophecey  verbanden  und  gecuche  Got  der  Herr 
vnnd"  alme'chtig  Parmbertssi'g'  vatter  vor  aMen  ybcl  beschirmea 
vhnd  seine  Lanndenvill  Lange  Jat*  erhdTrcd  ;satnbt  IrerD.  liebstra 
Herrn  Vatter-  vnd  gebriUIer ,  der  ich  fnich  ,i^11en  ^Is  der  wenigist 
dienet*  demuetieist  befeleben  thtte.  ^  -^       .  .'   \. 

FoK'3.   Ursprung  det^Eälea  ?ralldh*'6i;dmea  der  Cf^ 

.'  '"ThiBötBrecht,  :/■'.;*■  '  ':   .'•'''"!.;  ;/'  : 

,     .  SigepipBchU  ;. '^'      \.../  ... 

.  ^Zwisobcii  FaL  18  «nd  19  ^ind  i^JBlättar.eing^andea, 
welcher  cd^. Geschichte  K.  Fribclricbs  und  K.  BUtibtae  Tca 
Ting^rA  dietoi^,  wahrseheinljch  \in  Laiüni  I^and. 

'dr)  1/^^/1476.  Der  Sp^n  ^nd.  ^zwttVaXiht  zwischen 
Khäyser  i^n^ricben  dem  Drittea^yn^  H^r^Vlrichen  voa 
Grauepeich  jut  2wier  vnd  f^n.zway  4>rten.'Qoneordiert  tdA 
kimirekh  «gehegt  worden  Erstlich  za  EbevMorff  den  Mitwa- 
chen na6h  8:' Erhartstag  1475.. etc.*      .«':    ' 

bi) ''ÜeVLands  rata  Verschretbung  hern  Ylrichen  Ton 
Graucfiek}^  ^'^|)en.»—  Wir  Miphel  Y9n  g.  gn^  etc.  Borgk- 
graoe  von  ilJUy Nienburg  eitc.  (flßooo  «ngt.  Dac.)  1477- 

e.)'Wi«nnep  contra Friderica««  (Belflgemng.)  Krens 
tind  StssiftFrdheitsbriet'.        - 

.     •  dr)(^;K.  MatthiÄs'  v.X^ngärhcbminüQicirC  ein  Schreiben 
VI  C^eineq  Vjitcr)K4  Fridejfich  (pro  defcnsione  Grafenekker 

I   '    .»r  ..".  n..i-li  ..,1      .  .1.  '  ■ 'o  '     »-■■  «^    '"      ■  '         ' 


Digitized  by  LjOOQIC 


0T5 

Fronftwer.)  pMtbnrg,  i479.  in  dicv  nau  mftiae  (Mli?ita-ifr<»«7QM« 
(  marie«) 

» Ali  ynnd  Ewr  kh.  M t.  ain  werbzedl  getannCt  Ton« 
irin  TDgehorsam  ewrer  lanntlewt  anprapht  habt« « • . «  ( i  Bl.) 

**e.)  IC.  Matthias  Gorv«  nimmt  die  österreichischen 
lande  in  Schatz  und  Schirm.  (Grar.  o.  Fron«  waren  im  Na^ 
en  der  Andern  gekommen.)  Dat.  Ofen  Suntag  vor  S. 
eitstag  1479« 

*f.)  Vertrag  zwischen  Khay.  Fridrich  rnd  denen  Ton 
raoenekh,  Pottendorf  n.  Liechtenstain.  Wien,  Sonntag 
(sminiacere  t477. 

**g«)  ürsach  des  Kriegs  so  Khnnig  Mathiafs  zu  Hau-» 
»m  gegn  KhajserFridrichen  zu  haben  vermajnd  hat.  Mit 
em  Edicie  K.  Matthias.     (3  Bl.) 

h«)  Schreiben  K.  Mathias  r.  Ungarn  an  Herzog  Sig- 
«nd  V.  Oesterreich.     Ofen,  Samstag  vor  Yiti  1477» 

i.)  Yerzeichnifs  der  Schlösser,  Städte  und  Märkte^ 
if  Seite  K.  Matthias  von  Hangarn  etc. 

.***k.)  Schreiben  H.  Friedrichs  an  die  migarischcn 
tinde.  (UeberiC.  Matthias  Kriegserklarang;  sie  sollen  ihok 
icht  helfen»)  Dat.  Yiennae,  96.  Janti  1477.     (^  Bl.) 

.  1.)  Schreiben  K.  Matthias  von  Ungarn  an  die  osterrei« 
hisohen  Stande.  Landtag  ausgesehrieben  nach  Eroberung 
0t  Stadt  Wien.  Dat  Wien«  Montag  ^nach  Gottsleichnams« 
lg  »/|85..— (iBl.) 

(?)  nk.)  Nachrichten  von  den  Türken,  in  KSrotheni 
[ngarn  o«  s.  w.  1480.  —    ( 1 V2  Bl.) 

n«)  Copiae  renovati  belli  Hangarici  ob  non  solatam 
ecnniam.  Y.  K*  Matthias  Corr.  Dat.  Hhormdnrs  an  U  Fr.  tag 
.  liechim^h  t479' 

NB^  »  Anoo  1 479.  istain  fried  geniaohl  worden  zwischen 
•nnTurhlien»  Khajser  Frvdricben  vnd  den  Venedigem  za 
U>nstantinopl  an  S.  Panlsbekhernng  dag.  iiihalt  nachuolgeii* 
er  Condition.«  (?) 

Zwischen  Fol.  35  und  36  sind  wieder  6  Blätter  klei- 
eren  Formates  eingeklebt.  (Scheinen  das  Concept  des 
iszins  zu  sejn ;  das  Uebrige  ist  die  Beinschrift.) 

Bl.  5.  9  Artikhl  des  anstsnd  Indaciarum  zwischen  Khay« 
er  Fridrich  vndKhunig  Mathiala  zu  Hangern  de  anno  1477« 
Dontag  nach  $^  Marteniag  «     . 

Bl.  6.  Citation  2  Anabaptia(ea ,  darch  den  Hector  der 
Iniversitat,  W.  Lazius.  ig  Dec.  1446«  s*  Beilage. 

*  Die  Blätter  sind  nicht  ordentlich  zosammen  gebunden« 
D  z.B.  von  Fol.^^'^^a  ist  Friedrich  der  Schone  zairischen 
jU  Albrecht  Vi,  b.  seinem  Brnder  IL  Friedrich  IV* 
Der  Codex  ist  mank, 

l43* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


67© 

Bt9.  fSM-  D^ttnit:   »Vinid  nac&  dem  er  (Matthias  Cor  f.)  dise 

flekhen  all  hett  Prandgeschatzet,   zog  er  gen  Oedenbnr); 
palib  äa  jher. « 

Verdient  benütrt  zn  werden. 


Bcylage   aus  Codex  N''^'  7864. 

...  .IQ  Dezember  i546. 

No8  Yaolfgangus  Laziut  Viennae  Artiom  Philosopbiae 
et  Mediqinae  Doctor  eiaadenqae  tbeericet  Ordioarins ,  et 
Generalii  aladii  VienneosU  Bector  etc.  yoeamaa  et  noeari 
facimut  hac  publica  citatione  Joanaem  Ratemberg  Artinn 
MagistruiQ,  et  Quendam  Casparum  Molitovia,  ntromqne  ati- 
pendiariapi  qoondam  Buraae  Haydiiha)rjn,  quodridelicet  de> 
sertores  a  aignia  non  modo  noatris «  sed  ab  EU)cleaia  adeo 
Catholica  deficientes  ad  impiam  damnatamqae  Anabaptisia- 
rum  aectam  transierint.  Qaoa  peremptorie  praeaentibos 
publice  sie  citamua  Quatenoa  ad  diem  aeptimum  aequeniii 
Mensis  Januarii  Anni  faturi  M.D.XLVIT.  hora  daodecima  ia 
conaistorio  eoram  nobis  et  Consistorialiboa  noatria  compa- 
reaat  et  quivis  eorum  compareat ,  rt  et  Beaipisoentes  Ee- 
clesiae  fideiqne  orthodoxae  reconcilientdr  et  loiprobitatit 
scismaticisqne  aacri  baptismi  Iteratoribus  aUoranme  prae- 
aentia tempeUtatia  sectaranvafaeclia  eiooroplicibuaillarumue 
damnatis  opinionibus  quovia  modo  posthac  nee  adhereaat 
nee  attendant.  Quodsi  Inobedientea  et  contninacea  in  prae> 
diGtoci  talionis  termino  comiparere  neglereriat  aprenerintae 
Nouerint  mox  nostraro  exclusionis  sententiam  ad?eraua  eos 
fereadam  eorum  contumaoia  sen  abaeatia  in>  aliquo  non  ob* 
atante«  De  affixione  nero  pvaesentium  farauli  noatri  inrait 
stabmini  relationi  pariter.  et  juramento  Datam  Viennae  dit 
XIX  Mensis  Decembris  Anni  MDXLVl. 

(Pol.  36.) 


i9ti».8457.  Codex  Ms.  Nro^6457. 

(Hist«  pirof.  i6B  et'  166.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s,  XVT  et  XVfl.  {FollöjetS^.} 

>  ly)  FoL  1.-  Bauariae  Civitatum  ac  Comitatuum  bre* 
vis  explicatio  Wolfgangi  Lazü  Viennensia  in  nno  die  con- 
tracta. 


Digitized  by  LjOOQIC 


671 

:  -..Fol^r».  f      Mfko.84iy« 

'  V  RererendiM.  patri  «c  domino  Dn6.  Frlderico  dd  gratiaepi- 
wvptf'Fablaneflftt  seu  YindobonDCnaidigniss.  principique  Illüistiri 
0tudiorumque  omniurq  unico  Asylo.,  Mecaenati  sao  obserrarndis'- 
aitno.  -~  Vuolpfo.  Lazin«' Vindobonnensts  sui  commendationem. « 

'<  »llerereiidiaBime  prfnceps  9  Mecaenas  observandiss.  Ovod 
llt«plB  famfliarisaiiiiia  (et  qaibas  me  pTaVie  jndignum  agnosco)  in 
nwadatia  «liki  Faternitaa  wstra  dedii,  libenter  admodum'  morem 

fereiM,  traiismiuo  bio,  «um  Bavafiae  tutn  Bbaeni  civitates  a  no- 
is  brevif er  dcaoriptas  *  duabts  adiunctis  Cboragrapbieis  Ghartis, 
Quaimtn  Bavariae  a  Jo.  Auentino  idoctis.  viro  aedita  et  ut  videt 
Patemitas'vestraa  nobis  avcta  est,  Rheni  vero  a  nobis  rpsia  radio 
depkta  aed  abaque  «xrrema  manu.  '  Etsi  enim  BauariaMtcoiMtet 
una  cum  tfppidis'  in  eaakis  ad  plentim  quod  aiunt  a  Jo.  Aventino 
in  titeras  raissam ,  ea  tamen  est  principum  Bavariae  in  praecepto* 
ria  sui  man  es  »ropietas-)  ut  tantum  opus  luce  privare  non  verean- 
tur»  Quod  et  Beatus  Rbcnanus  in  nac  ad  me  data  epistola  con- 
queritur,  ut  le^et  Paternitas«;Ve&tra,.  BJiaßni  vero  rip^m  I^cuple- 
tissirae ,  ut  mihi  videtur«  Beatus  •noster  perlustr^vit  dili'geati  pro- 

J>cmodüm  et  incomparabtli  vetustatis  animadversione,  c^ius  bic 
ibri  partem  transmitto.  Intelliget  et  easdem  Rbaehi  ui'bed  pater- 
nitas  vestra  ex  epistola  Beati  nosttl  bis**diebtta  ad  ttie'^dattfJ  Qui- 
b4»s  sab  fiaem  bui«t  o^lolae  paaca'adiecimus  quae  .et  Rheni  e( 
^auanae  civitates  continraint  et  poiissin|um  Diocaese?  ujBterea  tepi« 
acopales.  De  quibus  prolixe  Rbaenano  perscripsi,  simul  dß  Vien- 
nensi  episcopatu ,  quem  a  Frcderico  tertio  Caesare  et  Aust'riae 
arebiduce  renovatum  non  inveptum  d(;ptebeiidi.  —  et  euitis  epi- 
acopds  Fabianenses  dicföe  ab  oppido  ab  anno  salutis  470  impe- 
rio  «Zenoms  et  Geia«rii  pontifi«atu.  Huius  igitur  nosti*a^'"ad 
Rfaaenanum  nuper  adeo  datae  epistolae  eiompluM  Reverifi/vdUsimae 
paternitati  vestrae  bio.  simul  transmitto,  cum  eam  evqV^erit  Beve« 
rendiks.  paternitas  ve^ti^a ,  mihi  remittet ,  credo  vero  qüasdam 
pfaueiBrs.in  ea  epkrtol'a'mendas  esse, 'quas  tcmporfs  tarn  brevl  inter- 
vaiW'jexelvaus  emendaf«  non  potui,  ttam  ista  prima  eirt  fliaft«^, 
qu^mn  %^4  m^.ratinnircimypiopv«  desoripinm  Rbaesjan^  tramoiial) 
proi'nde  si  inciderit  in  tale  <|^uiddam  Reverendissi^a.  Paitrnitas 
vestra  non  inscitiae  nostrae  tribuet.  Adhaec  mittere  plaouit  Re- 
▼erendissimae  Paternitati  vestrae  Absint.bium  uerum  Ponticum  de 
^ifrö^'^süpcriört  äbno'  in  plrandio'Dn.  Gerardus  Caesarls  *  drator  lo« 
quutus  catV  boc  solvnir  uciitfiou>um  diput  et  y^onr  eorpok»9^  ^ 
ut  mihi  videtur  |cmper^^mento  ac  malo  R.:  D.  ueatrae  cpuKCf^it,  ex 
quo  l^ic  comp9^itamrco9servam  In  Myropollo  Heyn  baheo  quam 
ita  cxtulit  idem  legatus  ut  Caesarem  cß  i|li  aaepe  in  conuiviis.ad« 
aeru^ri.t,'|ex  hoc  ^tesX  ReverendiAsima  patfern itas  vestra  .vinum 
Absintbicae  bio  conficjeire  et  xiti  loco  aUerius  Absinthij  .fpedi  •— 
Sed  placet  locüm  GaW«- doctiss.  medicornm  ea  de  re  subjoagere, 
(ful  .sie  habet  libro  undepimo  Methodi  Tberapeu.  Gum^  altern,  du- 
plex in  omni  absinthio  facultas  et  Qualitas  sit,  veluti  in  libris  de 
medicamentis  est  tradituro ,  utiquc  in  Pontico  adstringendi  facul- 
tas, hon  parva  est,  in  Teliquis  omnibus  amara  quidem  qiuiHtas  est 
yehementissima  ,  adstrictio  vero ,  quam  saltem  gustu.agoascaf  aut 

yiane  obscura  aut  prorsus  nulla  sentitur.  Proindc  Ponticum  ad 
oc  inoris  (?)  cf  vcntriculi  phlegmonas  et  affectus  cligi  pi-aestat, 
Porro,  id  est  tum  4V)Uo'tura  vero  florc  longo  quam  caetera  absin- 
-tbitt  dninoBeu  .  Qid^iüi<|ttoqu6  bnic  oon  modo  non  iaanavia  iMrum 


Digitized  by  LjOOQ IC 


678 

Kr».845f«  •tiam  aromatam  quid  praeferens,  reltqnis  Omnibus  plane  est  foe- 
dus.  Qu;äve  haec  fugero  conveaieC,  utS  oiiieia  semper  Ponticoi 
haec  Gal.  autem  vocat  Ponticum  quod  in  regionibas  septpntrioB^ 
libus.  in  comparatione  Italiae  proveniat  ei  proKimis  Ponta«  quem* 
admodum  Ovidiut  se  scribit  in  Ponto  exulas^  cuoi  cooslet  eum  in 
Fodolia  siveLituaoia  exilium  tuiiweKiovio  urb«  apiscopali«  Bens 
valeat  M»  uestra  et  nostrara  subitariam  rapsodiaaii  pacienier  ferati 
mibique  duas  aut  tres  vini  horni  urnat  pro  conmodi^i  mensaa 
nostrae  et  studiorura  nostrorum  susten^culo  ex  liber^Utate,  «t 
antea  promistt  9  donare  dianetur ,  pro  quo  donativo  onma  mca 
humilia  aervitia  Revorendisfjniae  Paternitati  vestrae  eiliibeo 
proropJta  et  expositai  cui  roe  uaice  comiMndo,  ut  unico  Macae- 
lia(L  Viennae  ex  aedibu$  nqstria  V«  Nop«  Oetobris.«  (?i538?) 
Hdiss.  Paternitatis.  vestrae  dedidissimuä  cliana 

Vuol%annis  Lasius  medioos 
Vindobotmansis  prop. 

'  Oppida  Barariae  restasliora, 
Artobriga  abi  hodie  Weltenburg  Coenobiam  aitum  est 
iopra  Ratisponam  etc. 

In  fine  mutilaa  traotatoa. 

3.)  (Fol.  11.)   Pars  historiae  Roberti  Piotariensia  re- 
^^        perta  a  D.  Wolfgango  La^io  regio  Hiatorico  ex  «rchetjpo 
descripta*    (Historia  Hierosolymitana.) 

y  Prohaemium  in  praesentem  bistoriam,  a 

9  Solet  noonunquam  accidere ,  ut  res  quantuinlibet  notas  et 
eximie  gestas  tractu  temporis,  uel  fama  languidior  minuat  Tel  ob> 
livio.po^tni'itatis  exstinguat. a.-..  .     . 

Ende:  (Fol.  18.)  »EpUtoIam  Salahadini  responsoriam 
'^"""^        Ubello  nostro  insereadam  auximas.     Nam  superba  t)rranni 
fidttcie  qaam  ad  resistendum  eonoeperat  ex  ipsios  tenore 
claresett«  Eam  qaidem  in  ipsa  simplicitate  rerboram.  c  (Ce- 
tera desiint.) 
^  (Fol.  19  —  a6  leer.) 

*  3.)  Fol.  27.  W.  Lasii  Apologia  adveraus  Brassiceau 
de  Carnunto  (matila?)  ad  Beatum  Rhenanam  soriptsu 

Inclpit:  »Doetissimo  et  omnis  bistoriae  consultissimo  viro 
D.'  Beato  Hhenano  etc.  Vuolplisngus  Lasius  'Vuiennensis  siue  Vm- 
dobOnensis  medicus  S.  M.  D.  « 

»Binas  a  te  uno  statlm  mense  Aug.  literas  aecepl  Pmeceptor 
obsertandisstme ,  alteras  Seletstadii  postridie  cal;  Julii,  alteras 
vero  S  cal.  Aug.  datas,  utrascrne  plenas  benevolentiae  ac  summae 
culusdavn  tuae  erca  me  pietatis  etc. «  (V.  Lambeclus ,  Gomment. 
Lib.II)     (17  Bl.) 

Ex  aedibas  nostris  Yindobonae  pridie  Cal.  Ootobris 
Anno  1545* 

40  Fol*  44*  V  Verzeuchnufz ,  waa.d/er  hochwürdigiec» 
Durehleucbugist,  Grofzmechligiat»  Fupt  mnd  Henv  Herr 


Digitized  by  LjOOQIC 


/  Ctg 

ätralzbarg  Tnnd  Fass^aw  etc/Mem  'CjDedigGter,f!ür&t  yniL 
Herr,  zae  aaszgaben  deroselbeu  schlofz  Yasenburg  Nea- 
ivqctf  gebdH«,iimn0  gftW^ftW*#ff4«llrVOT  Afi  -i4)m.  j^ife  hierin 
eAmtfitiem.J^9ui\4W4i^'J9#  J^^ 

zuesehen.c  "  :     \  - 

.7     •Crailiokii^Tolglidife'fliitnnpili  BolM'B'defä  OAeiw,  A&qo 

^^'  >M-    *    ••.  *.  .'ii  Ji  1     f       .  .  •  .   • '  '■  : 

Item  den  iSt»  Juliy  lüfteft  Iro  Iiochfurstl.  Durchlclit.  C^bei- 
nier  Secretarlus  vnnd  Gammer  Rhatt,  Herr  Seraphim  Uedhott  mir 
Iii'9trHrsft>\if^V*i^^t  §6£eb«oeff>Vf*i)fWat9^  6oö'!l.^  "^     • 
••'•   ''Den  i6  Ml^  Mffert  Heirr  i^ranU'WTepert'HandieYsittafi'ia'  * 

Coltoar*,  Lafuth''^ege]^h€n  Sthews  •i-'^ooöfl; 

Den  6»M  Sep,tf;nlb1«i8X0ireft  Vi);1ails  M1lller'Efii^peAger*'Sta^ 
Zabtfrn ,  Latttb  vber^^ben«<i  9c;lM)tMb  96</fll    .       :      . 

'  "Ttem  dem*  «5«OtfM»ri$  LUMMlfO'bdfehfrfrstl:  Dttrcht/ Baucht; 
^Mer  Hcrr"P:»Helnrt<;h.  Laufh'  Tbergebenen  Vrlibündts^  1190  fl, 
Sttmma  ihilet'dei'BmFffdnng  diM'i6ii'3^W  in  allem*9i6bfl.'a.ä<f. 
i6f5i—  ^4i6fl.'6'Kreutev.':  f6»6>**^  5df^il.  5o  KrenEcr."  1617  — 
8950 il.  a3  Kred0sei<.4  ,W6iB'-^ 4*04^; ^4 Hireuäer.  J6t9'  -u  '^fti^^il. 
8  Kreuzer.  1640  —  3 166  fl.  40  kr.~  1691  —  5649  ^'  ^^  ^^'  ■  d. 
&((i3  -r-^437ft»  ./Ist  yet&isier  od^r  guter  Wehrung  t63£fl«^43]ir.) 

■    •  I   ■      »)^'    »• t'         I'  •  ■    '  .      '*f\. 

.i.r.^')  (C®^*.  "^^  Foj,'  ü  ,Ausfarung  der  Genealogiae 
Aöstriae  durch  TJ^pJf^'.Ij^atz^viji  Öpe|or,^m  ,  lltstoiticafp  etc* 
^Laiftä  Geoealo^iae  ikustriacae^co^pei^diuin») ':  .  <• 

''•'  5>In  diesen  g^gfettWertigenAtbo^fw  sind  «u  pr^brern  welcbes* 
ii/h'  mit  alten.  bripflfeA.'pue<Sb«rri  vnnd  abgescUriffV  'äer  'b«k;rebnas 
8t>  in  den  Cloirte^n 'begraben  |ig«n,''dM'<*£dUii  vralMnfr  stamen  der 
Pürilfon  vottf'Habip'tt^g;,  Herteo^n  in  Atistraaia  vn^d  Jiirae  morn« 
tis  in  Hoch -Burgund. etc. <t''  (gW)  'f-'  ''      »        »     •«•  ""••;• 

Schlufs:    »So  will    in   Khurts  zu   er1(1erun^',d|ser  .Qenea- 
logiao  die  E.  hhun.  Mt.  von  mir  Armen  rndertbänigist^  Diener 
vi^Ytb'mlt  giia^eiv>üfji€roen  vn Ad- fiaah<||0l«genlieft<  lesen,  H^^d  ob 
8^  Weyter  VictTf^iMTs  btpdarrf,  piUi4eb«^|ipietSg"fiilt  alten  pWehem' 
Vliod  -brYeffeiv  bcril^bt'  etietbnn,  tlibe>  mich  hiemie  befellren 

•'  B".  khuti.  Wi*ä*  gehorsamster  Dlenher  -^    ' 
-"••        '      '••  Vuolfgam^  iLaeSus  Viea.' MrfD.    ' 

•:■*'    '  •  ■••'   •»  •  '       Ulstoricus  CWes.    ":• 

i'**    '  ..^»^.      ':»'!»        I».  •    i.     '    . 

^  b.)  (Foi.  1  ^.>.  Joennis  de  Ctosoilia  Ord.  FF.  Praedic»«« 
forum  Über  de  lade  Schachoram.  (V.  LambeciiGomment« 
T4)i».IL  84Ä)  .      .,.,    :  .        :  .*"■■,-•    /    -     ■  '.  ••  ^  vyi 

Incipit:  »  Incipit  prologus  inlibram  quem  (^eif»o^uit Freier 
Jacobus  de  Cessol.  Ordinis  fralrttm-predicatorum  super  fudoScha- 
cborum  ad  hgnorefii  nobiiiumi  et  eorupi  •sylatiuni  Jjibei^  lautem  iste 
subiacet  philo^opnycinorali.  •.  «     (16 ßl-) 

(Fol,  26.) 

jLxpticit  Liber  Sofaacborum  ad  mores  bominum  compilatua« 


Digitized  by  LjOOQ  IC 


neo  non  uulis.  Anno  etc*  CCi^pK  Anno  g\lintö.(  1465.)  completvi 
est  libe^  isteV'^  [    '^"'1/v.   ■■''•-••''-•"•' 

7»)  (FoL  ^7«)  Ex  moiittttMll»  Potybil  Megalopolitni 
0xoerpttotf es  sett  estnietas  4e  ffiegMiiinllMMi;'  ^Il«a#  SohrifL 
7BI.) 

8«>  Fol,  35«  Relaeioa  binme  de  la  dliierte  ie  1a  Bejnt 
nra.  S'*  que  murio  en  San(  LorencQ  el  Real  a  3  de  Ottniwe 

de  i6ii* 

.  /.:..   .     .        ....  :>iip  • 

Pariö  8u  tnagestad  vn  hl)o  Jueues  A  ts  4a  Sett»  tuTO  nsj 
huen  pi^ti^f  .x^^u^^  bu^na  hasta  .ei  märlie»  ti^Mienle,  que  de 
caiua  do  no  purgar  bien»  »acle^Mrikio-ja  seafre  ala  calieca,  yk 
diQ.  una  r^fiia  i?f  Wt^ra ,  de.qiia  lajaangraroA.esie  dia» 

£1  Jueues  le  boliiia  a^  «ffftaimieato  de,  e^ leiftura  tan  graadi 
qae  la  tuvo  qaatro  hoca»  .siAibaUa»  jimuindo  boMo  en  si,  It 
primer  palabra  fua  d^cir,.<4uf  Jlfaina«  |iabU|i4Q  ofn^un  Padra  od- 
nistro  de  la.orden  de  la  l^ßtmimi  TrlnUad.qae  estaaa  fi  iu  C«- 
becera,  y  pidio  el  aantisaiiae  Sacaamente^y^  aa  |e  dio  eate  diare* 
ejuiaadole  congrandiaiia»a,de0e9iQa.  etc.  .(i'/i.Bl.)  . 

q.)  Fol.  37.  Satire. /•  »SI  fa  (!;olIa^io  ^i  Medici  inaati 
Apollo  per  aaper  la  cagion9  jleir  Improuisa  morte  madami 
Serenissima  la  reputatione  di  Spagnat « 

»Hieri'mattina' gionse  un  Gor'riero  m^Parnaaso  spedUodlta* 
IIa  al  grand*  Apollo ,  non  si  sa  dl  chi ,  con  una  nova  motte  iafe* 
lice  et  molto  inospetuta  et  fu  ^tteita  de  Madama  Seneniasiaw  la 
reputatione.  dft  &pagna  all'  ImproMiao  i»  pofo  apa^io  di  tempo  era 
rimaata  morMi.pe)la  Campagna  d'Aati«  per  il  cbe  Apollo  fece  ckit' 
mare  aubitaiaeate  W  piu  .faovoai  peraoaaggi ,  cl|e  ai  ritrouino  ia 
queato  atato 'particij^aodo 'A  ioro  il  diapiacer,  rioeauto  9  A  qaaK 
parue  quasi  incredibile  il  caso  ctc««    (iaBL>    .. 

).o.)Foi.49.'  '; '::.  '..','■ ;: "./  • 

i^Im  Jhar  nach  Ohriati  <geburl  i568,  Pea<  ^  August!  ymbS 
Vhr  vad  etliebe  raioutea  .naeb.  mittag  als  die  SiNui  war  vad«^ 
gangen  vAd  die  aacbt  daher  Me«  yad  doeli  der  .biAmel  acboa 
klar  vnd  heiter  war,  habe  ieb  .gcaehen  vnd  geaierket  am  himmel 
drei  jnonde,  welche  In  gleiehem  apacio  vnd  simlich  weit  von  eia- 
ander  gestanden ,  aua  welchen  dreien  der  in  der  mitte  ist  der 
rechte  mondt  vnd  schier  in  vollem  schein  gewesen  (dann  nurswea 
tag  «darttot"  werde  der  Aionvol  worden)  vnd  hat  seine  reehte  aatuf 
liehe  Parbe  gehabt  ete«« 

(Za  Laaingen  beobachtet  9  und  was  ea  so  bedei(te9 
hilbe.)    (3BI)  

II.)  Ephemeris  biatorica.     (Menaia  Janii.) 
Hiatoriacher  Calender.    (a  Blätter.) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Codex  Mb.  Nro,7j9[«Q» 

(Hi^tt  prof.  at.)     ;. 

FoL  u  »Chronica  doa  Eruhertaogtbomba Oetterreioh 

Cap.  I«  Ton  dem  Ersten  namen  Ynd,-^r  erat^m^err« 
•chafll  in  Ynhder  Oesterreicli*  . 

» Airt  Till  maglieh  ist  auls  den  auslendiscben  viind  Gryeebf? 
sehen  historijs  ahsenemen  befind  sich,  das  di()  gegef ndt  dar3ni 
Oesterreyeb  an  Hungern  rayaet  ktSi  irrsllieh'Peotiia*|^bB)Üen  von 
P^eone  dem  JPvae4er  Bpejr.ew««    .  .:..  l./;    .„       - 

Fol.  60  h5rt  die  Chronik  anf,  ist  nkaiiV— nnd  die  filätv 
ter  confns«  -Weder  die  Babenberjje^  sind  vollstaiidig.  Di^ 
Habsburger  blofs  bis  zn  den  Sfihnen'  Atbreohts  I.  .' ' 

Fol.  64.  Die  alten  mm  täill  vergitnngeii  präfscbafljbeil 
in  Ynnder  Oesterreich.       :      '     «^^i* 

Die  Grafscbafft  Bnttn.  ' 

Fol.  71.  Des  heiligen  Rö.  Reichs  in  TnnderQesjterreicli 
Fr^jen.  •..•••"       :.•..•:■  »^ 

Die  Semper  Freyen  Ton  Lepgenpach  e^c,  \ 

'Fol.  73.  Die  Erbfimbter  des  haoft  Öesterreich  ü% 
mA  new. 

(Die  letzten.)  Fol.  84.  Die  obersten  Mardkfnedtrer  iii 
rnnder  Öesterreich«     (Zelking.) 

Fol. 64.  »Die  alten  znm  tail  verganngn  äei^rsqbaS^eii 
in  ynnder  Öesterreich  enhalb  der  Tonaw  elo«  «       • 

Fol,  qiotrr- 95«  •  •  •  •  herjhenseit  derThoenaw»* 

Fol.  98).  Cap.  i3.  Ton  dem  dreyzehendett  naued  Tund 
Aer  drejaehenden  Herrschafll  in  Ynnder  Oeatanreicfa«  Ro* 
^nm  Oriientale^  •      *  A        •*     '»^ 

Wiederholung  Ton  FoL  46.  f.  f.  etvaa  weillSnngeir  umm 
Theii;  '  ..  '  '      i  >■.' 

Ende:  O^ohar. 

Fol.  137.  (Wieder  etwas  anderes.)  »Die  ersten  Marg- 
grnnen  in  Osterreich  yon  des  grossen  Carls  seilen  anno  795 
bifs  zn  der  Regiemng  Othonia  des  ersten,  ynnd  JarChristi  9610, 

Conrad  (der  Letzte), 

Ist  mank  und  rerbunden«  --?  Die  Ad^-Notiseil  iM* 
%e^  niqht  gana  pnii^terreaaant  aejn« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


cxcf. 

M^ii.^  CJbdex  Mä.  Nto.  8145- 

(Hist  pror/f64  et  i63.) 

Cod.  fifsJchak.  in  Pol!  siec.XVI.     (Föll.  121  öt  71.) 

''     » •  i.)»((j(rf'.  164.'  iHiit.prof,)  yV.  Lazii  Fra^mentum  de- 
•criptionis  Inferior!»  Aaslriae  sive  Norici  Bi^ensis. 

"'  ^  ■*  IndpiiV  ^^l'i^imordia  Äustriae  in  libro  su£eriori.e(p«« 
Bis  Fol.  4a.  inclus.  (EigentiSndig.) 


...    1^*)  j^ol*43*  »Yonm  dem  alten.  Herkhomen  der  Sut  Be* 

i  Chritten  rnd  Römer  von  den  un« 
Lriben  wprden  aeia»  Ton  den  alten 
[i  ynnd  Cbritten^  so  an  Regenapmf 
inng  jror  -ehe  vnd  KhajserKarl  der 
f  durch  .Johajnpieai  Anentioam  Be- 
la  Aventinns.) 
Bis  Fol.  90.  .. 

^      *  ä.)  (F^ol.gV.)  »Vom  Kaiser  Friderico  III.  vnd  Maxi* 

miliano  I. «  ^  

(»  Est  liaoQ  Bistoria  Vitae  et  jreram  geslaram  Imp.  Fri- 
derici  Y^'^  et  Imp.  Maxtmiliani  t.  de  qua  Tide  prolixioa  L*ajii- 
becii  Cpmment.  ,Lib.  2.  p«967«  it.  Ifs.  Ambrasianum  n.Ssa.«) 

y  Ain  Jeder  dem  dif«  Puecb  f^ritliombt  vnd  4>e  Offenbanuf 
des  ver^orgneA  vnnd  vnwissqnd.  sein  roccbt,  vcrmainqii^  dasPueck 
ivere  'ttiH^gemtill  Vnnd  Schrrilt  voltkbomenlicb  vollbracbt^  darinnen 
betebiebt  Kuueretidtworturrg  dise  Tnndterficbt,  Dits  buch  ist  nun 
allain  Matarj  ^ahd  ekk  TolHibotaetilich  wtrckb  ,  vnn&  niebts  ann- 
^rs.damx^ifigfAtalt  dfe  Im^deir,  Alltrdarebleicb'tigist  streitPerist 
vnnd  Vnüber^^ndUicbist]ii^a^^r,MM>railiai|eUi.  in  dam  XV«-  vnd 
Xi'it]  Jar  firbe'ralt  hatty  daraufs  mit  lieblicher  wollsprechung  der 
Teutschei^  Sprach  mit  Rechter  Ordnung  der  menschen  verounfft 
iphimI  niiV-aliW  seiaer  Nofturfft^elh  kaegeberigenn  der  khunieli- 
chenn  warhait  ain  volllihomenlich  werckb  sumacbenn  etc«  das 
sonnst  Niemandts  On  vnndterweisung  vollbringen  xaag. «  •— 
.    (Wfifj^  KunigO  :     ,  ,  .  -      . 

^    Bis  Fol.  r2i.  * 

4.)  (Cod.  i63.  Hist«prof.)  fVa^eniam  äistoriae  Au- 
striacae-W.  La«ii.- *  .  ' 

Incipit :  » Misernnt  SaTcirbargeiisis  CCC.  Burgravius 
Noribergensis ,  Henricus  Marchio  ab  Hochberg ,  Albertus 
Comes  ab  Hohenberg  cum  Episcopo  Basiliensi  DCCC  etc.« 
(a  praelioRndolphi  R.  R.  cnm  Ottocaro  R.  Boh.  desinena  in 
controyersiis  Alberti  Arcbiducis  cum  Friderico  Imp.  IV.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


5.)  Fol.  67.  JoannUAyentiai  in  Libriti^'QbUtittl'ptvö^ 

Incipit :  »  Saepins  ac  freaaenter  unlgo  senAs^  kaAk^ 
nam  conqneritur,  quod  non  mofl<y  ^frggfea  a^fabnW'^tts  non 
respondeaot  etc.,  und  einige  Stellen  aus  iehier'Q^^cUichte. 

(5BI.)   •'  ■'  '--•?.  ^  -r-.:.:  ^.^  -  -.ri>  .-u.K-  r 

T :^  ,-     .       -c   i::.;...u    •■••  '   '.  ({ 

'cxcn..-  •  ••f-^^  •^'-■'■' 

. [Hi?t.  prof,  i59t,  (pl,  4«003    -  •  '  '  '  " 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  aec.XVI.     (*^dlL'ibo,)    '       * 

'VVoIfgangi  Lazii  des^riptip  Austfii^  JJI^i^dwiibiaoaill 

jin.daos  lit^os  di?iaa»<  qo^iKm!  Mcundos  :nintilaa  est;  "'i 

FoL  I.  Incipit:  •  -* 

r  Ahsp]  uto  Tf^hi  pHino  "pr^mvß^  A^stff  aMtasI  111^  ^entfuniqua 
earum,  quae  in  Atistnacas  passim  provincias  migrarant,^  primor- 
diiit  genital ibusque.  ad  fidem  rerum  sedibüs  incpiisitis  e^« 

FoKifo.  Desinit:    «  >•  .»,.,.......     s.<> 

»Tndc  < 
Tel  potentissii 
tum  ^adrer^us 
riam  vindijQati 
Boiaria  trabet 
fnit  conatui  tt 
flungariae  et 
et  cohtra  moe 


cxcm. 

Codex  Ms.  Nrö.79i9)ä«  «r«.7996- 

(Hlst.  pröf.  167  et  168.)      ['   '     '   *  / 
Cod^  Mai  Chart,  in  FoL  aec.'XYL   (FoIL  89  et  16.)        * 

,  1 .)  (N.  1 67,)  Fol.  2*  ^  t»azU  Chronici  Aastciae  .Fragment 
tarn  (meist  von  seiner  Hand).  ^  t 

Osterreyckejsche  Chronica. 

»Das  'crste^Cappitl  vonn  dem  Ersten  ^an^n  Yund  der 
Erstn  Herrschaft  im  Landt  Osterreich.« 

Als  Till  mäglich  ist  juTs  dfiOJmslanndischen ynnd  Grie- 
chiachen  Historijs  abznnemen,  befindt  Ich  das  die  gegendt» 
darin  Ossterreich  stossendt  an  Hangern  liegtt  etc.« 

Bis  Fol.  5o  .dann  leere  Blätter. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


m 

]ff?r7.nf^  **)  Fol.  6a  — 78.  ObderennsischeQnJMhafteUf  Fimi- 

^  3*)  Fol;  79«   Epistolae   aliqaot  a«  d.  Laaio  tcripue 

^,^,    AUiei:to  iJtc,  (ixSoii^)    :  ..      . 

Fol.  87.  Chronica  det  lanndt  KhSrnten  darch  deaEd* 
lenn  ynnd  hochg^lerten  Wolfgangen  Latz  Doctor  anfs  ww- 
haftiger  Histori  anff  das  khorzitt  gezogen  Anno  i546. 

(Blofiie  Äufachrift.)  .   .    •       i 

**4.)  (N,  ijb8.)u.  Josta  Jn  EiieqaUs  Diri  Qaondam  Bo- 
•<*  V  •«  "'manoram  Impet*atoris'  f^erdinaildi  nomine  Academiae  Yien« 
nensis  autore  VuoUg.'Lazid  superintendente  eiusdem.  (Rein* 
Schrift.),  ^^  Bl.)      ;    /     .^     ;.  ;     .  ..     . 

Incipit:  »Duo  longe  diuersUsima.aocidevunt  hocce  tempon 
flobift  mfseri«;' IM oAaKbüs,  Reiferen dissimi ,  Reverend! «  Illustm, 
Magnifici^-^  ae'duni'genere  emdllk^lrii',  Utalisque  ipiam  ornttb. 
almi  uiri. «••• 

0'     >  50  »üM^fo  dcji  Sddlua  an  Lasitäs.  (Qrigiiial.) 

'  1^)  Mägnifice  9c  ,exceI1ent|99iipe.  vir. 
yyuemadihodura  ad  novum  istud  roatrimonium  tibi  i  Deo 
Opt.  Max.  omnem  foelicitatem  comprecQr,'aiDiuk^uapro  missua^ 
;orona ,  ingeotes  ago  sratias ;  Ira  rursus  li 
nimo  vel  corpore  t  vel  etiam  fortuni^  tcö- 
ercle  ei  animo  doko.    Se.d  fidepdum  tem- 
ui  ^uos  nunquam  deseret«  & 
lem  tüam  altinett  nescio  quid  tibi  polliceri 
i.    $urn  huc/i  Caes.  Mte«  vocatus,  utsat 
m.negociis  Mu  S.  Operam  iiieam  praesten, 
beo)   fijeliter  ac   diljgjepter.     INiniloiDinBS 
ubicumque  tibi,  et  per  quamcunque  occasioncm  prodesse  poteroi 
semper  futurus  sum  Is  erga  te,  qui  hactenus  fui.    Neque  arbicror 
Inter  noa  muUis  vcrbis  esse  opus,  a 

, , ,  ,  T«  E.  studiosissimus 

CS.  Seldius. 
Magnifico  .|^p,Lasio  etc.^ 

«•      •     i  '  ,    • 

s.)  »Magnifice  ec  Ei^ceUenti^sime  Vir,  remitto  tibi  oratio- 
nem  funebrem ,  abs  te  compo^itam ,  quam  ego  lubenter  legi ,  eit 
enim ,  qi^anl^nifc  viAfO ,  summa. yiaCake  ao  dili^aati«  conscripts ,  el 
plane  digna  quae  in  manus  bominum  perveniat«  Ita  ut  eo  msgii 
ffttirar  quieB«ni''da48a«  «sse  pOssfnl,  quod  eiusdem  editio  pro* 
bibeatur.«  t 


..tXv':««"» 


Hfigdiiico  t>ho.  D*  X*^^}Of  ^^ 


IX.  E»  atudloaissimua 
G.>&  S<4djiMa.  d. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


68^ 


-   cxciv.-  ■;  .  .n 

Codex  Msi  Ni*0i8664.  Vf^m*. 

.     :  .    •  •  •    •.  ,  •     ...  1 

(Hiat  prof.  «16.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  •ec.XVI.    (Fol).  83.) 

Fol..i.  ».negni  H«B^riaa  lArelMCiologiae  Libri  ti^s^M 
»btervatione  Nobilia  etExoelivYbt  D.  ToIfgangiTiftziilfe^ 
üci  Inviotiai.  Born»  Hang»  Sob^miaeqoe  Ibegtt  a  contiliis 
ift  scribeiidis  HMlorijs,«      •    '  'S 

» In  qnibaa  tton  solom  oppida  locaqäe  netastiora  qnae 
loretitibns  Rom.  rebus  posita  eo  loci  faeräiit  .eiürrAntur 
lerum  etiam  Tractos  terrae  mootea  Tallea  flominapaljuidea 
rentiumque  in  id  quondam  regnum  migrationea  ex  biatorica 
ide  recenseniur. « 

Fol.  3.  » IncipitLib^  Frimti^  Archaeolbgiaeänngariae 
(e  Tractu  eina  prövinciae  Hodtintti  yalHain  flaminum ,  pä- 
adomque  neteribas  notninibna,  authore  Ynolfgan^o  Laaio 
jTienn.  Regio  Conailiario  et  Histörico.  4 

Bia  Fol,  36,  Finia  Libri  primi ArcbaeologiaeHnngariae. 

FoL  37.  Fragmenta  Laziana. 

Fol.  38.  y  Incipit  Liber  primns  CommentariommRerum 
kuatriacarum  in  quoPopulorum  oinniuni  Septen.  origo,  qoi 
»ostea  in  Pannomaa  acNorienm  (qao  traotn  hpdie  Aoatriacae 
?rooinciae  sitae  cernuntur)  paasim  commigrariint  explica- ' 
ur«  Itaqne  Provinciae  Daciare  qoam  Tranailvaniam  nunc  Di- 
rimnahoc  Hbre  aitua  ac  maniaipia  hniiUqai  •  gentiam  emi* 
^ra^ionea  oioresque  depingimtar«  A,aUi^a  Wplfg.  Laaio 
jTien.  Medico  et  Fhiloaopbo.c  ...  1. 

Bis. Fol. 8 1.  »Et  sie  eat. finia  impoaitm  libro.primo  rat> 
'om  Auatriacarom  etc. « 

(Ziemlich  crade  .Matei*.) 

Fol.  83.  Yerzeichnira  etlicher  ihpologiaobpnScliriftta; 
andere  Schrift.)    (10  Stücke.) 

, » Wie  man  daa  .Volckh  zur  Bnla  vnnd  aeatlichen  gebat 
?ider  den  Dfirhan  anff..dar  Cantsel  yenaaBan  aoli  Samfat 
«ner  vnderricht  Tom  gebet^  vnnd  ainer  ktirtzen  analegun^ 
lera  7()  Psalm ,  dnrch  Yitnm  Dietriph  zu  Nürnberg  Fred j^ 
;er  1642  in  4^<»  98  etc.« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


m 

cxcv. 

»«..796«-  Codex  Ät«.  Nro.7961. 

'  (HUl.  pröf«  j6iO    f 

'^^ Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  a.  XVI.    (FolL  1 13.) 

W«  Lazü  Fragmentum  Lib.  11*^1  Archaeologiae  Hangaricae. 

Fol.i.  Incipit  Liber  secundus  Archaeologiae  Huaga- 
vi«e  AiitQri$  W^ilfgango  Laüo  YieoBe'nrsi  inelyti  Rom«  Cae- 
aaria^Fardinaiidi  a  Consiltts  et  historik. 

c  i  •»  ^uaB  terraa  sktqn  motttäs  iuiilfna  'palud^  et  vallet  an- 
plissimi  buius  regnj  ex  uetustatis  ratione  comaiandeiit ,  superiori 
a  nobia  suut,  libro  demon^trata  et  ad  bodierai.  saeculi  nomina 
(quantum  coniectura  ac  inquisitlöae  adseqai  po^uiinus)  ita  reUia 
Ut  qui'isto  a  nobis  praestructo  ceu  aditu  insistere  velit  certion 
^*  foi^assla  magis  conciAna'ea  in  p^ovincia  adnoiArc  possit.,<< 

'Fol. 22. 'De  Noria  Propagatione  Inclitae  Domua  Habs- 
porgenaia  in  Arohidacea  Auatriaie  et  Stiriae»  et  qui  supere- 
rant  in  natali  solo  Comites  Lfauffnbur^enses.  Caput  decimaB. 

^o1...46.  Wieder  Hungarische  Cleachicbte  und  Miseel- 
lanea  —  Literae.     Ad  hiat«  Ferd^nandi  L  , 


.     CXCVL     ' 

Nro.7»«7.  Codex  Ms.  Nro.79e7; 

(Hist.  pro  f.  i56,  i57,  j58.)    . 
Cod.  Ma*  cbark.  in  FoU  a.  XVI.     (FoM  70,  84,  70.) 
1.)  W.  LaEti  Yren.  Patatiomi  Commenlariorum  Bema 
aoatriacarttin  Liber  primns  qai'  reliquorum  et  aequenüum 
laagogen  ae  IVanailyaniae  descriptionem  comprehendit. 

Fol.  I*  Cap.  I.  vin  quo  Author  bnias  operia  ratiooeo 
totius  institnti  reddit,  quamObrem  Datiam  describere  ab 
Wordio  operia  aui  coactoa  fueriti  ostendtt.c 

»Haiid  igaoro  plerosquc  futuroa  ,  qui  iathoc  in  opere,  in* 
gn  iHttd  (quod  aiunt)  notabunt,  ac  ad  emulatiohem  cornipti, 
aaihi  illud  iosoper  iagerent,  quaa  tandem  4*eS'anittiiiiit'  meum  ad- 
Tertertt«  nt  e^^tra  oleaa  queniadiaofliun  ille  iaquit  egresana,  eam 
prouiQciam  deacribcndam  deauivpaeriint  quam  in  panataa  suosAs- 
atriaci  principea  nunquam  (quod  equideniconstet)adsciverintetc< 

Mit  vielen  Zusätzen,  Zetteln  u.  a.  w.  (Inschriften.) 
(Z.  Theii  eigenhändig.) 

Fol«  70.  Finis  libri  Primi  Commentarioruni  rernm  Aa- 
atriaearnm  anthore  Vuoifgango  Lazio  Yiennensi  —  Aastritco 
Medico  ac  Phjlosopho.    Laus  Deo. 


Digitized  by  LjOOQIC 


90t 

3.)  Berom  Pannoi^evTpmjftlfs  ab  obitu  Joannis  Wei- Nro. 7967. 
lodae  incljtns  Rom.  Hang«  et  Buhjemiae;  Res  Ferdinanda* 
n  Hungariae  regfio  praeclare  gea»it /' llbri^  <^atoor  autore  ''*^^*'*" 
HToIfgango  Laeio  .Yi^A'.Medico  .eHiidei|i  re^ii  a  consiliis  ot 
listorii^.  .   .    .     ',  .•■  t<    i  •  *  ^     .    •  .1  .•*I"'^    *»  '^ 

Incipit  über  Primus.  ,.  y.    '         .   ! 

»  Scripturo'  de  ea  mihi  'l^rouincia  auac  tantprum  motuum 
«it  caussavia  Europa,  xaalu  yvAeftMik^  «ridtoBtür*.  A'c  -  '(Tgl.  Cod. 
,#^.  Ä«t. ,prof,)  »....:   ..        .;../.-:•.•       V     - 

(Conlittet  r^s  gestas  ab  adtio  1  Si(^  us<rtie  äd  annain  1  S^o^.i 

Fol.i— 80. /  ^  •";;  ;;•  /  "  ; 

Toi.  8t.  '  Fragmentam  r  VGesta  aestate'  Anm  i^Ö6,'  ja 
BTungaria-Aothöref  WoIfgaiigöXazio.«'        '••*•••  ^  -^ 

Incipit:  »  Quuxn  jnd^cias  q^ii^qn^i^.iVO  .  .etf^p^«  .Vlira#9^ai 
rjrannus  Ferdinande  regi  renunciasset  etc.  c  (4  Blf) .   , 

3.)  »Paoia.aiT«  TnanignlTaiua  LaBiü«.    .  c: ...     •     '  < » 

Incipit;  »Suevo^am  regnuM  ijüod  e^  Vanniariuma  Vannio 
^levorum  rega  appellatHin  ael^  poet^  «  YibeHo-  et  Drüso  Cae- 
«ribas  Qcluiiii  Augusti  f^rfTigsia-,  JMra^ratwa  ipitettaa*  oni^i^itf 
uiase,  approbati  Uistorici  ip^mcfriae,-re(iq|iera. :«,«  •      , 

(Deest  cap«  I*.et  pars  cap.  II.  et  finis  capitis  VII.) 


Codex,  Ms.  .Njro.7963,  »^.7963. 

(Bist.  prof.  3i.*.  Ol.  437.)        ,    .     x 
Codp  Ms.  Chart,  aec.  XVL  Fol.  (F0IL216«) 
Lazü  Commentarius  in  Namiamata  vetera. '         '  - 
Fdl.  1.  Indpie:  «^Epitonta'l^bttlae'aecandae  interpre- 
tatio.c 

»Primi  Orditiii  ExpTieatiö      ' 

»Ptimtrs  qui  solas  in  calmine'ponittir  insignitna  bigta 

ifitimphalibaketc«« *      "  *  ,     , 

Yieles  von  Lazios  Hand,  .,".'. 

^  :    (Gedruckt  s  V?ien  156»;     '^  -  ' 

.    -,  :. ...  i, ,:,!■'       •   '' 


Digitized  by  LjOOQ IC 


OlH» 

•••  -   --''-'-cfKüvm.  \  '  ' 

»-.79^  .Codex  in«.  Nro/7902* 

,.     .  (HUt  pmf»  3».  Ol«  Bi«t.  lae.  4t(«) 
Cod.  Ht.  Chart,  in  FoL  mc.  XYL  (FolL  ao3.) 

Lazii  Nttmismati^ii  .explicatlo. 

.  FoK  li  In  .CommealariM  laiagiiuun  Saerae  Velatutii, 
ad  PotentiM«  Atqne  Invictisa«  Caesarem  AoguAlnm «  DiTim 
Fardinandam  Rom.  Faiuioniiin ,  Bohem.  Iliiiicique  Regen 
Austriae  Archiducem ,  Burgnndiae  Brabantiaa,  LotharicM 
r^gionis,  Stirprunit  Carnofiupy  Silasiorum^  8Qe?onmi<|M 
iiec  non  aliaram  muUarum  proTinciarnm  Dac^m,  ctMu^ 
cbionem,  Habespnrgi,  Tirofia,  et  Flandriae  Coniitem  etc. 
Dottinoin  stiiim  Clementissimum ,  Praefatio.  WoIfgangiLa- 
cii  Aastriaci  Medici  ac  Historici. 

Dnae  res  aant ,  Caesar  [nyictissime ,  qaae  ad  glorian 
et  nominis  famam  conleadgntifaqa  prae  caetaris  expetcndii 
maiores  nostri  censaerant  etc*  (i6  BL) 

FoL  18.  Pars  prima  Tertiae  Sectionia.  operis  kaiss, 
bnpp.  Nnmianiatam  in  aere,  Cammentaria  continet 

Mit  vielen  Notiaen  t.  Lazins  Hand« 


CXCIX 

9HI.7669.  Codex  Msl  Nro.  7863^ 

(Rist.  pfof.'3o.  0I.  Bist.  ]at.43i.) 
Cod.  Ms.  Chart:  s.  XVL  in  Fol.  (FolL  86.) 

Laaii  Expitcatio'Ti(rlörilin'  Namismatum.  Fragmentaa 
matilam.  ..     .  /         .  .    ...:/  ..:  i       ..     ,  . 

(Nebst  Notizen  von  der  .Band  des  liaaios,  über^ste^ 
reichische  Geschichte.) 

Incipit:  FoLa.  Primi  Qrd^nis  NammL 
'  » Acbaeoram  popnlorum  Gr^ieciae  antiquissimorom  etc.« 

Mit  Münztafeln,  aerschnitten,  mit  kleine  Zetteln  to^ 
klebt  n«  a.  w. 

FoL  59.  Fangen  die  Notisen  an«  (ßehr  acblecht  gc- 
schrieben.) 

Fol. 79«  »In  arma  Rfitiereodi  et  Kobilis  yiriD.D.Piu- 
lippi  a  Mangis  praepositi  Herzogburgensis  Ferdinande  Ba 
Hnngariae  ae  Boh.  Begis  a  consiliis  —  Carmen  Vaolfgaagi 
Lazii  Yniennensis  Phi  et  Medici.  c 

»Candida  caeruleo  hie  renitent  tria  sidera  celo.« 

»Candida  qnae  nahes  permeat  orba  levis.« 


Digitized  by  LjOOQIC 


689 

»Astra  polumqne  tibi  nolait  conferre  Philippe  etc* « 
Fol.  85*  Gedrncktet  Edict  des  Wiener  Magisirats,  von 
16  Dec.  s56i  etc. 

y  Erstlich  solle  ain  yeder  Burger  ynd  Inwoner,  sambt 
irem  haafsgesindt,  den  Khürchengang  sa  den  geordneten 
Processionen  auch  die  Predigen  des  HaiUamen  wort  Got- 
tes al wegen  znhoren,  yleissig  verrichten  ?nd  besuchen  etc.« 
11  Artikel. 

Das  erste  angeführte  Werk  des  Lazins  ist  gedruckt  t 
Wien  15589  ^7pi*  Michaelis  Zimmermann.  FoL 


Codex  Ms.  Nro.  79384  Mro.799B* 

(Hist.  prof.3i.  Ol.  hist.  )at.  433.) 
Cod.  Ms.chart.  inFol.  s^Xyi.   (F0II.4B.) 
Wolfgangi  Lasii  Opnscula  quaedam  ad  Historiam  et 
Explicationem  de  numismatis  (sie)  pertinentia. 

Uit  Kotizen  und  Bemerkungen  von  Lazius  Hand. 
(Gedruckt!  Commcntarii*    Wien  i558.) 
Incipit:   vContinet  Tabula  Secunda  Aciliorum  sique 
Aquiliorum  numismata.  ••« 


CCL 
Codex  Ms.  Nro«8628«  ifr<.:s6iB. 

(Hist  pro  f.  190.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s.  XVIL   (Foll.  18.) 
Fol.  1.  y Status  Regni  Sueciae  modernus  Civilis,   tti- 
litarts  et  Ecclesiasticus   fideliter  et  accurate   descriptus.« 
(Dicht  uninteressant.) 

»Pro  Invictissimo   Bomanorum  Imperatore  cui  yitai 
£elicitas  et  Tictoria. «    (Imp.  Leopoldns  I.) 

»Imp.  Caes.  Pia.  Auguste.  Felix.  Inclyttf.  c 
»Suecica  Natio  apud  alias  nomen  ^st  sortitä  quod  omnia« 
^piae  agat  aut  instituat  tacitumitatis  vinculo  pOssit  Tclare«  idco<* 
<f  ue  nemini  in  Suecia  viuenti  peregrino  facilä  obvium  veüiat  Geil« 
tis  et  Regni  statua  et  regiminis  arcana.  De  administrStionibus 
Aliarum  in  mundo  Rerump.  ingentia  adsunt  Volumina.  De  Sue« 
eia  nihil  eistat,  et  quamvis  literatos  claros  in  Suecia  habeantqul 
^e  rebus  bis  scribere  possint,  Ulis  tarnen  re\  interdJctum  est  fa-> 
eere,  aut  quod  veriuS)  si  non  ex  Proceribus  et  primalibus  aunt^ 
I.  4/^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


690 

Nrv.86s8.  Regni  sui  formaxn  et  admlnistrattonem  Ignorant  ipsi  nee 

nem  Iiabent  de  illa  informari,  si  qui  autemsunt  qui  aliquid scri^ 

serunt  jcjune  et  more  Schola&ticorum   Literatorum  est  traditna 

est  elaboratum.  Nullo  tarnen  interim  taciturnitatis  beneficio  quod 

Sueci  non  alio  modo  quam  alii  homines  habentboc  est  adscrihet* 

dum.     Gausas ,  quas  ego  inveni   ut   plurimum  sunt  istae.    Tdk 

nempo  qui  scire  vult  opus  habet  conversatione  amicabili«  hm^ 

et  diuturna  cum  Regni  Proceribus  et  quod  palmarium,  cxactede' 

bet  intelligcre  linguam  suecicam ,  in  qua  nimirum  paterna  omnia 

regni  arcana  scripta   sunt.     lam  quis   e   mille  peregrinoraia  est 

qui  linguam    Suedicam   et   Gotbicam   intelligit.    Italice,  Gilüc« 

aliasque  Europae  linguas  loqiiimur  plerumque  omnes.    Sed  Stt^ 

dicam  Septentrionalem,  exiguum  babentem  usttm  negligimus.  Nee 

ipse  scirem  dare  consilium ,  qua   ratione   baec  lingua  posstt  ad- 

disci  si  non  ruri ,  cum  Stokolmiae   metropoli,   on>nes  germanice 

cum  exteris  loquantur,  nequc  lingua  baec  praeceptis  informatur 

ut  aliae.     Succos  ergo  et  istorum  Regni  statum  qui  novisse  Wt, 

linguae  notitiam  Labere  oportet  et  cum  magnatibus  fidelem  tut- 

cerc  amicitiam.     Impraescntiarum    cum    novum  iterum  Sueci  ii 

Germania  tentent  bellum,  illudque  plenis  ebuccinetur  oris,  tI* 

resque  eorum  Samsonicis  majores  extollantur«  e  re  esse  iudicari 

tanquam  bonus  civis  qui   null  um  pro  patria  officium  interniuit 

aliquibus    Principibus    Germaniae    quorum    interfuit    boc  seilt, 

Consilium  suppeaitare  si  Machinaiionibus  suedicis  obviam  tret«; 

luerint  qua  ratione  et  quibus  mediis  id  fieri  possit  et  simul  ^ 

de  commodis  et  incommodis  regni  Sueciae  quae  bellum  conconi- 

tabuntur  si  Germaniam  investaturi  sint.     Feci  hoc  ante  annoJci^ 

Giter  duos  cum  bellum  hoc  gliscere  ineiperet  et  ego  ante  praefi- 

dissem  in  aliquo  Scripte   Seren issimo  Electori   Dresdae  exbiliit» 

cui  rubrica:  Consilium  pVo  rumpcndo  foedereSueco  -—  Gallicoct 

quamvis  boc  rerum  statu  plura  et magisuecessaria  circa hancmat^ 

riam  monendasint,  quiatamenprivatussum,  inprivatisistamnab- 

scondi  oportet  scriniis,  quae  tarnen  utilia  forte  possint  esse  con- 

siliisque  huius  et  temporis  salubria.     Sed  cum  ante  mensem  tfyl- 

lis  suedicis,  vento  adverso  impeditus,    aflixus   baerereni,  in  otii 

isto  et  itinere  mihi  satis  molesto  Suedicum  statum.  modemum  lo* 

tum,  quemadmodum  illum  reperi ,  conscripsi,  nullä  alia  decansii 

quam  quia  novi,  illum  ita  cognitum  habere  non-posse  unumquen* 

libet  ministrum  qui  Sueciae  etiani    multis  annis  vixit,   et  facHe 

evenire  posse  ut  imposlcrum  talis  cognitio  rerum  suedicarumusii 

esse  possit  et  expetatur.     Germanus  gcrmana  fide  baec  do,  causai 

odii  et  aifectuum   procul    habcns.     Injuria  temporis  et  fortuaae 

mcae  coactus  fui  adhuc  adolescens  regna  per^grina    Europae  et 

Asiae  visitare    et  quia   in  Patria  nee  Amicos  nee  Patronos  habe« 

excorris  adhuc  in  virili  aum  meä  aetate.     Ventum  eo   est  ut  sep- 

tentrionalia  etiam  Regna  visitarem,   illoi:umquc  Status  cognoscf' 

rem.     Et  quamvis  extra  omnem  dubilationis  aleam  posuissem  ni 

Patriae  aliquando  post  exanthlatos  labores  meos  posse  inserrirt 

lis  consiliis  quibus  studui  et  quae  hominem  Politicum  decentaot 

tamen  hucusque  fata  hoc  Deusque  voluerunt.     Non  inficiornieaii- 

tehac  cum  etiam  nuperrimc  a  potentissimis  Regibus  cIeraenti«siB0 

esse  quaesitum.     Sed  Germanus  natus  si  Deo  ita  placeret  geima- 

nam  libenter  obircm  mortem.    Extorris  tamdiu  ut  dixi,  nemop^ 

regrinnm  aut  ignotum  suscipit.     Dresdae  mihi  datum  munusaate 

aliquot  annos  Uamborgo  Residentis  (quod  of^cium  a  Rege  aliquo 


Digitized  by  LjOOQIC 


691 

antebäp  mibi  etiam  OBt  olikitutn)  in  illo  orcdo  inunere  nam  Ute«  tffo.e6i8« 
rae  etiam  meae  idipsum  testabuntur  iidclem  et  prudeutem.  prp 
Principe  navavi  operano  quia  tarnen  Aulae  director  nulluni  mihi 
potuit  promittere  salarium,  dimissionein  pctli  quam  etiam  hones- 
tissime  in  literis  Electoralibus  obtinui,  et  privatara  hueuaque 
agcns  vitam  nihil  magis  in  votis  babcu  et  cxopto  quam  etiam  ho- 
nestiasime  in  literis  Electoralibus  obtinui,  et  privatam  Romano« 
Kamqui  aliter  possum  ?  Becordare  enim  clementer  Augustissime 
Caesar  ^  quibus  obrutus  et  obseptua  sira  a  Tua  Majestate  Caesarea 
beneficiis.  Nihil  tanto  Caesari  redhostimenti  loco  a  subdito  dari 
potest.  Sed  iube  mori  iube  itidem  vivere  Imperator  ad  omnia 
paratus  sum  ad  omnia  naturaliter  obligatus.  Nunc  ut  chartaceum 
Jioc  otium«  ctenientissime  excipias  humillimc  rogo.  Status,  ut 
dictum,  Begni  Succiae  est  saepius  a  Principibus  desideratua, 
sed  qui  a  nemine  potuit  coHigi  et  describi  quam  qai  Regni  et 
rerum  omnium  in  Suecia  haberet  exactissimam  cognitioncm,  et 
amicos  inter  proceres  fidos.  Lectu  jucunda  sunt  quia  peregrina 
et  remota  nee  omnibus  obvia.  Forti^sis  etiam  utilia.  Ad  mint- 
mum  aunt  Ssta  de  tempore  jpraesenti  et  in  quo  Sueci ,  nescio  quid 
rerum  iterum  moliuntur.  Sed  cum  Deo  animis  et  victricibus  ar* 
ynis  illis  resistemus.  Nee  äeesse  nohis  consilia  possunt  id  JaC' 
turiy  iitalia  adhibebimus  quae  nos  novisse  Sueci  ipsi  nesciunt 
aut  credunU  Dabam  ruri  et  festinanter  itineri  adExorcItumCae- 
sareum  accinctua.    Nonanim  Maji  —  MDCLXXXV, « 

G.  von  Edelat.  in  Hob«rg1i« 

Fol.  s.  Leer. 

Fol.  3.  Generaliter  sciendum  quod  Statua  Regni  eit — 
Mixtaa  Quando  tempore  Regia  minorenn is  comprehen* 
dii  Tatores ,  benatores  et  Status  8,  Regni  Ordinea. 

Tutores  Regina  vidua ,    rigore  Regii  Testament!  Ca« 
roll  Gustavi  Gothenborgo  i66o  facti  duo  TOta  Habens. 

Regni  Drozetus ,  in  omnibus  Regni  negotiis  directio- 
nem  babens  Regina  aegrotante  7el  absente. 

R.  Marschus ,  R.  Admiralis ,  R.  Cancellarius,  R.  Tbe- 
saurarins. 

Hi  Tutores  de  negotiis  Regni  consulunt  eonclndnntet 
€lisponunt«  Absente  uno  ooeterornm  senior  ex  collegio  il* 
lins  qui  abest,  praeses  est  et  locum  absentis  snpplet  in  anb« 
•criptione  etiam  regiarum  literärum  idque  necessario.  Dis* 
flientientibus  hisce  Tutoribus  res  eontroversa  dissolvendi 
ergo  ad  Senatum  et  ubi  de  Face,  Belto,  Foederibas«  mi- 
lite  conscribendo,  Pecuniis  et  Teloniia  exigendis  aliisque 
snagni  moroenti  rebus  consulendum  ,  ad  reliquos  etiam  Re- 
^ni  Ordines  deducitur  etc. 
Senatores  etc. 
Status  s.  Ordines  etc. 

Puma.    Qui  Civilis ,  Militaris  et  Ecclesiastlcns  est.  ^ 
*FoU4.  Regni  Sueciae  Civilis  Status    qui  constituit 
!•  Collegia*  2.  Senatoret.  3*  Proyincias,  4«  JudicU« 


44 


a 


Digitized  by  LjOOQ IC 


692 

Fol.  i3.  Begni  Sueciae  Militarit  Statut  ordinairiiu  et 
continans  est.    Terrestris  yel  Navaüs« 

Fol.  i8.  Begni  Sueciae  Ecciesiasticus  Status  etc.  Anno 
1675*    Hense  Majo. 


CCII. 
vrö..898.  Codex  Ms.  Nro.3898. 

(Ol.  s.  n.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  seo.  XV.   (FoH.  lao.) 
Hiscellanea  argumenti  medici  et  oeconomici.  Germ* 
Fol.  1.  (Remedia  ad  morbos  mulierum  et  alios  qnos- 
dam.) 

Incipit:  »Belcber   frawn  ir  siechtumb  nicht  cbomci 
ivil  oder  ob  ir  dj  matrix  siech  sej. « 

Fol.  5.  Hie  hebt  sich  an  der  erst  taildes  Tlerden  puchs 
Ton  den  paumen. 

Fol.  1 1.  T.  Hie  ist  ze  merckhen  wie  man  Weyarebea 
ynd  Heggken  pawen  soll. 

Fol.  20.  T.  Ain  ercznei  wann  ain  Bos  rersatelt  ist. 

Hernach  ist  zu  merken  ein  guet  Regimen  vnd  ein  gate 
1er  von  wen  dy  geprechen  des  haubts  komenaucb  dj  flösse. 

Fol.  31.  Hie  sullet  ir  merkhenn  die  tugennt  ynd  krafit 
des  ausgeprenten  wasser. 

»Haselwvrcz  waster  ist  goet  für  den  wilden  Zittrack 
die  wnrtz  ist  guet  für  fieber  gesoten  in  wein  etc. « 

Fol.  32.  (Remedia  ad  diverses  morbos.) 

w  Für  die  Villczlews. « 

y  Nym  Safft  aus  Zeitlas  pluemen  vnd  reib  die  stat  da- 
mit so  fallent  sy  ab. « 

ibid.  V.  vBetonica  ist  ain  edl  krawt  sulliir  mcrkn  sein 
tugent.  Das  der  mensch  gesunt  beleih  vnd  stäliklich  ge> 
snnte  äugen  vnd  ein  frisch  haubt  hab  wann  sj  hat  Ixxrj  tu* 
gennt. « 

■  Fol«  26.  » Allermonatplue  ist  ein  gut  krawt  vnd  hat  xi 
gar  gueter  tugennt.  ^ 

V.  Lylien  ist  ain  pluem  vnd  ain  krawt  das  ist  guet  vnd 
hat  drej^ebenn  tugennt. 

»Centawroder  Fieberkrawt  ist  zbayerlai  das  ain  ist 
gros  das  ander  ist  ciain.  Aber  doch  das  klainer  ist  gemai- 
ner  vnnd  davon  sagt  man  uns  hie  gegenburtigklich  vnd  hat 
seehs  vnd  zbairfczig  tugent.  c 

Fol.  2y7.  V,  Alant  ist  ein  edle  wurtzeli  vnd  hat  sechs 
guter  lugiuQit.    . 


Digitized  by  LjOOQIC 


693 

Fol.d8.  »Baerian  ist'  ain  gute  Vvrczen  hantig  yndSf«b«B9B. 
seharfi  vnd  htt  yier  tugent  Aj  gut  sind. « 

Hyrsenzungn  ist  gar  ain  edel  krawt. 

Fol.  28.T.  -^ 3i.  T.  (» Remedia  ad  dirersoa  morbos,«) 

Fol.  3 1 .  T.  —  33.  y.  Hie  snliet  ir  merkhen  yon dem  drit« 
teo  tail  des  menschin  leibs  das  ist  der  pswch. 

Fol.  33*  T.  Hie  ist  ze  merkhen  vonn  dem  yierden  tail 
des  menschen  leibs  das  ist  die  pialer.  , 

y  Darnach  aecz  iob  haimliche  nalurliehe  ding  ala  man 
sehen  wirt  in  disem  register  nicht  nennen  wil  durch  irer 
grossen  haimlichait  willen  darumb  pit  ich  ev  das  ir  es  pei 
ewch  lasset  peleiben  das  es  nicht  yerrer  köm* « 

Fol.  35. 

»Auch  ist  bie  sunnderlich  zu  merckhenn  zudisem  vierdeon 
tail  des  raenscbcn  leibs  das  ich  pillich  etliche  notdürftii^e  ercznei 
hie  her/eu  seczen  solt.  Wann  ich  furcbt  vnd  scheuch  vast  dy 
vnweisen  lewt  wenn  sy  in  disem  puech  lesen  wurdenn  daft  sy  icht 
geergcrt  wurdn  vnd  dy  natürlichen  recht  zu  sunden  wennden. 
Doch  zu  Hilf  den  natürlich T  rechth  vnd  zu  trost  der  Beliehen 
Gbanscbaft  wil  ich  hiepei  ettliche  klaine  «rcznei  seezn  dy  doch 
an  in  scibs  nit  pös  sind ,  Ob  dann  yemant  damit  ichta  vbels  tuet 
das  dem  leib  schedlich  sei  oder  dem  leben  oder  ob  Sund  dauon 
bekümt  daran  wil  ich  kain  schuld  nicht  haben.  Wann  was  ich 
hicmit  tue  das  main  ich  zu  ainem  guten  ennde  vnd  main  auch  kain 
poss  nicht  darumb  pit  ich  euch  vleissiklichen  ir  gegcnwürtieen 
vnd  ir  nachkünftigen ,  behabt  dise  haimlichait  in  huett  vor  den 
vnweisen  vnd  gepraucht  dyse  ercznei  mit  mafs  vnd  mit  tugentn 
in  ctitohn  vnd  erbarn  Sachen  vnd  des  maisten  an  sund  s'undcrli- 
cbn  durch  der  menschlichn  frucht  wiUn  dies  sinddyhaimlichcn.« 

T.  Plantago  haissett  wegreich  ynd  ist  gar  ain  edl  kraut 
ynd  hat  vierczigk  guter  tagent.  c 

Fol.  36.  y«  —  39.  (Remedia  ad  diyersos  morbos.) 
Fol  39.  y. 

y  Alles  das  hernach  geschribtn  stet,  das  lernt  sunderlich 
wie  man  lassen  sol.  —  Vndwelich  ader  man  lassen  sol.  Vnd  wenn 
vnd  wer  nicht  lasseh  sol.  Vnd  das  ist  alles  genomen  vnd  gezogen 
aus  den  piicchern  vnd  1er  der  bewärtistcn  maistern  vnd  artzet. 
Vnd  sunnderlichen  des  den  man  nennet  Auicenna.  Vnd dits puech 
hab  ich  zusammen  pracht  durch  gottes  eer  vnd  lob  vnd  desaurch- 
Icucbtigen  fürsten  RömischiT  kunig  vnd  Hcrczog  in  Oesterreich  in 
Steir  in  Kernden  vnd  hab  es  in  xlviij  Oapitl  getailt  —Vnd  iegli- 
chem  sein  Ucbergeschrift  das  man  dapei  erkenn  was  das  Capitel 
bedcwten  well.  Als  man  dann  binden  hernachgeschriben  vindet 
in  dem  Register  •—  Auch  han  ich  zu  ainer  volkumenhait  diserma- 
teri  zu  lest  ettliche  Capitel  gescbriben  die  lernt  wie  vnd  an  welichn 
stetn  man  die  köpf  vnd  egel  seczn  sol.  c 

(Roth.)  »Das  in  ainem  iglichen menschen  yierlaipluet 
ist  ynd  was  das  plnet  ist  das  man  Celera  haiaseit.  Oaseral^ 
Capitel. «  


Digitized  by  LjOOQ IC 


694 

9tp,%9^  FoL53.  f  Ayn  Art2t  genant  AntbÖBittt  Mosa  wu  pej 
dem  künig  Agripa  der  hat  geschriben  ainem  kajser  hiei 
Augustus  von  dem  krawt  Bethanica.  dat  lobet  er  für  alle 
krawt  vnd  das  haisset  zu  Latain  Bethonioa  .etc.«  (Liber 
Antonii  Mosae  de  herba  vetonica,)    . 

Fo1.d4.  T.-*-72.y.  (Liber  Apoleji  Hatonici  de  meJi- 
caminibns  herbarum.) 

»  Von  dem  Wegreieb. « 

»Wegreich  haissei  in  krieehnoh  Amion  oder  Probi- 
tioo  etc.« 

Fol.  7«.  T.  »  Von  der  Alrawn, « 

Fol*  73.  »  Kaiser  Augasto  Kneehl.  c 

y  Dat  sind  dy  Cbuecbel  dy  der  Ghaiaer  Augusttu  nucset  Tsd 
sind  gut  zu  dem  magen  zu  der  lungeln,  xu  der  lebem.  lu  des 
Milcz  zu  den  lennden  zu  dem  hercxen  vnd  zu  der  gl idsucht suder 
Rippsucfat,  zu  dem  Grampf  zu  der  huesten  zu  dem  Roten  siedi* 
tagen  zu  der  Wassersucht  zu  dem  vnlust  vnd  zu  aller  feucht  n 
der  prust— vnd  sunderlich  zu  allen  siecbtagn  vnd  sunder  für 
vorgiflt.  € 

*  Fol.  73.  (vDe  nrtatibas  quorandamanimaliam  medi- 
cit««)     Von  dem  Dachs  etc« 

(Multum  differt  a  S.  Flacito  Papyriensi.) 
Fol. 77*  (De  virtutibns  herbae  menthae.)     Von  der 
Ntjnntzeii. 

*  Fol.  77.  r.  —  80.  V. 

«Hye  hebt  sich  an  ein  pucch  eines  durcbleucfaßgen  maist« 
genant  Anthymius  vnd  ist  ein  Graf  gewesen  der  das  pueehsiDea 
künig  von  Franckrcich  genant  Dietrich  gesannt  hat  wie  man  sick 
sull  halltenn  mit  dem  essen  vnd  hebt  sich  also  an: 

»Ich  han  gemainklich  ew  in  dem  piiech  verschriben  dssder 
gesunt  vast  daran  stet.  Das  man  das  Essen  recht  beraitt  dau 
so  macht  er  gute  dcwung.  k 

(God.  lat.  sec.  XVHI.  tractatus  huius  diaetetici  asserval» 
tur  in  Bibliotheca  Naniana ,  et  MoreUi  p.  64  seqq.) 

Fol.  80.  T.  —  84*  T.  (Plioü  Valeriani  de  re  medica  liber 
qoartus,  uno  vel  altero  capile  excepto,  in  idioma  germs- 
nicum  translatus.)  Von  dem  Rätych.  (Cf.  Morelli  ßibl. 
Naniana.  Fol.  66.) 

Fol.  84*  y-  —  85.  T.  (SequuDtar  in  cod.  hoc  novem  es« 
pita  anctoris  ignoti  a  Morellio  1.  c.  indicata :) 

»Von  der  gerstn,  von  dem  waica,  von  dem  prot,  tob 
manigerlai  milich ,  von  zne  mass ,  von  manigerlay  kreater, 
Tom  Butter ,  von  Ayern  ,  von  Chas ,  von  wasser. « 

Fol.  85.  V.  Von  Cristiern.  (7  cc.) 

.Fol.  86.  (De  medicamentis  ex  animalibus.)  Von  des 
leoen  etc.  (Plnrimum  diflert  a  8«  Placko  Papjrienai.) 


Digitized  by  LjOOQIC 


6g5 

Fol  87.  T.  (Remedia  ad  diversos  morbos.)    »Ainertz-Nro.sS)«. 
ney  zom  Magn  etc. « 

Fol.  93  —  95.  y.  Hie  salt  ir  merkhü  die  kraft  rnd  tu- 
gnt  der  Edelil  gestaiD, 

»  Allerhannt  wajsbait  hat  got  an  drew  ding  gelaytt. 

»An  Stein  an  wurtsen  vnd  an  wort,  Derweltzuainomfaort. 

y  Dye  zwai  wil  ich  lassenn  yaren  vnd  wil  ew  von  den  stai- 

nen  sagn. 
9  Was  tugfft  vnd  craft  daran  lejt.  Das  bedewt  ich  hie'  an 

widerstreyt. 
»  Besunnder  gib  ich  zu  erkennen ,  der  swelf  stain  tagn  t  dy 

wil  ich  nennen. 
»  Die  an  An  Aaron  hienge ,  wann  er  in  den  templ  ginge  etc.« 

(Gf  Museum  der  altd.  Lit.  IL  Bd.  S.  55.  sqq.} 

Fol.  95.  T.  Von  kostlichn  Perlen  ze  machen. 

ibidem.  »Hie  ist  ze  merkhen  ein  besonder  Traetat 
Ton  edeln  gestain  was  die  tngent  vnd  wirdikait  haben.  <c 

Fol.  96.  V. — 97.  r.  »  Hie  hernach  hebt  sich  an  das  puech 
des  grossen  Meister  der  da  haisset  Techel  vnd  sagt  von  den 
ergraben  steinen.« 

Fol,  98  — 104.  (Remedia  ad  diyersos  morbos.) 

y  Für  das  swär  Fieber.  « 
»  Alk  wenig  kom  mich  das  fieher  oder  der  Biitel  oder  der 
schUtel  nymermer  an  als  vnser  herr  dem  tod  noch  dy  marter  nym« 
mer  leidet,  weder  vmb  frawn  noch  vmb  man.  Sprich  darcsue 
V  pater  noster  vnd  v  ave  maria.  vnserm  hcrrn  in  sein  heylige 
marter  vnd  das  gepet  60I  geschehen  an  einem  freytag  morgen  £e 
dy  sunn  auf  gcet.  vnd  der  mennsch  sol  sich  lainen  an  einen  pern-\ 
den  pawm ,  vnd  den  rechten  fues  auf  den  tenngken  secsn.  Vnd 
•einen  anplickh  auch  kern  gegn  der  Sunnen,  « 

»Für  den  hübschen  Ritter.«  (Fieber?) 

y>  So  sprich  Gristus  natus  est  nobis  dei  viui ,  drei  pater  no- 
ster. Gristus  Natus  est  ex  uirgine  maria  drey  pater  noster.  — 
Sprich.  Ich  pewt  dir  hübscher  Ritter  in  dem  nam  des  vatersvnd 
des  suna  vnd  des  heiligen  geistcs.  Das  du  dem  mann  oder  der 
Frawn  nymmermer  nicht  gescbadest  denn  ausser  ze  einigem  mal 
des  belf  mir  dy  weich  mein  fraw  sand  Marei  In  dem  namen  gottcs 
amen,  tria  pater  noster—  Das  sprich  drey  morgen  vastend  mit 
andacht  vnd  kniend  an  vnderlos  so  wirt  dir  sein  pues.  —  Auch 
liilft  es  nyemant  der  dich  von  der  dritten  sipt  angehört  etc.  • . .« 

Fol.  101.  »Also  macht  man  reine  lasnr  nach  magni 
Alberti  1er. « 

y.  Mayster  Hanns  zu  Raytenhaslaoh  für  den  gries  ynd 
zu  dem  Stain  rot  oder  weys  ekkat  oder  eben. 

Fol.  103.   V. 

Das  Fulfer  von  dem  stainer  zu  Matsee. 

Ein  gut  pulfer  für  alle  inwendig  geprechcnn. 

9  Wilda  machen  ein  gut  pulfer  das  gross  Inwontfdig  gepre- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


696 

:Vr«»«099«chen  in  dem  Icjchnam  wonndet  vnd  gut  ittffir  den  P«8tilaiits  viid 
gut  ist  EU  dem  magenn  vnd  für  vil  ander  geprechenn  dy  man  nicbt 
all  geschreyben  mag.  vnd  macht  auch  atuel  anhuet  dy  niemant 
wee  tun.  Das  pulfer  sol  man  nemen  des  morgen«  nuechter  oder 
des  nachts  wann  man  sich  legn  wil  — wann  ainer  ettwes  Empfand 

in  dem  magen  oder  in  dempauch Das  pulfer  soUu  also  machen. 

Nym  Salfaipleter  vnd  Holerpleter  vnd  SchofmoUn  vnd  weisse  In- 
gwer vnd  mach  das  zu  klainem  pulfer  vnd  das  ainsgeleicb  alsnil 
sei  als  des  anderfi'  vnd  gib  das  einem  ze  trinhben  in  einem  wcys- 
senn  guten  wein  vnd  das  des  pulfers  in  dem  wein  als  vil  sey  als 
ain  walsche  nus.    Wildu  vil  stuel  haben  ao  nym  sein  dester  mer.« 

Fol.  io4.  Maister  Ylreich  Ton  Salcisbarg. 

Ainen  guetn  tryet*     (Von  dem  Weioe.) 

Hie  hebt  sich  ao  wie  man  wein  sol  machen  etc. 

Fol.  1 06.  ▼.  Hie  Salt  ir  merkhn  die  tagent  ynd  Graft 
der  Cranbitper. 

Fol.  107.  Von  dem  ^alfay. 

Von  dem  aqaa  yita. 

ib.  T.  Ein  bewärte  kanat  far  den  harmstain. 

Für  den  harmstain. 

Fol.  108.  »Eye  vahet  an  das  Register  disea  puech  to 
Torher  gemelt  vnd  geschriben  ist,  da  mues  man  aia  jegli- 
ches Capitel  saechn  nach  der  zal  der  zifier  aas  diser  her^ 
nach  geschriben  Tafel  vnd  vor  in  dem  paeqh  die  Rabrickn 
Tnd  die  zal  vor  da  pey. «  ( 1 3  El.) 

Anno  Mo.  CCCC^  Septuagesima. 

»  Vnd  difte  Torgeschribne  tafel  ist  getailt  in  drej  tail 
ze  saechn  dy  Capitl  der  ertzeney. « 

Fol.  120.  V.  (Remediamadpestilentiam.  Germ.ahalia 
manu.)    (Beschrieben  von  dem  gel.  Dr.  Eighenfeld.) 


ccm. 

Nro.4o..  Codex  Ms.  Nro.409. 

(Hist.  profk  196.) 
Cod.  Ms.  membr.  in  Fol.  §.  XIV.     (Foll.  77.) 
(Martinos  Polonas.) 
a.)  Fol.  I*  »CronicA  de  snmmis  pontificibaa  et  impe^ 
ratoribos  ex  diversis  geslis  ipsorom  per  fratrem  Martiniun 
domint  pape  pcnitenciariam  et  capellannm  compilata« « 
»Quoniam  tcire  tempore  etc.« 

(Za  Ende  des  ersten  Bl.  nnten:  Liber  iste  estcosTen- 
tu8  Beate  Marie  virginis  fratrum  ordinis  predicatorom  in 
Wienna  Austrie. «) 

Fol.  17.  b*  vLeo  y.  nacione  Romanos  expatre  dnaldo 


Digitized  by  LjOOQIC 


697 

k  sedit  ann«  Vlllf  }I..ni.  d.TI.  box«!  tempore  d.  adalphiurexs^4«i» 
*  angloram  j.  qui  primus  tocias  anglie  optinait  monarchiam 
deuocionit  caasa  yenit  Romaiii.  et  coram  leone  papa  optulit 
tributam  bealo  Pctro.  de  ana  qaaqaedomo  argenteam  anam 
in  anno  et  hoc  tributam  usque  *  in  hodiernnm  diem  perae*> 
«  verat*  bic  pontifex  catbolicus  malte  pacientie  multeqae  ha» 
B  militatis,  divinaram  scripturaram  ferrentissimas  perscrata« 
"  tor.  yigiliia  et  orationibus  semper  intentat«  Hie  primam  a 
parentibus  ob  atudium  literaram  in  monasterio  aancti  Mar- 
tini confesspris. «     (Fehlt  etwas?) 

Fol.  i8.  »Benedictns  HL  nacione  Romanot  aeditannos 
IL  Menses  Y.  et  cessit  d.  XV.  etc. 
K  S,  Lambecius  tom.  IL  Comroent.  p.  868« 

i  deest  fabala  de  papissa  Johanna. 

FoLa7.  Desinit:  »Rex  etiam  naaarre  qoi  infirmaa  de 
afirica  recesserat  in  syciliam  reniens  est  defunctns  (von  an- 
derer Schrift)  est  defanctus  est  defunctas. 

b.)  Fol.  29.  Tabala  (alphabetica)  saper  aliqaos  libroa 
SanctiThome  (19  El.) 
a  c.)  Fol.  48.  Sermones. 

i!  d.)  FoL62.  Qaaestiones  theologicae  acholasticae« , 


pciv. 

Codex  Ms.  Nro*9017.  Vf.9#.7. 

(Bist.  prof.  a3i.  et.  a^a.) 
Cod«  Ma.  Chart,  in  FoL  s.  XYI.  (FoIK  i5  et  t6.) 
1.)  *Cod«s3i.  Tractatas  qai  dicitor  flores  temporum. 

FoL  a. 

» Incipit  Tractatulus  qui  dicitur  Flores  temporum.  « 
T  Hultifarie  multisque  roodis  Dominus   rniuersorum  in  die* 
.  btis  stiiie  carnts  dignatus  est  bonorare  Romanum  Imperium  dando 

in  semetipso  ezemplnm  tanquam  dominus   et  magister  Romaniun 

iniperium  ab  Omnibus  honorandum.« 

FoLiS.  (Schlafs:) 

»Aues  flore  viso  cantant  etlaetantur,  sed  ad  aquilae  intui-; 
tarn  silent  et  fugiunt.  sie  oranes  barbarae  nationes  aliorumregum 
despiciunt  insigniK  ^  sed  Germanorum  et  Romanorum  aquilas  ti- 
naent  naturaliter  et  abhorreat.  Insuper  non  est  muUum  aduer* 
tenda  romanorum  civium  consueta  et  sibi  quasi  innata  discordia, 
cfuia  licet  ipsi  propter  aroorem  dominandi  et  habendi  sint  discor- 
deSf  tarnen  per  Dei  gratiam  in  fide  Gatbolica  tenacissimesuntcon«^ 
cordes.  Fateor  me  in  praecedontibus  ab  aliorum  scriptis  deri«; 
irasse  a  quibma^m ,  sed  sicut  ipse  in  suis  ortginalibos  credunt  ve- 
ritatem  ezpraessisse ,  sie  et  ego  nulUm  puto  admiseaisse  falaita* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


(598 

»9^  um.  petetti'Venlam  caoi  faurnüilate  de  erratis.    El  sie  est  finis.c 
04  Bl.) 

8.  8im«  Schardii  SjntagmaScriptoramdeiariscIictioiie 
(Basil.  t566)  a  pag.  297.  ubi  inscribitar:  »Chronica  Magi- 
•tri  Jordanis  qualiter  Romanum  Imperiam  translatam  faitin 
Germanos  et  primo  qaare  Romanam  Imperium  sit  hoaoraa- 
dam. « 

'  9.)  (Cod.  232.)  Fol.  u  »Fragmentam  Chronicae  (Ot- 
tonis  Frisiogensis)  ab  ann6  1106  usqae  ad  anaam  11 58.« 

Incipit:  9  Anno  ab  incarnatione  domini  MC.VL  in  nativita- 
tem  domini  maximus  principura  conventus  maguntie  factus  estnbi 
aupervenientes  apostolice  sedis  legati  anathenia  a  Romanis  ponti- 
ficibus  in  patrem  factum  oranibus  qui  aderant  promulgabant  •  •  •  c 

Hörtauf:  (Fol.  16.)  (Cap.  XXU.) 

»Imperatur  procul  a  civitate  Pro  IUI.  ferme  miliaris  latina 
aeceasit,  ibique  tribunali  ambiciosissime  instnicto  cum  frequcntia 
principum  resedit ,  cnncto  exercitu  per  turmas  auas  ti-actu  longis- 
aimo  a  ci  vi  täte  usque  ad  locum  tribunalis  exten  to,  totiusqae  aii- 
litaria  gloriae  aperatu  decentissime  instructo  ria  itaque  per  medium 
exercitum  usque  ad  imperatorem  ci vibua  •  •  • « 


^ro*4o?« 


ccv. 

Codex  Ms.  Nro.403. 

(Flist.  prof.  a33.) 

Cod.  Ma.Pergam.  in  Fol.  aec.  XY.  (FoII.  175.) 

Ottonia  Friaingensia  Libri  II.  de  Friderico  I.  loip. 

Fol.  I,  Incipit  Epistola.  Frederici*  Imperatoris.  An- 
guati  ad  Ottonem  Frisingensem   Episcopam. 

(Mit  Gold  geroahlter  Initial.)  y  Fredericas  deigracia 
Bomanomm  Imperator  et  aemper  aaguatus.  Dilecto  patrao 
auo  Ottoni  Frisingenai  epiaeopo,  graciana  aoam  et  omnebo* 
nam...«  (2V2  Bl.) 

Fbl.  3.  Incipiunt  capitula  in  librum  Primam.    (2  BL) 

Fol.  4.  h.  Expliciunt  Capitula.  Incipit  Frohemium  ae* 
quentia  operia. 

»  Omnium  qui  ante  noa  res  gestaa  acripaerunt  eic  « 

Fol.  6.  b.  »Explicit  Prologus.  Incipit  Chronica  (H* 
tonia  Frisingensis  episcopi  et  eiaa  abbreyiatoris  Rahebint.« 

»  Cum  sub  imperatore  Henrico  qui  inter  regea  quartna 
inter  Imperatorea  terciua  huiua  nominia  invenitur. « 

Fol.  52.  Explicit  über  Primoa.  Incipiunt  capttnla  in 
librom  Seoundom. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Fol. 63.  b.  Explieiml  eapnk.  Inoiptt  Frolofnt.  I6»»4«a. 

•  Non  raai  »e^eint  inip«ratopaiii  sea  regam  decnt«.«!C 
Explieit  prefatio«  Incipit  Liber. 
»  Anno  ab  urbe  condita  millesinio  d.  ccc^.^c 
NB.  Fol.  74.  b.  B07  dem  Initialen  I.  ist  eingeschrieben  % 
Aye  jgrar  j^lena',  1493» 

Fol  83.  Schlafs. 

Y^  Tanta  sunt  qtiae  de  tuae  magestatia  uirtnte  dicI  possenr 
Augustoram  optima  qood  ai  ahnul' sine  interpolatione  insipienter 
effundantur  acribeaüs  prefocare  poatfent  aniinam.  Qumre  nuic  se* 
cundo  operi  ter minus  detur,  ut  ad  ea  qua  dicenda  roatant.  tercio. 
locus  aeruetur  uolumini.« 

V  Incipit  Prologua.     Sequentis  operia. « 

vViris  prüden tissimis  pace  et  militia  exercitatis.  VIrico  et 
Heinrico.  Sacrij  palatij  uni  cancellario  alteri  pronotario«  Bade- 
hinus  saocte  Frisingensis  ecciesie  professione  Ganonicua«  ordine 
diaconua.  dignitate  prepositua.  licet  indignua . . .  « 

(NB.  Auf  diesem  Bl.  und  dem  folgenden  (84)  aind  t  herrli- 
cbe  Miniaturen.) . 

Fol« 84.  b.  »Explieit  prolojps«  Incipinnt  capitnia«« 
Fol.  86.  » Incipit  Liber  tertius.  « 

vOrdinato  in  alemannie  partibus  anmma  prudentia  impe* 
rio.  tota  terra  illa  inasitatamet  diu  Incognium  traquillitatem  age« 
bat  • .  • « 

(NB.  Fol.  io5.  b.  Bej  dem  Initialen  Faind  Worte  ein- 
geschrieben. ERS.  MOWA.  FR.  LO  (P?) 

Fol.  116.  b.  Ineipiant  capitula  in  librnm  Qnartnm. 
Fol.  118.  9  Explicinnt  capitnia.  Incipit  LiberQuartns.« 

»lam  dies  placiti  aifuit  que  Romanum  principem  ad  eam- 
peatria  Ronealie  aicut  fuerat  condiotum  inuitabat. « 

(NB.  Fol.  i63.  b.  Bej  dem  Initialen  A  sind  die  Bach* 
Stäben  eingeschrieben :  O :  W :  R :  £ :  S :  A :  B :  F :  M :  T.) 

Fol.  174.  b.  Schlnfs. 

»Hee  a  glorioso  prineipe  acta  sunt,  uaqne.  ad  preaenteman- 
num  qui'ab  incarnatione  domini  Millesimua.  Gentesimus.  Sexage« 
aimua.  Begni  autem  eius  Septimus.  imperii  quintus,  nameratur: 
multa  adhuc  in  regni  gubernaculis  feliciter  actüro  tandemque  aput 
regem  regnm  cum  piissimis  principibus  eterna  percepturo  premia 
ineritornm.  Noa  de  latissimis  gestorum  tuonim  pratis  Auguste- 
rum  optime  tarn  dilectua  pairuus  tuus  otto  episcopus  quem  nostre 
bumilitatis  diligentia  ilores  le^it.  Vnde  buiua  opusculi  coronam 
texeremus ,  pluraque  de  te  sciuntur  et  refenintur  peritioribus  et 
magis  domesticis  relinquentes.  Que  si  cuiquara  inuisa  fuerint. 
aut  ca  despicabilia  iudicauerint  nos  tarnen  obedicntie  nostre  fruc« 
tus  conaolabitur.  qua  precipienti  paruimus.  De  qualitate  autem 
operia  nos  dileetiaaimi  domini  roei  uideritia  quos  m  hoc  operear- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


t«0 

Hff«.4«|^bitro8  el6c:iaiii8  et  oorrectores*    Vöbls  enlrn  ad  indiccndnm  erit 
quod  0ditia*  per  uojs  iudicandam  «{uod  delenduoi  liiuLeritb. « 
(Mit  ij6  Initialen,  süperb  gemahlt.) 

Fol. 37.  Beym  Initialen  F,  AVE. MARIA.  GBACIA. 
Fol.  70.  Beym  Initialen  A. :  O  :  ESRT  :  WG  :  BQF: 
MIP  :  DR. 

Fol. 78.  Bejm  Initialen  F.:  OMRF  ;  WA  ;  |  jT:H: 

8:G  :  Q:R:  W.  V.  ~ 

Vide  Lambec.  Corament.  ed.  KoUan  Lib.IL  p.  9  et  10. 

Im  Codex  beifst  es  (Fol.  29.)  in  ricinam  oppidam  bien. 
qttod  olim  a  romanis  inhabitatum  fauianis  dicebatnr  decli- 
nauit... 


CCVI. 
jfro.8$36.  Codex  Ms.  Nro.3336. 

(Rist.  prof.  939.) 
Cod.  M$.  et  pict.  cbart.  in  Fol.  sec.  XV.  (Foll.  aoo.) 
Wappenbucb.   1  Rl. 

a.)  ^Ce  sont  les  armes  de  iiostre  salaear'  et  Redemp* 
teur  Jsesu  Crist. 

Kebrseite:  yCe  sont  les  armes  de  mesire  Andre  de 
Rfneck  chevalier  et  est  ce  liae  707  a  ly*  a 
M.  iiij«  IxxHj. 

Viel  fabelhafte,  z.  B.  h.  3  Könige. 
-     Viele  Blätter  sind  leer. 

b.)  j(Fpl.  108.)  Coment  Lemponr  se  fait  par  les  yij  ali- 
xour.     (Heraldische  Regeln  ) 

Paes  que  la  bautesse  creat  et  aransait  des  RomaiBi 
for  les  dignitez  des  crestiens  ete. 
c.)  Fol«  162.  Ex  Anglia. 

Traetatas  de  Heraldis  ex  antiquis  codlcibus  extractas 
per  Aeneara  siluiam  pp.  pius  dtctos. 

«<(^aerere  roulti  solent  vnde  sit  Heraldam  nomen  exo^ 
tum  etc  «  (4  BI.) 

_d.)  Fol.  194.  vExtraitde  vng  anciens  lirera  en  pa^ 
chemin  dit  Monster  a  Lusanbourg.  (Chronicon  br.  Ber. 
Lnxemb.  et  Met)  Philippas  Imperator fost  le  premiercre- 
9tien  qni  premier  de  tous  les  enp^reur  fast  battise  et  cod« 
fesse  par  ane  esuecqaes  le  joardepascquesRescouptDieac 
(374  Bl.) 

Schlufs:  (Fol.  197.)  »Lan  mil  ij«  nonante  et  qoatr« 
fist  tue  a  barre  le  dach  Johan  de  braban  a  une  jost  eontre 
pier  de  bourgueoille  neueax  deapar  laseyr  dn  a*^  barre  ^a 


Digitized  by  LjOOQIC 


701 

beffroimoBt  a  la  rennee  in  mariaige  du  Roy  edal  de  agnel- 
ter  qni  enroyot  sa  fiUe  a  conte  de  baire  Haiy  fils  de  thie- 
baalt.«    (Edooarde  de  Angleterre.) 


ccvn. 

Codex  Ms.  Nro.3330.  ^^^o. 

(Bist.  prof.  a4t.) 
Cod«  Ms,  cbari.  in  Fol.  secXV.   (F0U.79.) 

1.)  Fol.  I«  »Hec  est  cronica  de  constractione  rome 
tarn  auiDmomin  pontificum  quam  Iraperatorum  romanoram 
de  multis  cronicis  compilata.«    (Martini  Pok)ni.) 

Incipit:  Qooniam  scire  tempora  etc.  (5i  ßl.) 

Inest  locus  de  papissa  Johanna, 

(Fol.So.  b,) 

s.)  Fol.  5a.  » Incipit  libellus  fratris  Ricoldi  florentini. 
Ordinis  predicatorum  contra  legem  prophanam  —  Sarrace- 
norom  prologus  etc. « 

3.)  Fol.  62.  b.  Breyis  narratio  de  origine  Sectae  Mo^ 
bammedicae. 

Ine« :  »  Circa  annos  domini  Yl*^  X.  ad  preces  bonifacii 
tercii.  s.  pape  Focax  Imperator  statuit  romanam  sedemesse 
Caput  omnium  ecclesiarum  etc.«  (iVi  ^^O 

4«)  Fol.  64.  Fresbyteri  Joannis  ad  Fridericum  Imp. 
litterae. 

Inc.:  »Prete  cagne  per  la  gratia  de  Dio,  Re  soura 
ghaltri  Re  Federicho  Imperadore  de  roma.  *  (4  BI.) 

6  )  Fol.  76.  Tabula  de  Imperatoribus  usque  ad  Fride- 
ricum in  de  Attstria.  Coronatus  i453.  de  mense  marcii 
die  19. 

De  Papisi  usque  ad  Sixtum  inj  de  sauona  i47i* 


CCVIII.  Hro.33i9, 

Codex  Ms.  Nro.3319. 

(Bist-  prof.  ^43.) 

Cod,  Ms.  cbart.  in  Fol.  s.  XV*    (Foll.  60.) 

I.)  Fol.  I.  P.  Pauli  Yergerii  Justinopolitani  de  Cara- 

riensium  familiae  et  de  illustrium  eius  principum  rebus  ma- 

gnifice  geslis.  (53  BU)  (Usque  ad  Jacobinum  sextum  eins 

familiae  principem«) 


Digitized  by  LjOOQ IC 


'      702 

tfMblSi9»  laciplt:  »Gamriensit  Famili«.    Vnde  PadnanonnB  prhci. 

pum  origo  profecU  est  Clara,  ne  olim  ac  poteoa  iispiaai.  gcntiua 
«imul  cum  amplitudine  sua  in  hec  looa  deriuata  sit. « 

Desinit:  (Fol.  53.  b.) 

y  (Jacobinus)  Paulominus  sex  annis  communiter  cum  Fran- 
cisco Principatum  gessit  —  annis  in  custodia uixit:  suis  maioribus 
effigie  parum  similis.  Corpore  siauidem  tenui  erat  naso  exbili 
ac  protenso.  Aspectu  non  satis  roousto.  In  arce  montis  silieii 
obiit.  cum  annos  haberet.c-^ 

w  Isquc  ut  diu  uiuens  latuerat.  Ita  latuit  moriens  niilla<pie 
V  cum  pompa  sepultus  est. « 

(Vgl.  Epbem.  litter.  Ital.  tom.  IX.  p.  186.  187.) 

II.  (Fol.  54.)  (Ab  Eodem  P.  Paulo  YergeriQ.) 
»Vita  clarissimi  Foete.  Francisci  Petraroe.« 
»Franciacas  Petrarcha  Florentinus   origiae,   ex  anti- 
qaa  familia,  bonestisqae  parentibus  fuit  etc.«     (editaPhi- 
lippo  Thomasino    in   Petrarcha  Redir.  edit.  Patar«  ibSo. 

4*''.  «  P«g-  •7*0 

Hier  aber  sind  Zasätze,    die  im  Druckwerke  nickt 

itehen. 

(Argumenta  metrica,)  Fol.  58.  b.  (Africae  seaPoena- 

tia  de  belle  Punico,  quod  libcia  13L  conatana  Petrarcha  it* 

liquit.) 

»Eorum  omnium  materiam   hia   ueraibus  complexn 

anm.« 

i^^.liber.  Monstrat  in  AstrigeraprimusregioneBeatoi 
jldM  Facta  yrbia.  claroaqne  Duces  complectitsr 

alter 
3*;  Geata  huic  Romnlidnm.  et  gentia  nanaiv 

origo 
4";  CoUigit  inde  Ducis  notiasima  Leliua  acta 

6^"  Tristia  Quintns  habet  Numidae  conabiaRegii 

6^"  Hannibai  inde  ferox  Latia  diacedit  ab  ort 

7V  Vincit   Bomanus.    auccumbit    ponicus   hie 

Dux 
8^  Victia  Octauua  apratae  dat  munera  pacii 

9^  Seipia  fert  nono  apeciosum  ex  hoate  triam* 

phum. 
Dann  von  jedem  Buche  wieder  insbesondere. 
Hateria  primi  libri  etc. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


II 


703 

COIX. 

Codex  Ms.  Nro.8996.  Hro.899(. 

(Bist.  prof.  144.) 
I  Cod.  Ms.  Chart  in  Fol.  sec.  XVI.   (FoH.  i83.) 

'  »Moguntinensis  urbis  et  ecclesiae  cronicon.«     (Yon 

I       Aufsen.)     (Mainz  and  Trier.) 

Fol. 5.  »De  aureae  nobilisque  Maguntiacae  urbit  eleo- 
I       tione  primaria  Onisatioque  et  EcheUtein  opiniones  yariae 

Epistola« « 

vDeTOto  atndiosoque  fratri  Hennanno  Piscatoris  diai 
I        patris  benedicti  Mona<5ho  professo  in  monasterio  S.  Jacobi 

extra  muro»  Moguntinos  frater  Petma  Sorbillo  y.  Schlaxp, 
I  (?)  senior  eiasdem  ordinis  Coenobii  Sancti  Johannis  bapti- 
i       8tae  in  Bingauia  etc.« 


L 


Fol.  181,  i8fs.  Bedencken  ynnd  erstlich  wala  den  ar* 
tigkhel  der  religion  belanget  etc. 

Conlinuation  des  Trienter-Conoilinms.  (sBl.) 


,  ccx. 

Codex  Ms.  Nro.9090.  Hfo.9090. 

t^  (Bist.  prof.  245.) 

f  Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  s.  XVI.   (Poll.  178.) 

g  jt Chronica:   (Augastana,  Collectore  Abrahamo  Schtea 

(yon  anderer  Hand  )  Praeceptore  Germanien  Augastano.) 

y  Darinn  auff  das  kürtzest  begriffen  die  namhaff tigsten 
geschieh ten  die  sich  den  merem  thail  zuo  Aagsparg  yer* 
lauffen. « 

»Auch  darin  yerzaichnet  wan die zünfften za Aagsparg 
Irenn  Anfang  bekhomen  ynd  Iren  abgang  widemmb  geno- 
men  habenn.  a 

»Ynndaach  yerenderung  Baths  ynnd  Begaments  der 
Statt  Aagsparg.  c 

A  ngeklebt  ist  ein  Dedicationsbrief  des  Abraham  Sohiors 
teutscher  schuelmaister. 

»Wolgeborner  Gnediger  Herretc^c  (Vielleicht  Fngger 
L.  B.  Phil.  Eduard.) 

Incipit:  (Fol.  1.)  »Als  man  sah  von  Anfang  vnd  schSpfFung 
der  Welt  vier  taussent  vnd  ainfs  vnd  sihensig  Jar,  ist  die  Stall; 
Augspurg  SU  Bawen  angefangen  worden,  vnd  Nemlich  vor  Christi 
gepurt  gestanden  tausent  hundert  vnd  neun  und  swainisig  Jar, 
macht  bifs  auf  das  yetst  lauifendt  tausent  fünfhundert  vna  dre^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


704 

vnd  sechsigist  Jar ,  9698  Jar ,  daraufs  sich  dann  erfuendt,  das  soI- 
liehe  weit  Deriempte  Statt  Augspurg  eltter  ist  dann  Rhom,  378 
Jar  etc. «( 

Deainit.  (Fol.  178.)  vltera  da  man  ssaltTondergepurtChrisü 
i55it  J«»*  sm  26  tag  Atigusti,  sindt  aus  beuelch  der  Rom.  Kars. 
Mt.  die  sehen  Euangelisch  Predicanten  alhie  durch  den  Bischof 
von  Arrafs  vnd  Doctor  Seiden  aufs  der  Statt  bei  Scheinender 
Snnnen  su  sieben  aufsgeschafft  worden. 


CCXI. 
iffo.B8o7.  Codex  Ms.  Nro.3807« 

(üist.  prof.  «4 6-) 
Cod.  Ha.  Chart,  in  Fol.  sec.  XY.  (Fpll.  24.) 
Fragmentum  Chronici  CoDstantiensid.  (14  Jahrlu) 

Incipit:  Fol.  i.  1^  Aines  hertsogen  geschlächt  er  nantpC  sieb 
aber  nitt  ain  hertsog  sunder  er  namptl  sich  her  alwereg  von  Stof- 
fen vnd  der  sasfs  vif  der  höchn  als  Jetts  almeslorff  litt  etc.  c 

Desinlt.  (Fol.  «4  )  »vnd  nach  dissem  bischoif  von  Möringcs 
Icam  der  andächtig  hailig  bischoif  santt  Gonratt  vnd  der  was  an 
*  graff  von  alttorff  vnd  was  vfF  der  gestifTtt  su  Gostcnts  ain  cbor> 
her  gewessen  darnach  ward  er  officziall  darnach  ward  er  teges 
vnd  nachdem  ward  er  biscboff ,  Nun  der  bischoff  salamon  dunkit 
su  versin  von  siner.  «c    (Cetera  desunt.) 


CCXIl. 
wm.7i9s-  Codex  Ms.  Nro.7195. 

(Hisl.  prof«  a68.) 
Cod«  Ms.  Chart,  in  Fol.  tec.  XVL   (Fol!  i36.) 

Historia  de  las  isla»  meridionales  et  occidentales  por 
Alonso  de  Santa  Cruz. 

Fohl,  »parte  tercera.« 

»Las  yslas  que  al  principio  con  la  particion  del  libro 
diximos  qne  contenya  la  terqera  parte  son  las  adiacentes, 
hae  Africe  por  la  parte  Occidental  7  meridional  della...« 
(Ohne  Zeichnungen.)  . 

Fol.  i36.  4  Windrosen  gezeichnet« 

b.  Schlafs :  »  Los  autores  de  etc.  n 

Plinio  etc.  3  Reihen.  Sto.  Fiorino. 

Idem  Codex  ac,  N'f  5543.  (Bist,  prof«  75*)  8.  Oett. 
Geaohichtsforacher  i;  p.  121. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


10S 

CCXIII. 
Codex  Mfiu  Nro.5671.  Nro,567.. 

(Hist.  prof.  973.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.XVI.  (F0II.571.) 

» Nonilano  (?)  de  la  Nobleza.« 

!•)  Fol.  I.  »La  presente  ha  dinsa  en  qoatro  partes  la 
rimera  trata  del  estado  Coman  de  la  nobleza ,  qoe  cfn  es- 
afia  lluniaD  de  hijos  dal^o,  j  de  las  hordenes  del,  y  digni- 
adesi  que  ion  qaatro  estados,  noble,  y  espetable,  j  Itlu- 
;rei  y  «obre  Illustre*« 

»La  segonda  parte  trata  del  orijen  de  la  nobleza  Ro- 
lätkMf  y  de  los  lin«je«,  qoe  se  ilnstraron  en  ella  condignidad. « 

»La  tercera  parte  trata  de  la  noblesa  de  Alemania, 
ranoia ,  7  Italia »  7  del  origen  de  las  Casas  Yhi^tre» ,  7 
randes  dellas.  «* 

»La  quarta  parte  tratara  del  orijen  de  la  nobleza  de 
spana.  Gomo  fue  de  la  sangre  de  los  ynbitissimos  Visogo- 
os.  Cnya  monarchia  permaneze  asta  el  presente  que  son 
asados  mil  y  ciento  y  cinqoanta  aäos,  en  la  <pial  Y.  grande 
Jteza  saqede.  a 

I.  b.    Capitalo  primero  del  orijen  de'la  Nobleza« 

Grandes  opinionesay  entre  los  Antiquos  Mediante  que- 
tr  machas  na^iopes  atribuirse  asi  el  orijen  de  la  Nobleza, 
tc.  (5oi  Bl.) 

a.)  Fol.  5o3.  Carta  del  Emperador  Carlos  qninto  a  su 
iyo  Phelipe  segundo. 

»  De  msA  de  la  otra  carta  binstrn^ion  que  qs  embie  de  la  ma- 
nra  quaasi  en  el  gouierao  de  Vra.  persona  como  en  el  de  los  ne- 
Mios  en  general  os  baueis  deguiar  y  gouernar  os  escriuo  he  yn- 
10  esta  secreta  que  sera  para  uos  solo. «... 

Schlafs:  (Fol.  5 14.) 

»Y  pues  la  ne^esidad  en  que  estoy  esla  que  rae  pone  en  estä 
onfussion  no  tengo  mexor  Remedio  que  trabavando  de  hacer  lo 
ne  dabo  ponerme  en  las  manos  de  Dios  que  para  el  1q  ordene 
i4o  como  n^s  su  seruicio  fuere  y  con  lo  que  el  y9iere  y  ordenare 
ke  contentare  y  bos  encomendaos  a.el  y  meteos  y  todas  vras 

usas  en  sus  manos  y  por  ninguna  de  este  mundo  Lcoferdais  y 
dn  esto  el  os  ayudara  guiara  y  fauore9ora  en  el  y  eu  oiro  os  dara 
a  gloria.  La  quäl  plague  a  el  daros  despuas  de  aaueros  empleado 
n  sii  seruigio  el  tiempo  que  lo  querra  «er.  y  que  lo  desea  Vre 
ladre,     De.Palamos  a  6  de  Mayo  de  i543  ahos. « 

Yo  el  Rey.  (Vgl.  Saadoval.  Hist.  Caroli  V.  Hb,  XXX.  ^.V., 
kwg«  Vindel.  19  Januarii  i548>  einen  anderen  Brief.) 

3.)  (Fol. 5. 4.  b) 

»Hijo  quanto  combiene  que  esta  carta  sea  secreta  y  nouista 

45 


Digitized  by  LjOOQ IC 


de  otro  qaedebos  per  lo  qae  ba  en  ella  y  digo  de  mit  criad« 
para  Vra  ynformacion  por  esto  etc.  « 

Fol. 5 1 5.    »De  la  Cruildad  y  dementia  j  sies  mejor 
ser  amado  qae  temido.  *  CapiL  17*  a 

FoL5iB« 

»  £n  aoe  manera  los  Prinoipes .  deuoa  guardar  la  fee  7  pi- 
labra  cap.iö.« 

Schlafs:  (FoLSai.) 

» Y  so  lo  uno  y  lo  otro  hubiera  mantenido  le  abria  qiiiu4e 
rouchas  beces  el  estado  y  la  raputacion. « 

4.)  Fol.  533.  Origen  j  Genealogia  de  loa  Pimentelei. 

Prologo. 
Loa  Pimenteles.    Caya   caoeqa  son  loa  Ex*"**  Coad« 
de  Benaueole  etc. 

Fol.  571.  Schlufa:  »II  fin  del  librcc 


CCXIV. 
v^.mB.  Codex  Ms.  Nro.5658. 

(Bist.  prof.  374,  975,  276.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  FoU  aec.  XVII.  (Foll.  33.) 

I.)  *( Cod.  374.)  (Fol.  1.)  »Disaertatio  hi8pamci.i 
(i3Bl.) 

Incipit :  »  Las  causas  de  quo  resultaron  el  ignorante  7  coih 
fuso  Gouierno  que  buuo  en  el  tiempo  del  Rey  oro  sehor  que  sei 
en  aloria,  y  el  prudetite  y  acertado  modo  de  gouemar  qne  ha  to* 
mado  y  proseguira  8.  Mag«!  ^^^  ®'  fauor-  de  Dios.  referire  ea  <ste 
diftculrso  no  solamente  con  rasones  viuas,  sino  con  demostracioMS 
ciaras  y  fuertes,  y  quanto  mayores  y  mas  sutiles  fueren  los  YBC^ 
nios  se  quedaran  mas  concluydos  9  y  conueocidoa  destaa  Terdsdis 
que  no  tienen  respuesta.« 

Deainit  (Fol.  i3.): 

y  O  miserable  estado  que  se  han  de  snstentar  por  CoDsejem 
alos  que  se  lian  de  tener  poi  sospcehosos !  Pues  qae  mayor  tea^ 
ridad  que  coniiar  de  Consejeros  ciegos ,  y  sin  duda  desapassioM* 
dos,  porque  al  iin  son  bombres,  y  son  tan  ambiciosos  que  lo  h« 
querido  mandar  todo.  T  perdoneme  quien  los  snstenta ,  que  no 
puedo  dexar  de  dezir  que  y  erra  mucho ,  quien  no  temc  al  amlN' 
cioso ,  por  que  el  ambicioso  que  es  sino  soberuio  dissimuladOf  J 
no  se  tieneiKque  estos  son  pocos,  y  para  poco,  y  que  estan  a» 
lanados,  qua  para  quemar  una  casa  un  mucbacho  indignado  btsu* 
ai  esta  dentro  en  casa ,  y  ay  diseuido  en  ella ,  y  despues  aotfi- 
goad  quien  lo  biso ;  es  muy  ruyn  disculpa  J«  H  S.  y  quien  ül 
pettsara.  3  Deeiembre  i636.« 


Digitized  by  LjOOQIC 


TOT 

Von  Aarsen:  »Discurso  sobre  el  confnsa  f  ignorante  Nm,6«6I. 
gouierno  quehono  crn  el  tiempo  delBey  Felipe  »^  y  el  pru- 
dente  7  acertado  de  Felipe  Tereero.  < 

2  )  Cod.  275.  In  Jani  Jacobi  Boissardi  Iconea  Vitromm 
doctrina  et  eruditione  illustriam,  a  Theodore  de  Brj  in  aes 
incisas,  et  in  qaataor  partes  dinsas.  (£d.  Francofarti  1597, 
«599.4*«) 

Index  primus  Secundum  Praenomina. 

Index  tecandus  sec'  Cognomina.  ^ .  •     (t  äBl.) 


3«)  Cod»276.  Gatperia  Seboppii  Satjrtcan  ilre  Prae- 
falio  eiosdem  i6o3* 

Incipit:  »Gasperis  Schoppü,patritii  Roinani  Satyricon  quo 
continetur. « 

»  Assertio  eorum,  quaq  in  Scboppii  ifdversus  Hunnium  Apo- 
logetico  ab  aliis  omtssa  ^el  commissa  sunt.  £t  Examen  diftciplinae 
Jesuiticae ,  deque  vera  «uventutis  tarn  in  moribus,  quam  in  literia 
iaatkueadae  ratione  disputa^o.  G«|lat.  4»  {nünicus  Uctus  «um  vo- 
bis  vera  4icens, «  . 

»  Beatissimae  Dei  genitrici  Mariae  semper  Virgiai  sacrum 
etc.<    (1  S.) 

Fol.  1.  b. 

vSanctae  Bomanae  Ecclesiae,  summoque  eius  antistiti  Gle- 
menti  Papae  Octavo  et  Sacro  Cardinanum  Gollegio  etc.  c .  •  •  (10  Bl.) 

Schlafs : 

y  Sic  teDeus  cum  fratribus  tiüa  lUustrissimis  et  Bev.erendis- 
simis  D.  D.  Gardinalibus  quam  diutissime  Ecclesiae  suae  sanum 
salvum  et  vegetum  conservct.  Romae  a.d.  la  Januarii  Anno  MDGIU.  tc 


ccxv. 

Codex  Ms.  Nro.5603. 

(Bist.  prof.  3i5.) 

Cod.  Hs.  Chart,  in  Fol.  S.XVIL  (Fon.12.) 

Fol.  a.  Copia  di  Lettera  del  Signor  N.  al  Signor  N. 
che  contiene.  un  Paralello  tra  rimpresa  di  Sio  condotta  dal 
Capitan  General  Antonio  Zeno,  et  ia  Viltoria  d'Argos  sotto 
il   eomando  d^l  Sucessore  Alessandro  Molino  1694  et  1695, 

Incipit  (Fol.  1.): 

Illmo.  Sipnor.  Mio  Padrone  Sing»«. 

Non  l'acertö  mai  meglio  Ipocrate  di  quando  disse  che  il 
Giudieio  i  fallace.  Proposisione ,  non  solo  Tera  per  la  diffiaolta 
da  iare  un  buon  prognostico  sopra  Tessito  fallace  di  una  Ma* 
lattia  etc. 

46* 


vt9.6ua. 


Digitized  by  LjOOQIC 


Ltt  pregonon  permettere  ehe  8i|  da  aleua»  Tista^MliI* 
tera  no  meno  dal  suo  scrittarale  per  ehe  ttd  potria  ctasait  wb 


et  TQBtfQ  (?)•• 


CCXVI. 
N...9534.  ;   €odex  Msu  Nro.  9534. 

(Bist,  pro^  46.) 
..Cod.  Ma  Cham«  a«.X¥LP«L    (FolLsS.) 

/7epi  navavSepT€ias^  SiTe  Maiestate  Imperalorii  elQi» 
ramdam  pri^eiudicio,  sive  donatione  Conatantinia 

Matih.  90*  Ctirus         ... 

Sedere  mihi  ä  dpidra  vel  ainißtira  noa  ßst  mevin  dtft 

Sed  qoiboa  est  paralaoi.ä  Patre  «leo. 

Sacratiisimo,  Inviotiaaimo,  cl^mentissfiDO  CaeitriS» 
Ben*  Maximiliano  Secundo  Vn^ariae  Boeni.  Dalmatiae  Cr» 
ciae  etc.  Regi  etc. 

Electo  et  a  Deo  rere  Coronato. 

P.  M.  P.  P.  R.  T.  Opt.  m.     

SS.  XXII.  Joln  Eleditai  Aii|flt 

MCLXXL 
Proyerbioram  XII. 
Heliora  annt  aulnera  ^tligentia 
quam  oscula  blanda  fraudantjs« 

Fol.  4. 

9  Potentita.  Invictisa.  Clemontissiinoque  Caeaari  HaximilliaMll 
eto.  Domino,  Domino  suo  loage  Benignissimo  Sai.« 
»Scio  me  muUorum  odiuni,  et  Voces  e&citaturum,  quiiv 
partibus,  neque  ittdipiOt  oeque  lectionum,varietate  ad  ^p^ 
aggregandiu,  tarnen  graue,  lüßricum ,  tamqne  diu  iaviae  laeutn 
argamentum  bodie  sumpserim  traotandum.  Ego  vero ,  cleai^ 
aime  Imperator ,  hanc  rem.  ad  omnea  pertinere  ualde  rataSt  <* 
natura  et  dlaciplina,  tum  conscfentiam  qui  rectam  tneatur,^ 
emplo:  Veritatem  omnibua  omnium  opibua,  ac  offensii  K*f 
nraetnli ,  banc  T.  M,  caram ,  primoque  conatitutaro  loco,  t^ 
dubium  est.  Nihil  quidem  hiace  pagellia  offero  aingulare.  Sof 
aeram  ad  amicum  epiatolae  in  modam :  Caeterum  l^tT.  V^l^l 
daaa  ab  alüamon  leetat  neqnelbvtaaaift  ebaerviaCa.  €ttBq««i>^ 
Imperii  mole,  ocium  multa  legendi  V.  M.  deait,  piano  et  if 
atilo  non  folia ,  aed  argumenta  numeravi ,  argutiaa  et  eovi'^J^ 
oeioaia  reliqui.  Non  aum  extra  aepta  Upaua  :  ai  quid  de  fo^ 
inoidift,  honoria  utriuaque  cauaaa  factum  eat,   utT.  M.thk'^ 

Juanti  Germaaici ,   hoc  eat »   Vniuerai  norainia  ChriatiaDi  laf^ 
ignitaa^aeatimanda:  quo  locoTeaRomanorum  aint  habaiMUc* 
atincta  eaae  mnnia  debere,  ranaa  ambitionea  nee  aecertesdai«' 


Digitized  by  LjOOQIC 


709 

qne  admitteadas  pablioo  detrimonto  (cogilaret  ?).  LibotMem  vo-]fr«k96a4» 
terem  repeto «  novam  non  fingo ,  finibus  tacros  teneo ,  gladium 
tuum  orbis  amplitudine  metior.  Si  quid  opioione  uulgl  ipaiua  ro- 
manis  est  coocedendum ,  iure  constantini^  alioruraque  beneücio 
tribuo,  aeternis  legibus  *  ac  seatentiis  non  tueor.  Tuum  est  et  re- 
ligionem  perveraam  cmendare,  et  constitutam  tuen.  Pontifici  res 
fidei  tuo  subsidio  augenda,  si  recte.sentiat«  relinquatur:  caetera 
4  Deo  accipis,  ornata,  confirmataque  egregia  voluntate,  et  mode- 
ratione  sartadefen des.  Caput  sit  praiecipuum  membrum  utroque 
in  statu  reipublicae  ;  sie  tarnen ,  ut  aliorum  usu  membrorum  ne 
prorsus  eximatur.  Imperii  firmitado  electioae  consistat  diyina» 
auifragioque  coelo  delectorum  ^  unde  coronae  auctarium  speretur. 
Quod  quis  nunquam  babuit ,  nee  acceptavit  a  patronis ,  ^  cliens  in 
ofHcio  maneat,  gratus  erga  benefactores  sit,  elemosinarum  conuira 
et  curator  idoneus  sit:  buroanitate  et  vitae ' innocentia  vincat  su- 
perque  sit  ^  qua  de  re  alii ,  et  nos  alibi  copiosius. « 

vAdscripsi  graecuni  OtVircffma  Gonstantino  tributuni,  quod 
nee  annos,  nee  caudam  aKtiS  superbäe,  nee.alia  pleraque*  latine 
prodita,  contestatur.  T.  M.  oro  supplex,  opellam  Maiestatis  fan- 
ctiotti  accomnodatam  clementlssimeaccipiat/adeoque  coftira  icte* 
rum ,  boc  est,  quibua  bile,  et  odio  -suffiisis,  cuncta  aurea  et  trata 
apparent,  facillime  tueatur.  Quam  Deus  Opt.  Max  tot  coniugiis 
ceieberrimis ,  fratris  et  filiarum,  applausu  omnium  benä,  eifuse- 
quebeet,  exhilaretque.  Sceptro  Imperii  Germanicl  tuendo,  vegaiidia 
contra  Thurcam  regnis,  et  finibus  constantem  et  vii^idnm  conser- 
vet.  T.  M.  libertatem  Fannoniae  Tindicet,  asserat,  propaget  ad  ae- 
temi  Dei,  ouius  vieea  geris«  religlonisque  salutaria  laudiere^  tuorum 
Boatrumque  omnium  sublactorum  usum,  et  diutiashnani  laetitiaai. 

Amen.     Vienne  Kai.  Quinctil.  iSji.« 

T.  Giern.  M.  subditM;  CliMitulnft 
Gons.  et  bistor.  Joan  Satnb^cus. 


Eingeklebt  ist  ein  Zettiel: 
9  Allergnädigister,  Grosmacbtigistarlibayser  vnd  herr,  berr  etc.  « 
»  Mein  yntertanigist  suppliciern  E.  Mt.  wolle  gnadigist  dits 
aaein  b&ebleln  de  Majeatate  ImperatbMa  anaemea'«  i  akck  lesn : 
vnd  meine  achw.äre  «erun|  vnd  haushaltiHW  bej  disRn  ^ewern  seyt- 
ten  gnadigist  vnnd  euetigist,  mitt  einer  bilif  bedenuUieii  vnd  er- 
heben :  welchs  icb  die  Zeytt  meins  lebens  vntertanigist  will  ver- 
dienen. Thuend  mich,  vnd  mein  nott,  vnnd  mue  befelbeand« 
Den  5  Aug.  iStT.« 

B.  Ut;  Vntertanigster  gehOfsaniister 
D.  Joan.  Sambucus. 


Fol.  5.  b.  Ad  Lectorem  8. 

T  Summus  apex  cleri  ualeat ,  modo  sacra  frequentct. 
9  Gaesaribus  Terrae  contribuatur  bonos. 

V  Stent  sua  iura  saeris  ^  gladio  sua  sceptra  supersint : 
»  Distinctis  opibus  muneribusque  rogant. 

V  nie  suos  purget ,  uitara  cum  moribus  ombl  t 
»  Puniat  bic  praaos ,  praemia  detque  bonis.ü 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Tio;. 

»fo.9M4«  Fol;  6. 

Incipit :  »  De  Haiestate  Imperatoris  et  Quomndam  pna 
dicio  etc.  seu  donatione  Constantmia  Epistola.  J.  Sambad  ?.i 

ȣa  vis,  ac  sedes  veritatis  est  ut  quamvls  pressa,  eiitt 
et  uel  invisam  aliquibus,  laudare  boni  qnaro  gratum  mesdioi 
approbasse  malint.  Illuseras  inter  epulas ,  et  sjmposium  ä 
nuper  haud  mutum :  cum  concessionem,  qua  fere  nunc  se  aucti 
tas  romana  praeeipue  sustinet,  oniversaroque  potestatem  Tea& 
Constantini  negarcm ,  vel  potius  finibus  metirer  arctioribiu..... 

Fol.  i6.  Desinit: 

1»  Pontifici  in  fidci  rebus  meliores  rationea  alionua  oi 
quidem  preferendas,  quod  si  dubiae  sint,  parrum  omnino  »»i 
quendum  opinionem:  quos  si  pontifex  non  audiat,  pro  bseretii 
biabendus ,  scd  fincm  facio ,  ne  te  molestiis  gravioribus  de^ 
morer,    si  quid  ineptiui,   a  Medico ,  non  Tbeologo  uel  Caioi' 

factum  iudicato.  *i^aao.  Kai.  QuinctiU  M.D.LXXL  Vienaae. 
Finia. 


Fol.  17.    OeSKiSfia  70V  Meycüiov  Ki^AVST^ATiNöFi 
Tov  Uufca  PXififfs, 

Fol.  18. 


»  5«  haec  cum  latino  d«creto  diatinct.  96.  Gonatant. 
tiir  9  diiferre  non  parnm  qaivis  reperiet,  Nam  nee  aoiii  ■ 
pbrjginm^nec  Cos»,  nee  alia  pleraque  et  aliter  babet.  Lomal 
tem  cum^  «ya^a^se^s  symbolon  fuerit ,  hoc  est  futurae  beatae  n 
rectionis  omnium  piorum:  quo  modo  triplicem  coronam  etCjbi 
modo,  Turritam  mit .  •  significat,  non  . .  .  Vt  vcro  quivis  ^ 
clerus  factus ,  Gonsiliarius  aisil  Caesaria  natus  alt ,  nimion  h^ 
nee  observatum  ab  ullo  Imperator«,  n 

r 

Fol.  1 9»  Caesarea  Austrit  X.  descripti  per  8.  Santa' 
Ann.  Christi.  1273.     i»Bodolpli.  Habspurgiu.« 
An«  tmperii  fere  19. 

V  Primus  ego  aummia  decoravi  fascibus  altam 
9  Progeniem  babspurgi ,  munia  firma  sequon 
»  Non  adii  Romam ,  ai  quidem  mea  aceptra  valebant 
y>  Urbes  multavl  scd  tamen  Ausoniaa. 
»Gaeditur  Otbocarua,  nobis  aimul  Auatria  Tcnit, 
»  Sensit  Tboringus  quid  potuere  minae. 

V  Haec  ego  perpetuum  atatui  fundamina  genti, 
»  Cum  uicibus  Solia  uivet  bonora  domua.  41 

iv.  Albertus.    iT.  Caesar. 
Fridericus  III.  Puleher  F.  Alberti« 
V.  Albertua  III.  Caeaar. 
Fridericua  IUI. 
Maximil.  I. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


711 

Philipp.  MaxiniL  F.  Vi«J«M. 

Carolas  V. 
Ferdinandus  I. 
Maximilian.  11. 

Schliefsu  (Fol.  33.) 

»  Hos  ego  uersiculos  cum  Maiestatis  honore, 
9  Iraperii  et  dignis  fascibus  ecce  fero. 
»Sttscipe  clementer  tenuis  nrnnuscula  Vatis, 
»  Atque  fove  digna  Principe  dexter  Ope. 
9  Sie  te,  sicque  tuos  Samouci ,  musa  Glientis 
y  Aetema  recinat  posteritate  Duces. « 
Finis. 


ccxvn. 

Codex  Ms.  Nro.355.  n,o.m. 

(Hist.  prof.  79.) 
CocL  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.  XV.  (FolL  7.) 

Tabniae  Maritimae.     (7.) 

Aaf  steifem  Papendeckel  (oder  Holz.  Gentilotti). 

y  Ins^laram  ac  littoralinm  urbioin  designationem  con- 
tinentes. « 

A  Gracioso  Benincasa  Anconitano  Anconae  A.  C.  1480 
confectae ,  et  a  Joanne  Sambuco  Tirnauiensi  Serenissimo 
Begi  Maximiliano  dono  datae,  Yiennae  A«  i558. 


V.  Lambecios    ed.  Kollar. 


ccxvin. 

Codex  Ms.  Nro.375.  «...^5. 

[Bist.  prof.  Sa.  (ol.453.)] 
Cod.  Ms.  membr.  sec. XII.  et  XIII.  Fol.   (Foll.58.) 

(Hermanni  Contracti  Chronicon,  cum  continuatione 
iisqoe  ad  A.  C.  1317.)  , 

(Scriptns  est  iste  Codex  A.  1143.  Sopplent  autem 
eandem  Abbas  yel  Monachas  quidam  Krembsmünsteriensis, 
Vide  ibi  A.777.  pag.38.) 

Fol.  I.  Incipit:  »XVUII.  Germanicus  qui  et  agrippa  a 
Cjberio  missus  germanos'  uicit  9  et  terre  mota«  XIII.  urbes 
corruenint  etc. « 

Fol.  38.  777«  vKarolttS  hispaniam  inaadens  cepit  (mit 


Digitized  by  LjOOQ IC 


7« 

Vt^M«  alter  Schrift.)  (Hit  etwas  neuerer;  Teasilo  II.  filiat  tnite 
Karoli  magni)  dax,  monasterium  Chremsmunster  in  honore 
sancti  salaatoris  constrnere  cepit.  Indictione  prima,  aano 
ducatus  sni  XXX,  et  dedit  nobis  primüni  prinilegiam  oxor 

Tassilonia  Li^pirg  dr.   (4  yerschiedene  Schriften.) 

782.  »Hihigart  regina  uxor  Karoli  ob'«  IL  K*.  Mai.,  et 
Berihta  ob',  nir  reg.  inj.  Td'  JtHj  (Mit  neuerer  Schrift.) 
»Hoc  anno  confirmatar  noatre Ecciesie  fundatio  atqae dotei 
AKaroIo  imperatore,  petente  Waldarico  epiacopo  Pati- 
Tienti. « 

V.  Adrian  Baach,  SS.  R.  Aaalr.  I.  p.  iS?  (161)  —  igS 
Chronicön  Cremifanenae. 


CCXIX. 
»«.94...  Codex  Ms.  Nro.  9422« 

(Hist.  pfof.  85.) 
Cod.  Mm.  Chart,  a.  XVI.  in  Fol.  (FolL  14s.) 

Hiatoria  Bomanomm  Pontificitm  a  D.  N.  Jeso  Chrim 
ad  Gregorium  XllI  Papam  usqoe  breaiter  deacripta,  coa 
yniuacaiasque  eoram  Imagine  ad  viaam  expresa^tam  exT^ 
teribua  marmorum  monamentis ,  quam  ex  picturia  et  0006» 
tia  antiquioribua  desumpta  et  colfecta  per  Octauinm  Stn- 
dam  Sacrae  Caea.  Maj^i*  Nobilem  AuHcum. 

Inyictiaainio  et  Potentiasimo  Principi  et  Donino  Do- 
■lino  Budolpho  II.  ElectoBom*  Imperatori  aemper  Augatta, 
Germaniae  Hungariae  Bohemiae  Dalmatiae  Croatiae  ScUvo- 
niaeque  Begi ,  Archidnci  Auatriae ,  Dnci  Rurgundiae  Bia- 
bantiae  Stiriae  Carintiae  Carniolae ,  Marchio  Morariae  Co- 
miti  in  Habspurg  Tjroli  et  Flandriae.   (Dedtcation  1  Bl.) 

Meist  ans  Piatina. 


Gentilotti :  » lis  exceptis ,  ubi  prolixior  est  Platina,  is 
quibna  Panuinium  compilauiti  adeo  ut  ia  (Strada)  praeter 
tres  ultimas  vitaa,  epistolam  nuncupatoriam  et  iconea,  n^ 
scio  quam  similes«  atque  improbum  exscribendi  faborem  ni- 
hil sibi  possit  vindicare. « 


Digitized  by  LjOOQ IC 


713 

ccxx. 

Codex  M».  Nro.363.  9r.s6.. 

(Hisl.  prof.  94.) 
Cod.  Ms.  Pergam.  in  FoL  sec.XIV.     (foW.  941.) 

Fol.  1 .  h*  Hie  notatitor  qoe  in  hoc tnotnitiine  «oiitinentor« 

(Die  erttOD  6  Nommern  sind  ausgekrtftst) 

*hisi0ria  regis  Apollonii 

Visio  P.'uli  Apostoli 

^Djalogus  lacis  et  tenebrariUD.  Apocripha  esdre. 
.*Tractatus  de  ritibns  Urtarorum 

Tractatas  de  sarracenis. 

Historia  coningU  Joseph  et  assenech. 

De  testanaentis  la  patriarcharom 

De  Secundo  pHo  (philosopho) 

Liber  de  Secretis  secretoniin  ar  — *  (AristoteUs.)  Ad 
Alex.  M. 

Samma  de  ezteriori  homine 

Summa  de  interiori  homine 

^D/alogos  daoram  monachornm  (ynios  de  ordine  CIq* 
niacensium  et  alterias  de  ordine  Cisterciensium) 

*  Tabula  exemplornm«  secundum  ordinem  alphabeti 
ad  omnem  materiam.  De  accidia  i.  (FoL  85  — 1>9*) 

Omelia  Fulgentii  episcopi.     Vigilate  et  sermo  e« 

Stimulus  amoris  in  duicissimum  et  piissimum  Jesum 
salTatorem  nostrum  etc. 

Tractatus  de  caritate  carng  principio  et  fine 

Breuiloquium  boneuentnre. 

Ewangelium  Njchodemi. 

Pharetra  contra  Judeos 

Tractatus  auper  rorate  cell. 

Tractatus  super  Hissus  est  Gabriel 

Florigerus  Augustini 

Tractatus  de  YIL  sacramentis 

Tractatus  Bernardi  de  templo  (quomodo  edificari 
debeat. ) 

De  conflictn  babilonis  et  ierusalem. 

Tractatus  Bernardi  de  formula  honeste  yite. 

Versus  prouerbiales  in  principio  et  in  fine 

*  Tractatus  de  conuenientia  ewangelistarum 
De  Conflictn  vitioruro  et  yirtntum. 

yisio  Tnndali.  (cuiusdam  militis  de  Hybemia.) 

De  pomo  Aristotelia 

De  purgatorio  cuiusdam  Nycolai. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


714 

Uro.  36«.  (Both.)  Liber  beate  Marie  ▼irginis  in  Lylinoeld. 

Hoc  Tolumen  frater  Christanus  partim  scripsit  et  partin 
*  nt  scriberetur  de  sna  paaperie  comparayit,  hoc  qui  a  domo 
alienayerit  aut  yolenter  vitiayerit  anathema  sit  amen. 
Auf  der  sweyten  Colonne  derselben  Seite: 

Versus  proyerbiales 
Tres  sunt  stnltitie  quibna  insipiens  perhibetnr. 
Oui  tantum  ioquitur  quod  nulla  fides  adhibetor. 
Qui  tantuoi  tribuit  quod  mendicare  yidetar. 
Qui  tantum  terret  quod  nil  terrendo  tiroetar  etc. 


Fol.  2^2.  b.  Zwischen  a  Traotaten 

Aug.  »Abusus  seculi  sunt  XII.  Predicator  sine  opere. 
Senex  sine  religione ,  iuyenis  sine  obedientia ,  dines  «m 
elemosina,  femina  sine  pudicitia,  dominus  sine  yirtute,  pleb 
sine  disciplina.  monachus  sine  humilitate.  prelattft  sine  cot- 
passione.  fideiussor  sine  Veritate,  roater  sine  dilectiooe. 
conpäter  sine  fidelitate.  Hec  Aug.  Hemento  fratris  Chzi- 
stiani.  « 

Hug.  »Abusiones  elaustri  Xfll.  quibus  tota  religionii 
summa  corrumpitnr,  prelatus  negligens ,  discipulut  inob- 
ediens ,  iuvenis  otiosus,  senex  obstinatus  ,  monachus  coiii^ 
lis ,  frater  causidicus ,  habitus  pretiosus ,  cibua  exquisitos, 
rumor  in  claustro,  lis  in  capitulo,  dissolutio  in  choro,  i^ 
reuerentia  iuxta  altare.   Hec  Hug.  u 

Fol.  938.  Rithmi  de  Adulatore. 

Seqnuntur  yersus  proyerbiales. 
»Crimina  dampnosa  surgunt  per  yerba  iocosa 
y»  Pectus  yirosum  fit  per  verbnm  yitiosum  etc. 
Finis.  Hoc  retine  uerbum  frangit  deus  omne  superbuB. 
Fol.  239.   Musica  celestis.   (Figur.)    14  Kreise  in  ein- 
ander. 

b.  Wieder  yersus  proyerbiales, 
»ut  capiat  stultum  se  fucat  femina  multum 
y  Ad  ludum  yeneris  mens  semper  hiat  mulieris  etc.« 
it.  Fol.  240. 
it.  Fol.  241.  a. 
Schlufs:  »Felix  qui  memit  tranquillam  ducere  yitam 
9  Et  letos  stabili  claudere  fine  dies« 


Digitized  by  LjOOQ IC 


CCXXI. 

Codex  Ms.  Nro.7633«  u»*.7«m. 

(HiAt.  prof.  loi.)  .   , 

Cod.  Ms.  Chart,  sec.  XVI.  in  Fol.    {Voll.  q4-) 
Frejschiessen  zu  StoUgart,  23  Sept.  i56o.. 

Fol.  I.  »Die  ordenliche  Beschreibang  deffs  grossen 
Füratlichen  Herren  Schieflaen  mit  ißtn  Stahel  das  gehalten 
hatt  der  Durchlenchtig  hochgeborne  Fürst  Tnd  herr,  lerr 
ChristofF,  von  goltes  gnaden  hertzog  zu  Wfirtteroberg  vnd 
zu  Teckh ,  Graff  za  MfimpelgartI  etc.  was  für  Chnr  ynd 
F&rsten  Graven  vndherrn,  Ritterschaft  ynd  adel,  Statt 
vnd  Fleckhen,  den  ^3^^  tag  Septembris  Anno  im  Sechtzig- 
sten  etc.  zu  Stuttgartten ,  im  Und  Württemberg  gehalten 
erschinen  seind,  wie  alle  Sach  darob  ergangen  ist,  vom 
«nfang  bifs  zum  end,  alles  in  einen  Rejmen  vnd  gedieht 
TerfalTstf  durch  Leonhart  Flexel  yon  Aagsparg«  so  dabey 
^eschwomer  ynd  besteltter  Pritscbenmeister  auf  solchem 
Fürstlichem  Ritterspihll  gewesen. « 

Fol.a. 

»Ewiger  Gott  in  deinem  Tron  !     , 

y  Bitt  dich  du  w51$t  micb  nitt  verlonn, 
»  Vmb  deinen  Sun  Herr  Jesus  Christ, 
»Der  Ewig  bey  deiner  Gottbaitt  ist,  etc.« 

Fol.  24.  Schlufs: 

»Liennhartt  Flexel  hatt  denn  Spruch  gmacht, 

9  Der  seiner  gnaden  Dienner  ist, 

»Fritaenniaister  su  diser  Frist, 

»Vonn  Augspurg  thuott  er  sieb  nenen, 

»  All  Schitzenn  thonn  Inn  woll  erkenen 

9  Also  hatt  mein  gedieht  ain  Endt, 

»Gott  alle  ding  sum  Besten  wendt. 


Fol.  35.  »  Hernach  volgen  diejenige  Persohnen,  so  bo j 
disem  Fürstlichen  herrenschiefsen  ein  fahnen  gewonnen.« 

Fol.  a8. 

»Dafs  Erst  viertlel  vnnder  dem  rotten  fanu,  haben  dieChur 
ynd  Füersten ,  Grauen  vnnd  Herren ,  Ritterscbaift  ynd  Adel,  vnd 
ettlicbe  Füersten  Stett ,  geschossen.  (95  Sebütf^en.) 

Ghur  vnd  Fürsten  6. 

Graven  vnd  Herren  17. 

Ritterschaft  vnnd  Adel  vnnd  etliche  sugelasnc  Personnen 
4o.  etc. 

Fol.  S9.   » Dafs  annder  Vierttel  vnnder  dem  weissen 


Digitized  by  LjOOQ IC 


7l6 

Vffo  ?6S3.Fan  habenn  die  nachuolgentenn  Beichsstett  rnnd  Aidtgnoi- 
schafft  geschoM^B  (80  Schätzen.) 

Fol.  3o.  Dafs  tritt  Vierttel  ^nnder  dem  gmenen  tu 
haben  die  füerneaibistenn  Füersten  Stett  geschosseon.  ete. 
(85  Schützen.) 

Fol.  3i.  Dafs  viertt  Vierttel  vnnder  dem  Braunen  Fun 
habenn  dise  nnchaolgente  Reichsttett  geachossen.  (81 
Schoteen.) 

Fol.  3«.  Dars  ftlnfft  vierttel  ynnderdem  gelbenn  fraei 
haben  disse  nachnolgente  Reichastett  geschoaaenn.  (81 
Schätzen.) 

FollSS.  Dafs  aechst  Vierttel  vnnder  dem  plabennfai 
habenn  dise  Nachuolgente  Fnefsten  Stett  geschoisei 
(88  Schützen.) 

Fol. 34.  Bilder,  zum  Theil  Holzschnitte. 

Fol.  40*  Dafs  füerstliche  Best  daa  hatt  gewungen Wcs- 
del  Stettner  von  Nömberg  Hundert  vogarische  Decstei 
mit  14  Schaft. 

Dafs  fürstliche  Best  aaff  der  gelinckhen  aeitten  im 
Docaten.  • 

90  Fanen  u.  3  Fritzen  fan« 

Fol.  64. 

» Hernach  volgen  die  Chur  vnd  Füersten  die  dem  Borcb- 
leachtigcn  Hochgebornen  Füersten  vnnd  Herren  Herren  Ghriito^ 
fen  von  Gottes  genaden  Hörtsog  sue  Wüerttenberg  vnd  suTecU, 
Graif  sue  Muroppelgartt,  etc.  auflT  sein  Huerslliehafi  Herren  Schies^ 
aen  kumenn  vnnd  erschynnen  seint  etc. « 

Fol,  79. 

»  Hemscfa  volgen  Rom.  Kay.  Mt.  FrblSnder,  sampt  defiihavlt 
Oesterreicb,  auch  etlicher  forsten  statt  Gesandte  berren  Yid 
Scbütsen ,  so  auff  disem  Fr.  Herrenschiefsen  su  Stuttgartten  »- 
schinen  etc. « 

Freiburg  ,  Gostnitx ,  Breisacb ,  Dafs  Berclihwerg  Scbwsts, 
Villingen,  Ebingen,  Enfs  (»  Hannfii  Hering  «)  —  Riedlingen,  Htrb 
am  Necber,  Mengen,  Hattstatt  (?) 

FV>K94. 

y  Volget ,  was  die  Fehler ,  so  sich  vnnder  die  Pritschen  ge- 
scbolTsen  haben ,  den  Pritscbenscblagem ,  bey  disem  Frey  •  ▼sd 
Nachschiessen  au  geben  gebabt ,  vnd  wessen  sie  sich  mit  ihnfls 
verhalten,  it 

Erstlich  ein  Fürst  6  Thaler. 

Ein  Graff  oder  Freyberr  4  Thalei'. 

Ein  Edelmann  a  Thal  er. 

Ein  StSttmann  1  Tbaler. 

Ein  gemeiner  Scbüts  ^2  Tbaler. 


Digitized  by  VjOOQIC 


717 

CCXXII. 
Codex  Ms.  Nro.8834»  N^^ima«. 

(Qut.  prof.  677.) 

Cod.  Mt.  charu  »ec^XYIL  Fol.  Mai.   (1  BL) 

Genßalogia  Augustae  Familiat  Flaifiae  Ang^lne  Commnae, 

Stammvater:  Flayius  Eutropias  Familiae  Flatiae  Prin- 
c'eps  a  Flavio  Vespasiano  Imp.  oriundus  sine  Controuepsia 
cuina  mor  Claudia  filia  Claudii  Imperatoris. 

Zor  Seite  unten:  »  Arbore  caoato  da  HUtom  et  com* 
probato  eon  tcritlure  auitenttche  et  ginridielie^  fatio  dair 
Ill*<»  Stg.  Caspare  Schioppio  Consigliere  di  S.  M.  C.  et  Ca-^; 
nalliere  delF  Ordine  di  S.  Georgio  etc.  che  fa  pi^esenta'to 
nella  Dieta  di  Ratiabona  alla  M.  di  Ferdinando  11/  Imperat. 
rnnoo  i63o,  quando  ai  otteone  da  quella  M.  Conficmaiione 
de  Prittileggi  della  famiglia  Angela  Flania  Comnenai«. 

Von  Imp.  Calojohannes  Anno  1118.  (N.  ss.)  Seiten- 
zweig forlgefährt  bis  K.  Leopold  I.  und  K.  Carl  11.  Ton 
Spanien. 

CCXXIII. 
Codex  Ms.  Nro.  325«  Kr«.  3.«. 

(Hist.  prof.  I.) 
Cod  Ms.  Pergam«  a.  XV.  in  Fol.  max.    (Toll.  4g.) 

Transverae  acriptua  (4  Columnia.),  cum  picturia* . 

Joannia  de  Vico  Duacenaia  Flandri  Cbronicon  ab  orbe 
condito  uaqae  adfioem  aaeculi  decimi  quinti  ex  Tariia  aucto- 
riboa  collectum.  *- 

Incipit:  »Notum  ait,  cum  homo  ceteris  anin^antibna 
preatantiasimna  ad  ymaginem  sni  creatoria  sit  conditua ,  ut 
initium  Geneaeoa  teatatnr.  «... 

Ea  sind  Auazüge  ans  verachiedenen  AuetWefif ,  z.  B. . 
Aeneaa  Syl?iua  etc. 

(Explicit  149a.) 

a*«  Colomne  des  letzten  Blattes  (Fol.  49.) 

V  Iste  Philipp  US  Arcedux  Austrie  et  burgondie  Dux  filiua 
Maximtliani  Iraperatoria  et  Marie. « 

Scheint  demselben  dedicirt  zu  sejn« 

Auf  dem  Bl.  1.  achönea  Miniaturgeroälde. 

Vor  dem  Pallaste  in  einer  schönen  Stadt  überreicht 
ein  knieender  Geistlicher  einem  jungen  Herrn  (mit  golde- 
neaa  Viiefs),  yon  Wachen  umgeben ,  ein  Buch. 


Digitized  byCjOÖQlC 


718 

CCXXIV, 
irro3.8.  Codex  Ms.  Nro.328. 

(Hist.  prof.  lo.) 
Cod.  Ms«  pergam.  ••  XV.  in  Fol.  mar.   (FolI.ia6.) 
LoeoL  Fol.  i. 

»  Qued^m  extracta  de  barUam  et  cultu  paganomm  etci 
»  De  celo.  De  terra ,  de  aqua  De  igne ,   de   ventis  de  lol^ 
de  lluha ,  de  boroinef  De  Crecis ,  De  EgipciiSf  Mola  de  £ior& 
fiforicorum ,  Nota  vnde  primitus  uenerunt  longobardi  et  quo  t» 

Eore  ydalitMfci  pbssederunt.  DeMachmeth  proplieta  SairaceBoni. 
leBeda  presxdtero  quare  dicatur  vencrabiiis  ,  Ysidonu  in  fihn 
de  vita  et  obku  illustriuin  virorum  de  sancto  Johanne  botin 
De  Saocta  Maria,  De  Sancto  Petro,  De  Sancto  Paulo,  DeSuö 
Andrea ,  De  sancto  Jacobo ,  De  Sancto  Johanne,  De  S.  Pbjlippi 
De  S.  Thoina ,  De  S.  Bartholomeo,  De  sancto  Matheo,  Desaicii 
Jaiobb',  De  S.  'Jnda,  De  S.  Mathia ,  De  S.  Symone,  Reeipitdi» 
tio,  De  a.Lluca,  De  S.  Marco  ewangeliata,  De  S.  Barnaba,  De& 
Thiraotlieo,  De  S.  Tjto ,  £x  tractatu  de  ymagine  mundl,  hmk 
eodem  opinio  rahbi  moysea. « 

LocoIL  Fol.  7. 

Incipiunt  cronice  ab  Inicio  mnndi.  » Non  arbitror  iifr» 
tuosum  seriem  teniporum  huic  operi  inserere  quo  lector  curt 
transacta  inundi  tempora  qucat  vno  intuitu  cognoscere.  Satluhi 
primus  archangelus  ad  signaculum  similitudinis  dei  conditasplt 
nus  sapientia  et  perfectus  decore  in  deliciis  celestis  paradisia« 
pleoam  liorain  mansit  atque  ob  superbiam  cum  vniuera»  sibi  t» 
sentaneis  eternum  exilium  incidit  • .  • « 

Desinit:  (Fol.  68.) 

»Anno  doinini  M»  CCC«  XXVij«  dictum  castrumetoppi^ 
in  Titmaning  post  destructionem  et  deaolationcm  magnani  oppiÜ 
et  comttatua  adipaum  pertinentia  rehabitum  foit  per  modamoif 
cionis  gravibua  sumptibus  laboribus  et  expenais  «. 

Vgl.  Pes  Thea.  Nov.  Anecdot.  tom.  IV.  Chron  Presb.i»| 
dreae  Batisbon.  (Freher.  Chron.  Bavariae.) 

L0C0JH..F0I.  69. 

Ctironieon*  Incipit :  )» Anno  domini  MQClxxli|  Gqhi  ^ 
Imperii  iam  diu  vacante  imperio  dictracta  casenl  Gregorio  ^ 
mandante  Electoribua   de  rege  Boroanorum  cum  concordareia 

Soaaent,  vocem  suam  in  ducem  babarie  tranatulerunt  a/qaoBi- 
olfus  genere  Almannus  Coro  es  de  Habapurlich  ulpote  bomo  bc& 
cosua  et  ab  infantia  in  armia  fiutrttus  Bex  vocatur  et  clectas  i«- 
gnare  cepit  M.  GC.  Ixxiij  etc^ « 

(Ghronicon  Coenobii  S.  Magni  Ganonicorum  regulariuBl^ 
tisbonae.) 

Fol.  92. 

» Sequilar  eontinuatio  aeqnentiam  ad  preoedenlia.  I^ 
Cronicia  supraacriptis  per  verbum  explicuerit  hie  Anno  dni  M  COCC 


Digitized  by  LjOOQIC 


XXI)  in  die  «uioto  Acnetis  tnem  t«nc  temporii  InpcMhierhi  et'po-'n»0»9^' 
stea  ad  ulteriora  scribenda  dimiserim  quamplura  tolia^vacuapo«^ 

Suam  concilium  pysanum  et  coucilium  constanciense  et  ctiam  que- 
am  cronieaet  presertim  materiam  hussitarumliereticöruin  usque 
ad  aanum  domini  1428  latius  in  hoc  volumine  scrjpsi  quod  tarnen 
largiente  domino  bonorum  omnium  distributoretemputest  itoruih« 
scribendi  ideo  pradicta  folia  ut  nom  appareant  vaciia  adomanda' 
qua84Ai<^  hystorias  secundum  formulam  qu,e  aequjtur  et  .inmnorie 
recomroendavi.  Anno  domini  MCGCGXXij  fit  congregatio  princi-, 
pum  Nurnberge  etc.  a 

Detinit  Fol.  101.  b.   , 

(1438.)  Item  eodem  anno  feria  quarta  in  oclaua-S.  Jobamus- 
Waptiste  obiit  Emestns  Inclitus  dux  Bawarie  Monaci  tumulahis 
Relinquens  filium  Albertum.  Item  eodem  anno  circa  festumsancti 
Augustini  Anna  uxor  Alberti  ducia  Bawarie  pepertt  filium  a^«» 
nomine  Emestum. « 

LocoIV.  Fol.  103. 

y  Incipit  liber  qui  intitulatur  Flos  hysioriarum  Urfe  Orient 
talis  quem  compilauit  frater  Aytonua  dominus  Turci  et  Nepos 
Begis  Armenie  ex  mandato  summi  pontiiicis  et  Ecciesie  Romane 
nostri  Clementis  pape  Vti  Anno  dominice  Incarnationis  M«  CCo 
XXVijo.  (pro  1S07.)  In  civitatepictauiensiRegni  Armenie.«  (Roth.) 

Dividitur  autem  liber  iste  in  quatuor  partes.  In  prima  parte 
tractat  de  terra  Acic  et  dicitur  esse  tercia  pars  mundi  etc. « 

Aytoni  seu  Haitoni  Liber  de  Tartaris.     " 

Vid.  Syntagm'a  variorum  Auctorum ,  collegit  Johannes  Flu- 
ticbiua,  excttd.  Ueruagen-  Basileae  i539. 

Vgl.  Grynaeua.  » Novus  orbis  regionum  ac  Insularum  ve- 
feribns  incognitarum  una  cum  tabula  cosmographica  et  aliquot 
aliis  coasimilis  argumenti  libellis  (inscript.  Georgio  Coliimitio 
Danstettero  in  Vindobonensi  Academia  rrofessori)  p.  4>9  —  48> 
in  capita  LX  digestum  et  cbirographo  hoc  exemplo  auctiiis. « 

Desinit.  Fol.  ia6.  b. 

»  De  passagio  autcm  fiendo  primo  essent  premittendl  mille 
milites  Christian!  et  quatuor  milia  pedites  cum  cum  victualibus 
et  aliis  aeceaaariis  et  post  istos  oporteret  ire  exercitaa  magnus  et 
Chriatianorum  et  tartarorum  sed  quiübet  per  se. « 


ccxxv. 

Codex  Ms.  Nro.8334.  Nr«.  83.4« 

(Hist.  prof.  ao.  ol.  Ambras.  383.) 

Cod.  Ms.  Chart,  s.  XYI.  Fol.   (FoU.43.) 

Die  ordenlich  Beschreibang  des  grossen  Herrnschies* 

sen,  des  Gebalten  hat  ain  Ersamer  Wolweiser  Rath  der 

hoch  Yod  weit  beraembten  Farstlichen  haabtatat  Minichen, 

mit  dem  StacbH  ynd  ist  das  pesst  gewesen  loo  galden,  ynd 


Digitized  by  LjOOQ IC 


HM»i>ii>  5o  MlMa  ^s  ander  md  i«  gvlden,  so  aineoi  Rrannct. 
Vna  ftolehft  Schiessen  ist  gehalten  worden,  als  man  lell 
hat  nach  CUristui  Jesus  mnsers  Erlesers  vnd  Seligmachen 
geburde  iSfj  jar  den  a«  tag  dea  Monats  Septembria,  alle 
Herren »  4^  ob  solchem.  Scbiessen  geschosaen  habaa  vad 
Schflcien  mit  iren  namen  beachriben  wie  aolgi. 

Fol.  1  ^^4.  Wappen  der  baTmchen  Herzoge  nnd  ihrer 
Gemahlinnen.  (Worunter  t.  Anna  von  Oesterreich  ) 

Fol«  5.  Dedication  an  den  Magistrat  von  München. 

Von  Lienhart  Lucz  den  man  nent  den  fläxl  Prfitjcea- 
maister  Ton  Angspurg. 

F0L6.  Inoipit: 

-  y  H^rC  Ir  berran  Frauen  TMid  Mann 
»  Göttlich  driualtiglchait  rueff  ich  an 
»Gott  vatter  sonn  beilliger  seist 
»  der  all  warbait  vnnd  weifshait  yf^ih  etc.  « 

Fol.  16.  Desinit: 

»Gar  kburcxlich  bab  leb  die  sach  bedacht 

y  Lienbart  Fläxel  bat  den  sprucb  gmacbt 

>»  Vnnd  Valtbin  fläxel  mein  lieber  sun 

9»  UalfT  mir  das  Mallen  so  merckbt  mich  nun 

vDer  fÜrsten^  Tnnd  schücsen  dienner  ist, 

»60  merckbt  mich  weitter  su  der  frist, 

»Von  Augspurg  ibundt  sich  baidt  sam  nennen, 

»  Gar  weitb  vnd  fer  tbuets  man  wol  hbennen. 

»Also  batt  mein  gedieht  ain  Endt, 

»  Got  alle  sacb  cum  pösten  wenndt. « 

FoL  17. 

»  Hemaeb  volgent  die  Stett  Im  landt  su  Bayren  denen  ^ 
acbriben  ist  worden  auf  das  grofs  vnd  ansecblicb  faerm  schiessca 
mit  dem  Stachel  des  1677  Jars. « 

Auch  viele  Ausländisobe  -  Reichsstädte,  Oesterreichische  ctc 
(Wien,  Krems,  Lins,  Steir,  Eger.) 

Fol.  »9.  Das  Leggelt  etc. 

Fol. 90   »Das  erst  Yiertl  hat  geschossen  rnder  ainen 
plaben  Fannen  deren  namen  alle  hernuch  beachriben  aeja 
•   wie  aolgt  n.  a.  f.  bia  Fol.  43» 


CCXXVL 
wm.9.s4.  Codex  Ms^  Nro.9234. 

(Bist-  prof.  27.  0I.  Ambras«  38i.) 
Cod«  Ma«  Chart,  s.  XVI.  in  Fol.   (FolL  128.) 
Fol.  I  — 6.  Stammbaum  der  bayrischen  Ffirsten, 
Fol.t»  Epiatola  fratris  VitiMonasteriiEberspergPrie- 
ria  Immeriti. 


Digitized  by  LjOOQIC 


?2l 

Dilecto  deo  et  hominibus  Illastrissimo  Principi  et  io*  Vto.if*^U 
mino  domino  Gailhelmo  dei  gratia  Comiti  Palatino  Reni, 
Saperioria  Inferiorisqae  Bauariae  duci  prosperitatem  con- 
tinaam  cum  salato  et  paoe  perpettta^   ac  obedientia  con- 
digna  etc. 

Fol.  7.  b. 

Prologus  in  Battarorum  Cronicam. 

»Cum  non  sine  magna  diligentia  antiqaorum  nos  homm 
atudia  ^  temporum  decursus ,  noc  non  gestA  tarn  regum  quam  alio- 
rum  antiquorum  supputanint  etc. « 

Fol. 8.  «De  Baaaria  saperioria  germanie  (ifOüiittlll« 
einsiqne  Origine.  Capit.  prim.  etc. « 

Fol.  128.  Schlufs    (Additio.) 

»  De  Belle  grauissimo  poat  mortem  Georii  Ducis  per  Alber- 
tum  utriusque  Bauarie  dncera  pacto  de  hello  et  de  ge^tis  eiuaMa- 
gnifloentiasimis  etc.  sequitur.« 

Ist  sehr  fehlerhaft :  z.  B.  preaeotibas  at.  parentibaaeti^i 


ccxxvn. 

Codex  ms.  Nro«  3039«  «*"-^<^' 

:(eist.  prof.  29.  Ol.  Th.  738.) 
Cod.  Ma.  Chart,  a.  XV.  Fol.   (Foll.343.) 
1.)  Yaleriaa  MaximnS}    übersetzt  von  Heinrich  Tun 
Huglen. 

Incipit:  (FoKi.) 

1  Gel.  y  Als  valerius  maximus  mit  kurcsen  swaren  ^aHett 
ssu  latein  boscliriben  bat  die  Spruch  vnd  die  Chranilienn.  Dicf  * 
-wirdiges  Gedechtnus  sinde  der  römer  Bersonn  Medcnn  Affernnltric- 
lien  vnd  ander  lannde  su  ercn  vnd  kc  lobenn  Tiberius  dem  Kai*  . 
«er ,  also  han  ich  hainreich  vonn  Muglen  geseszenn  bey  der  elbe 
in  dem  lannde  zu  Meichsenn  di  selbenn  spruch  vnd  ChranUienrf 
l>edichtet  in  dewtscher  zungenn,  bey  Kaiser  Kärlein  z^itenn  des 
-virdenn  nach  christes  gepurd  Tausent  iar  drew  hundert  iar  in  derrt 
xiewn  vnd  sechczigisten  iarenn  durch  ir  grossew  swar  ee  maistei' 
sie  gedewtschen  9  Vnd  han  ich  den  deitt  gehlaret  gepräiitet  tn ^ 
^elewttert  durch  grozew  irerstentnuss  So  ich  pesste  niugt  zu  eren 
*vnd  sw  wirdenn  dem  edeinn  getfewenn  weisen  bern  härtne/denn 
-von  Pettaw  in  steir  lannde  gesczzen  bei  der  Tro  9  gepornn  aus  ho« 
chem  pluet,  des  in  gepornn  goete  mich  darczw  hat  gowesenn  gc- 
YniefTet  vnd  gereichet  das  icht  vergessen  wcfrd  der  dichte  der  hoch 
H^epreisten  vnd  erge. « 

s  Gol.  »DEr  Vngetewrtenn  damit  er  lert  ditf  Strassen   dei' 
tugendenn  vnd  die  wega  der  werdenn  waren  stetenn   der  nämcrfy 
liie  durch  ir  adl,  gepinselt  vnd  entnarfTenn  •   hie  stet   mit  lohtlif 
h  4& 


Digitized  by  LjOOQ IC 


722 

Hro,3o39«  golde  vnd  mag  ersterbenn  nymer  vad  leret  der  argenn  steigefir« 
meiden  vnd  der  nam  durch  ir  erge  hie  stet  gemalt  in  reweswaeke 
mit  der  schandenn  ius  (?)  vnd  stirbet  alle  stund  die  vorred  dia 
puechs  sich  eundct  in  disen  wortenn  nach  haidenniscben  sin 
wann  des  puochs  maisterain  haidenn  vnd  ein  römer  cauromvai 
vor  Christi  gepurd  etc.«  (Vorrede.)  — 

Fol.  164.  Schlafs: 

9  Aus  den  historien  allenn  wil  der  maister  nicht  anders  n-  1 
denn  daz  man  sich  vor  lugen  vnd  vor  lasstcr  hutth   schoi  vnd  die  1 
lug  Straffenn  dez  nach  Hechtes  Ordnung  vnd  besleust  sein  päd 
in  der  lesstcn  hisstori  mit  dem  haiser  Julio  alls  er  es  dem  Kaiser 
Tiberio  hat  angeuangen  dem  er  das  puch  su  ern   beschriben  hat, 
allso  sey  es  auch  bcslozsenn  mit  dem  getvewen.weisenn  wolgepon 
Herrn  hern  Hartneidenn  vonn  Pcttaw  mit  dem  der  ausleger  ht 
angenangenn  Hainrich  von  Muglein  su  ernn  gedewtschcr, 
Deo  gratias. « 

Fol.  164«  b.  und  i65,  166,  167  Register« 

y  Das  puch  ist  gescbribnn  warda  ynd  yollenndet  n 

mantag  nach  sand  Jacobstag  Anno    domini  11^  CCCC!  !■ 

xliii)  Jar. «     (Hanns  Hofkircher  all  tag.) 

2.)  Fol.  168.  Uebersetzung  eines  tbeologischen  Wer- 
kes in  alphabetischer  Ordnung,  v.  Lesemeister  des  Doni- 
nicaner-Ordens  Johann  von  Freiburg..    »Sum  der  pucher« 

Von  Bruder  Perchtold ,  zu  Ehren  des  Ritters  UaDV 
Auer. 

Bis  Fol.  334.  Dann  Register  bis  Fol.  843. 

V  Wauon  ain  pabst  gemainklieh  mag  den  menschen abloseDa,( 

»Wie  ain  pabst  bosunder  ablöst.« 

y  Wauon  ain  pischof  gemainkleich  ab  loe  ain  menschn  elu 


CCXXVIU. 
ivr..3»97-  Codex  Ms.  Nro.3297. 

(Hist.  prof.  61.  ol.  S.  N.) 
Cod.  Ma.  Chart,  in  Fol.  a.  XV.   (Foli.So.) 

Fol.  1.  Chi  sont  li  Roy.  li  dnc.  licomte.  livisclicoatt 
li  banereth.  etli  cheualr.  qui  furent  augrandtoarnojaco» 
piegne,  lan  nre  signr.  mil  cc  et  xxxtÜ}  oumoja  defenrict 

Wappen,  immer  je  5  in  einer  Reihe.  4Reihe.  (ihat^)| 

R07  de  Franche.  Roy  de  Yngleterre  R07  de  spaageii 
B07  arrogon  Roy  de  Scoche. 

Roy  de  Sicile  Roy  de  nauare ,  Haiatre  de  tempUer--' 
Chi  aont  li  franchoia  etc. 

Fol.  10.  Chi  sont  li  ComtCi  li  banereth,  et  li  cbet^ 


Digitized  by  LjOOQIC 


723 

lier  qai  fareat  an  t0mo)[  a  mont ,  lan  nre  signr.  Mil  trois- 
cens  et  dix. 

Fol.  14*  Chi  8ont  li  Dpc.  ]i  Compte.  li  vischcomte.  li 
banereth  et  li  cheualier.  qui  furent  aar  le  kuunre  en  frise« 
lan  nostre  signr*  MCCCxc?)« 

Fol.  35.  b.  Chi  sont  li  Dac*  li  Compte«  et  li  cheualier. 
qni  farent  denant  Gorinche.  lan  nre  aignr.  HCCCC  et  deux« 

Fol.  39.  Li  troy  meillioer  Jehan.  li  troy  meilloer  Guil«* 
llanme  etc. 

Signr.  Jehan  R07  de  bohemie  etc. 

Fol.So.  Explicit  iste  über,  permanua.  Beyeren.  quon- 
dam  Gelre Armorum  Regia  de  Ruyris  Anno  domini  M.CCCC.Y. 
In  profeato  aancti  Johannia  baptiste. 


CCXXIX. 

Codex  Ms.  Nro.3048.  Bro.3048. 

(Hist*  prof.  53.  ol.  s.  n.) 

Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  aec.  XY.  (Foll,  dSg.) 

Chronicon  Romanoram  Pontificam  et  Imperatorum. 
(Niederdeutsch.)     (i    £1.  im  schlechtesten  Zustande, 
ohne  Sign.) 

Fol.  I. 

IiKripit:  »sjme  volke  vor  veret'jw  nicht  gj  Sterken  riddere  . 
dat  ick  gheaaUen  byn  weset  gy  menlike  lüde  vnd  vcchtet  wedder 
juwe  vyende  ick  \vil  to  gade  ghan  vnd  vragben  worvroroe  be  mj 
aldus  ghetusschet  be(\.  Also  gaf  be  den  geist  up  Do  se  dosegben 
dat  ere  houet  deet  was  do  selten  se  sih  en  ander  bouet  ynd  be- 
gbunden  do  menliken  to  stormende  wan  se  vor  ghe  '  dan  badden 
-vnd  se  wunen  to  dem  lesten  dat  slot  vnd  slogben  doet  allend  dat 
se  darvppe  vunden  vnd  worpen  dat  slot  to  gründe  dale.  In  dem 
euluen  lare  led  konnynck  baqnd  doden  den  bertogea  vnd  synen 
eoue  to  Norweghene. « 

»In  dem  ses  vnd  tv? iniigesten  iare  frederici  do  mcn  seref 
na  goddes  bort  MCG  vnd  xlj.  Do  dede  de  pawes  ander  wenae  to 
banne  beyser  Fredericke  vmme  dat  erue  sunte  Peters  dat  be  to 
vnrecbte  besad  Do  vorlede  be  den  romessen  wech  vnd  led  van- 
gben  vnd  vp  grypen  alle  de  to  rome  wolden  Do  sande  de  pawes 
Bisscboppe  iacobe  de  penestrino  bemeliken  in  vrankriken  vnd  led 
bidden  vmme  hulpe.  Do  dat  keyser  Frederick  vornamdo  badbc 
konnynck  Lodewighe  by  synen  boden  vnd  in  synen  brcuen  dat  be 
allen  geistlikcn  personcn  vnde  klericken  de  mit  bisoope  Jacobe 
Tte  synem  ryke  to  roni  cboen  wolde  binderde  etc.« 

Fol.  4.  Fängt  ein  Register  an. 

Adelbertos  Bisabop  Adelberlus  Ton  pragbe  wort  marteler 

46* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


724 

tfvo.8o48.anao  domini  xcrlj  Jare  vnd  ix^  AdrEaans  de   erste  wort  pt« 
▼ijo  vnd  Ixx  Jare. 

Bis  Fol.  i5.  £Finit  focliciter  Anno  MCCCCC. 

9  Anno  MCGGGlxxxvj -wert  geliaren  Maximilianos  bertkr 
Osterich  tfao  einem  Bomeslien  Honick  tho  Franckfort  in  Jejff 
wardicbeit  lieyser  Frederich  seines  berren  vaderfs  imp.  des  u 
dach  des  Mantes  Februarii.  « 

Fol.  i6.  Dat  Anbeghea  rem  karolas  tjden.  Dat  «n 
iar  karoli. 

Wol.  » dat  vele  meestcren  vnde  leredc  lüde  an  toHtüs 
Iiebben  ghescreuen  Croniken  vnd  andere  denkeboke  van  deoer 
ken  der  forsten  beyde  geistlik  vnde  werlik  vnd  ok  vele  aaier. 
lüde  beyder  guden  vnd  der  quaden  vmme  e^vigber  decknisszevt 
len  doch  by  mynen  daghen  weren  klene  niynscnen  dar  sorcW 
dich  aor  dat  se  der  vorscreuenen  Groneken  vnd  denkeboke  nui^ 
den  Wort  na  enn  voruolgbeden  na  erenn  tyden  vnd  iaren  rpf 
dat  nu  de  vorsumenifze  vnser  voruaren  ichtes  wat  vorbetert  iterii 
vnd  So  hebbc  ick  my  vnderwunden  to  der  ere  goddes  vnd  okr 
ner  leuen  moder  marien  vnd  ok  sunte  dominici  myncs  Orden» 
ders  to  scriuende  Fne  Gronekc^i  in  dem  dudesscben  den  Usai 
tydvordriue  vnd  kortewyle  aICs'ik  ok  den  Icrden  vorgheghan  beä 
in  dem  latine  desso  Groneken  bebbe  ick  angbehauen  van  konn^id 
Karolus  tyden  van  vrankryken  vnd  bebbe  se  ok  van  der  go^äa 
bulpe  gheepdigct  in  vnseh  daghen  also  do  men  scref  na  go^ 
bort  1^1.  GGGG.  vn.  xxxi  iar  edder  dar  by  wcre  nu  in  desser  €n 
ncken  ichteswatte  ghesettet  efte  ghescreuen  dar  Jemende  antmf 
duckte  che  mishaghede  de  legghe  dat  myner  vormetenheit  f< 
vnwettcnheyt  nicht  tbo.  Men  der  gehen  vehe  der  boke  ick  de« 
scrcfl  ghetoghen  bebbe.  Desser  kroncken  anbeghynne  vnd  ea» 
beuelc  ick  to  Straffende  vnde  to  becerende  allen  lerden  myiucfes 
den  sodane  strafiingke  beualen  is  vnd  van  rechte  to  kümpt...i 

Fol.  253.  (Fehlt  ein  Theil.)     i432. 

.»In  deme  xix  Jare  Sigismundi  do  men  scref  na  godes  Uf- 
MCGGO  vnde  xxxij  Jar  do  ward  los  gbegbeuen  to  kopenhaani 
Dennemarken  hinrick  hoyer  de  borghermcs(er  van  bamborgTsi' 
vth  der  vengnisse  des  khoninghes  van  Dennemarken  de  dar  Inpf 
ghe  leghen  hadde  vnde  gaff  to  sehet tin  ghe  vor  sik  vnde  vor  ff 
anderen  de  myd  eme  ghevanghen  weren  van  syner  stad  x  diMt 
lubessche  marc  men  do  hee  los  gbegheuen  was  van  deme  W 
ninghe  myd  hahde  vnde  myd  munde  vnde  syn  gheld  vorbor^ 
badde  vnde  darvp  bosefbelde  breue  hadde  der  3ennen  de  eneli 
gheuen  do  deden  de  suiuen  valschliken  vnde  merkliken  bi  cri 
vnde  drengheden  ene  vnde  nodigheden  ene  dar  to  dat  hee  de  In^ 
sehen  vanghenen  scholde  los  maken  were  ouerst  dat  be  dat  nid^ 
en  dede  so  scholde  hee  vppe  dat  nye  de  me  koninehe  ener  ra 
ghenschop  wesen  plichtich  vnd  komcn  wedder  in  also  en  van^ 
maen  vppe  de  suiuen  stede  Do  antworde  de  erbare  vrye  htnr 
alzo  zleuen  bcren  vnde  vrundes  des  lubesschen  vanghen  bj« 
nicht  mechtich  vnde  myn  stad  vnde  darvmme  kan  ik  tvv  ere 
zinghe  nicht  louen  to  schicken  Sünder  kan  dar  wat  gudes  ane  d 
vnde  de  mynen  myd  bede  vnde  myd  gnnste  vnde  gudcnt  rade 
loue  ik  Iw  to  donde  Do  spreken  de  denen  gy  hören  wol  watk 


Digitized  by  LjOOQIC 


725 

ghe  seolit  16  vnde  darap  dwangben  «ee  eme  synen  brefF  alT,  Vnde 
syn  zeghel  af  wolde  he  van  dar  komeot  Uyr  Marke  enislik  re^  •  • 
(Zerrissen.) 

at«  Golumne  ist  wieder  grofstentheiU  da. 

F0L254.  Leer* 

FoLfl55«  Gehört  anders  wohin«  (i5i24«) 

—        Ist  ein  anderes  Concept* 
Noch  6  Bl»  so. 


ccxxx. 

Codex  Ms.  Nro.364.  Nr..  364- 

(Utst.  prof.  7a.  ol.  Bist.  lat.  4o5.) 
Cod.  Ms.  Pergam.  in  Fol.  s.  XV.   (Foll.  ai3.) 

1.)  Fol.  I.  Zeichnung.  Siindenfall  und  seine  daraus 
entspringenden  Laster.     (7  Haaptsünden.) 

i»Epitonie  Historiae  Sacrae  (7.  Petrus  Pictariensis).  « 
(Zeichnung ;  Christus ,  4  Weltgegenden.) 

Incipit :  v  Goiisiderans  hystorie  sacre  prolixitatcm  nee  non 
et  diflQcultatein  scolarium  quoque  circa  Studium  sacre  iectionis 
laaxime  illius  quc  in  hystorie  fundamento  uersatur...« 

Schliefst  mit  den  Aposteln  und  Evangelisten. 
Dann  folgen  2  Bl.  mystische  Deutungen  über  Christus. 
Christliche  Tugenden  und  yerschiedene  Verse« 

3.)  Fol.  18.  b«  Chronicon  in  5  aetates  distributnm  ab 
Adam  usque  ad  Christum  (ab  auctore  non  designato). 

Incipit :  »  NoD  arbitror  infnictuosnm  seriem  huto  operi  in* 
screre. . . « 

3.)  Fol.  36.  b.  Chronicon  breyissimum  in  6  aetates  di-* 
fttributum  (ab  auctore  non  expresso). 

Incipit :  9  Sex  sunt  etates  mundi.  Prima  incipit  ab  Adam 
usque  ad  Noe . . . « 

4.)  Fol.  29.  Fr.  Martini  Poloni(Ord.  Praedicat.)  Chro-« 
nicon  Romanorum  Pontificum  et  Imperatorum  etc. 

Incipit:  »Quoniam  sciro  tcmpora  sumraorum  pontificum  ao 
Imperatorum  nee  non  et  aliorum  patrum  ipsorum  cootempora- 
xieorum  quam  plurimum  inter  alios  theologicis  ac  iuris  peritisex- 
pcdit.  Ego  frater  Martinus  ordinis  fratrum  predicatorum  domini 
papc  pcnitentiarius  ex  divcrsis  Cronicis  ac  gestis  summorum  pon- 
tificum et  imperatorum  presens  opusculum  etc.  €,  (Keine  Erwah« 
liiuiig  der  angebl.  Päbstin  Johanna.) 


SchIurs(FoL78.) 


V 


ichluls(Fol.78.)'» 

Sed  post  durum  campestre  bellum  et  mullorumaaaumConv 


Digitized  by  LjOOQ IC 


n6 

tfro  964«  radinus  et  qnidam  qoi  dicebatur  dnx  Austrie ,  et  maUi   comites 
et  nobiles  in  fugt  capH  per  regem  Barölum  decollantar. « 

5.)  (Fol.  79.)  (»Hermanni  Contracti  exVeringensiCo- 
mite  Monachi  Augiae  Majoris,  qui  A^.  io54obiil,  Chronic 
con  cum  diveraomm  Aactomm  continaalione  nsqae  ad  a 

i347-) 

I.  Incipit:  )»Jhesus  Christus  Dominus  noster  in  betlebem 
lade  nascitur.  Quadragesimo  secundo  anno  Octauiani  Augusti  cc> 
aaris  transactis  ab  inicio  mundi  etc. « 

(Fol.  q3.) 

9  MLiij  Heinricus  Imperator  pannoniam  cum  exercitu  petit. 
etgloriosissimc  redit.  Leo  papa.   qui  et  Bruno  natale   domini  — 
cum  imperatorc  Wormacie  egit. « 
cuitor»M,LV.  Leo  papa.  dormiuit  in  domino  iii  Kai.  Mai.  pro  qso 

qui  ot  Gebhardus  haostensis  episcopus  ordinatur. « 

)>  M.  LVI.  Adelbertus  marcbio  austrie.  O  (?)  (obiit.)  Emust 
filiua  eins  successit.  Ghuno  dux  bawarie  ab  imperatore  expulsas 
in  pannonia  exul  moritur» « 

»  MLVIl. « 

Fol.  i5i,  i383.  Albertas  Dax  Aastrie  contra  Hainri- 
cam  Comitem  de  Schauabarg  profectus  est  et  ezpugnarit 
Leonatain  etc. 

»  reliqaa  feudo  Comiti  adsignaait.  « 

y.  Adr.  Raach  SS.  R.  A.  L  p«  41  n«  £  f. 

6.)  Cronica  pij  Marchionia  fundatoris  nostru 

(Fol.  164.) 

»Anno  domtni.  Millesimo  Co  xiiij.  Iifcepta  est  fandan. 
Neunburgensis  Basilica  et  Marchio  Leupoldus  eiusdem  loci  fanda- 
tor.  cum  ab  eo  tamquam  a  fundatore  a  cunetis  coram  astantibas 
exigeretur  ut  in  fundamento  Monasterii  primum  lapidem  poncret. .  .c 

(Fol.  174.) 

s  Circa  idem  tempus  infra  ynnm  annnm.  s.  a«  vigilia  Baf^ 
thomei  in  anno  dhi.  M«  CGC.  Viii j.  usque  in  secundem  vesperaoi 
beati  Laurentii  in  anno  dhi.  M«  CGC.  X.  eclypsata  est  luna  et  sol 
semel.  Eodem  anno  fuit  castrum  Scbarding  pbsessum  a  doraioo 
Friderico  duce  Austrie  et  Styrie  filio  Alberti  regis  romanorum.  i 

(HBIE1\ 
i6ao.j"«^«''®'^'^''- 

7.)  Fol.  176.  b«  Indicalas  Dacum  Regamque  Boemiae 
et  Archiepiscoporam  Pragensiam  (a  Borziario  usqae  ad  Si- 
giamaadam). 

Incipit :  »  Solnm  ociö  duces  pagani  fuerunt  in  Bobemia.  Sc- 
cnotur  duces  christiani  ^ .  • «    (1  Seite.) 

8.)  Fol.  177.  Ghronicon  rhjthmicum  anonjmi  aucto- 
ria,  ab  anno  1190  (1170  — 1269  (r.  Ranch  S8«  L) 


Digitized  by  LjOOQIC 


727 

Incipit:  »Etas  npstri  temporis  breuis  non  senescit.  irfo.964* 

»  Veterata  temporum  reminisci  nescit  •  • .  « 

Schlafs  (Fol.  1 83.  b): 

»  Quia  per  lioc  facinus  palam  religatur. 
y  Honestaa  que  actenus  est  patrocinata.  c 

9.)  Fol.  184«  Chronicon  Romanoram  Pontificam  et  Im- 
3eratorum  a  Christo  dominoasqaeadInnocentiamlV.  (la^S) : 
3raemittitar  epitome  chronologica  ab  orbe  condito  repe- 
ita* 

Incipit;  »Annis  ab  Adam  duobus  milibns«  dc.xl.  a  diluuto 
Bcc.xxii.  Tempore  natiuitatis  ysaac.  Primo  regnavit  in  ytalia  Ja- 
1U8«  annis  xxvii.  Post  quem  Saturnus  a  grecia  per  Jouem  illium 
3ius  illuc  fugatus  annis.  xxiiij.  Hie  primo  naues.  vela.  elyppeos. 
B&onetam  in  ytalia  fecit.  et  triticum  (seminavit.  Sittrium  constru- 
Kit  ••..« 

Schlafs  (Folsi97.): 

y ...  et  subito  unanimiter  dominum  'simubaldum  nat.  lom- 
bardus.  titulo.  s.  Laurencii.  in  lucinia  presbiterum  in  summum 
pontificem  elegerunt.  et  Innocentium  quartum  vocauerunt.  Anno 
Christi  M<>  CC^  xliij^  Indiccione  prima,  sequentidie  post  Nativita- 
tem  Johannis  baptiste.  Qui  dominica  in  uigilia  apostolorum  re< 
grnum  induit,  et  in  eorumdem  festo  populo  sollempniter  predi- 
cavit* « 

10.)  Fol.  199. 

»Anno  Domini  1417«  ftait  depositus  Johannes  papa  iS^f  In 
concilio  Constancicnsi  qui  in  carceribus  fecit  bec  metra. « 

^  Qui  modo  summus  eram  gaudens  de  nomine  presul 

»Tristis  et  abiectus  nunc  mea  fata  gcmo 

3>Exco1sas  solio  nuper  versabar  in  alto 

T»  Gunctaque  gens  pedibus  prona  oscula  dabant 

7»  Nunc  vero  penarum  fundo  devolvor  in  ymo 

»  Et  faciem  tristem  quemque  videre  pigct 

»  Omnibus  c  terris  aurum  michi  sponce  fcrobant 

))  Sed  nee  gaza  iuvat  nee  quis  aroicus  adest 

y  Sic  varians  fortuna  vices  versata  secundis 

«Snbdit  et  ambieuo  munere  ludit  atrox 

»  Gedat  in  exempTum  cunctis  quos  gloria  tollit 

y  Vertice  de  summo  mox  ego  rapa  cado  etc.  < 

Fol.  199.  b. 

»Anno  dni.  M»  GGGGo  XXV.  inmediate  post  festum  Martini 
venerunt  hussite  debohemia  ad  terram  austrie  ad  ciuitatem  Becz 
et  ceperunt  eam  pridie  ante  Catherine  et  deuastauerunt  et  igne 
combusserunt  Comitemque  de  Uardekk  secum  captiuum  in  pra- 
gam  duxerunt. « 

11.)  Fol.  201.  Compilatio  qaaedam  chronologica  ab 
orbe  condito  usqae  ad  a.  Chr.  i356,  in  fine  mutila. 

Incipit;  »In  nomine  domini  nostri  Jesu  Christi*  In^ac  com- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


72» 

Nrn. 364t  pilationo  ^e  de  diuersis  oxcerpta  est  videlicet -de  iure  canonico. 
de  ecciesiastica  historia  de  Orosio.  de  cronicis  eusebii.  Jeronini 
et  aliorum.  de  libro  qui  dicitur  gemma  anime.  de  opusculo  quod 
vocatar  ordo  romanus.  Osteaduntur  legere  volentibus  aliqoa  de 
gestis  sive  statutis  romiinorum  pontiflcum  et  de  statu  bono  «el 
malo  imperatorum.  Insuper  quibus  qui  successerinc  tarn  in  sede 
apostolica  quam  etiam  in  romana  republica.  Preterea  quibus  qui 
memorati  principes  contemporanei  fuerint  a  beato  Petro  apostolo 
ß  Cesare  Augusto  usque  ad  Annum  domini  M«  GG.  Ui .  •  • « 

Fol  209.  b. 

De  papa  muliere,  y  Nam  mulier  erat  ut  fatentur  romaiu  et 
plegantis  forme,  magne  scientie  et  in  ypocrisi  magne  uite  Hecsvl) 
filrili  habitu  latuit  quosquo  in  papam  eligitur.  et  hec  in  papata 
poncepit  et  cum  esset  grauida  demon  in  consistorio  publice  conm 
Omnibus  prodidit  factum  clamans  ad  papam  hunc  uersum,  Papi 
pater  patrum  papisse  pandico  patrum .  •  •  « 

Fol.  310.  b.  ' 

»  De  cborea  Sub  eodem  iroperatore  -—  A&no  domini  M*  TL 
In  uilla  campestri  nomine  Golbelie  halberstat'  dyoc'  quidam  insti- 
cus  nemine  otpcrtus  duxit  choream  in  sancta  nocte  nativitatis  do- 
i^ini  in  cimiterio  infra  matutinale  officium  cum  XV.  uiris  et  tri- 
bus  feminis  quarum  una  uocabatur  Merswind  £t  rogati  a  presbi- 
toro  ut  ccssarent  iterumque  ammoniti  ut  suis  dissolutis  candboi 
diuinum  ofOcium  non  impedirent  nee  vellent  acquiescere.  Idev 
presbiter  nomine  rupertis  improcatus  est  eis  et  male  dicta  oob> 
gessit  dicens  velit  deus  propter  merita  sancti  roagni  roartiris  pa* 
troni  hui  US  nostre  ecciesie  ut  sie  incessanter  usque  ad  annum  la* 
to^rum  continue  chorisetis.  quod  a  seculis  non  est  auditum  ilfi 
^.  -'  ->  %vü}  per  annum  continue  sine  cibo  et  potu  absque  tecto  et  sonp- 
fio  aliis  bominibus  admirantibus  et  pacicntibus  choream  duxerust 
^altantes  in  ipso  eodem  loco  et  cantantes  incessanter  quousque 
prchiepiscopus  colonicnsis  nomine  herbertus  misericordia  molsi 
venit  illiic  et  eos  in  nomine  domini  a  tali  vinculo  choree  lihera- 
vit.  Quibus  liberatis.  iiij.  ex  ipsis  statim  mortui  sunt,  alii  refo> 
eillati  resumpserunt  vires  et  egerunt  penitentiam .  •  •  « 

Schlufs.  Fol.  31 3* 

»  Anno  M.  GC.  LVI.  hostes  seuissimi  oppressores  crudeli^ 
simi  omniiim  nacionum  tartari  potentissime  expugnaverunt  partes 
orientales  vid.  regnum  Indie.  regnuin  armenie,  regnum  niniffi 
regnum  de  Daldacn  potentissimum ,  interfecto  eorum  papa  Califai 
regnum  de  Baldach,  regnum  ierosolimitanum ,  antiocniam  e(|Ml^ 
tes  Cbristianorum  ultra  mare...«  (cetera  desunt.) 

y.  Pistorii  SS.  B.  Germ.  T.  I.  pag.  7o5  eine  abniicbe 
CoQupiUtio  (usqae  1474  producu). 


Digitized  by  LjOOQ IC 


129 
CCXXXI. 
Codex  Ms.  Nro.3399.  sro.9.9> 

(Hiftt.  prof.  74.  Ol.  Hiat.  lat.  S5.) 

Cod.  Mt.chart*  in  Fol.  0.  XY.  (FolL  jii4.) 
Fol.1.  rBartholomeiFaccüBeraiiiGestarum.  AlfontL 
Begis.  Liber  Primus.  Incipit  feliciter.  Lege. « 

» Etoi  noonuUos  uiro«  baec  aeta«  tulit ,  qui  praeatanti  isge» 
nio  atque  doctrina  praediti,  tum  ad  alia  quaaque  tum  ad  re«  ga- 
fitaa  scribendas  peridonei  existimari  possint,  fueruntque  et  nostra 
et  patrum  nostrorum  memoria  aliquot  populi  ao  prmcipea  olari 
qui  magna  ac  laudabilia  facinora  gesaere  •  •  •  c 

Schlafs:  (F0I.SI12.) 

9  Genuensia  quoque  legatus  cum  fmstra  sese  ibi  terapns  te- 
rere  iis  digressis  animaduerteret.  et  ipse  statim  romam  se  contu- 
lit.  vbi  dum  moram  facit.  legati  pontificis  quem  diximus  hortata 
nicolaus  pontifex  maximua.  qui  tum  grauiter  aegrotabat,  e  uita 

discessit. «  

Deo  gras. 

(Got  geschrieben.)     (Libri  X.) 

Ed.  Joannes  Michael  Brutus,  Lugduni  typia  hercdum 
Sebastiani  Grjphii  A^  i56o.  4^^  et  dein  aaepins. 
V«  Giom.  de  letterati  dltalia ,  t.  X.  a  p.  1 89. 

Fol.  91 3.  Concept  eines  Briefes  der  Genueser  an  Her- 
zog Philipp  yon  Mailand.  Dat.  Janne  die  39  Decemb.  i436» 

locipit:  »Scimos  lllustrissime  Frinceps  quod  motusnostros 
miraberis  nisi  quod  lenti  fuerint  Nam  si  mtra  tui  pectoris  ar- 
cbana  coaccunasti.  graues  Injurias  dissipationes,  Incommoda,  vio- 
lentiast  Ignominias,  sarcinas  quibusque  nos  vniuersamque  no- 
stram  rempublicam  banc  indigne  aifecisti  prouocastique  ,  debes 
profecto  jam  dudum  tarditatem  nostram  mirari  et  accusasse . .  •  c 
OV2BL) 


ccxxxu. 

Codex  Ms«  Nro.5544.  Hro.6544. 

(Bist,  profl  76.) 
Cod.  Ms.  Chart  in  Fol.  sec.  XYI.  (FoU.  65.) 
(Guerra  de  Granada  de  i555  aäos.) 
»De  la  Gnerra  de  Granada«« 

Prologo. 
»Mi  propoaito  es.escriulr  la  guerra  qua  elBey  chatolico  de 
Espana  Don  Philippe  hijo  del  nnnca  vencido  Emperador  don  Car« 
los ,  tuvo  en  el   ßoyno  de  Qranadfl  contra  \qa  relieldes  nucva- 


Digitized  by  LjOOQ IC 


730 

Uro.  5644.  niente  conuertidos.  Parte  de  la  qaal  yo  vi ,  y  parte  enteadi  de 
personas  qae  en  ella  pasieron  las  manos  y  el  entendimiento.  Bi- 
enseque  algunar  de  las  coBas  qae  escriuire  parcceran  liuianas  j 
menudas  para  historie.  Comparadas  a  las  grandes  que  de  Espafia 
se  hallen  escritas  guerras  largas  deuarios  sucesos ,  tomas  y  deio- 
laciones  de  «udades  poputosas,  Heyes  yencidos  y  presos  y  deo- 
tro  en  casa  discordias  entre  padrbs  y  hijos ,  Germanos  y  Gcrma* 
nas  suegros  y  yernos,  acabados  linajes,  mudadas  suscessioaei, 
Beyes  desposeidos  otros  Restituydos  ,  y  otrauez  desposeidos  7 
mnertos  a  hicrro.  Libre  y  estendido  campo  y  anchasalida  pan 
los  eseriptores ,  yo  escogi  Camino  estrecho  y  aunque  trauajoso 
esteril ,  y  sin  gloria  pero  prouechoro  y  de  fructo  paralosque  ade- 
lante  vinieren  etc.  « 

Fol.  56. 

»  E  querido  tratar  tan  particularmenle  desta  guerra  la  wo 
por  que  fue  varia  cn  sa  manera  y  hecfaa  con  gran  sa  frimt^  dd 
capitan  gen\  con  la  gente  concegil  sino  la  que  los  sefiores  em« 
biauan.  y  la  mayor  partedel  mismo  duquey aunque  conella  nouuo 
grandes  recucntros  in  pueblos  tomados  porfuer^a  no  setratocoa 
inenos  cuidado  y  determinaeion  y  lade  otras  partes  de  esto  Heyao, 
ni  ubo  menos  desordenes  que  corregir  q^o  el  duque  latomo  a  sv 
cargo  guerra  comencada  y  suspendida  por*falta  de  dinero  y  Yita- 
alla  tornada  a  Restaurar  sin  lo  uno  y  sin  lo  otro  pero  sola  ella 
acabada  y  fuera  de  pretenciones,  cmulaciones  y  embidias,  lootro 

f>or  auersido  enticmpos  antiguos  recogido  en  aquellos  laeaits 
as  fuergas  dol  mundo  y  competido  Caesar  y  los  hijosde  dePon- 
peo.  Cabecas  dcl ,  sobrc  quäl  quedaria  con  el  senorio  de  todo 
hasta  que  la  Fortuna  determino  por  Caesar  dos  leguas  de  donde 
esta  agora  Ron  da  y  tres  de  la  quellamamos  mönda  cn  la  gran  ba* 
talla  cerca  de  Ronda  la  vieja  de  donde  oy  cndiacomo  tengodiebo 
s^uen  espresas  senales  dcspojos  de  armas  y  cauallos  y  Ten  los 
nioradoros  encontrarsc  por  el  aire  esquadroncs  oy  en  se  voies 
como  de  personas  que  aco nieten.  Estantiguas  llama  el  bulgo  es- 
pahol  a  semejantes  aparencias  o  fantasmasque  el  baho  de  latierra 

Siando  el  sol  sale  o  sc  pone  forma  en  el  ayre  va]o  oomo  seue  cn 
alto  de  las  nubcs  formadas  en  varias  figuras  y  aemejaD^as.  c 

Fehlen  die  Gapitel  20 ,  21 ,  fla ,   a3 ,   24  des  Lib.  IV. 

Fol.  57.  Memorial  que  de  parte  de  sa  Magestad  sedio 
a  los  Theologos.  (3  Bl.) 

Fol.  59  h.  Parecer  de  fray  Melchior  Cano  sobre  lo 
que  sele  consulto  en  el  memorial  de  arriba« 

F0U65.  b.  Schlafs:   ^ 

yNuestro  seixor  por  su  infinita  miserioordia  seapiade  de 
suy  gla*  ydeal.  Mag^  gracia  fauor  y  suespiritu  para  que  remedi  e 
tiniendo  a  dios  de  su  parte  los  males  travajos  y  peligros  en  qne 
lay  glä  esta  deste  Conuento  de  Sanct  Pablo  de  Valladolid  aquince 
de  nouiembre  de  mile  y  quinientos  y  eynqt«  y  cinco  ahos. 

QenlilottL    vEx  Bibliothcca  Marchtonis  de  Cabrega 


Digitized  by  LjOOQIC 


731 

(qnae  in  Bibl.  Palat.  translata  est).«    Es  ist  der  Antbor:  D,  Hco.5544* 
Diego  Hartado  de  Mendoza. 

I.  »Grayior  est  haec  historia  acilla  quam  eiasdem  belli 
scripsit  serraone  itidem  hispanico  Genesias  Perez  de  Hirta 
Marciae  yrbis  incola ,  de  qua  iadiciam  baiasmodi  talit  Mi- 
colaas  Antonius  in  BibL  Hisp.  »Opus  quod  allubescit  plnri- 
inum  otiosis  et  aliud  non  agentibus.«  Editionibus  quas  idem 
commemorat  addo  ego  Concbeosem  A'  1619  apud  Domioi- 
cum  de  la  Yglesia  8. 

a.  Commentarii  querelarum,  quas  Pbilippns  IL  Hispa- 
niarum  Rex  habebat  cum  Pontifice  et  Curia  Romana  Theo- 
logis propositi  cum  response  et  consilio  Melcbioris  Cani. 

y.  de  hoc  consilio  Melch«  Gant  Nicolanm  Antoninm 
Bibl.  Hisp. «  

9  Guerra  de  Granada ,  que  hizo  el  Rei  de  Felipe  IL 
contra  los  Moriscos  de  aquel  reino ,  sus  rebeldes.  Escri- 
yiola  D.  Diego  Hurtado  de  Mendoza,  del  Consejo  del  Em- 
perador  Carlos  V.  su  Embajador  en  Roma  i  Tenecia ;  sa 
GoVemador  i  Capitan  General  en  Toscana«  Nueva  Impre« 
sion  completa  de  lo  que  faltava  en  las  anteriores ,  i  escri- 
yio  el  aulor;  i  anadida  con  su  vida,  ilo  que  se  baria  snplido 
per  el  Conde  de  Portalegre.  —  Con  Licencia  del  Real  Con- 
sejo En  Valencia:  enlaoficina  de  Benito  Monfortano  1776. 
(Mit  d.  Porträt  des  Mendoza.)  LYI  n.  335  S.  8. 

(III — LVL  Yida  de  Don  Diego  Hurtado  de  Mendoza.) 

(p.  I  —  329.  Historia  de  D.  D.  de  M.) 

p. 33o  —  335.  Discurso  del  Conde  de  Portalegre,  ea 
que  declara  le  que  al  fin  del  Libro  teroero  falta  de  la  Histo- 
ria f  i  sucintamente  lo  aiiade. 


ccxxxra. 

Codex  Ms.  Nro.373.  »w^s^s* 

(Hist.  prof.  83.  ol  211.) 
Cod«  Ms.  Pergam.  in  Fol.  s.  XI  — XIV.  (Foll.  fl5.)  MiscelL 

I  •)  Fragmentum  Chronicorum  qnorundam  antiquornm. 

Fol.  !•  (Cbronicon  Lambacense)  a  diversis  scriptum. 

MCLXX.yil.  Dominus  papa  Alexander  et  imperator 
Fridericus  concilio  glorioso  Venetie  babito  pacificantnr. 

Fol  7.  b.  M«  CCC.  XLviij^  tüj  kl  Februarii  factns  est 
terre  motna  magnus  hora  yespertina. 

3.)  Fol.  8«  (Altentm  Fragmentum  Chronicomm.) 


Digitized  by  VjOOQ IC 


732 

Nro.dyS..  laciplt;  »Anno  ab incarnationc  domini M»  GC^  LXimo  Sum- 

mus  rerum  omnium  opifex  et  creator  noTumomnipotentiesuehaic 
mundo  volens  ostendero  prodigium.  Gomctam  stellam  pulcherri- 
mam  ignlbus  crinitam.  lucifluis  soaarum  ductibus  galeatam.  celis 
infudit  • . «  «* 

Bis  1267«  D&i^>^  wieder  von  1257— ia64«  (Meist  oriental) 

Schlafs: 

»  Dax  Albertus  de  brunswic  redemit  se  a  captiaitate  cum 
octo  milibus  marcarum  et  viij.  Gastellis.  Vrbanus  papa  Hij9  de* 
fiinctus  est.  Pluvie  et  repcntine  inundktiones  aquarum  circa  f^ 
stam  beati. Nicolai  episoopi  multas  villas  in  saxonia  miserabiliter 
submerseruat.  tt  

3.)  Fol.9,  Gregqrii  PP. 

(Fragmentum  Constitution  am  qaarumdam  Njcenae  Sj- 
nodi*  cum  subsignatione  Episcoporum  qaorundam  Item  no- 
mina  Paparum**  et  Imperatorum ***•)     (n  Jahrh.) 

*8peciatim  de  litteris  formatis« 

**a  S.  Petro  asque  ad  Zosymum. 

***qaoramdam  Romanorum  a  Mauritio  usqae  adHen« 
ricam  Bayarum. « 

4«)  Fol.  11.  b.  Fragmentum  persecutionis ,  quampas- 
sus  est  Liberias  PP«  occasione  haeresis  Arianae. 

Incipit  t  »  Fuit  temporibus  constantini  principis  usque  ad 
Gonstantium  augustum  liberius  quidam  papa  urbis  rome,  quiter- 
cio  exilio  deportatus  est  a  Gonstantio  •  •  • « 

Sohlufs.  (Fol.  12.  b.)  . 

V  Ab  eodem  die  intra  ccciesias  iussu  constantii  imperatotis 
qaisquis  inventus  fuisset  non  sie  confiteri  vel  pariicipari  sicut  )»• 
berius.  indiscussus  gladio  puniretur. «  (i'/j  Bl*) 

5.)  Fol.  i3.  Fragmentum  Juris  Canonici,  in  quosti- 
tuli  de  yerborum  significatione  et  de  regnlis  Juris. 

Incipit:  ^»uersione  condigna  ut  pena  docente  discant  iodi* 
ces  quam  graue  sit  excommunicationum  sententias  sine  maturitate 
debita  fulminare .  • .  « 

Schlufs:  (Fol.  18.) 

»Explicit  Soxtus  über  decretalium  yenerabilis  domini  pape 
bonifacii  octaui  deo  gratias. « 

»  Finis  adest  iste.  sit  gloria  laus  tibi  Ghriste 

» Libri  doctisse  te  laudant  atque  iuriste. «  (6  B1-) 

6.)  FoLi<).  Fragm.  homiliae  coiasdam  contra  Tanam 
gloriam.  (i&  Jahrh.  10?)   1  El. 

7«)  Fol.  20.  Fragmentum  Indulgentiarum ,  quae  Ro- 
mae  variia  Ecciesiis  concessae  sunt« 

Incipit:  » venientibus.  XII«  Milia  annorum.  et  illis  de  pro- 


Digitized  by  LjOOQIC 


»35 

uincia  Boaiana.  et  aliis  protihidis  circiiiDJaceiitibas  IX.  mllia  an- 
norum...«  (i  Seite.)  (i3  JabrJi.) 

Unlen  mit  jüngerer  Schrift:  »Liber  aancte  Marie  yir- 
gines  in  Newnburga  clanstrali.c 

8.)  Fol.  21.  Fragmentum  Titae  et  mortis  aiaelegendae 
ut  vocant  Diai  Andreae  Apostoli  et  Jacpbi  Apoistoii  (ex 
Pseudo — Abdia). 

Incipit:  vpatras  ciuitatem  ingressns.  cepit  compellere  cre- 
dentea  christo  ad-sacrifieia  idolorum.  5  B1. 

Scblurs:  yosteadic  non  esse  altemm  filiam  dei.  Nisi  bunc 
quem  iudei  orucifikenint, «    (lo  Jahrh»)  ' 


CCXXXIV. 
Codex  Ms.  Nro.7634.  Nro.7634. 

(Hist.  prof.  93.) 
Cod.  Ms.  Chart,  in  Fol.  sec.XYTI.    (Foll.92.) 

Wappenbach.  (Der  Bajrischen  Hereoge.)  Eigentlich 
Stammbaum  mit  Wappen. 

Fol.  1.  Incipit: 

V  Miramundo ,  ain  Khenig  Armen!  Tnnd  Ffirst  der  Caldeer 
vf^s  gar  ain  streitpar  emstlioh  mann,  aber  warbafit  rnndgerecbr, 
sein  weib  was  Tbuninimia  ains  Khonigs  tochter  persorum,  die 
gebar  bey  Im  zwen  Sonne  Mitritadem  vnnd  Simpollo  etc.  IVun 
ficngcn  eu  meinen  zeittens  die  Römer  vast  an,  in  grofsvnndhhlain 
AiTrA  zu  regieren«  vnnd  sich  -mit  Iren  gewaltaufseubraitten,  auch 
die  Idiönigkhliche  vnnd  anndere  grosse  Fürstengvralt  zu  schmCI- 
lern  vnnd  die  zu  vertruchben,  das  dem  gemelten  Miramundo  auch 
anndern  grofs mächtigen  Hbonigen ,  Pursten  vnnd  berrschafTtcn 
schwer  was  zu  gedulden ,  darumb  dieselben  vnnd  der  lihonig  Mi« 
ramundus  zu  forderst  den  Bömem  vnterstuende  etc. « 

Miramundus.     a  Wappen. 

Fol  i5.  b. 

))Anno  691  regiert  Geroldus  die  Marckht  obern  Bononia  38 
Jar  vnter  dem  Babst  Sergium  bifs  auf  den  dritten  Gregorium. « 

y  Geroldus  Marggraf  in  obern  Bononia  ain  Son  Marggraf 
Grimoldi  der  vermehclt  Im  fraw  Wanndelburga  aines  KbÖniges 
Tochter  von  Nidern  Bononia ,  die  gebar  bey  Im  zwen  Sonne  Gri- 
inoldum  vnnd  Beinoldum  vnnd  drey  Töchter  Amelburga  Wanndel- 
burga vnnd  Sebnrga  wurden  alle  enlich.  m 

Folgen  a  Wappen.  (Ungern.) 

Fol.  16.  17«  18.  Blofse  Wappen  ohne  Text« 
Fol.  19.  20«  21.  Ganz  leer. 

Fol.22.b.  — FoK92.  Blorse  Wappen  ohne  Text.  Man- 
che Schilde  leer. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


734 

ecxxxv. 

Uro.  880.  Codex  Ms.  Nro.  380. 

(Hist-  prof.  95.  ol.  60.) 
Cod.  Mt.  pergam.  in  FoL  a.  XIV.  exeantit.    (Foll  ssS.) 
Fol.  1.  a.  VöÜTbild.     KUsterstiftuDg  y.  Oaterhofen. 

Fol.  1.  b. 

V  tncipit  collectio  capitulorum  libri  patheon  magistri  G«l> 
frldi  Viterbiensis.  de  mundi  principio.«  De  ueteri  et  novo  tesu 
mento  et  de  regnis  totlus  mundi.  de  regibua  et  pontificibus.  Ftn 
prima. « 

Folgt  der  Index.  (5%  BK) 

Am  Ende  des  x  Bl.  stebt:  Iste  liber  est  aanctelürp- 
rete  in  Osterheuen  scriptus  sub  domno  Ylrico^abbatehoiis 
.  loci.  < 

Fol.  7. 

Incipit  liber.Fantbeon.  Gotfrrdi  Viterbiensis.  demondipr» 
cipio.  de  universo  veteri  et  novo  Tcstamento  De  omnibus  eutibiis  H 
«  temporibus  seculofum.  De  omnibus  mundi  regnis.  et  regibuß 
gestis  eorum.  De  omnibus  Bomanis  Pontificibus  et  imperatorib« 
romanorum.  assignando  nomini  et  actaetannos  et  dies  eorum  11 
imitio  mundi.  usque  ad  tempora  domini  Vrbani  Pape  tertii.  et  ^ 
que  ad  dominum  iroperatorem  Fridri^um  inam  etolium  eiusHais- 
ricum  VI.  Incipit  proemium  ad  dominum  papam  Vrbanum<rotk)4 

Vor  dem  Particula  1.  steht  wieder  der  lodex  Capitulorua. 

Fol.  1 27, 

(Particula  XV.)  fangen.«  cur  Saite,  Notisen,  von  spitov 
Hand  geschrieben ,  an. 

Z.  B.  Anno  di.  xlii jo  Jacobtts  frater  Johannis  ab  berode  gbr 
diatur. 

Anno  di.  xliijo  Petrus  Apostolus  KathedramRomesuscipie» 
mittit  beatum  ApoUinarem  Rauennam.  Mens.  Cleinentem  ad  fa> 
rentissimam  vero  urbem  gallie  Treuerim  tres  sinuliter  procerci 
Valerium  Eucfaarium  ac  Maternum  destinavit. 

Fol.  i65. 

(Particula  XVII.)  »Anno  dSi  DGGCClxizxviijo  Oebharda 
Ratisponensis  Ecclesie  Episcopus  construxit  monasterinm  inpnd 
dedicavit  tempore  sancti  Heinrici  in]peratoristUDcducisbawar*< 

Fol.  170. 

(part.  XVII.)  »Anno  dni  M«  Ixxv«  ErnestusMarchio Abstn» 
occiditur  cui  Icupoldus  filius  eius  s^i^cessit.  Eodera  anno  htno» 
nus  babbergcnsis  Episcopus  ob  hercsim  symoniacam  auctoriuit 
Gregorii  Vil.  pape  deponitur — cui  Budpertus  ab  HeinricolU^ 
aubrogatur. « 

Fol.  178. 

»Anno   ab  incamatione  domini«   M»  C«  XG«  tiü«  B6^ 


Digitized  by  LjOOQ IC 


1U 

cns  yi«  viam  vniuerso  camis  ingressus  est.  ot  ^jwcrrainimpcrio  Wro.30o, 
orta  est.  Pbilippo  fratrc  cius.  et  Ottone  iiHo  ducis*  daxonie  Hein- 
rici.  sibi  certatim  iUnd  iKurpantibus.     Ipso  etraitvairao  dominus 
papa  celestiDu«  decesait.  et  lnBocenoivs  IIL  sueotsaftt^« 

»Huc  usquc  Gotfridus  viterbiensia  cronicam  suam  dedvuliwk 
y  Anno  domini  M^  G.  Ixxxxvii.  niortuo  imperatore   bainrico 
VIo  qui  sub  GelestiDO  III-  et  Innoccntio  III.  impcrauit  etc. « . 

Oben  ist  die  Aufsebrift  (rotb)  :  »  Gronica  modcrnorum  poät 
tempora  Hainrici  VI.  c 

Bis  Fol.  200.  Chroxricon  Osterbouense.  K  Rauch.  SS. 
1.  491  —  Ö44. 

Fol.  201.  Particala  XYIIL  (Wieder  Gottfried  Ton  Vi- 
terbo«)  ^ 

)>  Hystoria  anglorum  et  saxonam  pars -Xl)£« 
vGhronica  que  perbibent  regnasse  djocletianum  etc.« 

Fol.  204*  ,b.  Particala  zviiij» 

De  regaljbus  iiTBigniis.  de  cruce  et  gladip  et  reliqnis. 

Fol.2o6«  Quid  significet^Crista  in  Corona  imperiall«   ' 
»  Dieitur  augusta  circlo  super  addifa  cHsta.  ' 
9  Publica  res  aucta  plane  raonstratur  m  ista 
»  Qui  dyadema  gerit.  uictor  et  anctot  erit.«    ' 

Catalogus  apostolifiorum  et  imperatorum  etprimamde 
domino  nostro  Jesu  Christo.  •      ♦  .' 

Fol.  209.  b. 

Anno  domini.  M;  GGC.  VIII.  In  fcsto  Katerine  eligitur  in 
regem  Hainricus  VIl9  sub  quo  dominus  Glemens  papa  prodictus 
cefebrat  concilium  Vienne  anno  Fontificatus  sui.  VII^  regni  vero 
predictj  Hainrici  ^nno.  V.  et  sedlt  sub  eodem. 

Fol.  210. 

Incipit  Gatalogus  omnium  pontificum  Bomanorum  qui  fue- 
runt  ab  incamatione  domini.  usque  ad  papkm  Gelestinum  terctum. 
qui  nnxit  ad  imperinm  Hainricum  VI.  auctore  magistro  Gotfrido 
viterbiense. 

Dominus  Jesus  Gbrislus  sedit  in  boc  mundo  annis  XXXIII. 
Men.  III.  .     . 

(Zur  Seite:) 

Incipit  Gatalogus  omnium  imperatorum  et  omnium  re^um 
Bomanorum.  qui  fuerunt  ab  incarnatione  domini  usque  ad  impa« 
ratorem  Fridricum  primum.  et  filium  eins  Heinricum  VlBm  quem 
nnxit  celestinus  papa  IIl9  auctore  magistro  Gotfrido  Viterbiense. 

Nebst  Fortsetxung  bis  Karl  IV. 

Fol«  21 3.  Incipit  catalogus  regnm  Ytalicomm  etc« 
Fol.  21 6«  b»  Katalogus  Metropolitanorum  Bawarie«  ab 
anno  domini  quingentesimo  Ixxxt 

Fol.  217.  Patauienaea  Epiaoopi  ab  anno  739. 
it.  218.  etc. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


T36 

Fol  819  —  S34«  Leen 

Unten  steht  (Fol.  224.):  Iste  liber  est  sancte  Karp 
retein  Osterhouen«  scriptnssub  dominoYiriooabbatehnn 
loei 

Fol.ssS.  «»Pririlegium  Friderici  Imp.  I.  de  anno  n56.j 
quo  Harchionatus  Austriae  in  Dacatom  eleyatur.«  (Prin-j 
legiam  minus.) 


CCXXXVl. 
tf>o.6te..  Codex  Ms.  Nro.5620» 

[Bist  prof.  469.  (117.)] 
Cod.  Ms.  Chart,  seo.  XVI.  in  Pol.    (Foll.58.) 
Fol.  1 — 58.  »Historia   en  Espanol  de  las  Indiasde 
nnoTO  moodp««  (an  Carl  Y.) 

Incipit:  »Entre  quantos  principes  Sabemos  que  aja  abi« 
el  mundo ,  uin^uno  pienso ,  que  se  podia  allar  A  quien  con  ta 
berdadera  volantad  con  tan  grand  diligencia  7  deaeo  Ayan  pro» 
rado  los  honbres  serbir  como  bemos  que  a  V.  Rf  •  oy  basea  et& 

Historia  Nayigationis  in  Noaam  orbem  ab  Hispano  qi^ 
>^        dam  sttsceptae  remmque  ibidem  gestaram«      (Ab  17  Jini 
1527  — 1 536.) 

y  A  dies  y  siete  dfas  del  mes  de  Junio  del   aho'  de  mül 

Sninientos  y  veynte  y  siete  anos  partio  del  puerto  de  San  Lwf 
e  barrametfa  el  g<^ernador  Pannto  deNarbaes  con  poder  ja» 
dado  de  V.  M.  para  conquistar  y  govemar  las  probincias  ^ 
estan  desde  el  Rio  de  las  palmas.  mas  asta  el  cabo  de  la  fiov 
las  quales  son  en  tera  firme  etc.  \ 

Besinit:  »y  su  roadre  se  Hämo  dona  Teresa  cabe^  dela> 
natural  de  xerez  de  la  fröntera ,  el  quarto  se  llama  estcbaoj  tf< 
negro  de  la  rabe  natural  de  Cemora. « 

Tgl.  Tom,  IIL  NaTigattonnm  Joannis  Bapt  RamiiiSi 
Fol.  3 10. 

Ital.  Debers.  sine  prooemio ;  tribnitor  Airaro  'S^ 
Cabeqa  de  Vaca. 

(Cf.  Nicol.  Ant.  Bibl.  Hispan.) 


DigitizedbyLjOOQlC  i 

J 


73r 


,   ,  coxxjirvn.         :'"'  \^ 

';     .     C/odejt  Ms.  Nr(K3409.  :  Hr-M«*- 

'        :• '  (Bist.  prof.  4Ü4.)  :       » 

Cod«H6.  Chart  tec.  XV.  FoK   (FoILsSi.) 

. ;  ..  .Xoeo  L ,  FoL  i  -:-  i  ad*   Chronica  Pimtificutn4  ^  (iwqtie  ad 
CalJüiua  Illy  Ex  T^riU  chroi^icU  co.i^fUta.     (Sigkl»l^i  «<  ilK 
berti  etc.)  Vorher  Litte  der  Päbstet  worin  noch.SiU«»« 
TorkommU  .    -    •  .  i 

'  "Fol.!.--    '    •'•*■■••         •  .-..•'•. 

Incipit»  y'A  prii&o  (rotb) 'NiiÜc  dii6  regna  orhis  seu  regiV 
mina  Pontifieom  auminoniiii  nee  non  Imperatomm  hiciplünt  feli« 
cHav  ctt««'  •     V  .'•:, 

Finis«  De  Calixto  papa  Dacentesimo  Wicetimp  primo,     * 
'    '  »  Calixtüs  natione  Hispanaa  papa  ducentesimiia  yicesi* 
mss  primua.« 

(Der  Com'pitiBttor  zeigt  aich  ala  Inhanget^  dea  Basier* 
Conciliams«) 

F0K118. 

»  Adveniente  igitur  manse  septembri  ^onta^ittMr  amicos  pape 
et  qao»dain  Romanorum  orto  diatnfJ4pf<<Iuid»ft  iMmani  emuli 
pape  a  fidelibus  eius  trucidati  suni  quorum  nnus  aubtus  cappa 
pape  latuit  dam,  alii  occiderentur ,  ßipqme  «alva€u9  ^>^v  Quem 
ego  ffäX6t  Albertus  pfo  tunc  mönajd^ua  tempore  Martini  pape 
qttfftitt  auperHiteia  adbue  vidi  Borne  Sn  inrsula  babftaittem  ^nloanp 
cronicam  a  tempore  Gregorii  XI  usque  ad  bec  tempore  conHMiati' 
acilicet  anno  domini  M.  jCGCO»  lii«^«^  priiaa  die  octelnria 'taai  de 
▼Isis  et  auditis  quam  etiam  conipertis.  «••  • 

(Gentilotti:  »Cotiflatom  eat  ex  nnh  ehhMitds  prae* 
cipfae  Emebil,  tlierenymi,   IaM<»ri,  Ca$atoA0ri,'AiMiauaii 
Bibiiotbecavü^    Ricjiärdi  ClttnliJc^ifiiaf ,    Bleardi    Episcopi' 
Gremonensia,  M«itJ*il*ofoni  com.  hUt.  deJoaipiiaPiipiaaa^c) 


.LocoIT.  Fohj32.  Nomina  Iiqp^atoraiiL  ab  Oc^Tiano 

adTride'rlcdin.       '  '  ,        .         /       7 

Fol*.  i33-^'aa4.  Chrontcon  Jmperaiorum»   '  '^ 

In^ipit:  ^Estimant  qeidam  a  tempore*  diluvii  usque  ad  tem* 

pora  Nyni  er  Abgabe  iiMM  bistorias  fuisse  conscriptas  ete.  a 

Schliefst  mit  dem  Schreiben  dea  Job.  Hüniad  an  den 
Palatin  Ton  Ungarn  Wladishras ,  dafs  die  Türken  von  der 
Belagerung  des  Schlosses  Nandoralba  zurückgetrieben 
aejen : 

I.  47 


Digitized  by  LjOOQ IC 


75ß; 

ifro.84o9.  Dat  in  Nandoralba  Sabbato  proximo  ante  fettammci 

Jacobi  Anno  dni.  H<»  CG€0  Ix^  (?)     * 

Folgen  noch  2Zasaize  von  1387a« i^gd^^DeThards.) 

•«'  ^  Scblufs;  rEt  hec  dicta  A<m  suflt  de  cüntexilHto.  Imperatorii 

Friderici  ab  anno  dni.  ubi  scribiiHr  A(*  CCCIxxxti;^  die  xv  bcbii 
Jiiny  etc.«    (Benutzt  von  äuspinianue.) 

'  iMfiQV  III. '  F6L  939  -L- «5  r •  t  H!c  pontfntttr*omnei  tui 
nalea  l^airiarelie,  Arcliiafptscopi  et  Epiacopf  earam(pie» 
otoater«  •*.  .1    .      •  . 

Fol«  8219 — 248. 

FoL  349.  Imperatores  Christianomm«  Beges  Ckriilii- 
noram  etc. .  De  Electoribae  ^n^per^toirom  etp.  ^aot,  carau 
qqvonfkimlio^fer&lo^S,'   l\i,.,    ..!    .      ...  / 

Fol«  aSo»  Notandum  Imperatores  Homanorvmdoooii 

Born,  et  Grec.  ^ , 

Notanddm  de  Begibaa  cbristianis  ^ui  coronantnr  et  ii- 
iinganWr^' 

t$ti  Beges  sunt  feodar^j  ecclesie  Bomane  acilicat 
BezAnglie 

Arragonie  yel  Sardinie  qaod  idem  eab. 
Bex  Yngarie 
.  Boemift-  ^'  .'.  '.  .    .  : 

8icile'>     ^  Beges.  > 
»    "  '  '••     Jemsalemjl  • '.'  •""    •     '    ^''  ''    '  \  [ 
'    \^  Isti  sant  Be^es  cj^ui  non  coronantiir'n^c'ungantiin 
,.'.'!'  ^ti^aimt  in  J(nsaIa'.'Bil)eifnie  propQ  Anj^Uam  regesb 
tjiolki...  «    .         t     .:  )... 

i'FoLsSit  Tihilvs^triai^ciiarvm 
Titulos  Episcoporom-  Cardinaliunk.    " 
.....  S^aomß  pr^soluoi  expliqit, felu:Uer«> 
j       »Liber.  .est  B*"!  Patris  et  dn i«  I>Ml0ri8 . Joanaia  Fdba 
^pUoapi Tienoei^is  prQprüii,.el  vion  6|Ut€opat«a  peouA 
^Pli\§  <^<,  poat  i^oarteinjp.si«säa  6iWMhmioi.£oIiegiLitt 
p.  Nicorai  ad  usum  inhabitantiam.stadentiam  et  atudiosona 
inxta  suam  Ordinationen!  collocandns. «       ,    , 
^"  '  »äctumViennae?  Jänuaru  Anno  a  Christo  nato  IL  IX 
XL.  Ex  Singalari  mf ndato  «t  ex  ore  ipsios  B"''  £pisc<f 
Yiennensis 

,'^V*...         GregQria^  Btteh. 

-.j'«    CT..  f    I  ••  •  !■         ' « 


Digitized  by  LjOOQIC 


cöxxxvni. 

Codex  Mg.  Nro.  390*  «-•»* 

(Histl  prof.  109.) 

Coäl'lbi  Pergam.  in  Fol-  tec.  (XllLyel)  XIV.  (PolLSoO 

Martini  (Poloni)  Chronicon, 

FoU  1.  Incipitt. 
'  1'  <:j^9iMmiam  Mip^  t^mp^ra  sumikiotakn  pötitlficnnl  rönlahoi^m 
ao  imperatoram  9  nee  non  et  aliovum  patr«in  aanctomiti'Ooati^M^ 
porineorum  quam  plurimnm  inter  alios  tbaologis  ao  iuris  peritis 
ei4»edit.  Ego  fraler  Ufarlintis  domiai  papa  penitenciarius  et  ca- 
peilanai  bx  ametiis  cronicis  ac  gestis  summorum  pontificuoi  et  imr 
peratorum  presens  opusculum  per  annoa  incamationis  domini  ab 
ijj^  primo  pontifiea  ^u  GliHsto',  et  ab  octöviano  primo  aügusto 
aivte  iBitiep^ttre  per  pontifices  et  ianperaaores  deacendendo,  usque 
ad  Johannem.  Xxl.  papam  deduxi  inclusive  in  una  pagina«  ea. 
anno  domini  quo  creati  fuerunt  ponendo  pontifices,  in  alia  jpagina 
e  contra  sub  eisdem  annia  eo  anno  quo  creatus  quisque  fuij^ ,  po* 
ntindoimpirratbrea.  £t  qnia  tarn  pontifices  quam  imperatores  Ro« 
mane  nrbis  esse  dieuntur*  Id  circo  eonvenieiis  arbitratus  sum  dd 
eondltione  et  statu  urbSs  aliqua  premittere«  Tt  sie  de  ipaina  pon- 
tificibus  et  irnj^eratoribus-  ordinatlua  posaem  prooedera, « •  • , 

*'-  (Ende  dea  1  B1.)  late  über  est  nionaatei*ij  beate  Maria 
Virginia  Sanctiqn^  Thome  apottoli  Canonicorum  reguUrium 
in  yor^n.  (it^  Fol  93.  k.  FoL3o  sn  Ende.) 

-  I  -  -  r     - 

»(Pjoat  bune  laanem  Johannes  anglicns  iiatua  !n  arguntfii' 
aedit..an.  I^  Mans«.  V»  dies  ihj.  et  mortuns  est^rome,  et  eesit  (?) 
papatus  M,  1 .  Hie  ut  asseritur  femina  fuft  in  puejiari  etatn  %  qvlo^ 
aSim'suö  amasi6  in  babltu  viriHathenis  ducta  sie  in  aivers^  fc^iff. 
cHs'pro/Vcit  ut  nuHus  sibi  par  inveniretur,*  adeo  ut  post  ;*om(; 
trimtih  legens  magiio^  mägistros  discipulos  et  auditorea  f^aber^ti^ 
et  eum  in  urbe  vita  et  seien kia  magno  opinionis  esset  In  papam 
concorditer  eligitur.     Sed  in  papatu  per  suum  familiareitC*  fmpre« 

Siatur..  Verum  temporis  partus  ighorans  cum  de  sancto  petro  in. 
leranum  tenderet  augusliata  intcr  colliseum  et  sancti  cfemeniia; 
eeetesiam  peperit,  et  post  tuortua  ibidem  ut  dicitur  sepulta  fuit« 
et  quod  dominus  papa  eandem  viam  seraper  obliquat  creditur  i^ 
nopiflisque  quod  ob  detestationenl  facti  hoc  faciat,  nee  po*  in  c^tho- 
neo  sanctorum  pontlficum  papa  muliebris  seius  quantum  ad  hod 
dafdrmitätem. « 

Benedictus  III,  natua  rome«  Scdit  an«  (II.  M.  V.  et  ces.  d«  SVi, 

Detinit  (Fol.'3o.):  )iNicho1aus<  1119  n&tna  HQ^anulf 
itih6/domint  H»  CG«»  Izzrij.  Sedit  annia.a 

47* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


74» 

CCXXXDL; 
Mf«..579.  Codex  Ms.  Nro.2S79v 

fHisU  prof.  iib.  (ol.  i38.)] 
Cpa,  Ms.  Pergam.  in  Fol.  8.  Xy.  <iv.XVI.)  (FoU.  j6^.) 

Hiscellanea  theologica  et  M^oriisa.    (FranzosiscK) 

Fol.  1.   Ce  Hure  appartient  a  monaBignevr  Cfaaries  i» 
Cvof  Piii^ce  de  Cbimay  SeigneordMe^Ae»  YYmunm.  Lilleii 
eh^  Et  le  *  «igiMi  de  aainaiiu     ./.(.: 
Charlei.'  m.  p« 

b.)  Sehr  achonet  Gemälde.  Em  Diener  übepreidt 
einem  Herrn  ein  Buch. 

Unten  das  Wappen  (Fontailli^r-Ytfrgj).  . 

lAÖwen  und  3  FunfblaU,  kreuaweife  im  4  getheilto 
Sehilde. 

9  Greifen  Schildhalter. 

Fürstenkrone  auf  dem  Helm.  Lowe  darauf  mh  a«sg^ 
streckten  Pranken^ 
..  Fol.  2. 

Ineipie :  9  Bocace  dit.  Qne  cömbieh  que  glerieux  et  Mit 
cho,a,e«oit  des  confire  aultruy  Mais.aiiat  rnepirot  plua  gfariense 
clio&e  de  pardonner  a  ceulx  qui  sont.  yaiz^cua. « 

L^  pht1öB0p1ie"dit'  /  '   '  . 

9  (fue  ^ohtea9&  nest  aultre  cho^  ^(brs*^  f timiere  et  clärte  loa- 
norable  congneus  et  renommee.  par  Jaix  et  gcstea  vertueux  etc.« 

Eingefafst  mit  schönen  Blnmen  nnd  Thierohen.  (Schmet- 
terlinge., Yögelche^,  Geislein  u.  s«  Wv)  <Leaefrficlite;) 
i.FoL  19.  b.  Le  teatament  de  «erreget'  de  Florence.' 

''  T  GiV  dit  a  ses  deux  ^\%^  vculs  tu  dcmcurer  en  ceste  vitle,  h 
tu  y  dcivTeure  Jo  vculs  que  tu  y  faisses  deux  cboses ,  ceat  asset- 
uoif  sc  tu  y  veulx  denieurcr,  1a  premierc  dlsbien  et  npA  lefairft 
La  second^  faire  mal  et  non  le  dire. 

^♦*Fol.47. 

V Ce  qui  fut  pfopose  au  comille  de  Basle  pour  Monsieur  df 
Botirgoingne  par  leuesque  deKevcrs  et  aullreß  ses  Ambassaleim^ 

9 II  estvrayque  apres  que  fusnies  a  ßasle  environ  deuxJoun 
iipres  nostre  proposition  advertiz  quo  fes  ainbassadeurs  des  tl^ 
seurs  de  lempire  tenoient  le  Heu  dcstre  cnipri^z  les  lioys  qui  »p- 
pertieiinent  aux  ambas.<iadcurs  de  monseigneur  et  que  sur  ceavQies^ 
r^quis  Instrument,  et  incontin/int  faite  diligence.  TrouuasDei 
qnrf  e^töiY  aTnsi  Et  f^dut^'  'ce  que  le  dict  Instrument  nestoit  leufi 
nous  opposasmes  a  la  deliurancv  dtcclluy,  protestanc  dappeller  ou 
cas  que  deliyrer  sero^i^.  Et  depui«  fur^nt  faictes  dEjAigenies  et 
remonstrances  a  monseigneur  le  legat  et  ^ultr«s,  nesseigneurt  le* 
Cardinaulx  du  droict'et'li^ancc  de  Monstdur.« 

Item  apres  plusieurs  irailiaa  oiivers.   Pour  ce  que  noai  ^ 


Digitized  by  LjOOQIC 


Hl 

mtnäiton  «welr^l^lMirtge  dcf  lAon  'dit  seigneüt* ''clenlirer  on  receptioli*  lUo*  •S79« 
•udanavpoiaeteincntaiiiB  de  recepuotr  seuttcmcnt  nostre  Heu  deu 
f^t  p«r  lauct^rite  dttdit  legst  proceder  a  fere  vne  Information  par 
•loa  Eueaqnes  de  Constarnce  et  de  Augaste.  Et  Iceitle  faicte  a  grä^nt 
peiA#  4fto. « 

Schlafs  (FoLfrQO: 

»Messir^Ouyd  de  pontailTyer ,  Mareschal  de  bourgolngitc, 
selgneur  de  Talemer,  Le  doyen  de  Besaneon  niaistre  Jaques  mbu- 
«het«  fieirry  dela  tour,  Mahtre  eslienne  armenier,  Maistre  esttennc 
de  gi^aftt  vaulx,  le  xxvjir  Joür  de  may  lau  mil  ilijO  Et  le 

Miardy  xvj«  Jour  de  Jung  pax^  ordonnance  du  saint  concille  füren  t 
remis  les  gens  de  mouseigneur  au  lieu  deu  a  monsieur  apres  les 
Roys  Et  depuis  ne  compamrent  les  ditsEHscurs  ne  leur  een^s.  c  — 
(i3Bl.)     '^  I         ^ 


CCXL. 

Codex  Ms«  Nro«  459.  »»0.469. 

(Cod.  Utst.  prof.  6 19«  Ms.  Ambras.  if)8.) 

'     Cod.  M«.  Pergam.  io  4««'  sec.  XIV«  iQ  FolL 

AntiquamCaeremonialeCoronationis  et  consecrationis 
Imperatoris  Romanoram  Aquisgranu  (i^Vs  B'*)  (^  Co- 
lamnen  auf  jeder  Seite.) 

»Ad  consecrandum  seu  coronandum  regem  alemanio 
boc  modo  procedatur.  Primo  in  eccie&ia  aqucnsi  sit  in- 
dutus  plenis  pontificalibus  dominus  arcbiepiscopus  Colo- 
niensis  ex  iure  regni  debitus  consecrator.  Maguntinensis 
Bubr.  I  vero  et  Treucrcn'sis  Archiepiscopi  sirailiter  inauantur  or^ 
lit.  I  namentis  pontificalibus  et  desuper  ptuvialibus  et  cum  de- 
bito  ordine  ministrorumcruce.  Thuribulo,  et  textuEwan- 
geliorum  precedentibus  occurrant  regi  venienti  ad  fores 
ecclesie.  Ubi  arcbiepiscopus  Coloniensis  eum  recipicns 
dicat. « 

Adiatoriam  nostrom  in  nomine  doniinl. 
)ai  fecit  celum  et  terram, 

(Item  ipae.)    Sit  nomen  domini  benedictum.     Ex 
boc  nunc  et  osqoe  in  seculum.   y.  (Oremus.) 

»Omnipotens  sempiterne  deus  qui  famulum  tuum  N.  regni 
fastigio  dignatus  es  sublimarc  etc.^ 

Desinit:  Fol.  16. 

^     f  »  Completo  officio  misse«  si  aliqaa  specialis  negotii 

\  regni  pro  illa  hora  consucta  tractanda  sint  tractentur.  m 

»Circa  negotium   buius  officii  uidelicet  circa  eoronationem 

regia  alemanie«  Hee  primo  sciendum  quod  sicut  ab  origine  trans- 

latiqnis  imperii  ad  germanos  apropata  introduxit  antiquitas »  tunc 

aquisgranii  debitus  et  quodammodo  proprius  locus  est  pro  buius- 


S." 


Digitized  by  LjOOQ IC 


m 

|ifp«459iiiiodi  coronatioiit  regim  aleni^ilt.  t^  ^[pämqtam  dr^ovtptpi, 
d^  plenitudine  potesUtis  soo ,  pro  huiiismddi  «oroiiAtioB«  diotua 
]ocuiD  mutare  possit  ut  credo.  boc  tameo  fac^re  non  debel.  mc 
Äeri  e^pedit  niai  ex  ma^oa  c^nsa»  et  tunc  adi  requisilioaem  eW 
toriim  alemanie.  vel  taltem  aanioris  et  maioris  parris  eonudes, 
lioc  decens  est  fieri.  lusta  illud.  Reddite  cesari  que  coaaris  sint. 
et  deo  que  dei  sunt.  Item  hoc  quoque  sdendum  est ,  quod  sicat 
iiquisgraoi.  pro  huiusmodi  coronatione  propriut  quodammodo 
cen$.etur  Ipcus*  ut  dictum  est»  ita  dominua  arcbiepiscopaa.  Cola- 
liiensia  pro  huiusmodi  coronatione  verua  et  legitimus  cöronalor. 
proiit  antiqua  summorum  pontificum  et  imperatorum  statuit  ancts- 
ritas.  ah  omnibus  rationabilicer  debet. .  confiteri  et  sciri.  Et  quod 
Yulgus  loquitur  de  abbate  sancti  cornelii  uidensis.  utpote  quodd^ 
ficiente  domino  arcbicpiscopo  Goloniensi  ipse  abbaa  noa  rcqi» 
aito  dicto  archiepiscopo.  ipsum  regem  Alemanie  habeat  et  deMSt 
coronare.  ridiculum  et  figmentum  reputo*  quia  respiciendo  ad 
tempus  legis  mosayce  soli  möjsea.  aaron  et  alii  summi  aacerdo- 
tes.  sicut  Samuel  dauid  regem,  reges  invnxerunt  ad  fiffuraa 
Guius  temporibus  istis.  id  est  legis  Christiane  et  gratie.  aolis  epi- 
acopis  huiusmodi  coronatio  sea  iavnctio  Teraciter  est  permitta, 
quemadroodum  omnium  regnorum  ohristianorum  vniversalis  cC 
approbata  testatur  cotasaetudo  et  tsus.  Nee  conyeniens  repalo 
quod  aliquis  (Fol.  17«)  archiepiscopua  Tel  episcopua  absque  eoa- 
sonsu  doniiiii  Goloniensis  requisito  et  obtento  de  nuiusmodi  coro- 
patione  se  audeat  ingerere.  quia  valde  temerarium  foret.  doni- 
noque  Goloniensi  et  ecclesie  sue  iniuriosum*  et  |J)sque 
liuiusqiiodi  coronatio  merfto  non  transiret.  c  — 


Digitized  by  LjOOQ IC 


t  . 


/>7 


.!  / 


/ 


Vei-zeichnifs  der  angeAhi'tett^  Codicds'  Mss« 


L  N»-  Bajo.*  (fMhar  Biitoria    ]^fana 

N*^374— 387)      •    •     • 

IL   —  789a,  •  (Hkl*  pntf;  388.^  •     •    ;  '• 

IIL  —   8994.    (Hi*t;  pro*.  889)  .    .    .    • 

IV.   —   8o6a. '  <HUl   prof.  S90)   .    ;     . '  . 

V.   — i- 1045 1.    (Hiat.  prof:  ^95^^799)  .    • 

VI.   —   66aa.'  (HUt.  prof.  9a5— 597)  .    • 

VII.  —   8736.     (Hbt  prof.  i3a)   .    .    .    . 

VIII.   —    9oa6.     (Hist  prof.  106)   •     .     •     • 

IX.  —  •  7090.     (HiaU  prof.  170)  •     •     .     . 

X.  —  8ii8.    (Hiat.  prof.  wf)  .    ;'•    . 

XI.   ^   7408.     (Bist.  ppdf.  1000)      . '  1     . 

XIL   -^    9039.     (Hiat  prof.  191  —  193)  •'    • 

XIII.  —   9048.    (Hist.  prof:  3i6)   .    .    '.  *  . 

XIV.  —   7958.     (Hi§t.  prof.  176)   .     .     .    . 
XV.   —   8134.     (HUt.  prof.  198)   .    .     .     . 

XVI.   —   7589*.  (Hist.  prof.  199  — ao3) 

XVII    ^  too88.    (HUt.  prof.  189)   .     .     \     . 

XVIII.   —   8448.    (Hiai.  prof.  ^aa)   .    . '  .\  . 

XIX.    — »   9045*.  (Hist.  prof.  177)    .    '.     ,  •  * 

XX.   —   9038. '  (Hiäi.  prof.  ilS  et  119)    '  . 

XXI.   —   8949.     (Hiat.  prof;  «80)    .     ;   -.^  . 

XXII.   ^   8960.    (Hist.  prot.  ^81  eta8a)  -  . 

XXIII.  —  8951.     (HiBl.  prof.  a83)   .  -'.'  \\ 

XXIV.  —•895a.    (Hist.  prof.  i«4)   •     .     ♦    \ 
XXV.    —    895J.     (Hist.  prof.  a85)   .    V    . '  > 

XXV».   -i   8954.     (Hist.  prof.  a86)   .     /    .     . 

XX VII    —   8955.     (Hiat.  ^j<^.  ^87)  -.     .     }   . 

XXVm.  '—   895b.     (mst.  proft  a88)  .    '.'  \  '  . 

XXIX.    -^   89Ö7.     (Hist.  prof.  389)   .     .  '  ;     . 

XXX.    —   8958.     (Hisü.  prof.  390)^  .     .     .  ^ 

XXXI.    —   8959.     (Hist.  prof.  391)    .;•.'.• 

XXXII.    —   8960.     (Hiat.  prof.  393)   .  •.'''.    '. 

XXXIII.  —   89bi.'    (Hf 81.  prof.  «93)   .     ,'.'•* 

XXXIV.  -^  »9(>*.    (Hiat  prof»  «^4)  .    • 


1 

6 

\% 

i3 

14 
16 
90 
3o 
35 
40 
4i 
4« 
46 
180 

93l 

340 
359 
384 
3ia 

331 

347 
357 

36o 
36a 
365 
366 
369 


;    370 

.*  373 

\  374 
.*  379 
'^  388 


Digitized  by  LjOOQ IC 


7A4 


XXXV. 
XXXVI. 

XXXVII. 

XXXVIH. 

XXXIX. 

XL. 

XU. 

XLIL 

XLIIl. 

XLIV. 

Xt^V. 

XLVI. 

.     XLVII. 

XL  VI». 

XLIX. 

.     .    l«- 

%         LU. 

Llil. 

LIV. 

LV, 

LVI. 

LV«, 

LVlir. 

LIX. 

LXI. 

LXII. 

LXIII. 

(•t.LXV.) 

LXIV. 

LXV. 

LXVI. 

LXVIL 

LXVIII. 

LXIX. 

LXX. 

LXXL 

LXXIL 

LXXIII. 

Lxxiv. 

LXXV. 
iiXXVL 

i<xxvii. 


N~-  8953. 

—  8964. 

—  8966. 

—  8966. 

—  8967, 

—  8Qb8. 

—  8969. 

—  8970. 

—  8971. 

—  897«. 
-—  O973.. 

—  8974. 

—  8975, 

—  8«84. 
.— 10109, 

—  94a8. 

— •  9-43«». 

—  9433. 

—  9434. 

—  9435. 

—  9436. 

—  9437. 

—  9438., 
— .  818a. 

-r  9429' 

—  943!». 

-  lii 

—  7954. 
~,  80 1 4- 

—  8o58, 

—  9018, 
.—  .763a. 

—  7880. 
.—  8046. 

—  9033« 

—  8o3q. 

—  7417* 
~  8419. 

—  ,3iq3. 

—  fl834*- 

—  ,a832. 
W  «835, 


(Hist. 
(Htst. 
(Hist. 
(Hißt. 
(Hist. 
(Hisu 
(Hisi. 
(HisL 
(Hwt. 
(Hist. 
(Hisc 
(HUt. 
(HUt 
(Hwt. 
(HUU 
(Hiat 
(Hist. 
(Hist. 
(Hist. 
(HUt. 
<»Ut. 
(Hut. 
(Hm»1. 
(HUt« 
(Hist. 
(Hin. 

.9^9 

(Hist. 
(HUU 


prof«  «9$)  • 
prof.  996)/ 
profc  «g7)  . 
prof.  298)  « 
prof.  299)  . 
prof.  3oo)  • 
prot  3oi)  • 
prof.  3o2)  • 
prof.  3o3)  . 
prof.  3o4)  • 
•prof.  3o5) » 
prof.  3o6)  • 
prpf.  ^7) . 
■prof.  tto5)  . 
prpf.  194)  • 
prof.  947)  . 
prof.  J148)  . 
prof.  -249)  . 
prof.  aSo^  . 
prof,  a5i)  • 
prof.  aSa*) 
prof.  ada)  . 
prof.  a63) « 
praf.  a54>« 
prof.  a55)  • 
prof.  a66*  a57, 
.  a6o)  .  4 
prof.  a6i  et 
prof.  347)  . 


(Hwt.  prof.  374)  . 
(Hist.  prof.  364  et 
(Hist*  prof.  363)  • 
(Hist.  prof.'  ar4o)- 
(Hist.  prof.  100)  • 
(Hist.  prof.  48)  • 
(Hist.  prof.  a4i)  • 
(Hist.  prpf.  99)  « 
(Hiit.  prof.  377)  . 
(oi«  sine  namero) 
(Hist*.  prot  77)  . 
(Hist  prof.  673)  • 
(H^t  prof.  145)  . 
(Elist.  prof.  144)  « 
(Hi«t  prof«  t46).. 


%biy 


365) 


•  391 
.  401 
.  4>o 

•  416 

•  4^1 
.  4«3 
.  4^ 
.  4«6 

.  4«9 

.  43o 

•  43i 
.  43) 

•  434 
.  435 
.  441 
.  445 
.  44« 

i  447 
1 448 


.  450 


a58. 


.  45« 

.  454 

.  455 

.  457 

!  45» 

.  461 

.  4« 

•  466 

.  ijo 

.  47» 

.  473 

.  474 

.  475 

[  481 

.  486 


Digitized  by  LjOOQIC 


I^S 


.    LXXVIIt  V^  «859.  (HbLiprot  147)  •    ♦:'.->  486 

LXXIX.   -r   33a7.  (Hitt*  prot  «11) .     *    /    •  — 

LXXX.   — ;8oi9.  (Hi3t  ,prof.  «la).    .    ,  ..•  487 

LXXXI.  '—.  aSoo*.  (Hi8t,,prot  a»8)  .     .    •/  ♦  488 

,     LXXXIL   —    51799.  (HUt.  prif.   »3o)  •    .    r...  489 

LXXXIIL   *r-   8366.  (Hut.  prof.  14a) — 

LXXXI V.   -r.7655.  (Hist.  prof.  1.43)  ♦    i.    #     .490 

LXXXV.   —   8480.  (HUu  prof.  ^5)^    •    /    .  49^ 

-.  LXXXVI.   -r  .743«.  (HUu  prot  u>3o  .et.tp3t)  496 

.  liXXXVIl.  —   7867.  (HUt.  prot  44).  .   .•/*  '•:  497 

liXXXyilL  —  7890.  (Hiit.  prof.  69).  .    .  .-.    •  499 

LXXXIX.   — 10046.  (Hi§t.  ppof.  45)    .    .    •  -  -  600 

XC.   —   7957.  (Hift^prof.  iia)  •     .,    •     *  ,601 

XCi.   —10118.  (Hist.  prof,  139)  .   ' fioa 

XCIL  —  ■  8aa9.  (Hia.  prot  aai)  .     •  .  .     ^  ßo^ 

XCIU.   —   7647-  (Witt.  prof.  116  it.  108)  .  6o5 

XCIV.   —   7988.  (HUt.  prof.  »36.  B)      .    .  5o8 

XCV.  —  .7855.  (HUt.  prof.  14)    .     *    .     •  509 

XCVI.   —.9900.  (HUt.  prof.  9at)  .    ..    .,  .  Sio 

XCVIU  — 10 III.  (Hin.  pppt  »40  u,  t4t.)  '•  — 

XCVlUv  —   798a.  (Hift  prof.  187)  .     •     .    .  611 

XCIX.  —   8oo6\  (Hi$t.  prof.  307),    •  .,    •  6ia 

C«  —.7593.  (Hift.  prof.  78)   ..     ^   .•     .-  — 

Cl.  —  9437.  (HUt.  prof.  319)  .    .    .    .  614 

C|j.   —   94a  I.  (Hi$t,  prof.  88)    ,    .    ^     .  — 

ein.   —   5346-  (Jans.  Can.  5o)    .    .    .     .  5i5 

CIV.  —   ^o5a.  (Htat..prof.  a65)  •     •    ..  .•  616 

CVJ   —   8699.  (Hin.  prof.  179)  ,    .    •    .  618 

CVI.   —'8707.  (Hin.  prof.  171).    •   ,.    .  5»9 

.  CVH.   —   9045.  (Hi»|.  prof.  17a,  173,  i74i 

i                                                175)    f,    .  '  .     .    i'    ..  .  6«© 

CVIIl.   —   8694.  (HUt,  prof.  i83).    .    ...  Sai 

CIX.  —  870  t.  (Hin.  prof.  1 85)  •     •    •. .  5«» 

CX.   —   9341.  (Hin.  prof,  i88).    .    .    .  6a4 

ext.   —   9059.  (Hist.  prof.  186),     i'.    .  öa5 

CXn.    ~   8i3$.  (Hi$t.  prof.  »a6)  .    .    .    .  Sa? 

CXUI.   —   6609.  (HUt.  pr<rf.  a34)  .    .    ♦    .  63o 

'       CXIV.   —.3539.  (Hitt.  prof.  749) .    ...  654 

CXV.  r-   8i36.  (HUt.  prot  3t8  et  3a9)  j.  636 

CXVL   r-   9987.  (HUä.  prof.  91)    ....  638 

CXVIL   —   ftoap,  (HUt  prpf.  iSa,  i63,  164)  54» 

CXVHL   —  fioo3.  (HUt.prQf.  3ai).     ,     ,     .  64a 

CXIX,   r?  «936^  (HUt  prof.  7«  •  et  78a)    ^  643 

CXX.   -r   9«at.  (HUt.  prpf.  a63  et  ^64)    .  644 

CXXI.   —  .«73^  («|Ul.pr9£  ^1«)-     ,    .     •  545 


Digitized  by  LjOOQ IC 


U6 


*  CXXII. 

CXXIIL 
OXXIV. 

cxxv. 

OXXVI. 

cxxvii. 

CXXVIIL 

CXXIX. 

fcxxx; 

CXXXI. 

CXXXII. 

CXXXIIL 

CXXXIV. 

CXXXV. 

CXXXVI. 

CXXXTII. 

CXXXVIII. 

CXXXIX. 

CXL. 

CXLI. 

CXLII. 

*  CXLUI. 
CXLIV. 

CXLV. 

exLvi. 

CXLVII. 

CXL  VIII, 

CJXLIX. 

CL. 

"CLL 

CLIL 

CLIII. 

CLIV. 

•CLV. 

CLVI. 

CLVIl. 

CLVni. 

CLIX; 

CLX, 

CLXI. 

CLXH. 

GLXriL 

CLXtV. 

ISLXV. 


Nw, 


to8: 

3047.  * 
3o40.  '' 
9078. 
8839.  • 
902$.  < 

341  <• 
7709. 

616. 
8080. 

664/ 

643. 

340. 
0782. 
7i88, 
7646»'  • 
5526*;' 
908k. 
883a/ 
9859. 
8081. 
29o3. 
2856»: 
7989. 

8364« 
(Kui^ 
^609 
863fl. 
«662. 
7645» 
7677; 
8674. 
8739. 
40S. 
8464. 
79**- 

8608. 
9^25. 
8323. 
864t. 

i>73». 
866a 


[VR9i\  prof.  10Ö9)  .  «  .  648 
;'Hlrt.  pröf.  6727.  .  .  .550 
[HUt.  Tprof.  ^ÄÄ)  ' .  .  .  .  SSt 
Hist  prof.  26)  ....  553 
Hi8t.  prof.  i36.  a)  .  •  •  55B 
;Heü.  8 1 2.  Sdtw.  IL  N.  794)  fiSq 
[Ht8t.  prof.  107)  •  •  •  •  66t 
Hist.  prof.  636) .  ...  661 
Hut.  proL  337)  . 
^Hist.  prot  640  • 
(Hfst.  ^rof.  436> ; 
Ht^L  prof.  699)  • 
Hist,  prof.  678)  . 
(Hist.  prof.  6^)  • 
Hist.  prof.  71)  . 
Hist  prof.  3io,  3ii,  3is)  675 
Hist.  prof.  3i3) .  .  .  .  5Bt 
Hkt.  prof.  28)  .  .  •  .584 
Hist.  pr<^.  3t4>.  ...  585 
[Hist.  prof.  3d«f.  .  .  «  58k 
piim  sine  numefo)  •  •  S8f 
Hist.  prof.  277)  .  ;  .  .  691 
Olims,  ti.)  «  •  •  .  .  5^ 
Hist.  prof.  204)  •  .  .  •  5^ 
Hist.  prof.  169)  •  .  '.  .  6as 
'Htst.  prof.  129) .  •  •'  •  6ss 
1.)  (Hist  prof.  s)  604 
Hist.  prof.  6  ?)  ...  .  60S 
Hist.  prof.  12*)  •  •  •  606 
Hist. 'prof.  9^)  * .  •  .  •  607 
HiAt.  prof.  ti4).  .  .  .  608 
[Hist.  prof.  ti5)  .  •  .  .  610 
(Hist.  prof.  2t3  et  914)  •  -7 
[Hist.  prof.  217)  . 
(Hist  prof.  218)  . 
Hist  prof.  22o)  . 
Hist  pröf.  401,  402 
14ö3)  .  •  .  .  ; 
Hl*«,  prof.  4)  "i 
[Hi*t  prof.  3)  ' ; 
Hist  prof.  »!)'.' 
Hi^t  ^rof.  1^3). 
Hist  pröf.  184)  : 
Hist  prof.  409)  • 
Hkft.  pro^.  i33)  , 


i^.^   (Kopferstichsainini 


Digitized  by  LjOOQIC 


at 


CLXVI.  N< 

CLXVII-  — 

CLXVIII.  ^ 

CLXIX;-  — 

^     CLX3t.  ^ 

CLXXI.   — 

CLXXIL  — 

CLXXIII«  — 

CLXXIV.   - 

CLXXV.   — 

XLXXVI.  -^ 

CLXXVII.   — 

XXXVIII.   — 

CLXXIX.  — 

-  CLXXX.   — 
CLXXXL   - 

CLXXXII.  ^ 
SLXXXIII.  — 
3LXXXIV.  — 
CLXXXV.  — 
3LXXXVI.  — 
LXXXVIL  — 
iXXXVIII.  - 
3LXXXIX.  -. 

cxc.  — 

CXCI.  — 

cxcu.  - 

CXCllI.  - 

-  CXCIV.  - 

-  cxcv.  - 

CXCVL  - 

CXCVII.  - 

CXCVIIK  - 

CXGIX.   - 

cc.  - 

CGI.   - 
CCIL   - 

com.  - 

CCIV.  - 

ccv.  - 

CCVL  - 

CCVII.  - 

CCVIII,  — 

CCIX-   — 

ccx.  ^ 


•©710«  • 

885i. 

5536. 

5588. 

6554« 

6698.* 

33i5. 

5653; 

56 10.' 

5555. 

56s6; 

7937. 

7688. 

8o55. 

7996. 

8657. 

8000. 

769«. 

7Ö94. 

7865. 

7959. 

7960. 

7864. 

8457, 

7866. 

8145 

7966. 

7996. 

8664. 

7961-. 

7967. 

7963. 

790a. 

7863. 

7938. 
86a8. 
S898. 

4os. 
9017. 

4o3« 
3336. 
33ao. 
3319. 
8996. 
9090. 


i(ffiftt:;pr0fi 
f(HMt  "prcf. 
(Hiit  preC 
i(Hist.  »proi 
;(ffist  pref. 
':(Htit;  «preC 
(Htet  prof. 
(Hist.  pro£ 
(Htit«  prof. 
(Hht.  prof. 
:(Hht  prof. 
';(Hut.'prof; 
(Hist.  prof. 
(Hiiit.  prof.' 
.(Hist.  prof. 
(Hiit.  .prof. 
(Hht.  prof. 
(Hist.  prof. 
(Hiit  prof. 
(HUt.  prof. 
(Hi8t;  prof; 
(HUt.  profi 
(Hiit.  prof. 
(Hi6t.  -prof. 
(Hiit.  profi 
^Hist.  prof; 
(Hist.  prof. 
(Hist.  prof. 
(Hist.  prof. 
(Hht  prof; 
(Hitt.  prof. 
(Hist  prof. 
(Hitt  pro£ 
(Hist.  prof* 
(HUt  prof. 
(Hist  pro£ 
(Olim  s.  n) 
(Hist  prot 
(Hist.  prof. 
(Hist  prof. 
(Hist  prof. 
(Hiit  prof. 
(Hist  prof. 
(Hiit.  prof. 
(Hiit  prof. 


V84y; 

•   ♦ 

64> 

lSo)i    , 

» 

»    • 

643 

68)  . 

• 

•   • 

644 

r«3)-. 

» 

1 
>   • 

645 

»«4).  . 

i       • 

647 

n5). 

•   • 

— 

laby. 

• 

•  '   • 

65i 

187). 

1 

•   • ' 

653 

aS8). 

• 

.  J 

— 

309). 

• 

•   . 

654 

Ö5a).  , 

►'   i 

657 

78)  ; 

• 

•   • 

658 

^33  et  S44)  . 
•aaS)-;  •.  .  .' 

659 
663 

ao6) . 

66$ 

i55). 

• 

■  — 

i33). 

• 

666 

laS). 

9 

/ 

667 

54)  . 

•  ^ 

* 

668 

t3)  .  . 

669 

r6«)-; 

• 

67t 

160). 

• 

^ 

i5)  . 

• 

673 

i65  et 

m)  . 

676 

«a)  . 

»   •  ' 

68i 

164  et  1 

l63)  .' 

68a 

169). 

• ' 

■   « 

683 

167  et  1 

68)  . 

^— 

ai6). 

»■ 

«85 

i6i).  . 

■ 

' 

686 

i56,  167,  1 

58) 

— 

3i») 

687 

3a)  . 

688 

3o)  . 

— 

3i)  .  . 

689 

190). 

— . 

.   •   1 

69s 

196). 

696 

a3i  et  i 

isa 

)  * 

?92 

a33). 

698 

a39). 

700 

«4«).  . 

701 

a43).  . 

— . 

«44).  . 

7a3 

345). 

— 

Digitized  by  LjOOQ IC 


f4e 


..     ccxi. 

: ,  CCXII. 
,.     CClfllL 

^      ccxy. 

ccxvi. 

ccxvii. 

t    ccxYui. 

.  -    ccxix;* 

,-     ccxx. 

ccxxi. 

:  CCXiH. 
,  CCXXIII. 
:     CCXXIY. 

,  ccxxy. 
.    ccxxvi. 

.  CCXXVIL 
-  CCXXYIH. 
;      CCXXIX. 

ccxxx^ 

r-    CCXXXl. 

-  CCXXXIL 
^XXXXlil. 
«iXXXlV. 

.  ccxxxv. 

CCXXXVL 
;CCXXXV1L 

ccxxxyiii. 
.  ccxxxix. 
/      ccxu 


T-r.  7«98^ 

TT  «658. 

—  6663. 
T^  9534* 
r-  355, 
ry  376. 

~  94«*» 
-^  36ii.. 

TT     7633. 

—  8834. 

—  3t5. 
<:^  3s8. 
~  .83a4. 
rr  9*34. 

—  3039. 

r—  3297« 
r-  3046. 
-r*;  364. 
r-"-  3299. 

—  .6544« 

—  373. 
~.  7634. 
— .  38a. 
»*-.  5620. 

T-  3409» 
•nr       390. 

—  »579. 

--•     459»' 


:(^it;;proL 
(HUt.  prof, 
(Hiit.  prof. 
(HilU  prof. 
(Hiau  prpf,  . 
(HUt.  prof«. 
(HUu  prot 
(Hiit«  prof. 
(Hiir«  prof«. 
(Hiit,  prrf. , 
(HiiU  prot 
(Hist«  »prof. 
(Hian  profc' 
<Hiit«  prof. 
(Hiit«  prof« 
(Hiit^  prof. 
•(Hist.  proC 
.(Hiit.  prot 
(Hiit«  prof. 
(Hiit.  prof. 
(Hiit.  prof. 
(Hiit.  pro& 
(Hiit.  prof. 
(Hiit«  prof. 
(Hiit.  prof.- 
(Hiit.  pro^ 
(Hiit.  prof. 
(Hiit.  prof. 
(Hiit.  prof. 
(Hiit.  prof.' 


•t6>.  .; 

7^ 

a68).     . 

•, 

•73).     . 

.    tdS 

«74»  «76 

.a 

76) 

1    7^ 

.3i6)..    .. 

7*7 

46)    .    .. 

^a 

79)    •    . 

•  7» 

8«)    .     . 

.86)    .    , 

►    7" 

94)    .    . 

.    7«3 

«?»).     • 

.    7«S 

677).    • 
1)     .     . 
.0)   .    . 

.    7'7 

!  iTt 

ao)  ^     . 

.  ^^ 

«7)   .     . 

■    7*» 

«9)    .     • 

.    711 

6.)    .     . 

.    7« 

63)   .     . 

.    7*J 

7«)    .    « 

.    Vi 

74)    .    . 

•  "m 

76)  .    . 

83)    .     . 

\    üx 

93)    .    . 

'  7« 

95)    .    . 

.    73* 

»69).    . 

.    7» 

484).    . 

.    7»7 

109).    . 

.    739 

110)^    . 

.    74. 

619) .     1 

.    74t 

Digitized  by  LjOOQ IC 


ry"s 


l^erzQicbniis  der  aogeftthrten  Codife8>9f(w.  m 
.    .    .  numemcher  Ordnuofli^'  *) 

:     .      •     . *:.••,.:•. 


f3«5..  CCXXIII ,   ..w.»i  .    :   TZ 

:3a8.     CCXXIV.     .. .  V /.  ?  ;  .    ..   7,8 

1340.-  CXXXV.  ■  .. -...'Vi  ,'■<.•  57« 

'355..  CCXyil.  .   ^    ^ '  v'  ;  ,•■  ,'•  tm 

:36a.    CCXX. V    .  ..    ,.  ^ 

'364.-  CCXXX...  ..  ..  « v'»''  i  .  ,'    ,'  ftS 

373..  CCXXXUI. .    .    :./.;/ i  . .;    Xa, 

':375..  ccxviii ,   /vjj  .,  ,  Z;; 

c  38o.    CCXXXV. .    ^.'  ;-i  .    ;   ^ 

390..  CCXXXVUJ ,/  ...  i  .,  »    730 

•  40a. .  ccm. .  . .',  .   .696 

''4o3.  •  CCV.  .•«.......«    *''l''  i  .    .'    698 

<4o5..CL'?I v.i)  ,:   *  .6t5 

U69..  CCXL. .i^    i  ....  ,7^ 

'-5i^6. .  CXXXL  ..........    .    .    ^.i  ..;,:6W> 

T 640.  .  CXXIII. .  .,  ..V.l'l  .•    .'660 

543.     CXXXIV. i  .    .    660 

o564.     CXXXUI ...  .'...)  .    .•    5M 

-^608.     CXXII.    ......    ^    ..   «.    ..»..','1  .    ,    568 

■»579..  ccxxxix. ., ,  /.  •,:  .   ;  7^ 

»733.   cxxi.    .  . '^.y.  .i  m  •  ij  •  540 

4783.     CXXXVI.     .    ......    u   ,.^;  .    j    57a 

«799.    Lxxxii.     .:i...'*  .  V  48a 

aSooMJCXXl. ;  ;  .    4    468 

•80-?.     CCXI. '.  'l'  \  .',    t-  704 

a8a«..  LXXVI. ..     i  .    .,    4»t 

«833.  •  Lxxvtt .  w'.:. .;  .   i  486 

«334. .  LXJty. ....!;..   ;  .    ♦  •  476 

«856*  CXLV..    .. U.  .'..'.,   .5« 

«858.    I>XXVIII. .;  .    .    486 

«859.  -CXUL .i:   .'  :  .    .689 

»898.  .  CCII. .    .    .    ;  .    *    69« 

8903.     CXLIV. .    ...".    ;  .    .    59a 

•936.    CXIX w    ...    54a 


Digitized  by  VjOOQIC 


150 


NM.  3o39. 

—  3o4o. 

—  3046. 

—  3o47. 

—  3193. 

—  3«97. 
-.  3»99^ 

—  33 15. 

—  3319. 

—  33ao. 

„r-.  3337. 
rrr  3336. 

Irr-  3409. 
—^341», 
T-  3539. 
H-  6346. 
i~  6526*. 
.r-<553o. 
rr'5544. 

P^6a53, 

(**-•  6554, 
;w.5555. 
Ht*  5588. 
«-^i  5598. 
ly-  6609. 
•M»  6610. 
— ^  56ao. 
. —  56aa. 
1-^.  66«6. 
V^  5658. 
BT-p  6663. 
~— ;  5671. 
?-»  7i88. 
1^.7^95. 
H.«  7408. 

«^74i7». 
f4i-,7439. 

;*<-i.  7555. 

r-;  7677« 
T-.  7689.». 
tr*«  7693. 
^•^  763a. 

—  7633. 

IT"  7634. 
'T*  7645. 


CCXXVIL 
CXXV.       . 
CCXXIX.    . 
CXXIV,      . 
LXXIV.      . 
CCXXVIII. 
OOUEXXI.   ;  ' 
CLXXtl.  >  . 
CCVIII.     . 

ccvu. .   . 

LXXIX.     . 

CCVL  .  .. 
CCXXXYII, 
CXXIX.  .. 
tXIV.   .    .. 

jcm. .  ..  .. 

CXXXIX.  . . 
CLXVUI.  .. 
CCXXXII. .. 
CLXXIIL  .. 
CLXX.  .  . . 
CLXXV..  . 
CLXIX.  * 
CLXXL  . 
CXJIL  .  . 
CLXXIV.  . 
CCXXXVI. . 

yi..  .  .  . 

CLXXVL  .. 

ccxiy. .  , 
ccxv. ..  .. 
ccxiu. .  .. 
cxxxvu. 

CCXIL  ..  .. 
JLl*    «.    •'    •« 

LXXII.  .  . 
LXXXVI.  . 
LXXXIV.  . 
CUIU  ... 

XVI.  .  .   . 

€>•••••     • ' 

LXVII.  .  . 
CCXXI.  . 
CCXXXIV. 
CHI.     .    . 


Digitized  by  LjOOQIC 


f?*  7646. 

mf   7647t 

;-  7688. 

i*T.  769a. 
T^  7709* 

-  7856* 
ri  7863. 
rr7864: 

-  7666*. 

-  7667* 

r-  7Ö8o^ 
r-.  7890^ 

r>  709«. 
n:  7094- 

r  7937- 

-  7938. 

h  7954. 
-.  7967. 

-.  7958. 

TT   7959- 

»*  7^60. 

•7».  7961« 
|f  7963*, 
*n  7966. 

^  7967« 
-.  798«. 
r-,  7988. 

^  7984- 

■n  7990' 

-  7993'. 

-  7995. 

-  7996. 
p  8000. 
--,  8öo3. 

-  8öo5*. 
7^  8014. 
r-.  8Ö18. 
^.  8Ö39I 
r-  8045. 

-  8o55j 

-  8068. 

-  8Ö63. 

-  8070. 


CX3CXYIII 

XCUI.  . 

cxxi. . 

XCV.'  . 
txcix. ' 

CLXXXVlIt 
'CL'XiXV. 

cxc*  . 
txxxvn. 

LXVllI. 
tiJCXXVIlL 

IL  ;  ; 
ctxxxrv. 

CXCVIII. 

tL;xxvn. 

Liiit  ; 
^xd. .  . 
XIV.  ■  . 
clXXxvi, 

CLXXXVH 

cxcv. . 

CXCVH. 

"cxcii. .  ■ 
cicVi. 
'xdvili. 
xdiv:  . 

CXLVL 

ix:  ;  . 

CLVIII. 
CtXXX. 

cxciü. ' 

CL^XXIL 
iCXVllL 
XCIX.   . 
LXIV    . 
LXXX. 
LXXI.   . 
liXiX.    . 
CL^lOX. 
LXV.     . 
tV.    .     . 
I.       .     . 


j    :■:-.  ♦.  . 


•  /■••■ 


•  •  •• ' 


r  j 


8«iU 

5o5 
659 
667 
569 
509 
688 
673 
669 
681 

tl 

499 
6 

668 
688 
658 
689 
45$ 
5oi 
18b 
671 
67« 
686 
687 
683 
686 
611 
5oB 
600 
35 
617 
665 
683. 
666 
54a 
61a 

4Ö7 
487 
47» 
466 
663 

1i 


Digitized  by  LjOOQ IC 


732 

BT«-  8fl8o;  CXXXll. '.    .    .•....'•     •    •    •  * 

—  8tf8i;  CXLIII.     .    .    .    .    .    .    .     .     •     i    .  5f 

—  811 8«  X.  '•    •'•*•*•*.     •     •     •     •.•     •    •    ^ 

—  81-34;  XV. .  .   ..-.•..•..   .    •   .  .  * 

—  8i35;  CHI.    ..-.•.•.....     .     '    '  ^ 

— •8i36:  cxv.   .   .•  .•.•.•.•••.•.    .    •  .  a 

—  8r45.  CXCI.    ..*.•..• » 

-L  8i83-  LVUI.   .    .•  .•  .'  .•  .    .    ...     .    V   .  «I 

•.-8184'.  xLvni.  •  .•  .•  .•  .'  .  .  i   .,  ',   .  .  a 

—  8«3qr.  "XCII.'   .•   .'   .,•.•..,.■.     »     •.    .  ä* 
"-i- 8«3i.  txn.    .•  .•  .•  .•  .'  .   .   .    .    '.    i   .  « 

—  83aJ.  CLXI;    .;;..•.......*•( 

— '  8394:  CCXXV.     .•    .•    /   .'    ••  .    .  •.      .     :    .  v^ 

—  8364.  CXLVii.    .-  ;  ;;.....•.    .   .  *« 

—  8366.  Lxxxnr.  .*.•.•..•....    .    .  .  * 

_  8419;  LXXIII.      .-..•.....     .     .    .  *« 

-^  8448;  XVlil:  ..•..*. * 

'—  8457:  CLXXXIX.  •  .    .• .     .    .  M 

_  8464;  CLVII.  ............      .     .    .  W 

—  8480:  LXXXV.'  .•.'.•..    .    ••  .     .     .    .41 
■—  8608-.  CLIX;   .    .•  .    .•  .•  .    .    .     ,  '  •     .    .  •< 

—  8609-.  CXI.IX.    .-...•..'.   . :  .   .  .  * 

—  86sa:  CL.  ..... « 

—  8Öa8:  CCl.  ...........     :     ;    .  * 

—  8647:  CLXIL  .    .•   .    .    ,•...*.     ;     1    .  « 

—  8657;  CLXXXi.  .....'..;;.    .    .  .  ü 

—  866a:  CLt.       .....•....;....  «r 

—  8664:  CXCIV.      .......     .'...« 

—  8665.  CLXIII.      ......;.      .     .    .  tt 

^  8668;  CLXV. tf 

—  8674:  CLIV.   .;..........»* 

—  8694.  CVIIL    ....•/...     i     ...  * 

—  8699;  CV. i* 

'—  8-^01.  CIX.     .    ,•  .•  .    .    ,-......* 

—  8707«  CVI«      •••"•'•'••    ♦     •     •     »    •*'l 

—  8710.  CLXVI.    .•.'...    .    ...    .    .    .  «i 

—  8733:  CLxiv.    .  .•  .•  ...  .   .;  .    .   .  « 

—  8736:  Vit.  .     .    .    . ,   ..     .    .    " 

—  8739;  CLV.     .     .•   .•    .•.•...-....« 

—  883o;  CXlil .     : ,  .     .     .    .   • 

—  8834:  CCXXII.    ...•........?" 

—  8839.  cxxvii.  .   ....  ;   . -.    .    .  .  aj 

—  885i.  CLXVIL     .....    .     .•  »     .     .     .    *P 

—  8949.  XXL      .    ...    .    .    .    ...     .    .    ä 

—  8950.  XXII. -.     .    .  Ä 


Digitized  by  VjOOQIC 


ü"^  8951.  XXIII .  I5!: 

—  8.95a.  XXIV. ;...*..  »60 

—  8953.  XXV. .86a 

—  8954.  XXVI .365 

—  8955.  XXVII 366 

—  8966.  XXVUI 56a 

—  8957.  XXBL ,....-— 

—  8958.  XXX. 370 

-r  8969.  XXXI 1   ...  873 

—  8960.  XXXIL ;>.  874 

-*  8961.  XXXIII.. .....:  870 

-896».  XXXIV. 388 

—  8963.  XXXy ;     .     , 3qi 

—  8964.  XXXVI .     i  40a 

•^  8965.  XXXVII. 410 

—  8966.  xxxvm 416 

—  8967.  XXXIX / 43, 

—  8968.  XL. .  433 

—  8969.  XLL 425 

8970.  XLII .r        .  426 

—  8971.  XLIU 420 

—  897a.  XLIV. 43o 

—  8973.  XLV 48, 

-rr  8974.  XLVL ;  4JJ3 

T- 8975.  XLVll .  4»4 

—  8994.  III *........  la 

—  8996.  CCIX 7o3 

—  9<»»7.  CCIV 697 

—  9018.  LXVI.   .    .     .     • 468 

—  9oao.  CXVII 541 

—  9oa3.  LXX 470 

—  9oa5.  CXXVIII 56o 

—  9oa6.  VIII. 3o 

—  9087.  CXVI. 638 

—  9o38.  XX.       . 3ai 

—  9089.  XII 4a 

—  9046.  CVII.     ; Sao 

—  9045*.  XIX. 3ia 

—  9048.  XIII »    .    .  46 

—  9o5a.  CIV. 616 

—  9059.  CXI 635 

—  9078.  CXXVI 558 

—  9081.  CXL 685 

—  9090.  CCX. 703 

~  9aai.  CXX 644 

I.  48 


Digitized'by  CjOOQIC 


754 


]»'••     qMS.  CLX.  . 

—  9234.  CCXXYI 

—  9341.  CX.      . 

—  9421.  CIL     « 

—  9429.  ccxnt. 

—  9427. .  ci.  •    t 

—  9428.  L.   f 

.-—    9429.  LIX. 

-^    9430..  LXL 

--t-    943 1«  LX. 
-t^    9433. .  LH. 

,  rtr    9434»  LHL 

rr     9435.,  LIV. 

—  9436.  LV* 

.—  9437.  LVI. 

-r.  9438.  LVII. 

**^  9439«  LI. 

—  9634.  CCXVI, 

—  9900.  XCVI. 

-T  10046.  LXXXIX» 

—  19088.  XVIL  .. 

—  10109.  XLIX.  . 

—  101 II.  xcyii.. 

-T  10118.  XCL,    ^ 

'^  10451.  V.    •    ^    , 
(Kupfers  tichsammlung.) . 


CXLVllI 


•  7^ 

•  5«4 

•  di4 

•  7'« 

•  5i4 
.  445 

.  45< 

•  451 

•  44^ 

•  447 

1  448 


446 
7w 
5u 
5m 

441 

5i« 

5m 

«4 

604 


Digitized  by  CjOGQIC 


R    e    g    i    s    t 


(DU  Z«U«a  b«doatmi  dia  8«itmi.) 

(Verfertigt  von  Ad«  B.   und  Seh.) 


A. 

niachen  4«9,  741. 
Abbildungen  587 «  588. 
IcconzaioGo  (1')  357. 
kdelgairs ,  Sixtus,  364. 
Leneas  Sylvius«  oest.  Geschichte, 

641. 
Lggrol ,  Grafea  y.,  47^* 
Lgmaaspacb ;  Mich,  v.,  558. 
Lgram,  Bischof  v. ,  349  9  4>8* 
Lgricola,  Cliristoph,  5 10. 

—  Nicolaus,  5a5. 
kicbstet,  Herr  von,  385. 
Liba ,  Herzog  v.,  348,  349«  35o, 

35 1,  353,  354. 
ilbert ,  Erzherzog,  19,  45<>»  536. 

661.     Albertus,  Herzog,  716. 
Llbertus  Magnus  695. 
Llbrecht  VI.,  Erzh.,  675. 
klegrius,Dr.    Joh. ,   334»   337, 

338. 
Jenson  ,  Herzog  v  ,  5i,  5«,  54i 

64,  67,  9^9  9^>  96»  '^^  '3'» 
140,  146,  i52,  160,  358. 

Alexander  M.  569. 

Jfons,  König,  729. 

iltban  ,  Christoph  v.,  181 ,  325, 
33o. 

Linbraser  Sammlung  455  ,  456, 

457. 
Linerilta,  Geschichte,  736. 
^merodac,  Francus,  3i6. 
Lmurat,  Sultan,  22,  24,  611. 
.nabaptisten  67B ,  676. 
.ngleria  ,  Grafen ,  668. 
^qhalt,  Herzog  Chris tianv,,  36, 

3B,  58o. 

nna ,  Ferd.  I.  Gemahlin,  4>. 
nna,  Erzherzogin,  Gem.  Sigm. 

V.  Polen,  64'  y  643, 


Anspach,  Margraf  ▼•«  61 »  a84 

352. 
Anthymius  694« 
Antonius  Ricol.  73 1. 
Antwerpen  67,  4*9«   4^6 1  43o« 
Apulejus  Flatonicus  694* 
Aquileja ,  Patriarch  ▼. ,  656i 
Arebald,  Francus,  3 16. 
Arianer  732. 
Armioianer  271« 
Armleder,  Toms.,  601. 
Arnberg ,  Graf.  v. ,  198. 
Arndt ,  itoh.,  589. 
Arthois  59- 

Aschenhaymer ,  Jörg,  s3a« 
Asiabing  232. 

Asseliers  (d*)  i5i ,  i53,  179« 
Asuerus,  König  v,  Persien,  65 1« 
Attila  646. 
Aubele  i25. 

Auensberg,  Grafen  y. ,  566. 
Auer,  Hanns,  Ritter,  722. 
Auersperg,  Andreas  v.,  367, 4>8* 
Augcnvi-asser  234* 
Augsburg  440 ,  7o3. 
Augsburgische    Gonfesslon  128« 

430. 
Augustin  ,  Caspar ,  586. 
Austria  ,  Don  Juan  d',  4?«  ^6^« 
Avendo,  Grafen  v. ,  539,  ^74* 
Avonsberg,  Grafen  v.,  617,  61 8* 
AventinuiB  52o,  53o,   677,  ^82, 

683. 

B. 

Baden,  bey  Wien,  4^B. 

Baden,  Markgraf  ▼.,  Ernst  a33, 
423;  Jacob  394 1  667. 

Badoer ,  Justinian ,  I>oge  v,.  Ve- 
nedig 65 1^ 

Bagatbi ,  £Jicolaus,  286  f  »89. 
48* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Baiern ,  Hersoge  ▼.,  13«  355, 
6439  676,  677,  678;  Ludw, 
Phil.  47,  68;  Albr.  64 >  i^S. 
1 27 ;  Johann  60,  94 ;  Joh.  Ca- 
alroir  359;  Ferd.  36 1. 

Daierischc  Landsordnung  384. 

Mairiftche  Fürstenreiho  720  ,  Bi- 
schöfe 735 ,  VVappcnbuch  733* 

Bambacb,  Georg  v. ,  368. 

Bamberg  148. 

Bamberg,  Bischof  Berlhold  y., 
56s« 

Banatische  Granso  6i3> 

BanchiniiSy  Georg,  180. 

Bannisius,  Jac.  Caes.  Secr.,  635« 

Bappa  4^>* 

Barbanson,  v. ,  398. 

Barneveldt  S69. 

Barocardus,  Jacobus,  89t. 

Bartitolini,  Bartholom. ,  17. 

Basel ,  Concil.,  740. 

Basta ,  Georg ,  286  ,  289 ;  Gre- 
gor. 537. 

Bathori ,  Stephan ,  9 1 ,  si ,  33, 
94,  98,  196,  608,  638,  639, 
641. 

—  Andreas,  Cardinal ,  989, 
639 ,  633. 

—  Sigism«,  4^t« 
Bauernaiifruhr  356,   4^4«  4^7« 

498,  43 1,  433,  556,  588,590. 
Bayr,  Conrad,  60,  66,  11 3,  117. 

Peter  470. 
Bechesius  199. 
Beck,  Leop.,  988. 
Becscckh ,  Jac.  v. ,  35. 
Belgien ,  Stande  in,  47  9  67« 
Bembus  197. 
Benauente  706. 
Benedict  II. ,  Pabst ,  648. 
Bencdictiner  Orden  549* 
Berchy,  Fran/,,  639. 
Berengar  B   579 
Berg ,  Purst.  ▼.,  398. 
Bergwerke,  türkische,  63i. 
Bernstein  ,  Jaroslav  v. ,  356. 
Besanfon  740. 
Besessene  396. 
Bethlen,  Gabriel,  87,  38,  677, 

578. 
Bets ,  Nicolaus,  3o ,  649. 
Besä  977. 

Be/.diezy,  Sam.Geschiniusa,  38* 
Bialobrseski ,  Martin ,  96 ,  640. 
Bibraoh,  Stadt,  940. 


Bibrach,  WoUg.  v.,  936. 

Bickenbach,  v. ,  569. 

Bie,  Elias  V.,  184. 

Bieckh  91« 

Bildersammlung,  v.  Kaisern 0. 
hünigen,  497, 

Birke ,  Herman  von  der,  67. 

Biron ,  Marsch al ,  656. 

Blondius  600. 

Blot,  Barbara,  339. 

Biotins,  Hugo,  90,  180,  181, 
i83,  i85,  197,  900,  90«,  fo^i 
991,  994,  996,  93o,  3si— 3{7, 
496,  497,  649,  643,644. 

Blutregen  4>6. 

Bobolsch  434. 

Bocskay,  Stephan,  984,  4 
988,  990,  537. 

Boeham,  Christoph,  470« 

Boehmen,  H.  Jobann  y.,  ilfi% 

090,   534. 

Boehmen,    Geschichte  y.,  5i8| 

534,  668,  796. 
Boehmische,  Stände  und  Las^ 

tage,  35,  57,  36o,  363,373, 

391,  419,  495,  4^8,  433,  d3k 
Boehmische  Unruhen  36,  6761 

579. 
Bona,  Konigin  y.  Polen,  4^ 
Bonardus ,  Vinc.  ,619« 
Bonaventura ,  Cardinal,  56t. 
Bonaventura ,  Gabriele ,  189. 
Bonis,  Marc.  Anton,  656. 
Bonstoten,  Albert  v.,  568* 
Borgia,  DonJoan  de,  347* 
Bornemissa,  Math.,    18s,  ii^i 

9l6* 

Boschega  43o. 

Bosnien  ,  Pascha  y.,  4'^ 

Botianius  579« 

Botzen,  St.,  609« 

Bourgoingnc,  de,  740. 

Boussu,  Graf  Max.  y.»  5s,  611 
90,  358. 

Brabant  46,  159.,  Hersog  Jok 
y. ,  700. 

Brandeis  194*  ^ 

Brandenburg,  Churf.  u.  Markgt 
y.,  i3,  38,  56,  i63,  35o,  679. 
Joachim«  67,  941,  584«^ 
660,  Albrecht,  941,  Georg, 
933,  Georg  Frid.,  3/6,  Ca- 
simir ,  665. 

Brassicanus  de  Carnunto67& 

Braunschweig,  Beriogo  ▼.,  '^ 


Digitized  by  LjOOQIC 


757 


35 1 9  Julius  .M,  Heinrich  t4o,  I 
94>i  Heinrieb  244*  Albert  yd'i. 

Bremen ,  'Ersbiachof 'V.^-  59,'  66,  ^ 
67,  118,  ito,  i36.   ' 

Breslau  f  Bischof  Martin  ▼. ,  aa, 
106 ,  637. 

Brixen,    Bischof  Sebastian  v., 
602. 

Brack  an  der  Mur  a3i. 

Brüssel  1 49. 

Brutus  9  Mich.  Job. ,  607 ,  729. 

Buch  heim ,  v.,  67«  >  Ntclas  407.  , 

Bucborn,  Grafen -▼;,  667. 

Bueicaldua  66«.-    '  '    " 

Büchenrerseichnirs ,  H.   Qfiax  I., 
476. 

Burgan,  Markgraf  v. ,  69 ,   299. 

Burger,  Heinr.  Hanns,  698. 

Burgitiair,  U^nns,  487. 

Burgund,  Her  sog  Karl  v.,  4^*9 
53i. 

Biiisbehh  189,  «iB. 

Butler,   Walter,    14,    i5,    Ri- 
chard i5,  Eleonora  i5. 

Bueiua,  PideliniuSf  4>9* 


Caballis,  de,  67«. 
Cabrega  ,  Marquis ,  730. 
Calin  de  Marienberg,  Dominic. 

Frans,  442  —  445. 
Calonne,  Carl  de,  177- 
Camarcus ,  Andre  Dr. ,  46* 
Gamerariiis «  Lud.  ,  36. 
Canischa  4>8,  431«  433,  434. 
Canisius,  Heinr.,  $4'* 
CaAonicuni  Jus.  732. 
Cano ,  Melcb'ior.  73«. 
Caplo  4>6. 

Garafa,  Hieron,  419  ^•i'U  085. 
Gardinäle,  Ersbisehofe  und  Qi« 

schöfe,  738. 
Gardonio ,  Andreas  ,*  16. 
Carl  d.  Grofse  $40,  &8<i. 
Garl  V.,   Baiser,   3i  ,   43,   44, 

23 1  ,  232,  243,  534,  56o,  583, 

618,  65 1,  664«  669,  670,  705. 
Carl,  Ersh.  Fer^.  I.  Sohn,  124« 

i83,  220,  355j,  356,  867,  870, 

379. 
Garl ,  Ersb.  Philippe  IL  v.  Spa? 

nien  Sohn,  a3i. 
Garl  IX. ,  K,  y.  Fri^nkreich,-  «9, 
Garonis  f  ^oh, ,  6i8. 


Carrara,  Farn.,  701 ,  709» 
Casal ,  Peter,  4***1  ^ 

Caacham  35. 

Casiotr,  Hersog,  lifi^  147-     ' 
Caasaadms,  Georg,  558. 
Gathnrina,  Ferd.  I>  Tochter.  4i, 

243,  245.  ' 

Gathena  ,  Feter ,  368. 
Ca^alH ,  AI.  di ,  16. 
Gesarino,  Julian,  553. 
Cessolis .  Joannes  de-,  ^79. 
Cheus ,.  Heinr. ,  5ll8. 
Ghildebert,  3 12. 
Cbinan  Bassa  4^4- 
Cbonistkhy  de  Chon,  Peter,  379. 
Christian ,  Dr.  Andreas ,  80. 
Christliche  Kaiser  und   Bdnige 

738. 
Chroniken  545,448.  660,  644, 

647  t   649,  673,   68e  -^  684, 
.  '698;  700  — 704« 
Chronologie  727. 
ChrottendoriF,  Seyfried  y;,  6oS« 
Chunringen,  Hadmar  v* ,  571. 
ChurfQrsten  «1. 
Gicogna,    Pascal.  Doge  r.  V., 

65i ,  656. 
Gilly  536 ,  539. 
Claudebeck  298. 
Claudia  von  Oesterreich,  geb. 

Grofs  •  Hersogin  r.  Toscana, 

656,  Kaiserin  5t i* 
Clesel,  Cardinal,  s.  Kiesel. 
Cleve  t  Herxoge  ▼. ,  5i ,  77. 
Gling,  Familie,  672. 
Clodomir  Francus  3 16. 
Clusius,  Cardinal,  206. 
Cobenxl  a  Prossock,  Job.,  619. 
Cdln  ,  ChurfQrst  y.,  47i  60,  65, 

72,   73,   78,   80,    154«    >56, 

«16«,  167,  174«  496,  426,  43o* 
GoVIoredo .  1  sS. 
Coinercis,  M.  de-,  *37« 
Comroendone,  Cardinal,  353. 
Commotau ,  Unruhe  su ,  4o4* 
Comorn  3oo,  417«  4i9« 
Gonallus  ,  Jac. ,   i5. 
Constantinopel  32,  34«  126,  419* 
—  Patriarch  v.,  63  fj 

Cyrillus  677. 
Constans  704. 
Contarini,  Lorensa ,  663. 
Corvinus,  Elias«  i8i« 
Cosmas  II. ,  Medici ,  ^8. 
Costede,  Dr.  Angelus,  43^2. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


738 

Coua^oeiittt  381 

Crasser,  Jeremla^t  385. 

Crepidellut,  Paulus»  ifi4,  iD5. 

CreuB  i46,  148,  166,  170«  173, 

Creus,  Chriatopd,  48,  68,  70, 
7a,  78,  75,  76,  ii5,  is8. 

CreusH.,  Kloster,  181. 

CroIlaIan»a ,  Peter  Bonaventura 
V.,  453. 

Groy,   Cliarles  de,  740,   Wil- 
helm V.,  Saa» 
^       Crusenius,  NIclas,  £»6o. 

Cufrius  478. 

Cuspinianus,  Joh.,  47$,  478« 

Cypern,  fificocies,  K,  v.,  do3, 

D. 

Daebsbach  «45. 
Padj,  Andreas,  334. 
Baeneroark  33,  34,  Christian  K. 

V.,  941 9  Ö78, 
Palmatien  649« 
Danewis,   Caspar  v.,    69,  74, 

i8i« 
paniel  63o. 
Danowiz,  Baltbasar  v.,  5o,  66, 

98*  »«>»  ISO,  144,  1^1,  i53, 

17«,  175. 
I>atiu$,  Georg,  s4i. 
Delfittus,  Jo-,  i83,  aj8. 
Peinori,  Anna,  55. 
DerffydeZerdahelJ,  Fran«,  t88; 
PeuUcliIand  19,  63i  ,  664,  681. 
Dhona ,  Burggrafen  v. ,  36 ,  38, 

Christoph  680,  Fabian  5i,  59, 

87 ,  Hannibal  y.  ,  679. 
Dietrich,  K..in  Frankreich,  694, 
Dietrich  Wplfg. ,  Erjdb,  v.  S«U. 

bürg,  389. 
pietr jchstcin  607,  Maximilian  iv., 

ia4 »  587,  Adam  v.,  aai,  aad« 
Dionisi,  Anton,  i6. 
Diuiacus  de  Mautona,    Hiero* 

9ym. .  65a, 
Dobo  382. 

Docsi,  Andreas  Freiherr  V.,  49s. 
Dörsancskhi,  Grafen,  644. 
pogri  iia. 

Doifino,  Gregor,  65o, 
Porai,  FrancttS,  itS. 
Puditli,  Aqdreas,  637, 


Eberatain,  Glk  ▼.,  iiS. 
Eberstorif,  Barbara  ,  33o,  SSi. 

Chalhoch  V. ,  604. 
Eck,    Ernst  Trucbsels  ▼.>  tS, 

166. 
Eckh,  ▼.,  687. 
Eckartsweyl  5a8. 
Edelsteine  695. 

Eg^enberg,  Buprecht  r.  ,  418. 
Eginhard  64a« 

Egmont ,  Oraf  ▼. ,  5a  ,  3481 
Einsiedler,  au  Toll  in  Bai^nnd, 
'  368« 
Eislerus,   Job.,   i84,    I«anm- 

tius,  d%%, 
Eisny  94o, 

Elbogner-Kreis ,  Adel  ,  «40. 
Eleonore,  Kaiserin,  609. 
Ellebodius  ,  Nicasiue  ,  ao3« 
Enibs ,  Graf  Hannibnl  v.  ,  9^^ 
Emmerberch,  Ferchtold  ▼•,  tA 
Engel hoffer  3ii. 
England  377,  ^Hsabelb  ▼.,  368, 

37a,  Jacob  V.,  39,554,  KarlL, 

678,  Adulph,  697. 
Ennichel ,  Job.,  546* 
EnsersdorfF,  v.,  ia6i,  197,  ^t^ 
Eppendorf ,  Beicbardt  ▼.  ,  6«3. 
Erdbeben  896,  4o3. 
Erdödi,    Thomas,     894,     4e3, 

Paul ,  .666« 
Erlavy  418,  4a9. 
Ernaw,  Ulrich  v. ,  a36. 
Ernst,  Ersh.  Sohn  Max.  IL,  to, 

48,  60,  66,  6u  6a,  ii5,  164, 

166,  J70,  373,  38a,  385.  3q3, 

4i5,  4i6,  4>8,  636,  Mgf.^ 
Erpenius  61a. 
Este  ,  Farn. ,  668. 
Eulenburg,  Hanns  Albr.  v.,  4^ 
Eutrandus  3 16. 
Eybeswald,  V.,  687. 
Eycsing,  Freyberr  Miebael  t^ 

a3!,a34,  a38. 
Eaelinua  v.  Verona  668b 

F- 

Fabrianua«  Hieronymua,  509« 
Paocius,  Barthol.,  789, 
Falbenbaubt,  v«,  587. 
Falkbin  a34. 
Fernese,  Octavio,  s4i% 


Digitized  by  LjOOQIC 


KterscicbnniMm  44t»  444, 445» 

5i4- 

irdinand  L ,  Kaiser,   16,  819 

4«,  «81 ,  58i,  63o,  658,  660, 

664»  665,  670,  684,687. 

srdiBaodll. ,  Haiser,  19,  4^» 

41,  698,  684,  587. 

»rdinand  III.,  Kaiser,  44^9  44^ 

687. 

irdinand,  Ercli.  Sohn  Philipps 

III.  V.  Spanien,  a3i ,  s39. 

Tdinand  V«  Tirol,  £rsh.8ohn 

Ferd.  I«,   16,   ao,  ia5,  4>^« 

655. 

rdinand,    Erah.,    354,    359, 

363,  367,  43o,  536. 

rnberger  v.  Egenberg,  Georg 

Cbribtoph,  599. 

rrara  79 ,  Alfons  y. ,  637» 

stendorf  426. 

Her,  Marian,  569« 

iland ,  Hersog  Job.  t.,  349« 

rmian,  Jdrg  v.,  a38. 

iroinius,  Job.  Anton,  a44« 

Indern,  Grafen  r. ,  177,  61 1« 

»xell ,  Lienbart,  46i ,  7i5. 

>rens  901 ,  36i. 

>rianus  196« 

ntenay-Mameil,    Marq«  de, 

i3o. 

rgacb ,  Graf  Sigm.  v.  ,  a85, 

186,  Frans  608,  61 6. 

inauer,  Familie,  67^. 

mhen  367,  368,  538. 

inkfurt  a.  M.  66,  73,  907. 

inkreich  39,  ii5,   347,  383, 

09,  53o,  58o. 

—       Ludw.  XI.,  489,  Heinr. 

[.  943»  58i,  Heinr.  IIL  i3i, 

07,  Carl  IX.,  «9,  636. 

nerua  534 1  Marquard,  54*« 

18. 

ibur^,  Job.  v.,  799. 

jrscbiessen,  su  Stuttgart,  71 5. 

ysingen,  Biscbof  Emmicb  v., 

71  ,  6o3. 

^tag,  Georg,  63. 

iul  656. 

leshaim,    Wilb.  Sernb*  v., 

13. 

dricb  d.  ScbSne  558 ,  675. 
drich  IV.,  Kaiser,  474,  481, 
;i ,  549,  674,  675,  689,  701, 

erimAi^ob^  Privil.  7%» 


759 

Friderieui     epiao*    Vietfnwsis 

677. 
Friesaeb ,  Arcbidiacoa  v. ,  43t, 

WeiebardS  v. ,  608. 
Frisius,  Hadriamu,  3a9,  Mar» 

linus,  33o.. 
Fronauer,  Familie,  679,  675* 
Pttcbsmag,  Job.,  474,  475* 
Fugger ,  Delationen ,  949,  347, 

388,  409,  410,  416,  493—435. 

—  Hanns  Jaeob,    44*    69, 
74»  7^9  >>7t  *6*9  178* 

—  Octavian  Freyberr  ,«358, 
36o,  Pbilipp,  857,  36o,  383. 

—  Albrecbt,  495,  4*9»  43>» 
433,434,439*440. 

Fünfkircben,  Probst  Georc  ▼., 

533. 
Furt,  Wolfgang,  343, 


Gabaleon  36. 

Gabriel,  Nicolaos,  657* 

Gaismair,  Micbel,  609. 

Gall,  Obrist,  3o5. 

Garsten  679. 

GaUermeyer  33i  ,  844  9  355. 

Gauolthier  van  der  Gracbt  5i. 

Geldern  91 ,  179,  476. 

Gemmen,  antike,  449»  45^«  4^>* 

Genf  16. 

Qent ,  Religionsfriede  ▼. ,  36o, 

Gentilotti  607,  711,  719. 

Genua  111,  357,  ^45«  646  *  799. 

Geograpbiscfae  Tabellen  486» 

Gera ,  Tbomas  v. ,  54* 

Gescbinius  ä  Besdiesy,    8am*, 

38. 
Geysa ,  König  ▼.  Ungarn ,  683* 
Gifanius  196. 

Gimelnburcb,  Marquartv«,  6o3« 
Gimnicb  78. 

Giovosa,  Cardinal«  94a»  . 
Glareanus  i3. 
Glaserus  i8i« 

Gmünd,  Arcbidlacoa  v« ,  43a« 
Gnesen,  Ersbiscbof  ▼. ,  641« 
Goldscbmidt  934« 
Golius  619. 
Gonsaga,  Familie,  653,  Ferdit 

nand,  94  >• 
Orabscbriften  544« 
Gradenigo,  PotntSt  6469  65o, 


Digitized  by  LjOOQ IC 


7Ö0 

OrSasfettingen » 'gegen  dJeMr- 

ken,  619«  630« 
Graeifr  418)  4>9t  43>  9  ^*o.  ' 
Oran  199,  Ersbisch.  4a, 
Oraaada  729.  • 
Orange  9  N.  de  la,  i5. 
Grassin ,.  Micbel  di  ^  347* 
Graueneck,  Ulr.  v*,  539,  933| 

674. 
Gregorius ,  Pabat ,  433. 
Gregor,  Bischof  v.  Toars,  538. 
GregoriuB ,  P. ,  739. 
Gregoroaki,  Vincens,  389. 
GremoiiviUe  53i. 
Greiser,  Jesuit,  35 ,  Jacob,  549« 
Greyners,  Ulrich,  74« 
Grcyfs,  Rudolph  v.«  4«3,  Hanaa, 

4s8. 
Grienperger  it6« 
Griefsoecich ,  Hanna,  470« 
.  Gritti,  Aloysius,  3i. 
Gröpper,  Canouicus,  167,  Ca. 

spar  289,  3ia. 
Gualterus,  Gomeliua,  658. 
Guban  2^1, 

Guettimstain ,  Hanms  ▼• ,  s34. 
GuetUns,  Helfenricua,  180,  181, 

196,  aoo,  ao9y  ao5,  334« 
Gandersdorft,  Graf  Christoph  v., 

43. 
Guise,  Heraog  v«,  «07,  Cardi* 

nal  V. ,  668. 
Gumpoldskircben  4*8. 
Gundelfingen ,    Heinrich ,    565, 

617. 
Gnrk,  Bischof  u.   Cardinal  v., 

«37,  43«,  59t. 
Guyd,  de  Pontailijer ,  741. 

H. 

Haag  575. 

Habersagkh,  Hanna,  5oo» 
Habicht  313,  Nicol  ,  181. 
Habsburg,  Geschlecht;  i3,  3i3, 

444»  475,  478,  486%  487,  49Ö1 

496,  564,  666,  686. 
Ha|;eg,  Thadd.,  181. 
Hailprun  240. 

Hainhofer,  Philipp,  586,  58o, 
Hall,  Stadt,  66. 
Halle,  Stadt,  «40. 
Haller,  Woifg. ,  44. 
Halmarus  239. 
Hamburg,  Gyiniiaaioni  au,  3t i» 


Rärdegf,  Gratfea    ▼.,  61,  Ü| 
ii5,  38a,  6o3 ,  7*7* 

—  Ferdinand-  Ö.  ▼.,   4i^ 
4«!,  4«3,  4i3,  494. 

—  Heinrich  ▼.  ,  480. 
Hardtberg,  Stadt,  6a«. 
Hartter,  Hanns-,  470. 
Hassan  Bassa  4o3. 
Hassenstein,  v. ,  47 ,  58. 
Haulnoldus  180 
Haufsman,  Walburga,  876, 
Hauwita,  Hanns,  470. 
Haym ,  Hanna  Frejherr  ▼.,  9L 
Haslawe ,  Otto  v. ,  604* 
Heorbrandt,  Dr.  Jacob,  384. 
Heiden,  Eitracta,  718. 
Heinrich  U.,  Raiaer,  54«,  HdK 

ni.  6q8,  Heinr.  vi.  735. 
Heinrich,  Yaloia,   K.  ▼»Polo, 

17,  18,  «8,  «9. 
Heligast,  Francua,  S16. 
Hellerus,  Job.«  «08. 
Hellianua  Verellenais,   Inidsm 

635. 
Helwicua,  Thnrlngus,  570b 
Hennenberg  »81. 
Heraldiker  700. 
Herberstein,  Hanna   SigiaakT, 

«36,  43o. 
Herbst,  Caspar,  480. 
Herman,  Frana,  879. 
Herniannus,  Contractos,  Cina. 

711 ,  736. 
Hermenfrid,  I>oringua,  3i5. 
Hernais  18. 

Herrenberg,  Jörg  ▼.,  «34. 
Herrgott  565,  566,  568,  569. 
Hersogonbusch  «99. 
Hessen,  Landgrafen  v.,  i3,3fi 

53.  54,   148 1  t4o,  «41,  «4^ 

35«. 
Hotzo  36o. 

Hexenwesen  876,  894,  3^ 
Hiller  ,  Greaor  Eberhard ,  SSf. 
Himmelsaeichen  680. 
Hinrichtungen  4o4* 
Historia  sacra ,  Epitome  ,  7«S- 
Hochberg,  Mgf.  Heinr. ,  66«. 
Hochenburg  167,  170. 
Hochowartter ,  Herr,  471^ 
Hoe  180,  181 ,  199. 
Hofbibliotbek  3«!   — -  347,  ^ßS> 
Hoffman  i55,  i63. 
Hofkammer  i5. 
Hofkansley,  Boohna« ,  i5t. 


Digitized  by  LjOOQIC 


761 


lofkirdien ,  Freyberm  t«,  4^f 

Georg  Aodre  v*,  Soo,  'Wolfg., 

529. 
lofkireher,  Hanns,  79«. 
tohenbcrff,    Stephan  v. »  539, 

Albert  Graf  y.  ,  682.   . 
lohenburg,  Sigm.  V.,  54 v  68, 

63,  64,  66,  69,  196,  laa 
Johenlpbe,  Grafen  ▼.,  87,  Phil», 

371.     . 
iohenwart  667. 
iolUnd  67,  «51 4  678,  579. 
t^IoUer  V.  HoJlanstain,  Gar),  61, 
loltsle,  BUsius,  9S8 
ioleschnitte,  sum  Theaerdank, 

486 
lolsacbueober,  Bertram,  61,  69* 
lomana)  61 6* 
3orn,  Graf  V, ,  848. 
[iomecli ,  Ottocar  v. ,  65S. 
üortanton,  Graf  v.,  654« 
Floy,  Leonh. ,  180,  199. 
[loyoa,  V.,  197. 
fluberius,  Job«,  180. 
Hugenotten  171. 
Sundtsperg,  Eostaoh  v.,  56. 
Qaniad ,  Job. ,  737, 
Hunibaldus  3i9. 
Ilunius  977. 

Murtado  de  Mendoea,  Diego,  731. 
Hus«ar,  Peter,  3ii,  4i3. 
Iluttentts,  Lud«,  i8i. 
Ilutter  399. 

L 

Ebrabim  Bassa  3i. 

tlliesbasi,  Stepban,  611,  6t9« 

lUang,    Georg,    60,    61,    65, 

Magdalena,  679. 
Indien  367,  786. 
Inigeradorf,      Inzersdorf     bey 

Wien ,  4^8. 
Inquisition  su  Sevilla  36i. 
Innsbruclc  937,  ^99  9  434,  4^4* 
Inschrifkeil- Erklärung  448. 
Irland  35. 
Lstbuanfius  199. 
Italien  366,  433,  H5nige  v.,  735. 

J. 

Jener  391. 

Jcnuai,  Hassan  Bussa  Veair,  609. 


Jerusalem  678» 

Jesuiten  36,  36  9  89 ^  83o,  49«^ 

491,  4^3,  593.: 
J&rger  687. 

Johanniter  -  Ordea  655* 
Jordan,  Gothus,  3i5. 
Jordanus,  Magr. ,  698. 
Joseph,  Ersbersog,  Sohn  Leop« 

L,  44«,  443. 
Jovius,  Paul,  197,  90I. 
Jülich,  Herzoge  v. ,  79 ,  77,  78« 

79,  i58,  998,  35i,  585. 
Jungen  :  Job.  Junios  v. ,  6%, 
Juridische  Handschriften ,   Vei^ 

seichnisa,  6j9. 
Justinianus,   Leonh.  et  Bemb« 

659. 

K. 

Kärnthen  936,  439,  687,   668, 

684. 
Baiser,  Rom.,  793,  796,   734« 

737. 
Kasottowsby  470. 
Keempen ,  Gottfr.  ▼. ,  373« 
Kegkb,  Paul,  «39. 
Kerestes,  Schlaeht  bejf  4<6« 
Khandorfer  93  !• 
Khasenperger  i95. 
Khevenhaller ,    Frayb«  r.^    4oi 

47*  89,  936,  579. 
Kbieninger,  Gbriatopb,  69,  63» 

Kbod,  Georg,  44« 
Kbuen  v.  BeTasy  945. 
Khunowia  ,  Hanns  v.,  ii4« 
Kbünigsperg,  v, ,  197. 
Kinsky  70,  3o3,  587« 
Hintsbach ,  Marg.  v. ,  949. 
Kirchengeschichte  619,  696« 
Hircbensachen  5i5. 
Hirebmayr,  Hanns,  470* 
Kittlitz ,  Fridr.  v. ,  470« 
Kiesel,  Gardinal,  969,  981. 
Knobelsdorfer  47<^« 
Köferl,  Caspar,  74,  75» 
Köln,  Job.  V.,  37. 
KÖnigslobe ,  Adrian  v« ,  86. 
Kosslouuski  94* 
Kouski  94« 

Kouacsocy,  Stepban,  679. 
Kranstadt,  Frauenkloater ,  94s. 
Kric  480. 
Krems  u  Stein  674* 


Digitized  byCjOOQlC 


Z62 


Kremsmünster  711. 
Hrsikauashi  «8. 
Hrsineskj  470« 
Kaefstoin,  Bar.  v.  9  63 1. 
Hacnel«  Caspar,  aiS» 
Kupferstiche  44^ »  6o4* 
Kurs,  Obrist,  999. 
Kursbach  639* 
Kys  694* 

L. 

Lampel,  Seb.,  419. 

Lakhaer  933. 

Lalaing,  Graf  ▼. ,  61  *  55 ,  60, 

71 9  107,  108. 
Lamb.  566. 

Lambacenso,  Cfaron. ,  73i. 
Lambecius,  4^3,  454  9  517,  670 

6i5. 
Lamberg,  Joh.  Freyherr  v.«  945. 
Lancskoronski    de    Brsecie  969 

640. 
Landeckius,  Biscb.  v.  Olmütz, 

9l3. 

Landsknechte ,    tumultuarischey 

8u  Rottenmann,  4* 3« 
Langau ,  Mathes  v. ,  65>  69« 
Lansac ,  Gelasius  de ,  636. 
LansianischeMünMammlung452. 
Lascius ,  Hieron jm. ,  664* 
Lasky,  Palatin*  Sirad. ,  93,  95, 

96 ,  97,  181 ,  64>* 
Lafs,  Christoph  v. ,  936. 
Laubemberg,  Hanns  Caspar,  938. 
Laudirweokb ,  Georg,  470. 
Lauflenburg,  Grafen  v.,  686. 
Lauriani ,  Octavius ,  68. 
Lavant ,  Bisch,  v. ,  236 ,  439. 
Las ,  Ulrich  ab  dem ,  6o3. 
Lasius ,  Wolfg. ,  944,  487,  538, 

563,658.659,    660,  669  — 

689. 
Ledentn,  Job.,  606. 
Lengenbacb,  v. ,  68 ■• 
Lcnggonitsch ,  Georg,  4i3* 
Leonini,  Dr.  Albert,    69,  j5i- 
Leonora ,  Prinsessin ,  66. 
Leopold,  Ersh.  Biscb. v. Strafs- 

burg  etc. ,  679. 
{jeopold  L,   Kaiser,   435«  44*» 

610,  5i9,  596,  617. 
Leopold  Wilhelm,  Ersh.,  4^0* 
Leopold,  Mgf.,  796. 
|ietti|U,  ad  derMur,  4^>« 


Leuckart ,  Dr. ,  36. 
Leukhouitsch ,  Jacob  ,  4>B. 
Lowmpekh  939. 
Liechtenstein,  Erasm.Freyb.v., 

59,  53,  58,  89,  98,  Heinrich 

66,  67,  80,  190,  533,  Scpti- 

mius,  599 — 675,   Wolfg.  T-, 

6oi. 
Liegnitk,  Hers.  Georg  v..  So,  5^ 
Liiius,  Zacharias,  5oo. 
Limburg  359. 
Linckh,  Christoph^  869,  Haan 

Heinr. ,  385. 
Linden ,  Hermann  v.  ,  67» 
Lins  430«  4^5. 
Lippai,  Blasius,  «85. 
LJppamano ,  Hieronym« ,  94** 
Lissabon ,    Annuntiationklosler 

»u,  377. 
Listius  180,  181 ,  189,  184«  tei^ 

914,  597. 
Lithauen  519. 

Loazes ,  Ferdinand  de,  619. 
Lobel ,  Freyherrn  ,  386 ,    ^en- 

hard,  988,  Hanns,  4>4« 
Locher,  Carl,  180,  Jacob,  4?^ 
Lodron  ,  Graf  Albr.  v. ,  35o. 
Loewen,  Gesellschaft  Tom,  934* 
Logau,  Math,  v.,  637. 
London  60. 
Lorendan  44  •  45» 
Lotbringen  996 ,  489 ,  SSo,  57S. 
Lubauer,  Math.,  181. 
Lucanus ,  David  ,  333. 
Lucs ,  Lienhart ,  790. 
Ludwig  d.  Baier,   Kaiser,  590, 

559. 
Lüttich  4789  Cardinal  Enut  t., 

67. 
Lug,  Hougel  von  dem,  6o3. 
Luprandius  3 17« 
Luxemburg,  93,  668,  700« 
Lyon  4^9»  4^^« 
Lyra  53. 
Lyrenyelde  570. 

IL 

Macedonien  348. 
Madrid  599. 
Magdeburg  943,  6o3. 
Mailand,  Hersog  Philipp  v«,  799. 
Mains,  Churf.  y.,  67,   141,  146^ 

984 ,  703. 
Mair ,  Bernb. ,  657* 


Digitized  by  LjOOQIC 


703 


fallowis  470* 
dalsUt,  ▼  9  5i« 
llanUus,  Jacob  t  4^71  496. 
lansfeld ,  Grafen  v, ,  36 ,   «44) 
.  299,,  Carl  f  S07 ,  £rnat ,  375. 
lanstorifer ,  Hanns  y  i36. 
lantua  i3t  ^09,  653. 
laracksi,  Freyfaerr  v.,  4^8.. 
Larcomannen  671« 
Urcus,  Su,  648. 
[argaretha,  Erzb. ,  »33. 
Laria ,  Erjeh. ,  80. 
lariano,  Paulus,  37s* 
lartin ,,  Abi  au  6u  9  94  x* 
lartinus«  Folonus,   696,  7011 
7*6,  739; 

larvjsina  4>>« 

[afs  und  Gewicht  330^  333. 

latta  f  Aegidius «  Jesuit  4os.  • 

iatthias,    Ersb.    dann  .Kaiser, 

46,  47,  81  —  180,  aio«   a849 

»86«  «89,  990,  339 ,  368,  363, 

417,  499,  429,  434,  49<«  ö*«» 

5o4,  5o5,  628,  536,  56i ,  608, 

610,  6t I  ,  671. 

aucbler,  Matb.,  Bibliotb.,  435 

_44i. 

»agis,  Philipp  de,  688. 

ftuterbergius ,  Rud. ,  667. 

aximilian  I. ,  Kaiser,  1 ,  5,  6, 

19,  i3,  933«  935,  937,  3i9, 

3i8,  390,  471,  470,  481—486, 

539,^  599/  68«. 

iiiinilian  II  ,  Baiser,  16,  17, 

10  —  3o,  68,    ii5,  197,  i38, 

166,  180,  910,  991,  499,  5oo. 

701 ,  5o5,  610,  618,  694,  633, 

687 ,  640,  649,  663,  665,  708. 

iximilian,  £rzb. ,  99  ,  3o,  48, 

i7«  964  f  981,  988,  359,  383, 

(^9 ,  390»  395»  408,  409,  495, 

i9o,  536,  611. 

ydburg,  Burggraf  Michael  v., 

►74* 

yer  ,  Leoah. ,  359« 

yr,  Jac,  35o. 

ys,  Ant, ,  397. 

Kzucbelli  608. 

cborius,  Wilb. ,  596. 

cklenburg  943,  359. 

ilciniflcbes  b^ ,  696. 

iling  a34,  497,  498. 

hemet  Bassa  949     i36,    von 

^fei^,  4*3« 


Mclanchthon  940«  618. 

Melk,  Abt  Fleming  v«,  55o. 

Memmingen  940. 

Mencsis,  Ferd.  Teiles  de,  86^. 

Menestorfer  939. 

Mennel ,   Jacob  i  t ,   5 ,   6  ,    vi^ 

i3,  475.  4781.488. 
Meran,  Frauen  k  lost  er ,  6o9*     '" 
Mersperg ,  ▼. ,  987 ,  7Q8.    - 
M^sueS)  Petru»  CJericus  dietus, 

358. 
Metternach  894« 
Mettkerke,  Adelf  v«,  i4ff.' 
Mets ,  Jos.  9  65/      *  '  . 
Mets,   Stadt,    'J649   ^4^9   M^'i 

681.  • 

Meyssaw ,  Stephan  v. ,  664* 
Mtllstatt,  Kloacer,  589. 
Minckhwics ,  Caspar  u.  Otto  v., 
.   67.  •      '    , 

Minoriten  909  *  349. 
II4scelIanea  theol.'7i8,  theol»  et 

historica  74?. 
Mirschkowsky  ,''IVie. ',  470* 
Mifsgeburten  402»   • 
Modena,  Uersoge  ^«^  656. 
Moerfs,  Gf.  Adolf  ▼. ,  996. 
Molard,  v. ,  36i. 
Molino,  Alexand. ,  707. 
Moll,  Peter  v  ,  199. 
Molleri,  109, 
Monlucius,  Joannes,  Bisehof v; 

Valencia  ,  634  >  636. 
Montferrat ,  Herzoge  v. ,  509«    • 
Möntfort,  Graf  Ilaug  v«,  6o3. 
Mordbrenner  396. 
Morosini,  Doge'  v.  Venedig,  6469 
Bleri,  Anna  de,  69. 
Moscau,   C^f  Iwan  WasiU  11/, 

126,  199,  354  9  359,  519.  ' 
Moshaimer,' l^bomae,  697. 
Mülberger,  Johann  Magister,  587. 
München,  Hermf chiessen ,  790, 
Münster^  64,  66,  118,  iso,  i34, 

i36.  .,    .1  .   .  » 

Müntsinger  9  Heinr«  j.%^2*         * ' 
Münftwcsen  446— 1 469«.   687--««. 

689.  1 

Muglcn  ,  Heinr.  v.«  791, 
Murath  9  Sultan  9  409»  •  • 

Murath,  Bassa  y.  Ofen,  434. 
Marberch ,  We^ant  v.  9  6o3« 
Murhai mcr  399*1  ■ 
Muxc1aw9  Lucas,  56« 


Digitized  by  VjOOQIC 


764 


N. 


Nachtrueb,  Arbogfisti  369. 
Nada^di ,  Frane ,-  4 1 1« 
Nandoralba,  Schlofs,  787. 
Vapracy  987,   288«   Demetriva 

Bischof,  537. 
Narbaes»  Panfiliua  de,  736. 
Nassau,  Graf  Johann  v„  64,  68« 

79,  80,  83,    118t   t58,    17a, 

176. 
Nassau,  Graf  Moria,  969,  Graf 

Wilhelm,. 46t  4?«  83. 
Nauagiero,  Bern.,  19, 
Navarra  393.,  697.. 
Neuenbürg,  Landgrafschaft,  93, 
Nemeth,  Blasius,  985. 
Nesselius,  Daniel,  K*  Bibliothe- 
kar, 444  «^'7»  6^9. 
Neuburg,    Her  sog    Wolfg.    t., 

35i. 
Neuhaus,  Gering  v»,  386,  Jörg 

▼. ,  936. 
Neunburff  796«  733. 
Neufs  ^96,  373. 
Neustadt  939 ,  936  •  939. 
Nicaea,  Synode,  739. 
Niederlande  47*    ^9«   67»    ]49, 

161,  357,  358,  369,  363,  476, 

577»  Ö85,   ... 
Nivnburch  571* 
Noalis,  Egidius  de,  636. 
Noircarmes , .  Joh.  de ,  47* 
Novigrad  417,  619.. 
Nuenar,  Grafen  v.,  73,  77*163, 

649. 
{Nürnberg,  .  G)iurfuratentag  «n; 

141*     .  ^ 

Nürnberg,  .Burggrafen  v,,  .i3, 

945,  569«  68?.  .   . 

Nunea,  Alvaro^  736. 

o. 

Oberhamer,  Familie,  679. 

ObersoMe ,  Bmnihard  v« ,  6o3. 

Octatiius,  i55,  167. 

Oeconomisehes  699. 

Oedt,  Sigism*,  189. 

Oesterreich  433,  Cbroni]ien545, 
546,  559,  579,  Erbaiiiter68i, 
Genealogie  54a,  669,  566,666, 
671,  Geschichte  538,  568,  617, 
Granaen  gegen  Böhmen  646, 
Heraogthum  669,  Landtag  4 1 9, 


499,  43o,  43i,  434.  M 
grafen  v.  i3,  LeopoUlf 
Mrfcgi'af54a,  Ob  d.  KbisSk 
684^  Privilegien  558,  ^ 
Stände  936 ,  494 ,  5«),  k 
675. 

Ofen  43o,  Pasciw  v.,i3,  E 
199 ,  638. 

O'hennedy  i5. 

Olahius,  NicLErsbisch.v.ta 
619 ,  694. 

Onolzbach,  Mrkgrf.  FriM 
945. 

Opitiua ,  Jo&ua  Pvadiot. ,  2S& 

Oran  937. 

Oranien ,  Prinz  v, ,  33,  5o«  k 
65,  71 ,  79,  looj  i3o,  in 
347  —  350,  358- 

Orient,  Beisebeschreihan^^ 

Orsino,  Lielio,-4^^ 

Ortelius  610« 

Ortenburg,  Graf  Joh.  ▼.,  ^ 

..  Graf  Ehrnfried  ▼.,386. 

Oiaman:,  Baasa,  371, 

Osterhofen,  Kloster,  784,^ 

Otbortua  666. 

Otfridus,  Monachus,  7i3. 

Otingen  945. 

Otto,  V.  Freysingen ^3i4f¥ 
700. 

Ottohar ,  K.  v;  B<hm  ,  töt. 

Ouernia,  Pascal,. 656. 

P. 

Pabst,  Alexander,  731,  (3eiff> 

VILL   «89,    Innoceas  X.  9# 

LeoX.  944«  Pius  V.553,S» 

tus  V.  596. 
Päbste  19,  44«  734,  Geschidi 

der  P«7i9,    Ghrooikeaf^ 

795,  797,  737. 
Pagrany*,  Benedict,  985> 
Palfy,  Niclas,  Freyb.  v.  OA 

195,  373,  389,  4ia,4>7>^ 

499. 
Pamhhircher  609. 
Panvinius  Onuphrius  5i6. 
Pappus,  Dr.  an  Strafidwi];!?^ 

398.  .    ^ 

Paradeyser,  GeMrg,  «89,^ 

434. 
Parma,  Hersag  v.,  48, 1971^ 
Paruta,  Paolo,  654* 
Pasicr ,  Peter ,  6o9. 


Digitized  byCjOOQlC 


765 


>«s^U,  35o,  356,  389,  408, 

409,  411,  419,  4111,  499,  493, 

494»  4*5,  655. 
*assau,    Bischof  ▼.«    189,    Bi- 
schöfe V.,  735,  Wolfker  £p., 

571. 
Paulus  Eroiljiis  5o. 
'ecxen ,  Dr. ,  3o5. 
^eilstaia,  Grafsehaft,  571. 
'elf^rain,  Bürgermeister  su  Culn, 

i56. 
^em ,  Dompr. ,  38d, 
■'eres  de  Hirta«  Gei»esiiiS|  731. 
^erkhmüUer,  David  t  76. 
Berlin  4^4* 
^emstain»  Hamif  v.,  5$,  69,  loS« 

195,  i65,  919,  479,  Johanna 

V.,  170,  Wralisiaw  v.,  633. 
'ersien  375,  Gesandtsebftfl  43  ■• 
^esth,  Sudt,  609. 
>esthius  ,  Franc. ,  94, 
i'etersdorf,  hey  Wien,  4>7«  4^8. 
Petrarca  709* 
Petri ,  Ludw. ,  666« 
Petrinia  4*7 1  4^** 
Petrus ,  Pictavieasis ,  795« 
Petrus,  St.,  647*. 
Pettau«  Stadt,  699. 
Peutinger,  Dr.,  479, 
Pessius ,  Dr. ,  537. 
Pfaifenstetten  4t8. 
Pfals,  Cburf.  Fried. v.,  Wiater- 

liönig,  36,37,  38,39. 
pfaiisgraf  35o. 
Pfalftgrafen,  bey  Bbeia,  i3,  74» 

84,  86,  89,  90,  93,  ipo,  Joh. 

Gasiinir. 
Pflueg ,  IHieron. ,  5t. 
Phuinberch,  Viricb  Qr»f  v9A* 

6a3. 
Philipp ,    £nh.  S.  H.  Hax,  L, 

717* 
'hilipp,  Imp«,  70O, 
Philippus,  BergQiQevsis,  4?^* 
Picliel  (Puchel),  v,  Pichflberg, 

57.  68,  195. 
Pieatiien ,  Friedr.  und  Sigfried 

▼»9  a33. 
Pilatus  ,  Pontius ,  650, 
'ilcbdorf,   Conrad  aud  Virich 

'V.»  y  6o3,  604. 
'isa,  CoAcil.,  18,  470^« 
>istorius  394,  798. 
Ht^ch  ,  Niederlage  hey.,  99. 
'iKscbin,  Schlacht  b^,  379« 

I. 


Plaichrott ,  Hieronym. «  4i3. 
Plan ,  Herr  v« ,  399. 
Platina,  Bartholin.,  653. 
Pia  wen  ,  Sebald  v. ,  75. 
PKnius,  Valerius,  694. 
Pograni,   Benedict,    4i3,   4>6, 

417. 
Pohlen  16,  90y  97,  99,  3o,  4a, 

181,  913,949,353,356, Stande, 

375,  376,  379,  38o,  38i,  384. 

390,  391 ,  4>4 »  4*5»  578,  öüo, 

633,  636,  637 ,  638,  649 ,  644« 

65o,  656* 
PoldriK  97. 
Polhaim  473« 
Polota  4^9* 
PolvvciL  93. 

Polybius,  Megalopoliranus ,  680 
Pommern ,  Heraog  Job,  v. ,  56, 

35i. 
Poncbierius,  Stephan  Bischof  v. 

Paris,  635. 
Popel,   Jors,  493,    Cbrifctoph, 

96i,  Lafala,  70. 
Portalegre  731. 

Portnerus,  Albert  Job.,  617. 
Portugal  y  Priacesain  v* ,  849. 
Posa,  Marques  de,  354« 
Posen  4*4«  4)^- 
Pottendorf,  v. ,  675,  Conrad  ▼., 

6o3,  604,  Jörg  V.,  539,  533. 
Potsupitaky  470- 
Praedioaaten  704. 
Praetorius  Falcoburgeasis ,  Fri« 

dric.,3*i. 
Prag  119,    194,  »8o,   4o«f  4  «7 

—  493,  496,  5t  I,    538,  £rft- 

bischüfe  w. ,  796b 
Pragadinus,  Marcus,  4*8» 
Prainer,  Bar.  Fridr. ,  338« 
Prandeifs  194. 
Prank,  Christoph  v.,  43s. 
Praspecg,  U.  v.,  385. 
Preiner,  Hanns,  64,  Seyfried 

96t. 

Preise,  Terschiedenev  Sachen  in 

Wien,  4ts. 
Prefsburg  194«  Landtag,  495. 
Prian,  Christoph ,  499. 
Prins,  Daniel,  56,  64,  65,  6t, 

79,73,  74,  75,  76»***  »•*' 

141,  148,  154,  157,  169,  167, 

170. 
Prognosticon  391 ,  39«. 
Prophcaeyuag  391. 

49 


Digitized  by  LjOOQ IC 


766 


Proskboraky,  George  is5,  i65. 
Prun,  bey  Wien,  417. 
Frunner,  Dr.  Job.  Christof,  333, 

337. 
Fucbaim,  Albert  v.,  6o4»  Oeorg 

y.,  604,  Pilgram  v,,  601,  6o3. 
Pudlerus,    Wolfg. ,    180,    soo, 

aos  ,  906 f  au  ,  sag. 
Ffitten,  Grafschaft,  681. 
Fulgam,  Kloster,  401. 
Paiedenisie,  v.  Piedeniaelleiiir.. 
.  55. 


Quercotanus,  Andreas,  54t. 
Quirinus,  Franciscus,  661. 


Raab  3o6,  4^79  4'*-"*4*9« 
Raabcnhaupt,  N«  ▼.,  4o4« 
Badauor ,  ram. ,  67a. 
Badebinus,   Canonicus  Frising, 

699. 
Badelitts  187,  169. 
Badsiwil ,  Cardinal ,  643  —  644. 
Bäbaupt^  Albrecht,  6o« 
Bascb^  Joh.  Pcchlariensis ,  563. 
Ragoai  5ia. 
Baausa  655. 
Raaerspurg  6a a. 
Bamus  Veromanduus  558. 
Ramusius,  Joh.  Bapt. ,  736. 
BauKOw ,  Daniel  y. ,  349. 
Rappacfa,  Farn.,  67t. 
Rappolstein,  Wilhelm  su,  a38. 
Batemberg,  am  Inn,  478. 
Batembcrg,  Joh.  Mayer,  676. 
Bationarium,  y.  Tyrol.  Ilof,  454. 
Baupow ,  Wensel  Wilh.  y. ,  37. 
Bavenna  600. 
Ravenspurg,  Sudt,  a4o. 
Baymundus,  Eremita  6a5,  63o. 
Bechbcrg ,  Gaudens  v. ,  4a3. 
Beding,    Budolph  und  Georg, 

376. 
Begensbung  16a,  18a,  a4t,  571, 

577,  68'i,  Gebhard  Bischof  y., 

7^4» 
Begensperg,  Leop.  y. ,  a45. 
Begentenreihen,  y.Mennel,  488. 
Bebelinger  4ia. 

Beligionsfriede,  v.  Gent,  36o.* 
Bcligionssachen  708 ,  Fragen  re- 


ligidse,  t8,   VeraadenBip, 

354,  4^6,  4a9^43s.       { 
Bcmboldt,  Hanns  Caipir,^! 
Bescb ,  Nicias ,  a36. 
Beyssel,  y. ,  59. 
Beute,  Herman,  358. 
Beytcnhaslach  ,  Hanns  so,  Ib 

die,  6q5. 
Bheinbreis,  Stinde,  tih 
Bichelieu  53o. 
Bicoldus ,  Florentinos,  791. 
Bietmann,  Hanns,  74,  TSi^i 

77,  78%  16a ,  1^. 
Bigolius  i63. 
Bindtfleisch  ,  Daniel  y.  BraN 

65 ,  69  ,  74  9  >5a. 
Bobertus  ^Pictsuiensis,  67IL 
Bobsby ,  Starost,  Na. ,  ^ 
Bochticsby,  Joh.,  640. 
Bodaun  4^^. 
Bödern ,  Sebastian  Frevlem. 

54)  55,  56,  58,  io5,  m. 
Boggendorf,  Wilb.  B.  t.,  il 

aio,  659,  660,  664. 
Bom  4a5 ,  43i ,  4^« 
Bomsperg ,  Jacob  y. ,  661  il^ 
Bomys,  Caspar,  4*s* 
Bosemberg ,  Wilh.  y.»  t{.ii 

55,111,  356,359,376,^ 

633  —  639- 
Bosenbach  ,  Wilh. ,  5s3,  H 
Bofsenheimb ,  N. ,  4^* 
Bofswurm  387* 
Bott ,  Dr. ,  433. 
Bouidius ,  Senator .  654* 
Rottsell ,  Jacob ,  576. 
Roveredo  4a. 
Buch,  Grcgoriiis,  738. 
Bubsingen,  OrafConradf^ti 
Budolph,  Ersh  ,  6o4,  6ia> 
Budolph  II.,  Baiser,  4B*  k 

6i  ^  63,  64,  67,  71,77»^ 

79,  lai,  174»  i88,i8<,ji 

aa3 ,  aa4 ,  389,  390,  Stgi  ^ 

359,364v375,  376,  380,1 

414,  4*4,  5oo,  537,56i|il 

71a. 
Ruebcr,    Hanns,    Freyfc€ffJ 

Püchsendorf,  48,  49,  ft^ 

68,  85,  100,  109,  144» •J 
Rümpifcn  y .  Wfillras,  Mofftai^ 
Ruelswurmb,  Christ.  Her«,^ 

a96,  aQ7,  43o,  434. 
Rumpf,  Ludw.  y.,  68, 11^^ 

i36,  186. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


767 


Bnacliw  S6u 

Elussisclier  Osar,    MoAcowiter, 

Btttliweist  Francus,  3i6. 
Eljley^   engl.  Goldmacher,  4o^ 

— 4oa 

Byneck ,  Andrea»  v, ,  700. 
BLynnerf  HaniUf  89,  a35f  a38, 

s4>* 

Bacchi,  BaplUUt  635. 

Bachaatn  56  9  58,  60«  i.ao,  Ghurf« 
1^3 ,  Ghurf.  Aug. ,  941 ,  353, 
&66,  366,  641,  Friedr.  Hers., 
33,  Wilh.  Hers.,  33,  August 
Hers»,  34  t  Job.  Friedr»  Hers., 
a34  9  Morits  Hers. ,  »40^ 

Sadeler  Eg.  445. 

Bagrabieneis ,    Epiae.    Thomas, 

Saladin  iSyS. 

8alm  N.  43,  NicoU  Graf,  394, 

661  ,  66a. 
Salmif,  Gomea  a,   Julius,  i85. 
Salmf  ,  und  Neuperg  Max  Graf 

V. ,  aSB. 
Balmerone,  P.  Jesuit,  35o. 
SaUburg,  Gardiaalsu,  93i,a36, 
'     Ersb.,  682,  Wolf.  Diet.  Ersb., 

38i. 
^alisarua,  Joaii.,  ai4* 
Sambucus ,  Joi^. ,  4^9  337,  ^*7» 

709,  710,  711. 
Sancta  Grus ,  Marques  de ,  367, 

A^onso  de,  704. 
Sannl ja ,  Schlots ,  476* 
Santo,   in  Ober  Ungarn,   4' 7« 
Satyren  587. 
Savojen,  Botschafter,  36 1,  Hers. 

von ,  36,  Fhilibert  Hers « Yon, 

.   «49. 

Sbqronuaki ,  Peter,  Falat.  Gra* 

cov.,  63o.  ^^(l  . 

Scala ,  de  la ,  fara.  6ti« 
Scaliger,  Jos.  i95..    - 
Scarmus,  Gottfried,  198. 
Scepper,  Gorn.  Duplio«  3l« 
Schachfipiel  679.  , 
Schärnstain  47a* 
Schalantscr  a33. 
Scharbach ,  Wemher  v. ,  6o3. 
Schard\ng  .726.  • 
Scbarditts ,  Sigm.  »i  698, 


ScharfFenstain ,  Grans  v. ,  3i  1. 
Schaunburg ,  Graf  ▼. ,  533,.  7a6. 
Scbawmberg ,  Bernb.  v. ,  934* 
Scheibenschiessen,  su  Innsbruk, 

470 ,  su  Prag ,  463 ,  su  Wien, 

461. 
Scbellenperg,  Virich  ▼.,  938. 
Schlegel  997. 
Schlicbtinger ,    Dr.    Alchymist, 

4>>-  t 

Schlieben,  Adam  v.,  67. 

Schmalkalden  •  Krieg ,  669  ,.  669, 
671, 

Scbraolsy  Georg,  5i. 

Schonklrclien,  Hanns  Wilh.  ▼., 
386,  407. 

Schönnenburg,  Reichard  ▼.,  998«. 

Schor ,  Fe^ ,  93. 

Scholarius,  Gonadtus£pise*Goa- 
staatinop.,  597. 

Schrpirenstain ,  Christoph  ▼#  Bi- 
schof su  Brixen ,  935.  . 

Schurffen  ,  Wilhelm ,  945. 

Schwaben ,  Hersoge  t.  ,  i3. 

Schwandtner  61 5. 

Schwarsenberg  48*  49t  ^6,  64» 
66,  193,  3o5. 

Schwarsenberg ,  Herr  y. ,  4^9* 

Schw^rsonberg ,  Sbartxeaberg, 
Gonte,  55,  Graf  Adolf  v.,  967* 
3 10,  Graf  Heinr.  v.,  359,  Hanns 
Ghristoph  Scher  y«, '65,  76,  78, 
88,  114,  19t ,  199.  . .'.  ■ 

Schwfirsenburg  176,987,  Graf 
SU,  139,  Günther  Graf.v*,  74« 
ii3.  .  •     .      < 

Sohwata  354« 

Schweden  33,  34,!  36,  ^7^  689, 
699.  . 

Schweiker,  Saiomon,  5a9.  s 

Schweis  435. 

Schwenda,  Dietr.  t.,  4?^   ^ 

Schwandi,  Sueadhis,  Frf ybr^*«« 
Landtsperg,  Lasar. ,  48*1  63, 
54,  65,  67,  71,  74,  83  4  99y  98, 
104,  j35,  i4'9  i46v  i47»  'T'j 
'85, 197,  180,  900» 

Schwerius,  Melchior,  56. 

Schysofsky  470 • 

Sciatel ,  Giov. ,  493.      .  .  .    :     * 

Scoppius  .86,    > 

Sebolaki  125. 

Seesy,  Margr.  de,  43*  • 

Seeharten  711») 

Scghau,  SchloGii,  433»  . . .  , .     . 

49* 


Digitized  by  LjOOQ IC 


76» 

Segger,  Itöh^^j^* 

8«1diu8  684. 

Selestad,    vieiu  Divi    Joannls, 

343- 
Sciestoy ,  Janusch  94*^* 
Seiles ,  Bar.  de  9  47« 
Selim  IL  61B. 
Seidl ,  Georg ,  Bj, 
Seiu,  Bartbolm.,  383. 
Seroniej«  Pancrai,  386,  189* 
Seraphmut  P.  ft6i* 
Sergiut ,    üatier ,  Mifich ,  6t6. 
Screniiis,  Cornea«  579. 
Serentein ,  CypHaii  ▼• ,  «38. 
Serto«  George  Cr»f >»«  418. 
Scussius  587* 

Soveldo,  Wichardu«  d^^  571* 
Sewr  V  Michael ,  «35. 
Seyaenburg  47<* 

SPorfta,  Hersog  v.  Mailand,  1)68, 
Sibenburgcr^  Martin,  v8a,  s3i, 

239,  a^  134,  338,  3S3 ,  834, 

338^  344«  lleleaa,  597,  Joh. 

Bapt. ,  338. 
Siebenbürgen ,  Ffiraieii  r.,  637» 

638. 

—        Sigismtind  Vi,  i86, 

989,  63v 
Siebenbürgen  4«4«    4^>    ^^^» 

64o«  685^-687« 
Siedek*^  Job.,  699. 
SIgebert  3ia* 
Siglen  d.  Ineebriften  448. 
SigamoM,    Erab.   T^rol»  4S7, 

601  ,  679 
Sigitmund  I. ,   K.  ▼•  Polen ,  43, 

IL  43,  44«  42£^«  680,  liL  578, 

Silberg ,  Hanns  v. ,  936. 

Sintaandorf,  Joe»,  de,  8349  Joa- 
chim ▼. «  539. 

Sinaa»«"!  Aüdreaa,  ii3. 

Sirdes«  Sie«r  de  Vllly,  Jac^b, 
63»    »    . 

Sirmylälia ,  ▼•  Ci^ttten-^  Obri- 
alo|ib«  63» 

Siming,  Tumalt,  881,  385,388. 

8iMegg4i8,  4««- 

Sitsinger,  Ulrich*«  a48« 

Sixtns  V.  874« 

Slupecaki,  Stanislana,  17. 

Smolenak,  Belagerung.  o58. 

Solaryna,  Thomas,  448,  449. 

Soliman  IL ,  Sultan  9  3(  f  6a5« 

Soll,  Hanna I  4i9« 


SolmsR.G.460,  HermsBaAddr 
Graf  ▼.,  375. 

Soppius,  Casp.  707. 

Soranso,  Giacomo,  so. 

Spaahaim  3i3,  3i4,3i5!. 

Spanien  353 ,  878 ,  393,  Sf, 
Honig  V. ,  369 ,  Karl  L  H.  t. 
a379  Den  Garios  348,  35^ 
Adel  705,  Geschichts  S(^ 
Philipp  I.  705,  Philipp  IL 
93,  is5,  i3i,  176,  634,7«*, 
781  ,  Königin  v.  35o. 

Spannage),  Genealogie,  559. 

Spanoochi,  Tiburtius,  978. 

Sparnberg  ^  Christof  ▼• ,  601. 

Sparowsky ,  Christof,  4o5. 

Speyr,  Fiscal  au,  68. 

Speyr,  Bischof  au,   i4s* 

Spinola  96 1. 

Spinula  ,  Alph. ,  4^. 

Spormkhollf,  Philipp,  i46> 

Sprüche ,  gegen  Krankkeitii, 
695. 

Spytl  s3t. 

Subius  3i9,  317,  486.  • 

Stabrenberg ,  Fam. ,  671 ,  0» 
dadrer  v  ,  auf  PieTpsch,  ^9. 

Stein,  Albrecht  vom,  480. 

Sternbefg  533. 

Siefertttark  43»,  870,  871, 58fi 
668. 

Steyr  471. 

Steyrer ,  Paülaa^  Bftrgemieklcr 
in  Wien,  4a^. 

Stier,  Martin,  6191  6so« 

Stofiing,  Bttpreeht  t.,  56,  97« 
59,  64,  67,  68,  69,77,1*5, 
i36,  i6d,  167,  180,  t8i,  iKi 
188«  ai4,  83K 

Strada,  Jac,  44,  49,  117,  Oe* 
tauiva,  5i4,  Strada  s  B«' 
barg,'  ^1.,  448* 

Strein,  Beicbart,  Bar.  v.  SckwiP 
aenau,  ^^,  186,  i83,  ift 
iq6,  %i%  996,  aaSi  366,  3^ 
489  —  491,  9i8,  969,  671. 

Stuart ,     Maria ,    Bntbaaptssgi 

874* 
Stublweiaaenbtnrg  4>7> 
Sturmius,  Jo. ,  180,  1961 
Sturnus,  P.  Jesuit,  35. 
Suefs,  Hanns,  984. 
Surameraw,  Conrad  de,  570* 
Summer,  Raimund |  i8s« 
Sweertitt^  56i* 


Digitized  by  LjOOQIC 


lynaiis  BaM»«  Vcstr,  418»     ' 
'  •  T. 

*«f«lraiid»  M94 

Umneberg,  I^an^id,  Frejb«  v», 

.66,  sa«  60^  6^r  ^t6. 

anner,  ¥.'Tlia»vChrkt*ll^864. 

'anlael,  Sigmitlid ,  :'470k' 

ariarey  6^.  636« 

^sU^  boff  l^tfdro  de-,  369. 

aurellus,  Jacob,  SSo,   341  — 

344.     . 
(echel  699« 

eck,  Herren  v.  Oanaalogie,  54a. 
«fla«'da'Meii«sis<  Fairdinand, 
367. 

toobb^  De^td^iuai  Joati.,  5oi. 
engnagel,  Sebbst^-B«,  s3i, 
•64'9  6»4«  6«i,J^7<  58o^  63i, 
63t 

•rnflih,  OeOf*g,  a3i. 
erra  Aova^  H«rioa  v.^  6i|  64. 
sufal ,  Gbriatoaf  Job. ,  «88. 
ftiiffeabaeh^  Tielfenb«;b^  Obri- 
stopbv.,  «3,  a9«  4«3,  633, 
639^ 

banbawser,  ^raaa,  186» 
bannar-N.  ao4«  «o5« 
latwaa  443f.  • 
leologisehe  Schrifiafi  d83. 
leltenbekh,  Job.,  385. 
ifiringan,  FümMi  ^.,  i3. 
^un^  Vtetot*  IT.,  60 K 
lurn,    Graf  Mattblaa  V.«  80^, 
Oväf  Frau«,  4^6* 
urins,  Laurent.,  i83« 
nvaea  6i9. 

uraon,  Oraf 'Emt^Hieb ,  S^i 
>79»  616. 

maaeoD)  EMaa«,  874«' 
rquattti«  Ala<.  Zoliiiis  8i3. 
rtia,  Vcsto,  4a6. 
ur,  de  la,  Henry,  74^. 
itttanaBaadorf«    Albraebt   v.» 
(tiiefas,  604. 

»uUon,  69,'  lt4f   it49   14't 
180^  i8f,  189,  18%  «oa«  ao&, 
17. 
(»ula,  Oimf  V.,  8<f  70, 185,409 


X69 

Tricetius  689..  / 
Trient,  Goncih,  $3),^  6oo. 
Trier,  Cburiarftt  vj ,  ,60.  { 

Tritbemius'SiH  ,  819;  34o.     ' 
Troja,  bistoria  de  captaT.,  'B6ii. 
T$'cbambera,  Job.  Herr  v.  T^hi«^ 
'  nabora  vnd  fiofsbo^tita »  70.  <' 
Tüfkischef  Ceskndtei*,  In  War- 

icbau  1574»  "i^ 
Türkey,   AAü^atb   tli.  9alliin, 

-  -^'   BoCkiibaft6i','3(S1«  ' 

—    Mehemet^  Sidtatt,  656. 

Mürat,  366.      /  •  ^ 

Türkcy  397,  3e4,;^4ll,  '4iOi  41  y, 

4-^4i  S55,^4^i^,*377,'894»  M4, 
5^7,  625,  63o,  639,  635, '638. 

639,  64  ^  ^54i  6^  ^7'»  ^^ 

Tlasco  563;  *     ^    '■  ' ' 

Tomier  46&  466,  %UTtkfi'96¥. 
Turso,  Oraf,-57i  •  ' 

Tyrol,  Ferdifiiiba,  B^^rtbbfiAf 

4i9 ,  iiaadta^ ,  4^9 « '494t  93& 
Tyrpl,  Grafen- y.^  866.  ^ 


üebaHky  Jac;,  Erabi'V/GitfeM/y 
aa. 

ülloa4a.  ,-,' 

Ulrick  ▼.  Salabnrg,  Hedie.,  696. 

«naam  i5fs  abi,Mi9<H»daai»  ^49^ 
355«  367,  4«ftt  499«  483, ;5a«» 
579,  685^--687f  ▲uieUttdy.aai, 
AbbUdaagea  <ter  iSdadtd,  606^ 
Gescbicbte,  6o7,..6l5«  Gbr<H 
nie,  6i5,  €baiHMrsHMa,.6ia; 
Statiallk ,.  te8,. S.aiidia^t4öv 
4^15,  Stande  38o,  frtf^ 
Städte,  6i.a«  LddwiiK  ?lt>  61^, 
Ludwig  n.,  933|  637,  T^^ 
kenkriaa,.  609  -*«•  0«  1 ,  MmAM 
IL,   633,   674^6764  Ladt» 

.  iauaf  6o4,>^>|^nvnd,  6aai^ 
Jobann,  6a6,  WladlalaHa  Pa* 
latin ,  7!^,  ,Fbtr«a  Laaaaai^ 
Epise.  Lucerni. ,  6a7. 

Utigaad  ▼.  WaldaMb^  Hatfral| 
&uneckb^  7.1 ,  ia4^  164,  «i6| 
418,  53i ,  6o3,>659« 

Urainut,  Caap^Veliaa^  658b  tS/fL 
660,  663,  666. 

UlrtcM  1S9' 48^    • 


Digitized  by  LjOOQ IC 


vto 


V- 


Valtiibaii&t ,  jQbaiiii ,  6a-, 

Valeriof  llaiimus,7Si. 

ValctiM  öio.        , 

TaliiEiiana«  Alex«  Jesuit,  63o. 

Veaedig  16,  17  f  »43«  «8^  43^ 

.  C4i,  635,  644  — <^>«^4> 657t 
658,  676,  731^  Veoetiaii.  Fa- 
nilSen , .  64*  t  647—^*  *  Y«- 
netian.  Botbachafter ,  36 1« 

Vela,  Inaelm  r.,.  i63,  Leonhard 
Baro  aai.659,  66o«  - 

Vergeriua,  Paulua,  65a,  701* 

yeridicua  Gallicoa  63<i^ 

Yesenmair,    Banaa  Cbriatoph, 


yeaaprini4<9^ 

Vico  de,  JoXi.  Chronicon  717« 

y}ebaua^*u«,  Sigm.»  48s.  61,.  69, 

ii5,  181,  ai7,  3a6» 
TiereklM»,  Hanna,  a34* 
Visiua ,  P.  Jacob  Jeaui»»  36. 
Völbermarbt  439. 
Voelhualua,  loanw',  5oi, 
Vogel  568,  569. 
Vogt,  Gabriel,  »37. 
Vollierstorff  3ai. 
Vol«;^  A  r^Hbeiae,  Nie.«  iBs.  : 

/   .;•     ^' 

.Waebtflttdopbb,'dMrbettdt  ▼.,  77V 
Wagiogefi,  Belagerung V  Al^ 
.Waida^  Jali«^  4a«  II4* 
WMdhofe»,    Vunnill  a«,  394« 

ÜVaidweeb  479» 4Bi. 

Waiweda,  MielMl,  «89. 

Waladiey  4a5» 

Wallenatain  kftv  41» 

Walloneift  4«^«' :    .     -  : 

Wahiialn,:IlSM]io  ▼»^  60.  • 

Wnadbaeb  ,•  Hanne  v« ,  68. , 

Wangnereki  Siaon:^  45q,  4ß^\ 

IVamMu  543  f  <7oo»*  ' 

Wwda,  Fanl  d«,  j3l. 

IVardeia^aa... 

Wariiou  (Bl»44ta>  NieK«  Beiaff 

e  iMcbBul^land,  5dj;    . 

Waathaldua  3ia; 

Weber,  Jobi  Bapt.«  180,   181, 

'18a,  t83,  18a.  . 
Weidner,  Fecdina^d,  84t  85. 
Weimar»  Hera.  Job.  Wilb.,  35i. 


Welngirteii»  Kl»sler«  i3. 

Weiwoda,  Joann«,  688v  687. 
Weifeenburg,  Scbladitbej,  417. 
Welfon,  färtteuf  i3,  Ge^cato 

gie,  667. 
Weiltaer   ▼•   Ebers tain  9    Cbri- 

stopb,  a36. 
Welser,  F.  Marc«»,  Irajilt,  3i^ 

Welser ,  Fbilippine  ,  363. 
Wolaperg  v.46, 49^  fiio^  6a,56,ii, 

63,  8t,  86,.  loa,. 1*3,  ia7«a45L 
Welaperg,  Tuta  ▼.,  6o3^ 
Weltenbnrg  678. 
Wendel,  Gottfried,  45o. 
Werdenberg,  Grifia  £lia.  vsi^ 

44* 
Wesprim  und  Falotta  4i7> 
I  Westemacber ,  Sebaatiaa  »  35^ 
Westpbalen  46. 
Weyapriacber,  Virielw  Wittm^ 

Gertrud,  a33. 
WicbsensUin,  Pbilipp  a«»  aü 
Widmen ,  Beat. ,  >a45. 
.Wien,    Arebig^maainm »  181, 

i83,  184. 
Wien,  Belagerung  v,  dea  Tir 

ken,  5o6,  BrautsugdesEnb 

Ma^tbias,    5a8,  BiacboC  FW 
.  bsr , .  738,  Manacabinet «  45% 

Priyilegiea,  547* 
Wien,  Stadt,  S07,   a34»  aSS, 

a44,4<»6,  663,  689. 
Wildbshn,  in  0Mter.,47>« 
Wildhuserus  667. 
Wladislaua^  K.  ▼«  Ung.  u.  Bok 

a33. 
WindiacbgrSu  v.  5a,  64. 
Winnenburg,  Herr  ▼•,  i36. 
Wis^nbanm,  Emest,  s8{k 
WiCmegg  (Wiesnikb),  Adaaiv^ 

55,  6a. 
Witgenstein,  Graf  Georg  ▼•,37& 
Wlttemberg ,  Stadt,  a4o» 
WolfgerstorlF,  Vlrickv.,  6a(. 
Wolkensuin,  Henr^v.,439,47e> 
Wolmerkhaueen,  Otto  t*,  54. 
Woltsogen  198,  199« 
Woltaogin  i8q« 
Worms,    GkurHIrateatng»  i63, 

a4i. 
W^rov*  Bioater  *  739. 
Wurt^mbeirg  35 1 ,  Graf  ▼«,  667. 

Hers.  Gbridtoph,  715.     - 
Wursburg,  Biscbc^  Jutiua,  36r» 

368. 


Digitized  by  LjOOQIC 


771 


WuUins,    HieroDym.,  46,  5i, 

»89. 
l^nnder  368,  4^4- 
1/Vurfel ,  Fam. ,  67«. 
l/VurfEbain/Leonhatd,  49$. 

Iffiin,  Anton,  Freyh«  ▼.,  «36. 
Ylsungen,  Laodvogt«   53,  60, 

114,  M7« 
Tscnbiirg,  Hob.  dOf  44* 


Z. 


Zahringen  H.  i3. 

Zamolscius ,  de  Famoelii,  t86. 

Zara,  Hieronym,  de,  3i. 

Zelting,  Teufel  V«,  127. 

Zigeth  33. 

Znaim  ii6» 

Zscherottin  »7. 

Zuleger,  Wensel,  5i  t  87« 

Zyniendorf  s33. 

Zypo  i4ow 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Druckverbessernngen. 


8«lt«    i8.  Zeil«  lo,  wi  obwi»  Ums  8p«M»  »Uttt  Tp^«. 

1»      19  »  8  »        »  »  >6i9ff  it»!!:  1819. 

»      si  •  19  t        »  »  OaMttMitU»  stoCI 

1»    847  »  II  »    utM»  »  a^ioarMOMBt»  »Utt 

•    456  »  >8  •.  j»]iiA«  »  ULUI»  tUtts  I<Zy. 

»    658  •  I  •      •  m  CXXyi,*Uttt  GXXVII. 

»675  »  6  •    umunp  •  |546.  aUtts  1446. 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Digitized  by  LjOOQ IC 


Digitized  by  LjOOQ IC